Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
Luis Miguel de la Cruz Herranz, El Archivo Histórico Nacional. Los orígenes del medievalismo español (1866-1955), Madrid, Editorial CSIC, 2020 (Biblioteca de Historia, 92), 629 págs. ISBN: 978-84-00-10600-3
Francisco Javier Fernández Conde, José María Mínguez, Ermelindo Portela, El reino de Hispania (siglos VIII-XII). Teoría y prácticas del poder, Madrid, Akal, 2019 (Akal universitaria, 380. Serie Reinos y dominios en la historia de España), 432 págs. ISBN 978-84-460-4743-8
O culto eucarístico lucense como resposta ao priscilianismo? Ler na actualidade Argos Divina
This work aims to answer the question of whether the perpetual exhibition of the Blessed Sacrament in the cathedral of Lugo was born as a reaction to the priscillianist doctrines, which contrary to the divinity of Christ in his Manichaean dualism, advocated a rejection of everything material, including the Eucharistic species. To this end, it presents the evolution of Eucharistic worship from the earliest times until the 16th century with the Protestant reform and the Council of Trent. Also included is the doctrine of the work Argos Divina (Santiago, 1700) by Juan Pallares y Gayoso, a lecturer from the Lucense cathedral, regarding the antipriscillianist origin of the Eucharistic exhibition, and the later interpretations of this work. Based on the above, taking into account the examination of historical sources, it is concluded that the “lucense” Eucharistic Exhibition is not prior to the 16th century.Este trabajo pretende responder a la cuestión de si la exposición perpetua del Santísimo en la catedral de Lugo nació como reacción a las doctrinas priscilianistas, que contrarias a la divinidad de Cristo en su dualismo maniqueo abogaban por un rechazo de todo lo material, incluidas las especies eucarísticas. Para ello, presenta la evolución del culto eucarístico desde los primeros tiempos hasta el siglo XVI con la reforma protestante y el concilio de Trento. Al mismo tiempo se presenta la doctrina de la obra Argos Divina (Santiago, 1700) de Juan Pallares y Gayoso, lectoral de la catedral lucense, del origen antipriscilianista de la exposición eucarística, y las interpretaciones posteriores de esta obra. A tenor de lo expuesto, teniendo en cuenta el examen de las fuentes históricas, se concluye que la exposición eucarística lucense no es anterior al siglo XVI.
[gl] Este traballo pretende responder á cuestión de se a exposición perpetua do Santísimo na catedral de Lugo naceu como reacción ás doutrinas priscilianistas, que contrarias á divindade de Cristo no seu dualismo maniqueo avogaban por un rexeitamento de todo o material, incluídas as especies eucarísticas. Para iso, presenta a evolución do culto eucarístico desde os primeiros tempos ata o século XVI coa reforma protestante e o concilio de Trento. Ao mesmo tempo preséntase a doutrina da obra Argos Divina (Santiago, 1700) de Juan Pallares e Gayoso, lectoral da catedral lucense, da orixe antipriscilianista da exposición eucarística, e as interpretacións posteriores desta obra. A teor do exposto, tendo en conta o exame das fontes históricas, conclúese que a exposición eucarística lucense non é anterior ao século XVI
Las herrerías del monasterio de San Julián de Samos según los expedientes de desamortización
From the end of 1835 to the beginning of 1836 the inventories of the blacksmithies that belonged to the monastery of San Julián de Samos were written, within the expropriation process that affected all the religious houses in Spain. The aim of the present article is to use these documents as a tool to study the appearance that these blacksmithies had when the secularization took place. Our last goal is to show one part of their history, to recover some lost values and, in the end, to understand how this present but missing monastic industrial heritage was, and how it was organized in a certain moment of the past.Entre finales de 1835 y principios de 1836 se redactaron los llamados inventarios de las herrerías del monasterio de San Julián de Samos, dentro del proceso desamortizador en el que, de forma general, se vieron envueltas todas las casas religiosas españolas. En el presente artículo proponemos utilizar estos documentos como recurso de aproximación al estudio de dichas herrerías en el momento de producirse su secularización, con el objetivo final de dar a conocer una parte de su historia, recuperar valores hoy perdidos y, en definitiva, entender cómo eran y cómo estaban organizados los distintos espacios de lo que hoy es un patrimonio industrial monacal desaparecido o muy transformado.
