Ss. Cyril and Methodius University in Skopje: Journals / Универзитет "Св. Кирил и Методиј"-Скопје
Not a member yet
3175 research outputs found
Sort by
IDEOLOGEMES IN KOCHO RACIN’S SHORT STORIES
No full textThe paper tackles the problem of the meaning and interpretation of Racin’s short stories, considering the ideologemes presented in these texts. The points of departure in this analysis are the theoretical approaches to a literary text understood as an ideological act and viewedfrom a hermeneutic perspective, and the one on the theory of reception, which enables the overview of the semiotic relations between the type (seen as a genre of certain text) and the implication, involving the denotation and connotation. These reflections are followed by elaborations on the ideologeme, as presented in the works of Hegel, Pavel Medvedev, Mikhail Bakhtin, Julia Kristeva, and Fredric Jameson. They carefully consider this notion and the correlation between the circumstances in which one text appears and the broader culture, the way they communicate and influence each other. Through meticulous analysis, we differentiate five dominant ideologemes in Racin’s short stories: the awareness, rock breaker, tobacco, city, and jail as means by which the semiosis in the text is being induced. Considering Racin’s reflections on how art should represent reality, it can be inferred that ideologemes in Racin’s short stories serve as discrete signals for social dynamics, imbued with semantic power and undeniable clarity. They become an indicator of his skillful artistic manner, which is not undermined by the success of his poetry and his widely recognized poetic gift.Во текстот се занимаваме со прашањето за значењето и за интерпретацијата на расказите на Рацин, од гледна точка на идеологемите, кои се присутни во нив. Појдовен постулат претставуваат книжевнотеориските промислувања на текстот како идеолошки чин, од перспективата на херменевтиката, како и на теоријата на рецепцијата, кои даваат можност да се разгледаат семиотичките релации на типот (сфатен како жанр на текстот) и импликацијата, која се однесува и на денотацијата и на конотацијата. На ова се надоврзуваат промислувањата на идејата и на идеологемата во книжевното дело, низ перспективите на: Хегел, Павел Медведев, Михаил Бахтин, Јулија Кристева и Фредрик Џејмсон, кои, кон овие прашања, пристапуваат со особено внимание, имајќи ги предвид околностите во кои книжевниот текст и пошироката култура комуницираат и меѓусебно си влијаат. Преку опсежна аналаиза на расказите на Рацин, се издвојуваат идеологемите на спознанието, дробилицата (човекот машина), тутунот, градот и затворот, како клучни точки, кои ја поттикнуваат семиозата во текстот. Земајќи ги предвид Рациновите промислувања за начинот како уметноста треба да ја одразува стварноста, може да се заклучи дека идеологемите во расказите на Рацин се дискретни сигнали за општествената динамика, кои изобилуваат со значенски полнеж и недвосмислена јасност. Тие стануваат показател за неговата умешна раскажувачка техника, која не треба да се занемари поради успешноста на неговата поезија и поради неговата несомнена поетска дарба
A BRITISH DOCUMENT ON THE DIPLOMATIC LEGATIONS IN BULGARIA IMMEDIATELY BEFORE THE OUTBREAK OF THE BALKAN WARS
No full textThe task of diplomacy in every state is to guide and regulate its relations with other international actors, primarily through peaceful means, communication, and negotiation. At the same time, one of its key functions is to inform and analyse — essentially, to collect information from or about other countries, analyse it, and submit it to the Ministry of Foreign Affairs. This very function of diplomacy is the focus of the document presented in this paper. This confidential report, dated January 1912, was sent by H. O. Bax-Ironside, a diplomatic representative of the United Kingdom holding the rank of Envoy Extraordinary and Minister Plenipotentiary in Bulgaria, to the British Foreign Secretary, Edward Grey. It contains an analysis of the diplomatic representatives — primarily of the Great Powers and Balkan states — stationed in the Bulgarian capital who were serving in that role during 1911 (namely, the representatives of France, Italy, Greece, Germany, Russia, Serbia, Austria-Hungary, Turkey, and Romania).
