Mongolia Journals Online
Not a member yet
3455 research outputs found
Sort by
Using Maxent to model the distribution of Prunus pedunculata (Pall.) Maxim in Mongolia
No full textBy the end of the 21st century, the average global temperature is projected to increase by 3.7°C. Herbaceous and shrub species are so sensitive to climate change that their growing area can reduce or expand, or even disappear. Prunus pedunculata is a shrub of the Rose family, (Rosaceae) that grows up to two metres tall and is found in Mongolia, northwestern China, and Siberia in Russia. In addition to its important ecological role as a barrier to wind protection and sand migration, it is also an economically important plant such as ornamental and food. Recently, however, the prevalence of Prunus pedunculata has been significantly reduced due to climate change and human activities. Therefore, using the Maxent model, we aimed to determine the potential geographic distribution of Prunus pedunculata in Mongolia and identify future trends.. We used data from our own research from 2013 to 2021 and a total of 787 Prunus pedunculata from the plant observation record site (https:// www.inaturalist.org/). By processing 19 variables of environmental factors, removing the variables that are too strongly related, and adding the elevation and slope of the land, a total of 11 variables were modeled. According to the study, the Prunus pedunculata distribution is 26.8 percent of the precipitation of warmest quarter, 17.4 percent of the standard deviation of temperature seasonality, 15.5 percent of the annual mean temperature, 14 percent of elevation, 12.3 percent of thes slope, and the remaining 6 variables combined for 10 percent. At present, the Prunus pedunculata area occupies 21 percent of Mongolia’s total land area, of which 1.1 percent is the most suitable and 1.8 percent is high. But the remaining 79 percent are unsustainable. Climate change is trending to increase the size of the Prunus pedunculata area.
Бариулт бүйлэс (Prunus pedunculata (Pall.) Maxim) ургамлын тархацыг Монгол орны хэмжээнд Maxent ашиглан загварчлах нь
Хураангуй: 21-р зууны эцэс гэхэд дэлхийн дундаж температур 3.7°C нэмэгдэнэ. Өвслөг болон сөөг ургамлын төрөл зүйлүүд уур амьсгалын өөрчлөлтөд маш мэдрэмтгий учир тэдгээрийн ургах талбайн хэмжээ хумигдах эсвэл тэлэх, бүр цаашилбал устахад хүрч байна. Бариулт бүйлэс нь Сарнайтан овгийн 2 м хүртэл өндөр ургадаг сөөг бөгөөд Монгол орон болон Хятадын баруун хойд хэсэг, Оросын Сибирьт тархан ургадаг. Энэхүү сөөг нь салхины хамгаалалт, элсний нүүдлийг тогтоох хаалт болдог экологийн чухал үүрэгтэйгээс гадна гоёл чимэглэлийн, хүнсний зэрэг эдийн засгийн ач холбогдолтой ургамал юм. Гэвч сүүлийн үед байгаль цаг уурын өөрчлөлт, хүний үйл ажиллагаа зэргээс Бариулт бүйлэсний тархалт мэдэгдэхүйц буурч байна. Иймээс бид Maxent загварыг ашиглан Бариулт бүйлэс ургамлын Монгол орны хэмжээнд тааламжтай ургах орчинг зураглан загварчилж, ирээдүйн чиг хандлагыг тодорхойлох зорилго тавьж ажиллаа. Бид 2013-2021 онд хийсэн өөрсдийн судалгааны материал болон ургамлын ажиглалтын цэгийг бүртгэдэг сайтаас (https://www.inaturalist.org/) нийт 787 ширхэг Бариулт бүйлэсний тархцын цэгэн мэдээллийг ашигласан. Орчны хүчин зүйлийн 19 хувьсагч дээр боловсруулалт хийж хэтэрхий хүчтэй хамааралтай хувьсагчуудыг хасаж, газрын өндөршил болон хэвгий налууг нэмэн нийт 11 хүчин зүйл дээр загварчлал гаргалаа. Судалгааны үр дүнд Бариулт бүйлэсний тархацад 6-8 сарын зуны улирлын хур тунадас 26.8 хувь, улирлын температурын хазайлт 17.4 хувь, жилийн дундаж температур 15.5 хувь, өндөршил 14 хувь, газрын хэвгий 12.3 хувь, үлдсэн 6 хүчин зүйл нь нийлээд 10 хувийг эзэлж байна. Одоогийн байдлаар Бариулт бүйлэсний ургах тохиромжтой газар Монгол орны нийт газар нутгийн 21 хувийг эзэлж байгаагаас 1.1 хувьд нь хамгийн тохиромжтой (ургах орчин эсвэл газрын нөхцлийг тодруулж оруулах), 1.8 хувьд өндөр тохиромжтой. Харин үлдсэн 79 хувьд нь ургах боломжгүй байна. Уур амьсгалын өөрчлөлт нь Бариулт бүйлэсний ургах таатай газар нутгийн хэмжээг нэмэгдүүлэх чиг хандлагатай байна.