[gl] Entre finais de 1835 e comezos de 1836 redactáronse os chamados inventarios das ferrerías do mosteiro de San Xulián de Samos, dentro do proceso de desamortización no que, de forma xeral, se viron envoltas tódalas casas relixiosas españolas. No presente artigo propoñemos utilizar estes documentos como recurso de aproximación ao estudo de ditas ferrerías no momento de producirse a súa secularización, co obxectivo final de dar a coñecer unha parte da súa historia, recuperar valores hoxe perdidos e, en definitiva, entender como eran e como estaban organizados os distintos espazos do que hoxe é un patrimonio industrial monacal desaparecido ou moi transformado
Los plateros de la catedral de Santiago de Compostela en la primera mitad del siglo XIX
This paper aims to contribute to the knowledge of the official silversmiths of the Cathedral of Santiago in the first half of the nineteenth century, who were unknown until now. Our methodology focused on the analysis of the fonts in the Archive of the Cathedral of Santiago and the Historical Archive of the University, contrasted with the relevant bibliography, to rescue the name of the four silversmiths that created new pieces and preserved the silver of the Cathedral in this century. According to this, we were able to compare the information with the one in the second half, much larger and more interesting, certifying the great difference between the first and second part of the century. In the years we have researched, we can prove that the work of the official silversmith of the Cathedral was unstable and they barely created new pieces, a reality in contrast with the great importance that was achieved by the silversmiths on the last decades.El objetivo de este trabajo es aportar una serie de datos acerca de los plateros oficiales de la fábrica compostelana en la primera mitad del siglo XIX, de los que hasta ahora se desconoce prácticamente todo. Nuestra metodología se ha centrado en un vaciado de fuentes del Archivo de la Catedral de Santiago y el Archivo Histórico Universitario, contrastadas con la bibliografía pertinente, para rescatar los nombres de los cuatro plateros que realizaron obras y conservaron la plata existente en la fábrica en dicha centuria. De este modo hemos sido capaces de comparar esta información con la correspondiente a la segunda mitad, mucho más numerosa e interesante, certificando la gran diferencia entre la primera y la segunda parte del siglo. En el periodo cronológico que abarca este artículo podemos comprobar que el cargo de platero oficial fue inestable, y apenas se realiza obra nueva, realidad que contrasta con la gran importancia que sabemos que alcanzaron los plateros de las últimas décadas del ochocientos.
[gl] Obxectivo deste traballo é aportar unha serie de datos sobre os prateiros oficiais da fábrica compostelá na primeira metade do século XIX, dos que até agora se descoñece practicamente todo. A nosa metodoloxía centrouse nun baleirado de fontes do Arquivo da Catedral de Santiago e o Arquivo Histórico Universitario, contrastadas coa bibliografía pertinente, para rescatar os nomes dos catro prateiros que realizaron obras e conservaron a prata existente na fábrica en dita centuria. Deste xeito fomos capaces de comparar a información coa correspondente da segunda metade, moito máis numerosa e interesante, certificando a gran diferenza entre a primeira e a segunda parte do século. No período cronolóxico que abarca este artigo podemos comprobar que o cargo de prateiro oficial foi inestábel, e apenas se realiza obra nova, realidade que contrasta coa gran importancia que sabemos que alcanzaron os prateiros das últimas décadas
La institución de La Gota de Leche de Santiago de Compostela (1904-1980)
This article deals with the creation and putting into operation of the “La Gota de Leche” institution in Santiago de Compostela, based on various archival and press primary sources. Although the start of its activity was late compared to other similar cities, its benefits were soon seen, through the decline in infant mortality figures. Structured in a pediatric office that selected children who went to the “La Gota de Leche”, prenatal consultation, home delivery assistance and vaccination center, forming, together, the Municipal Institute of Childcare. The assistance work served as the basis for the new care model of 1941, with the promulgation of the Social Security Law that caused the disappearance of these institutions. We approach the profile of the employees of the institution and the controversies and criticisms about the work developed in the Drops of Milk.En este artículo se aborda la creación y puesta en funcionamiento de la Institución de «La Gota de Leche» de Santiago de Compostela, a partir de diversas fuentes primarias archivísticas y de prensa. Aunque el inicio de su actividad fue tardía en comparación con otras ciudades similares, sus beneficios pronto se dejaron ver, a través del descenso de las cifras de mortalidad infantil. Estructurado en un consultorio de niños de pecho que seleccionaba los que pasaban a La Gota de Leche, consulta prenatal, asistencia a partos a domicilio y centro de vacunación, constituyendo, en conjunto, el Instituto Municipal de Puericultura. La labor asistencial sirvió de base para el nuevo modelo de atención de 1941, con la promulgación de la Ley de Seguridad Social que provocó la desaparición de estas instituciones. Abordamos el perfil de los empleados de la institución y las polémicas y críticas en torno a la labor desarrollada en las Gotas de Leche.