The detailed analysis presented in this document clearly demonstrates that Bax-Ironside was an experienced diplomat who conducted a remarkably precise psycho-physical evaluation of his colleagues, as well as an assessment of their political and diplomatic capabilities. This is especially important given that psycho-physical analysis plays a key role in understanding the behaviour, intentions, and decisions of foreign states and their leaders, ministers, diplomats, and consuls. Furthermore, such analysis serves as a tool for forecasting reactions and adjusting diplomatic strategies accordingly. In this context, the British diplomat analyses his colleagues’ thought processes, communication styles, values, traumas, ambitions, and their responses in crisis situations, under pressure, or during negotiations.Задачата на дипломатијата на секоја држава е да го насочува и да го уредува односот на таа држава со другите меѓународни субјекти, и тоа преку мирољубиви средства, комуникација и преговори. Истовремено, нејзината функција подразбира, меѓу другото, и информирање и анализирање, што всушност значи собирање информации од/за други држави, нивна анализа и доставување до Министерството за надворешни работи. Токму оваа задача на дипломатијата е тема на документот што го презентираме во оваа статија. Овој доверлив извештај од јануари во 1912 година, испратен од Х. O. Бакс-Ајронсајд, дипломатски претставник во ранг на ополномоштен министер на Обединетото Кралство во Бугарија, до министерот за надворешни работи на Обединетото Кралство, Едвард Греј, содржи анализа на дипломатските претставници, главно, на Големите сили и на балканските држави во бугарската престолнина, кои ја извршувале таа функција во текот на 1911 година (тоа се ополномоштените министри на: Франција, Италија, Грција, Германија, Русија, Србија, Австро-Унгарија, Турција и на Романија).
Детаљната анализа изложена во овој документ многу јасно покажува дека Бах-Ајронсајд е искусен дипломат, кој многу прецизно прави психофизичка анализа на своите колеги, но и анализа на нивните политички, односно дипломатски способности. Ова е особено значајно ако се има предвид дека психолошката анализа игра клучна улога во разбирањето на однесувањето, намерите и на одлуките на странските држави и на нивните лидери, министри, дипломати и конзули. Од друга страна, психолошката анализа служи и како алатка за предвидувања на реакциите и за приспособување на дипломатските стратегии. Во тој контекст, и британскиот дипломат кај своите колеги ги анализира начинот на размислување, стилот на комуникација, вредностите, траумите, амбициите и нивната реакција во кризни ситуации под притисок или при преговори
АНГЛИЗМИТЕ ВО МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК: ДИРЕКТНИ ЗАЕМКИ НАСПРОТИ КАЛКИ
No full textThe significant influx of Anglicisms into the Macedonian language has become an undeniable linguistic phenomenon. Anglicisms appear in various domains such as information technology, law, business, social welfare and science. They reflect the influence of English over Macedonian as well as the interest of the Macedonian society. The analysis is qualitative and it is based on a randomly collected corpus of 300 Anglicisms that appear in the Macedonian language from the beginning of the 21st century. The research, first, focuses on the identification and classification of visible Anglicisms and criteria that verify their visibility, and then it contrasts them with the loan translations. The study also examines the patterns of borrowing Anglicisms into Macedonian, focusing on the distinction between direct lexical borrowings and calques or loan translations. It aims to determine why certain English expressions are directly incorporated into the Macedonian language, while others are translated part by part, sometimes coexisting with their original English forms. Certain tendencies are noted, based on the analysis, which indicate that socio-cultural factors play more significant role than linguistic circumstances when establishing the predictable patterns of borrowing.