Түлхүүр үг: Maxent загвар, Бариулт бүйлэс, уур амьсгалын өөрчлөлт, тарха
Analysis socio-spatial segregation by the index of social exclusion: the case of Ulaanbaatar city
Get PDFThe aim of the paper is to analyze spatial segregation using the method of social exclusion index and explain its results. Spatial separation was first developed by Chicago School students using the example of an American city and developed a approach to urban ecology. According to this concept, urban residents tend to live in clusters due to certain characteristics. Some researchers in Mongolia have studied and published studies of this phenomenon. The most interesting research is the World Bank\u27s Urban Poverty Programme. According to the results of the study, the Kharoos were released in 2016 where multidimensional poverty clustered in the capital. The lowest poverty regions are mainly located in central cities, and the deepest poverty regions are Songino-Hazar Khan, Benassurk, and Khan-Uul. We examined spatial segregation in the capital with the help of social exclusion indexes. The index includes 12 indicators, including the economic situation of households, working conditions, people\u27s ability to save and increase human capital, consumption and leisure time. In central cities, exclusion is relatively low, but increases closer to suburbs. At the same time, the level of education of residents and the number of people who are regularly employed increases as they approach the city centre.
Хотын сегрегцаийг нийгмийн тусгаарлагдмал байдлын индексээр шинжлэх нь: Улаанбаатар хотын жишээн дээр
Хураангуй:
Энэхүү өгүүлэлд нийслэл хотын хөгжлийг тооцох 86 бүлэг үзүүлэлт бүхий индексийн нэг үзүүлэлт болох улсын эрүүл мэндийн байгууллагын тусламж, үйлчилгээний чанарын индексийг тооцоход ашигласан арга зүй, судалгааны үр дүнг танилцуулна. Улсын эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний чанарын индексийг улсын эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний хүртээмжийн дэд индекс, эрүүл мэндийн даатгалд хамрагдалтын дэд индекс, эрүүл мэндийн даатгалын ашиглалтын дэд индекс, улсын эрүүл мэндийн үйлчилгээний шуурхай байдлын дэд индекс, улсын эрүүл мэндийн байгууллагын боловсон хүчний бэлэн байдлын дэд индекс, эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний бэлэн байдлын дэд индекс, эрүүл мэндийн байгууллагын тохижилт, тоног төхөөрөмжийн бэлэн байдлын индекс, улсын эрүүл мэндийн байгууллагын тусламж үйлчилгээний чанарын индекс, эмчилгээний үр дүн дэх сэтгэл ханамжийн үнэлгээний дэд индекс гэсэн 9 дэд индексээр тооцсон.
Судалгааны дүнгээр дэд индекс бүрийн үзүүлэлт харилцан адилгүй нэлээд зөрүүтэй байх бөгөөд Улаанбаатар хотын улсын эрүүл мэндийн байгууллагын тусламж, үйлчилгээний чанарын нэгдсэн индекс хувийн эрүүл мэндийн байгууллагын тусламж, үйлчилгээний чанарын индекс болон нийслэлийн эрүүл мэндийн байгууллагын тусламж үйлчилгээний нэгдсэн индексээс доогуур байв.