[gl] Este artigo trata da creación e posta en marcha da institución “La Gota de Leche” en Santiago de Compostela, baseada en diversas fontes primarias de arquivos e prensa. Aínda que o inicio da súa actividade foi tardío en comparación con outras cidades similares, pronto se viron os seus beneficios, por mor do descenso das cifras de mortalidade infantil. Estruturado nunha consulta pediátrica que seleccionou aos nenos que foron á “La Gota de Leche”, consulta prenatal, asistencia a domicilio e centro de vacinación, formando xuntos o Instituto Municipal de Puericultura. O traballo de asistencia serviu de base para o novo modelo asistencial de 1941, coa promulgación da Lei da Seguridade Social que provocou a desaparición destas institucións. Abordamos o perfil dos empregados da institución e as polémicas e críticas sobre o traballo desenvolvido nas “Gota de Leche”
O xacemento das Covas da Trapa (Monte Aloia, Galicia) como exemplo de continuidade de ocupación durante o Neolítico final e a Idade do Bronce no NW da Península Ibérica
We study and contextualize the archaeological site in the granitic cavities at As Covas da Trapa (Ribadelouro, Tui). In the inside of this cave we recognised a large number of archaeological materials (mainly pottery in a large degree of integrity), as well as some samples of petroglyphs. The main features of this materials are of prehistoric age, mainly between the Late Neolithic to Bronze Age. The conditions of occupation –possibly of funerary type– and the large chronological continuity in the occupation highlights the relevant of the caves for the study of the Prehistory at the NW Iberian.Estudio y contextualización del yacimiento de las cavidades graníticas de As Covas da Trapa (Ribadelouro, Tui). En el interior de esta cavidad se ha identificado un importante número de materiales arqueológicos (principalmente recipientes cerámicos en un grado de integridad elevado), así como algunas muestras de arte rupestre. Las características de los materiales encajan en cronologías prehistóricas, especialmente dentro del Neolítico final y la Edad del Bronce. Las condiciones de ocupación, posiblemente funeraria, y la continuidad cronológica en la ocupación de este tipo de espacios refuerzan la importancia de las cuevas para el estudio de la Prehistoria del NW ibérico.