Значителниот наплив на англизми во македонскиот јазик претставува неспорен јазичен феномен. Англизмите се појавуваат во различни области, како што се информациската технологија, правото, бизнисот, општествените трендови и науката. Тие го одразуваат влијанието на англискиот јазик врз македонскиот, како и интересите на македонското општество. Анализата е квалитативна и се заснова на корпус од 300 англизми, коишто се собрани по случаен избор, а се појавуваат во македонскиот јазик од почетокот на 21 век. Истражувањето, најпрвин, се фокусира на утврдување и класификација на видливите англизми, како и на критериумите што ја потврдуваат нивната видливост, а потоа се прави споредба со фразеолошките калки. Во истражувањето, исто така, се разгледуваат и се анализираат обрасците на позајмување на англизми во македонскиот јазик, со посебен осврт на разликата помеѓу директните лексички заемки и калките. Целта е да се утврди зошто одредени англиски изрази директно се преземаат во македонскиот јазик, додека други се преведуваат дел по дел, а понекогаш и коегзистираат со своите оригинални англиски форми. При утврдување на предвидливите обрасци на заемките, а врз основа на направената анализа, се забележуваат одредени тенденции што покажуваат дека општествено-културните околности имаат позначајна улога од лингвистичкитефактори
CHANGES IN THE GENETIC STRUCTURE OF BROWN TROUT (Salmo trutta Linnaeus, 1758) CAUSED BY INTENSIVE STOCKING INTHE UPPER COURSE OF THE NERETVA RIVER
No full textBrown trout (Salmo trutta Linnaeus, 1758) populations in Mediterranean river systems are characterized by high genetic structuring and local adaptation, making them particularly vulnerable to anthropogenic disturbance. This study assessed changes in the genetic structure of brown trout populations in the upper course of the Neretva River (Adriatic basin, Bosnia and Herzegovina) in relation to long-term stocking practices. Wild riverine populations were sampled at four natural sites and analyzed using mitochondrial DNA control-region markers and a nuclear LDH-C1 locus, complemented by morphometric and meristic analyses. Molecular results revealed a high proportion of autochthonous Adriatic-lineage individuals (≈90%) at all sites, indicating that native genetic integrity is still largely preserved. However, the consistent presence of Adriatic–Atlantic hybrid genotypes (≈10%) across all localities provides clear evidence of introgression from non-native lineages, most likely resulting from historical, non-selective stocking. Morphometric traits showed extensive overlap between genetic groups and proved unreliable for discriminating native and non-native individuals in wild populations, reflecting strong phenotypic plasticity. In contrast, selected meristic traits, particularly the ratio of red to black lateral spots, demonstrated meaningful diagnostic potential when combined with genetic data. Overall, the findings highlight both the conservation value and the genetic vulnerability of brown trout populations in the upper Neretva River and emphasize the need for genetically informed management, including the cessation of stocking with non-native lineages and the implementation of long-term genetic monitoring
ЗАШТИТА НА ЛИЧНИТЕ ПОДАТОЦИ ВО АКАДЕМСКАТА СРЕДИНА: РЕГУЛАТИВИ, ПРЕДИЗВИЦИ И ПРАКТИКИ
No full textОбезбедувањето заштита на личните податоци во рамките на универзитетите е од суштинско значење за одржување на приватноста и безбедноста на студентите, вработените и факултетот како целина. Универзитетите треба да имплементираат технички и организациски мерки како што се контрола на пристап, шифрирање, редовна обука на вработените и планови за превенција и одговор на инциденти за заштита на податоците.Целта на овој труд е да се анализираат мерките и механизмите што ги применува Филозофскиот факултет во Скопје за обезбедување заштита на личните податоци. За прибирање на валидни и длабински сознанија бешеспроведено квалитативно истражување преку полуструктурирани интервјуа со клучни службени лица, како и анализа на содржината на релевантни документи. За зголемување на научната релијабилност беше реализирано и квантитативно истражување со останатите засегнати страни (наставен кадар, административно-технички кадар и студенти). Во овој труд се презентирани главно резултатите и заклучоците изведени од примарните податоци добиени преку интервјуата и од секундарните податоци од прегледот на литературата и анализата на документи.Добиените резултати покажуваат дека на Филозофскиот факултет се воспоставени соодветни политики и практики за заштита на личните податоци на сите засегнати страни. Во последниве години, донесени се 19 регулаторни акти за обезбедување различни видови информации. Воведени се значајни безбедносни мерки, особено во однос на личните податоци на студентите и вработените, резултатите од испитите и други критични информации поврзани со факултетот. Сепак, потребни се понатамошни подобрувања поради тековните закани за безбедноста на податоците
