Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
La arquitectura de la humildad. El convento alcantarino de San Francisco del Rosal en Mondoñedo
In 1727 the bishop Fray Juan Muñoz y Salcedo decided to establish in the city of Mondoñedo the first and only convent of the San Pedro de Alcántara Reform in Galicia. From then and until 1731 it was built under the direction of the friar and master builder Fray Lorenzo de Santa Teresa. Currently only the church, the chapel of the Third Order and one of its cloisters are preserved. Our objective in the present work is to explain the reasons for which it was erected, publicize the masters builders and stonecutters who built it, the different phases of the construction, describe its original morphology and also indicate its primitive altars. For this we will use several documentary funds and old photographs.En 1727 el obispo fray Juan Muñoz y Salcedo decidió establecer en la ciudad de Mondoñedo el primer y único convento de la Reforma de San Pedro de Alcántara en Galicia. Desde entonces y hasta 1731 se construyó bajo la dirección del lego y maestro de obras fray Lorenzo de Santa Teresa. Actualmente solo se conserva la iglesia, la capilla de la Venerable Orden Tercera y uno de sus claustros. Nuestro objetivo en el presente trabajo es explicar los motivos por los que se erigió, dar a conocer a los maestros y canteros que lo edificaron, las distintas fases de la construcción, describir su morfología original, y reseñar asimismo sus primitivos altares. Para ello nos valdremos de varios fondos documentales y de antiguas fotografías.
[gl] En 1727 o bispo frei Juan Muñoz y Salcedo decidiu establecer na cidade de Mondoñedo o primeiro e único convento da Reforma de San Pedro de Alcántara en Galicia. Dende entón e ata 1731 construíuse baixo a dirección do freire e mestre de obras frei Lorenzo de Santa Teresa. Actualmente só se conserva a igrexa, a capela da Venerable Orde Terceira e un dos seus claustros. O noso obxectivo no presente traballo é explicar os motivos polos que se erixiu, dar a coñecer os mestres e canteiros que o edificaron, as distintas fases da construción, describir a súa morfoloxía orixinal, e reseñar tamén os seus primitivos altares. Pra isto servirémonos de varios fondos documentais e de antigas fotografías
La mortalidad en la Inclusa de Pontevedra (1872-1931)
This article is a study of mortality and its causes at the Pontevedra Foundling Home and an analysis of the measure taken by the institution to reduce the number of deaths. Based on data from the home itself, the Diputación (country council) and the Pontevedra Child Protection Board, it establishes and contextualises the mortality rate, and compares it to that of other Spanish foundling homes. It also analyses the results of the measures taken to reduce mortality and compares them to those of other charitable institutions. It does this based on the sources cited above plus the press of the period and 19th, 20th and 21st century literature concerned with childhood and foundling homes. It covers a period from 1872, the year the Pontevedra Foundling Home was set up, to 1931, the start of the Second Spanish Republic. It concludes that this institution suffered a high level of mortality, which it did not succeed in reducing during the first 53 years of its existence, until it abolished anonymous donations and limited the number of infants it took in.Los objetivos de este artículo son el estudio de la mortalidad y sus causas en la Inclusa de Pontevedra y, además, el análisis de las medidas que tomó esta institución para reducir el número de fallecimientos. Se utilizan fuentes de la propia Inclusa, Diputación y Junta Provincial de Protección a la Infancia de Pontevedra y, a partir de ellas, se establece la mortalidad, que se contextualiza y luego se compara con la que ofrecen diversos estudios sobre las inclusas españolas. También se analiza el resultado de las actuaciones llevadas a cabo para reducir la mortalidad y se compara con el de otros establecimientos benéficos. Para todo ello se ha recurrido a las fuentes ya citadas y, además, a la prensa de la época y bibliografía de los siglos XIX-XXI relativa a la infancia y las inclusas. El período de tiempo que se tiene en cuenta abarca desde 1872, año de la creación de la Inclusa de Pontevedra, hasta 1931, cuando comienza la II República española. Se concluye que este establecimiento benéfico presentaba una alta mortalidad y que no logró aplicar medidas que la redujeran hasta que, tras 53 años de funcionamiento, suprimió el torno y estableció un límite a las entradas.