[gl] Estudo e contextualización do xacemento das cavidades graníticas de As Covas da Trapa (Ribadelouro, Tui). No interior desta cavidade identificouse un importante número de materiais arqueolóxicos (principalmente recipientes cerámicos nun grao de integridade elevado), así como algunhas mostras de arte rupestre. As características dos materiais encaixan en cronoloxías prehistóricas, especialmente dentro do Neolítico final e a Idade do Bronce. As condicións de ocupación, posiblemente funeraria, e a continuidade cronolóxica na ocupación deste tipo de espazos reforzan a importancia das covas para o estudo da Prehistoria do NW ibérico
Pedro Peinador y la planimetría artística pacega de la Casa de Camarasa
The objective of this article is the study of an artistic series of representations of various Galician manor houses and fortresses, located in domains linked to the Marqueises of Camarasa, which are preserved in the “Maps and Plans” section of the Ducal Archive of Medinaceli, recently catalogued. The series consists of seven beautiful landscape plans made in 1805 by Pedro Peinador Castrillo, whose figure here we discover. The author of this historical plan shows, on the one hand, a deep knowledge of the Galician domains linked to the noble house owner of these buildings (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Puebla de Parga, Oca...) as he was its general administrator between 1779 and 1817. But, above all, Peinador in these beautiful plans manifests his gifts as a great drawer and illustrator, who dominates the technique of composition over the cartographic arts, revealing a facet of him not fully enhanced until now or in all its extent.Este trabajo tiene como objetivo el estudio de una serie artística de representaciones de diversos pazos y fortalezas gallegas, emplazados en dominios vinculados a los marqueses de Camarasa, que se conservan en la sección de “Mapas y Planos” del Archivo Ducal de Medinaceli, no hace mucho catalogada. La serie se compone de siete bellos planos paisajísticos realizados en 1805 por Pedro Peinador Castrillo, cuya figura aquí descubrimos. El autor de esta planimetría histórica demuestra, por un lado, un profundo conocimiento de los dominios gallegos vinculados a la Casa nobiliaria titular de esos inmuebles (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Puebla de Parga, Oca...) por su condición de administrador general entre 1779 y 1817. Pero, por encima de ello, Peinador en estos bellos planos manifiesta sus dotes de gran dibujante e ilustrador, que domina la técnica de la composición sobre las artes cartográficas, desvelando una faceta suya no del todo potenciada hasta ahora ni tampoco en toda su extensión.
[gl] Este traballo ten como obxectivo o estudo dunha serie artística de representacións de diversos pazos e fortalezas galegas, emprazados en dominios vinculados aos marqueses de Camarasa, que se conservan na sección de “Mapas e Planos” do Arquivo Ducal de Medinaceli, non hai moito catalogada. A serie componse de sete fermosos planos paisaxísticos realizados en 1805 por Pedro Peinador Castrillo, cuxa figura aquí descubrimos. O autor desta planimetría histórica demostra, por unha banda, un profundo coñecemento dos dominios galegos vinculados á Casa nobiliaria titular deses inmobles (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Poboa de Parga, Oca...) pola súa condición de administrador xeral entre 1779 e 1817. Pero, por encima diso, Peinador nestes belos planos manifesta as súas dotes de gran debuxante e ilustrador, que domina a técnica da composición sobre as artes cartográficas, desvelando unha faceta súa non de todo potenciada ata agora nin tampouco en toda a súa extensión
Don Santiago de la Iglesia y el descubrimiento del yacimiento arqueológico de As Pontes
Here is the transcription of the manuscript in which Santiago de la Iglesia gives news of the discovery and first excavation of the archaeological site of As Pontes in 1893. In this manuscript he verified the existence of a considerable number of mounds, dolmens and up to three lithic circles, one of them more than 20 m in diameter. Among his findings is a complete bell beaker, unique in its kind at that time, a gold diadem, a ceremonial tri-lobed mace, several copper arrowheads and some stone axes. It almost offers a detailed description of the mounds and dolmens, their shape and composition, illustrated with drawings made by the author himself. The transcription is preceded by some short notes about the context and the author.Se presenta la transcripción del manuscrito en el que Santiago de la Iglesia da noticia del descubrimiento y primera excavación del yacimiento arqueológico de As Pontes en 1893. En él se constata la existencia de un considerable número de túmulos, dólmenes y hasta tres círculos líticos, uno de ellos de más de 20 m de diámetro. Entre los hallazgos asociados a este yacimiento destaca un vaso campaniforme completo, único en su especie en aquel momento, una diadema de oro, una maza ceremonial trilobulada, varias puntas de cobre y algunas hachas de piedra. Se ofrece también una detallada descripción de los túmulos y dólmenes, su forma y composición, ilustrada con dibujos realizados por el propio autor. Preceden a la transcripción unas notas breves sobre el contexto y sobre el autor del manuscrito.