ФАКТОРИ КОИ ВЛИЈААТ НА КОРИСТЕЊЕТО НА СЛУШНИТЕ АПАРАТИ
No full textСлушните апарати ја подобруваат комуникацијата и квалитетот наживот на лицата со оштетен слух. Покрај тоа, денес значителен број корисници на слушни апарати одбиваат редовно да ги користат слушните апарати. Целта на студијата беше да се утврдат несаканите ефекти и проблемите поврзани со слушните апарати како фактори што влијаат на користењето на слушните апарати.Поголем број од пациентите пријавиле акустичен фидбек (непријатен звук од уредот) како главен несакан ефект поврзан со користењето на слушниот апарат. Втор важен проблем бил малиот бенефит од апаратот. Пациентите имале чувство дека нивните слушни апарати не помагаат доволно. Исто така, пријавени се и други несакани ефекти и проблеми поврзани со употребата на слушните апарати: бучавата во позадина е непријатно гласна, кратко траење на батеријата, лош квалитет на звукот, лошо вклопување во каналот, болка во увото, чувство на исполнетост во ушите, корисниците на слушни апарати не можат сами да ракуваат со уредот, стигматизација и чувство на нервоза.Степенот на оштетување на слухот е исто така фактор што придонесува за употреба или одбивање на слушниот апарат. Пациентите со повисок степен на оштетување на слухот ги носат своите слушни апарати подолго во текот на денот
RESEARCH ON THE ATTITUDES OF YOUTH TOWARD RELIGION, ETHICS, AND EVERYDAY CHALLENGES
No full textThis paper presents the findings of an original sociological survey conducted among 193young respondents from five educational institutions in Skopje, North Macedonia, examining therelationship between religion, ethics, and everyday challenges. The study was implemented acrosssecondary and higher education institutions, including Orthodox and Islamic theological schoolsas well as the Faculty of Philosophy. It aimed to capture how young people perceive religiosity, ethics,and moral values in the context of their daily lives and psychosocial difficulties. Results demonstratethat 81% of respondents believe ethics in religion significantly influence their daily behavior,with the dominant understanding of religiosity grounded not in ritual, but in applied moral valuesand belief in God. Statistical analysis reveals strong positive correlations between religiosity andcoping mechanisms: those who consider themselves more religious report that faith helps themto overcome stress, anxiety, and ethical dilemmas. Conversely, a strong negative correlation (r ≈–0.98) was observed between age and psychosocial problems, showing acute vulnerability amongadolescents aged 15–18. Furthermore, a notable majority support the introduction of ethics andreligion into formal education, arguing that religious knowledge enhances coexistence and tolerancein a multicultural society. The findings highlight the dual role of religion as both a personalresource for resilience and a communal mechanism for fostering interethnic and interfaith harmony.This research contributes to broader debates on the role of religion in education, ethics, andyouth well-being, positioning Macedonia as a case study of a multiethnic, multiconfessionalsociety grappling with contemporary global challenges
ЗА НАСТАВНИОТ ПРЕДМЕТ МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК ВО ПАРАЛЕЛКИТЕ СО НАСТАВЕН АЛБАНСКИ ЈАЗИК
No full text ЗА НАСТАВНИОТ ПРЕДМЕТ МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК ВО ПАРАЛЕЛКИТЕ СО НАСТАВЕН АЛБАНСКИ ЈАЗИ
65 ГОДИНИ СЛОВЕНЕЧКИ ЈАЗИК НА ФИЛОЛОШКИОТ ФАКУЛТЕТ ,,БЛАЖЕ КОНЕСКИ“ – СКОПЈЕ
No full text65 ГОДИНИ СЛОВЕНЕЧКИ ЈАЗИК НА ФИЛОЛОШКИОТ ФАКУЛТЕТ ,,БЛАЖЕ КОНЕСКИ“ – СКОПЈ
РАСКОШЕН СВЕТЛОПИС НА ДУШАТА: (Кон Папокот на светлината од Венко Андоновски)
No full text РАСКОШЕН СВЕТЛОПИС НА ДУШАТА РАСКОШЕН СВЕТЛОПИС НА ДУШАТ