[gl] Os obxectivos deste artigo son o estudo da mortalidade e as súas causas na Inclusa de Pontevedra e, ademais, a análise das medidas que tomou esta institución para reducir o número de falecementos. Utilízanse fontes da propia Inclusa, Deputación e Xunta Provincial de Protección á Infancia de Pontevedra e, a partir delas, establécese a mortalidade, que se contextualiza e logo compárase coa que ofrecen diversos estudos sobre as inclusas españolas. Tamén se analiza o resultado das actuacións levadas a cabo para reducir a mortalidade e compárase co doutros establecementos benéficos. Para todo iso recorreuse ás fontes xa citadas e, ademais, á prensa da época e bibliografía dos séculos XIX-XXI relativa á infancia e as inclusas. O período de tempo que se ten en conta abarca desde 1872, ano da creación da Inclusa de Pontevedra, ata 1931, cando comeza a II República española. Conclúese que este establecemento benéfico presentaba unha alta mortalidade e que non logrou aplicar medidas que a reducisen ata que, tras 53 anos de funcionamento, suprimiu o torno e estableceu un límite ás entradas
El legado de Luciano Caño, profesor de la primera escuela de ciegos de A Coruña (1869 Zamora - 1936 A Coruña)
This paper records the testimony of Luciano Caño Lamas, teacher in the school for the blind, Campo de la Leña, A Coruña. The autobiographical confessions of this illustrious personality reveal the lights and shadows of the life and work of a blind professor, that shone in music, as an interpreter, composer, as a discursive, and in the social activity he undertook. But what is most relevant, contain a novel critical view of the inner workings of some of the first establishments in Spain dedicated to educating the blind. Although the human and educational legacy of these schools is important, these institutions were not exempt from bad practices that led commercialism and philanthropy sometimes to sit side by side.The autobiographical information on Luciano Caño that is the basis for this paper was retrieved from Galicia’s Historical Archive. This information is considered here against the only two texts that wholly focus on A Coruña’s school for the blind and its founder1, as well as against historical press articles and documents pertaining to special education.Este artículo recoge el testimonio de Luciano Caño Lamas, maestro en la escuela de ciegos del Campo de la Leña de A Coruña. Las confesiones autobiográficas de esta ilustre personalidad nos desvelan las luces y las sombras de la vida y obra de un profesor ciego, que brilló en la música, como intérprete, compositor, como discursista, y en la actividad social que emprendió. Pero lo que es más relevante, sus declaraciones entrañan una visión crítica novedosa sobre el funcionamiento interno de algunos de los primeros establecimientos españoles dedicados a la enseñanza de los ciegos. Estos centros, si bien constituyen un importante legado humano y educativo, no estaban exentos de malas prácticas llegando a convivir, en ocasiones, el mercantilismo con la filantropía.Los apuntes autobiográficos de Luciano Caño Lamas, fundamento de este artículo, han sido rescatados del Archivo de la Real Academia Gallega y contrastados con los dos únicos escritos dedicados íntegramente a la escuela de ciegos de A Coruña y su fundador, prensa histórica y otra documentación de educación especial.
[gl] Este artigo recolle o testemuño de Luciano Caño Lamas, mestre na escola de cegos do Campo da Leña da Coruña. As confesións autobiográficas desta ilustre personalidade, desvélannos as luces e as sombras da vida e obra dun profesor cego, que brillou na música, como intérprete, compositor, como discursista, e na actividade social que emprendeu. Pero o que é máis relevante, as súas declaracións entrañan unha visión crítica nova sobre o funcionamento interno dalgúns dos primeiros establecementos españois dedicados ao ensino dos cegos. Estes centros, aínda que constitúen un importante legado humano e educativo, segundo as denuncias de Luciano, non estaban exentos de malas prácticas chegando a convivir, en ocasións, o mercantilismo coa filantropía.Os apuntes autobiográficos de Luciano Caño Lamas, fundamento deste artigo, foron rescatados do Arquivo da Real Academia Galega e contrastados cos dous únicos escritos dedicados integramente á escola de cegos da Coruña e o seu fundador, prensa histórica e outra documentación de ensino especial
Miguel Aguiar, Cavaleiros e cavalaria: ideologia, práticas e rituais aristocráticos em Portugal nos séculos XIV e XV, Lisboa, Teodolito, 2018, 264 págs. ISBN 978-989-8580-57-3
A Penaparda (A Fonsagrada, Lugo - Santalla, Asturias): intervención arqueológica en un recinto campamental romano en el Occidente de la Cordillera Cantábrica
This paper presents the results of the archaeological campaign carried out in 2017 at the archaeological site of A Penaparda, a playing-card shaped Roman camp (ca. 10 ha) located on the border between A Fonsagrada (Lugo) and Santalla (Asturias). Following a previous archaeological survey of the Ouroso-Penouta Mountains where remote sensing techniques were used, this campaign comprised the integral survey of the archaeological structures –both on the surface and using remote sensing tools–, the artefact and metal surveying of some sections of the site, and the excavation of an exploratory trench to better characterise and date the sites’ defences. These tasks, financed by the Concello da Fonsagrada, allowed us to validate our initial hypotheses about the site and to relate this enclosure with other camps located in Eastern Galicia and western Asturias.En este trabajo se presentan los resultados de la intervención arqueológica realizada en 2017 en el yacimiento de A Penaparda, un recinto campamental en forma de naipe de aproximadamente 10 ha situado a caballo entre los municipios de A Fonsagrada (Lugo) y Santalla (Asturias). Partiendo de una prospección arqueológica previa de las sierras de Ouroso-Penouta con recurso a teledetección, esta campaña contempló el reconocimiento integral de las estructuras arqueológicas tanto en superficie como por teledetección, la prospección artefactual y por metalodetección de un sector del yacimiento y la apertura de un sondeo exploratorio para la caracterización y datación de su sistema defensivo. Dichos trabajos, financiados por el Concello da Fonsagrada, nos han permitido validar las hipótesis de partida y relacionar este recinto con otros localizados en el oriente galaico y occidente asturiano.