Tүлхүүр үгс: нийслэл, эрүүл мэнд, эрүүл мэндийн даатгал, бэлэн байдал, эрүүл мэндийн байгууллаг
The problems of infrastructure development in Mongolia
Get PDFThis paper discusses the need to develop Mongolia\u27s infrastructure in conjunction with international projects and the infrastructure of two neighboring countries. It also examines the current situation and progress of major infrastructure projects and its impact on political and geopolitical factors and formulates solutions to these problems.
Монгол Улсын дэд бүтцийн хөгжлийн асуудал
Хураангуй:
Тус өгүүлэлд Монгол Улсын дэд бүтцийг олон улсын төсөл, хоёр хөршийн дэд бүтэцтэй уялдуулан хөгжүүлэх хэрэгцээ, шаардлага болон томоохон төслүүдийн өнөөгийн явц, байдлыг авч үзсэн. Мөн Монгол Улсын дэд бүтцийн хөгжлийг хурдасгах асуудалд улс төр, геополитикийн хүчин зүйлс хэрхэн нөлөөлж байгааг дурдаж, шийдвэрлэх арга замын талаар санал бодлоо илэрхийлжээ.
Түлхүүр үгс: төмөр зам, авто зам, цахилгаан станц, байгалийн хийн хоолой
 
Joint NMT models for text conversion between traditional Mongolian script and cyrillic Mongolian: a comparative study
Get PDFThe research aims to develop a high-precision machine learning model for translating between Mongolian and Cyrillic scripts. Although Mongolian and Cyrillic scripts are different scripts of the Mongolian language, their sentence structure, number of words in a sentence, and position are the same. This article presents the results of our research on neural machine translation models tested for translating between the two scripts. The Seq2Seq and Transformer models with attention mechanisms were trained using each tokenization method at the character, subword, and word levels. The accomplishments of these models were assessed regarding the conversion quality, computational efficiency, and the ability to handle the unique characteristics of the two scripts, and the benefits and drawbacks of each model were summarized. It is believed that this comparison helps select the most suitable NMT model for similar tasks. The developed model has a vast potential for development and application as a system for translating between scripts, and it will facilitate some clerical work in public and private sector organizations at all levels providing services in Cyrillic and Mongolian scripts
The Position and Relation of Single Terms in the Standartized Term Corpus
Get PDFWe created an electronic corpus based on 85 standards used in Mongolia as part of the basic research project "Research on Mongolian Terminology Standards (Localization of International Standards of Terminology Development Methods and Principles)" conducted by the Department of Applied Linguistics of the Institute of Language and Literature, MAS, from 2022 to 2024 (Batbyamba, 2023).
The corpus was categorized and diversified, and we aimed to present and summarize our suggestions on various issues, including affixes, relationships, functions, frequency of use, creativity, and the optimality of the meanings expressed. For this research, we applied the Attribute Description Method, widely used in native language processing, to analyze our material database. The electronic database processing was carried out by the research laboratory affiliated with the School of Applied Science and Engineering at NUM. The study of affixes that form standardized terms is crucial to determine whether the terms align with the basic requirement that a word’s meaning should be consistent with the concept of the term.
According to our findings, 1,249 words with a single term were identified in the corpus, including nouns with roots such as хөрс, аянга, ган, зуд, and ууж; adjectives like зузаан, дулаан, товгор, хотгор, and налуу; and verbs formed by adding a root + action to create a verb, such as буцаах, дагалдах, татах, хэрчигдэх, and хянах.
Additionally, we found terms like усгүйжүүлэх, идэвхжүүлэх, өрөмдөх, ангилах, and хөөсрүүлэх, which involve adding an affix to a noun root to form a verb. This has a significant impact on shaping ideas about the structure of terms.