[gl] Preséntase a transcrición do manuscrito no que Santiago de la Iglesia da nova do descubrimento e primeira escavación do xacemento arqueolóxico das Pontes en 1893. Constátase nel a existencia dun considerable número de mámoas e ata tres círculos líticos, un deles de máis de 20 m de diámetro. Entre os achados asociados a este xacemento, destaca un vaso campaniforme completo, único na súa especie naquel momento, unha diadema de ouro, unha maza cerimonial trilobulada, varias puntas de cobre e algunhas machadas de pedra. Ofrécese tamén unha detallada descrición das mámoas, a súa forma e composición, ilustrada con debuxos realizados polo propio autor. Preceden á transcrición unhas notas breves sobre o contexto e sobre o autor do manuscrito
Génesis, desarrollo e instrumentalización de la sociedad Amigos de los Árboles de A Coruña (1911-1983)
Amigos de los Árboles of A Coruña was born in 1911 as an association of members of the city´s elites and mesocracy to celebrate the Fiesta del Árbol. In these early years it was very active, and provided services and knowledge to the forestry partners. It held good relations with the authorities and had key role in the dissemination of the Fiesta del Árbol in the province, although its drive declined in later years, especially in the 30s. Amigos de los Árboles survived the Civil War, and despite being suspended for some years after the war, in 1950 it became active again and until 1981. In this stage the promotion of the Fiesta del Árbol in the province of A Coruña was almost its only activity. In this task it had a surprising support of the civil governors; in the rest of Spain this holiday was becoming extinct. This resurrection and public support was in part propaganda of the Government activities, and is related to the reforestation by the State of the Galician communal lands. The reforestation held and strategic and economic interest to the Government, but was rejected by the inhabitants of the countryside.La sociedad de Amigos de los Árboles de A Coruña nació en 1911 como iniciativa de una parte de las élites y la mesocracia burguesas para celebrar la Fiesta del Árbol. En sus primeros años fue muy activa, y proporcionaba servicios y conocimiento a los socios silvicultores. Mantuvo buenas relaciones con las autoridades y fue clave en la difusión de la Fiesta del Árbol por la provincia, si bien fue perdiendo empuje sobre todo en los años treinta. Sobrevivió a la Guerra Civil, y, pese a ser suspendida durante algunos años de la posguerra, a partir de 1950 volvió a tener actividad hasta 1981. En esta etapa su actividad casi única fue fomentar la Fiesta del Árbol en la provincia de A Coruña, para lo que contó con un apoyo de los gobernadores civiles que contrasta con el conjunto del país, en el que la festividad se había extinguido. Esta resurrección, creemos, tuvo al menos parcialmente carácter propagandístico a favor del Gobierno, y está relacionada con la reforestación por parte del Estado de los montes comunales gallegos, de interés estratégico y económico para las autoridades pero que generó oposición por parte de los habitantes del campo.
[gl] A sociedade de Amigos de los Árboles de A Coruña naceu en 1911 como iniciativa dunha parte das elites e a mesocracia burguesas para celebrar a Fiesta del Árbol. Nos seus primeiros anos foi moi activa, e proporcionaba servizos e coñecemento aos socios silvicultores. Mantivo boas relacións coas autoridades e foi clave na difusión da Fiesta del Árbol pola provincia, aínda que foi perdendo empuxe sobre todo nos anos trinta. Sobreviviu á Guerra Civil, e, a pesar de ser suspendida durante algúns anos da posguerra, a partir de 1950 volveu ter actividade ata 1981. Nesta etapa a súa actividade case única foi fomentar a Fiesta del Árbol na provincia da Coruña, para o que contou cun apoio dos gobernadores civís que contrasta co conxunto do país, no que a festividade estaba extinta. Esta resurrección, cremos, tivo polo menos parcialmente carácter propagandístico en favor do Goberno e está relacionada coa reforestación por parte do Estado dos montes comunais galegos, de interese estratéxico e económico para o Goberno pero que xerou oposición por parte dos habitantes do campo