[gl] Neste traballo preséntanse os resultados da intervención arqueolóxica realizada en 2017 no xacemento de A Penaparda, un recinto campamental en forma de naipe de aproximadamente 10 ha situado entre os concellos de A Fonsagrada (Lugo) e Santalla (Asturias). Partindo dunha prospección arqueolóxica previa das Serras de Ouroso-Penouta con recurso a teledetección, esta campaña contemplou o recoñecemento integral das estruturas arqueolóxicas tanto en superficie como por teledetección, a prospección artefactual e por metalodetección dun sector do sitio e a apertura dunha sondaxe exploratoria para a caracterización e datación do seu sistema defensivo. Estes traballos foron financiados polo Concello da Fonsagrada, e permitíronnos validar as hipóteses de partida e relacionar este recinto con outros localizados no oriente galaico e occidente asturiano
Ainoa Castro Correa, Manuel Rodríguez Sánchez, Colección diplomática altomedieval de Galicia II. Documentación en escritura visigótica de la sede lucense, 2 vols., Lugo, Publicaciones Diócesis de Lugo, 2019 (Collectanea Lvcensia), 859 págs. ISBN 978-84-948883-0-4
Diana Pelaz Flores, Reinas consortes. Las reinas de Castilla entre los siglos XI-XV, Madrid, Sílex, 2017, 354 págs. ISBN: 978-84-7737-677-4
La recuperación de un privilegio perdido de Alfonso IX al hospital de peregrinos de Santa María de O Cebreiro (1186) a partir de una copia del siglo XIX
The objective of this article is to present a confirmation of a privilege that Alfonso IX, king of León, granted to the hospital of pilgrims of Santa María de O Cebreiro in 1186. Considered a lost document and, therefore, absent from the diplomatic collection that Julio González published in 1944 about this king, it has the peculiarity of having been made while Alfonso was still an infant during the reign of his father, Fernando II, so this document is also a good instrument to study a son’s behavior during his father’s reign.El objetivo de este artículo es dar a conocer una confirmación de privilegios que Alfonso IX, rey de León, concedió al hospital de peregrinos de Santa María de O Cebreiro en 1186. Considerado un documento perdido y, por lo tanto, estando ausente en la colección diplomática que de este monarca publicó Julio González en 1944, presenta la peculiaridad de haber sido realizada mientras Alfonso todavía era un infante durante el reinado de su padre, Fernando II, lo que permite incidir en el estudio de las actuaciones de los hijos durante el reinado de sus padres.
[gl] O obxectivo deste artigo é dar a coñecer unha confirmación de privilexios que Afonso IX, rei de León, concedeu ao hospital de peregrinos de Santa María de O Cebreiro en 1186. Considerado un documento perdido e, por tanto, estando ausente na colección diplomática que deste monarca publicou Julio González en 1944, presenta a peculiaridade de ser realizada mentres Afonso aínda era un infante durante o reinado do seu pai, Fernando II, o que permite incidir no estudo das actuacións dos fillos durante o reinado dos seus pais
Hijos del Mar. La sirena en el mito fundacional de los Mariño (siglos XIV-XVII)
In this paper we will expose the development of Mariño´s foundational story since 14th until 17th centuries concerning historiographical, iconographical and writing problems about the relation of the mermaid with the ancestry and genealogy of this noble galician family and its secondary branches (Fandiño, Goyanes). It will be exposed the problematics of this myth´s survivance in transit to the Modern Age and the textual criticism of this story as a Melusine literary matter which it will be prove that does not belong.En el siguiente artículo se pretende exponer el desarrollo del relato fundacional de los Mariño desde el siglo XIV hasta el siglo XVII determinando las problemáticas historiográficas, iconográficas y textuales sobre la relación de la sirena y su aprovechamiento en el linaje y genealogía de esta familia noble gallega y sus ramas secundarias (Fandiño, Goyanes). Se expondrán las problemáticas de la supervivencia del mito en el tránsito a la Edad Moderna y la crítica textual a la integración de dicho relato dentro de la materia de Melusina al que demostraremos que no pertenece.
[gl] No seguinte artigo preténdese expoñer o desenvolvemento da relato fundacional dos Mariño dende o século XIV até o século XVII determinando as problemáticas historiográficas, iconográficas e textuais sobre a relación da serea e o seu aproveitamento na liñaxe e xenealoxía desta familia nobre galega e as súas ramificacións secundarias (Fandiño, Goyanes). Expoñeranse as problemáticas da supervivencia do mito no tránsito á Idade Moderna e a crítica textual á integración do dito relato dentro da materia de Melusina ó que demostraremos que non pertence