Стандартчилсан нэр томьёоны сан дахь дан бүтэцтэй нэр томьёоны дагаврын байр, харьцаа
Хураангуй: Бид 2022-2024 онд ШУА-ийн ХЗХ-ийн Хэрэглээний хэл шинжлэлийн салбарт хэрэгжүүлж буй “Монгол нэр томьёоны стандартын судалгаа (Нэр томьёог боловсруулах арга, зарчмын олон улсын стандартыг нутагшуулах)” суурь судалгааны төслийн хүрээнд Монгол Улсад хэрэглэж буй 85 стандартын 10387 нэр томьёоны сан бүрдүүлэв. (Батбямба, 2023). Улмаар тус сангаа төрөлжүүлэн ангилж, нэр томьёог бүтээж байгаа дагаврын байр, харьцаа, гүйцэтгэх үүрэг, давтамж, бүтээлчээр хэрэглэгдэж байгаа эсэх, илэрхийлж байгаа утгын оновчтой болсон зэрэг асуудлын талаар өөрсдийн саналыг дэвшүүлж, нэгтгэн дүгнэхийг зорьсон.
Бид судалгаандаа эх хэлний боловсруулалтад өргөн хэрэглэдэг “Онцлогийг тодорхойлох арга” (Attribute Description Method)-аар материалын сандаа тэмдэг хадсан бөгөөд цахим сангийн боловсруулалтаа МУИС-ийн Хэрэглээний Шинжлэх Ухааны Инженерчлэлийн Сургуулийн харьяа судалгааны лабораторийн боловсруулсан “Монгол хэл боловсруулалтын үзүүлэн хуудас (htt4)”-ыг гараар тэмдэглэгээ хийх аргатай хослуулсан.
Энэхүү судалгаа нь нэр томьёо товч тодорхой, салаа утгагүй бөгөөд оновчтой байхаас гадна нэр томьёог бүтээж байгаа үгийн утга, ухагдахуун нь хоорондоо яв цав тохирч байх ёстой гэсэн нэр томьёоны үндсэн шаардлагад нийцэж буй эсэхийг тодорхойлоход ач холбогдолтой юм.
Бидний бүртгэлээр тус санд 1249 буюу нь дан бүтэцтэй нэр томьёо илэрсэн бөгөөд “хөрс, аянга, ган, зуд, ууж” зэрэг үндсээрээ байгаа нэр үг, “зузаан, дулаан, товгор, хотгор, налуу” зэрэг тэмдэг нэр, “буцаах, дагалдах, татах, хэрчигдэх, хянах” зэрэг үйл язгуур + үйлээс үйл үг бүтээх дагавар залгаж бүтсэн үйл үг, “усгүйжүүлэх, идэвхжүүлэх, өрөмдөх, ангилах, хөөсрүүлэх” зэрэг нэр язгуур + нэрээс үйл үг бүтээх дагавар + хэвийн дагавар залгаж бүтсэн үйл үг илэрсэн нь стандартчилсан нэр томьёоны бүтцийн талаар өөрсдийн саналаа нэмэрлэхэд чухал нөлөөг үзүүллээ.
Түлхүүр үг: нэр томьёоны стандарт, бүтэц, үгсийн аймаг, нэр томьёо оноох боловсруулах зарчи
The Hunnu’s land relations: A characteristic of Mongolian thoughts /Xiongnu/
Get PDFThe Hunnu Empire is the first–ever statehood established in the territory of Mongolia, and the period of establishment of the Hunnu Empire is the historical period when the ancient nomads in Central Asia united all of their civilization under the flag of one nation. Although, according to explanations in the history and theory of the state, the Mongolians derived the path to statehood from the Hunnu Empire, in fact, we derived independent state-culture-civilization from the Hunnu Empire through the statehood tradition. The national origin, culture, social structure, state structure, and system, as well as the economy, are the comprehensive structure to be considered as a whole and complex, and the fundamental principle was based on legislation and old customs promoted by the law of nature. These legislation and old customs were realized through the military–administrative system broadly spread in the Hunnu society, and this principle has been developed to the highest-order thougths through the “spiritual order”. This is the fundamental essence of thougths for today’s Mongolians. Accordingly, we can say that the Huns are the ancestors of modern Mongolians as per the tradition of the fundamental essence of national thoughts.
Хүннүгийн газрын харилцааны онцлог чанар нь монголчуудын сэтгэлгээний үндэс болох тухайд
Хураангуй: Хүннү нь монгол газар нутагт байгуулагдсан анхны төрт улс агаад Хүннү гүрэн байгуулагдсан нь төв ази дахь тал нутгийн эртний нүүдэлчдийн соёл иргэншлийг нэг үндэстний тугийн дор нэгтгэсэн түүхэн мөчлөг үе юм. Монголчууд Хүннү гүрнээс төрийн улбааг авсан хэмээн төрийн түүх, онол талаас харж буй ч бид хүннүгээс төрт ёсны уламжлалаар дамжуулаад бүхэл бүтэн нүүдлийн бие даасан төр-соёл-иргэншлийг нь уламжилж авсан билээ. Хүннү гүрний угсаа, соёл, нийгмийн бүтэц, төрийн удирдлагын бүтэц тогтолцоо, аж ахуй зэрэг нь цогцоор авч үзэх шаардлагатай цогц байгууламж бөгөөд гол зарчим нь байгалийн жамд нийцсэн “ёс”-нд тулгуурласан зарчимтай байв. Уг ёс нь нийт хүннүгийн нийгмийг бүрхсэн цэрэг-захиргааны тогтолцоогоор дамжиж хэрэгждэг байсан бөгөөд эл зарчим нь “тэнгэрийн ёс”-ны ойлголтоор дамжин сэтгэлгээний хийсвэр дээд түвшинд хүртлээ хөгжсөн нь өнөөгийн монголчуудын сэтгэлгээний язгуур чанар билээ. Тиймд угсаатны сэтгэлгээний язгуур чанарын уламжлалаар бол Хүннү гүрэн нь өнөөгийн монголчуудын шууд өвөг мөн юм.
Түлхүүр үгс: газар нутаг, ёс, ёс заншил, төрт ёс, тэнгэрчлэ
Analysis of the formulation and system of the play dulcimer method
Get PDFThe characteristics of the traditional tunes and sounds of any nation and ethnic group are fluidly reflected in the musical works of that country. The methods, features, and types of musical expression of this are percussion, and it is defined as the fold, fracture, and ornamentation of the modern singing and musical arts, as well as the folds, breaks, and decorations of imitating the melody. Based on the basic methods of playing music (blowing, hitting, tapping, strumming, etc.), it is classified and formulated in many different ways for each type of music.
Therefore, the purpose of our current research is to create a specific method and system of play dulcimer.
Within the framework of the main objective, the following objectives were proposed. It includes: Work with sources and materials related to play dulcimer method formulations;
Analyzing the rhythmic movement of play dulcimer method in relation to the artists, works and repertoire;
Clarifying the rhythmic movement of the play dulcimer method: As a result of this research, 59 types of play dulcimer methods were clearly identified, divided into 4 categories according to their musical actions: hitting, pulling, pressing, and free, 18 types, and each type was classified into 59 items according to their characteristics, and new and newly assigned terms and symbols were formulated.
Ёочиндох аргын томьёоллыг шинжих нь
Хураангуй: Аливаа үндэстэн, угсаатны уламжлалт ая аялгуу, эгшиглэгээний онцлог нь тухайн улс орны хөгжмийн бүтээлүүдэд шингэн тусгалаа олсон байдаг. Үүнийг хөгжимдүүрээр илэрхийлэх арга барил, онцлог, төрөл зүйлс нь цохилго бөгөөд үүнийг орчин цагт дуулах, хөгжимдөх урлагт холбогдох нэршил, ая, аялгууг дуурьсгах үеийн нугалаа, хугалаа, чимэглэл хэмээн тодорхойлсон байдаг. Энэ нь хөгжимдөх аргын үндсэн аргуудад (үлээх, цохих, товших, хавирах г.м) тулгуурлан донж маяг, онцлогоороо хөгжим тус бүрд олон янзаар төрөлжин ангилагдаж, томьёологдсон байдаг. Тэгвэл бидний энэ удаагийн судалгааны зорилго бол, ёочиндох аргын тодорхой горим, тогтолцоог буй болгоход оршино.Үндсэн зорилгын хүрээнд дараах зорилтын дэвшүүлэв. Үүнд:
Ёочиндох аргын тодорхой горим, тогтолцоог шинжих
Ёочиндох аргын томьёололд холбогдох эх сурвалж, хэрэглэгдэхүүнтэй ажиллах
Ёочиндох аргын цохилго хөдөлгөөнийг тодруулах
Ёочиндох аргын цохилго хөдөлгөөнийг, уран бүтээлчдийн, уран бүтээл, урын сантай уялдуулан задлан шинжлэх
Энэхүү судалгааны үр дүнд ёочиндох аргын 65 төрөл зүйлийг тодруулан тодорхойлж, үүнийг хөгжимдөх үйлээр нь цохих, татах, дарах, чөлөөт хэмээн ангилан, онцлогоор нь 18 төрөлжүүлж, нэр томьёо, тэмдэг тэмдэглэгээг шинээр болон шинэчлэн оноож томьёолсон.
Түлхүүр үгс: хөгжим, хөгжимдүүр, хөгжимчин, нэршил, тэмдэглэгээ, ангила
Analysis of D.Darizav’s perporming technique of Shanz (shudarga)
Get PDFIt is still necessary to carry out an in-depth research on the traditional performance technique, style manner and luthiery on the Mongolian national musical instruments. Therefore, we intended to analyze and study the performing technique of the senior teacher Dalkhjav Darizav, shudarga player of the middle of the 20th century and to inform our study research. We have studied the records of the folk songs jointly performed by Darizav, yochin player G.Dashdavaa, honoured teacher of Mongolia, khuuchir player S.Tsevelmaa, honoured artist of Mongolia and, khuuchir player L.Baldan in the golden fund of the Mongolian radio. We considered that the performing technique of D.Darizav is distinctive on the basic of our study of his tone of the shudarga, variation, finger distribution, rhythm, type of beat, vowel choice (grip), glides, decoration peculiarity, sound quality and manner. Shudarga`s traditions, methods, and characteristics of the older generations are studied, and it is of theoretical and practical significance to include the traditions of shudarga’s art and methods of luthiering music in training and research.
Д.Дарьзавын шударгаар хөгжимдөх арга барилд хийсэн шинжлэл
Хураангуй: Монголын үндэсний хөгжимдүүрээр хөгжимдөх уламжлал, урлахуйн асуудлыг шинжин тодруулах хэрэгцээ шаардлага гарсаар байна. Иймд ХХ зууны дунд үеийн шударгач, ахмад багш Далхжавын Дарьзавын /1933-1985/ хөгжимдөх арга барилыг шинжиж, тайлбарлал хийн, үр дүнг мэдээлэхийг зорьсон болно. Ингэхдээ Монголын радиогийн алтан санд буй Д.Дарьзавын Монгол Улсын гавьяат багш, ёочинч Г.Дашдаваа, Монгол Улсын гавьяат жүжигчин, хуучирч С.Цэвэлмаа нартай хамсран, хуучирч Л.Балдантай хоршин хөгжимдсөн ардын дуунуудын бичлэгийг сонсож, хөгжимдсөн шударгын хөг хөглөгөө, дууны аялгуу, чимэглэл, хурууны хуваариллыг эгшиг тэмдэглэгээнд мэргэжлийн түвшинд буулган, хөгжимдөлтөд шинжлэл хийж, судалсан болно. Энэхүү судалгааг хийхдээ аялгууг хувилбарлан хөгжимдсөн цохилгын төрлүүд, хурууны хуваарилал, голлох хэмнэл, эгшиг сонголт /атгал/, гулсалт, чимэглэлийн онцлог, эгшиглээний чанар, донж маяг, гүйцэтгэл, ахмад үеэс уламжилсан байдал зэргийг шинжиж, Д.Дарьзавын хөгжимдөх арга барилд өөрийн гэсэн хөгжимдөх онцлог байна хэмээн үзлээ. Ингэж ахмад үеийн шударгачдын ардын дуу хөгжмийг урлан хөгжимдөх уламжлал, арга барил, онцлогийг хүн бүрээр судлан тодруулснаар шударгадах урлагийн уламжлал, урлан хөгжимдөх арга ухааныг сургалт судалгаанд оруулахад онол практикийн ач холбогдолтой юм.
Түлхүүр үгс: ардын дуу, чимэглэл, донж маяг, хэмнэ
Study on the Patterns of Porcelain of Yuan Dynasty in Beijing Area
Get PDFIn recent years, with the continuous discovery of porcelain in the Yuan dynasty in Beijing, the history of the Yuan dynasty, have been gradually rediscovered by the academic circle. The subject study of porcelain not only includes the craft analysis, origin discussion and artistic characteristics of the ware, but also the discussion of porcelain trade and cultural exchange. The ornamentation of the porcelain was a reflection of people’s social life in Mongolian Yuan period, through which people’s social life and spiritual world could be vaguely seen at that time. This paper classifies the subjects of porcelain decorative patterns, analyzes and sorts out the patterns in all kinds of subjects, and discusses their decorative techniques and social and cultural backgrounds, thus discuss further it discusses the life situation and national cultural characteristics of the people of different classes in the Yuan dynasty.
Юань гүрний үед холбогдох Бээжин орчмын шаазан эдлэлийн хээ чимэглэлийн судалгаа
Хураангуй: Сүүлийн жилүүдэд Бээжингээс Юань гүрний үеийн шаазан олноор олдсон нь Юань гүрний түүх, урлаг, эрдэм шинжилгээ, судалгаанд дахин анхаарал хандуулах болсныг илтгэнэ. Эдгээр шаазан эдлэлийн судалгааны сэдвүүд нь зөвхөн техникийн шинжилгээ, гарал үүслийн баталгаа, олдворын уран сайхны шинж чанараар хязгаарлагдахгүй, шаазан эдлэлийн худалдаа, соёлын солилцоо зэрэг өргөн хүрээний асуудлуудыг хамардаг. Юань гүрний үеийн шаазан эдлэлүүд нь тухайн үеийн нийгмийн амьдралын чухал тусгал байсан бөгөөд тэдгээрийн хээ чимэглэлээр дамжуулан тухайн үеийн ард түмний нийгмийн амьдрал, оюун санааны ертөнцийг харж болно. Энэхүү өгүүлэл нь Юань гүрний шаазан хээ чимэглэлийг судалгааны сэдэв болгон авч, түүний гоёл чимэглэлийн хээг ангилж, төрөл бүрийн сэдэвт хээ угалзыг шинжлэхийг зорьсон болно. Гоёл чимэглэлийн урлал, нийгэм, соёлын талаарх судалгаагаар дамжин бид Юань гүрний үеийн ноёд язгууртнууд, жирийн иргэд зэрэг нийгмийн давхарга давхаргын хүмүүсийн ахуй амьдрал, үндэсний соёлын онцлогийг судлах болно.
Түлхүүр үгс: Юань гүрэн, Бээжин, хээ чимэглэл, шаазан, урлагийн онцло
Characteristics of educator B.Odsuren’s teaching methods
Get PDFThis article aims to elucidate the fundamentals of B.Odsuren’s teaching methodology, the pioneer of classroom training in Mongolian khuumii. It delves into the distinctive features of his teaching approach and the guiding principles it entails. To achieve this objective, an emphasis is placed on tracing B. Odsuren’s journey in learning khuumii and his subsequent experience in imparting this skill to others. The article highlights that while the structured training plans and curricula of formal khuumii education adhere to a standardized framework, the traditional approach of “Apprenticeship” remains prevalent in the teaching methodology of experienced practitioners. This method emphasizes the transmission of the traditional folk art from teacher to student, ensuring the preservation and continuation of cultural heritage. In fact, the teacher’s teaching method is a part of the “regulated school” in music education. Baatarin Odsuren, a well-known teacher of khuumii art, reciter and storyteller, who has made a special contribution to the formation of a training system with its own components in modern khuumii art, and who has accumulated rich experience for more than 30 years of his life in this field, is undoubtedly. This article examines how a special teaching pattern, named after the teacher Odsuren been formed, how his life experience was incorporated into his pedagogical concepts and teaching methods, and how he became a standard in the teaching methods of his future students, was revealed through the teaching process, oral sources, and interviews. The data and information relevant to the study were collected through unstructured observation and discussion with the educator B.Odsuren and his students during the course of the “Traditional folk art” program of the Mongolian National University of Arts and Culture. The research was conducted using a qualitative method based on the content analysis method.
Сурган хүмүүжүүлэгч Б.Одсүрэнгийн хөөмий заах арга барилын онцлог
Хураангуй: Энэхүү өгүүллийн зорилго монгол хөөмийн танхимын сургалтын үндэслэгч, багш Б.Одсүрэнгийн сурган хүмүүжүүлэх арга ухааныг тодруулах замаар түүний заах арга, түүнд баримтлах зарчмуудыг авч үзэхэд чиглэгдэнэ. Үүний тул Б.Одсүрэнгийн хөөмийд суралцсан болон бусдад зааж сургасан туршлагыг онцлохыг зорив. Хэдийгээр дээд боловсролтой хөөмийч бэлтгэн төгсгөхөд сургалтын хөтөлбөрийн дагуу үндсэн чиглэлийг баримталж байгаа ч үндэсний язгуур урлагийг бусдад өвлүүлж байгаа талаараа багшийн заах арга барилд “шавь сургалт”-ын уламжлалт хэлбэр илүүтэй зонхилж байгааг тус өгүүллээр дамжуулан мэдээлэв. Угтаа багшийн заах арга бол хөөмийн сургалт дахь “дэг сургууль”-ийн нэгэн бүрдэл болох юм. Монгол хөөмийн урлагт өөрийн гэсэн бүрдэл хэсгүүдтэй орчин цагийн дэг сургууль бүрэлдэн тогтоход онцгой хувь нэмэр оруулсан, амьдралынхаа 30 гаруй жилийг энэ салбарт зориулж, арвин туршлага хуримтлуулсан хүн бол яахын аргагүй хөөмийн урлагийн нэрт сурган хүмүүжүүлэгч, ерөөлч магтаалч, туульч Баатарын Одсүрэн юм. Түүний сурган хүмүүжүүлэх үзэл баримтлал, заах арга барилд туулж өнгөрүүлсэн амьдралын туршлага нь хэрхэн шингэсэн, цаашлаад хойч үеийн шавь нарынх нь заах арга барилд хэрхэн жишиг болж, мөрдөгдөж байгааг хичээл сургалтын үйл явц болон аман сурвалж, ярилцлагаас тодруулж, Б.Одсүрэнгийн гэх заах арга барилын хэв загвар тогтсон байгааг энэ өгүүллээр авч үзэв. Судалгаанд холбогдох өгөгдөл, мэдээллийг Монгол Улсын Соёл урлагийн их сургуулийн “Үндэсний язгуур урлаг” хөтөлбөрийн хөөмийлөх ур чадварын хичээлийн явцад зохион байгуулалтгүй ажиглалт хийж, сурган хүмүүжүүлэгч Б.Одсүрэн болон түүний шавь нартай ярилцах замаар цуглуулав. Тус судалгааг агуулгын шинжилгээний аргад тулгуурлан чанарын аргаар хийсэн болно.
Түлхүүр үгс: шавь сургалт, танхимын сургалт, дэг сургууль, хөөмийлөх ур чадва