Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
Un yacimiento y tres historias. Biografía de un megalito gallego. El túmulo de Perravella 1 (Cerceda, A Coruña)
Surface cleaning works and an archaeological test trench carried out on the barrow of Perravella 1 (Acevedo, Cerceda, A Coruña) have unearthed fragments of a bell-beaker vessel and some samples that could be dated. The results of stratigraphic analyses, radiocarbon dating, and studies of the ceramics (both formal and archaeometric) have revealed a long and complex use of a barrow that is barely visible on the ground. Our aim is to prepare a summary of the information we have regarding the site, and the reuse of the monument throughout time, and not its construction. Therefore, we have been able to identify three moments of activity: on the one hand, the 3rd millennium BC, thanks to the remains of a bell-beaker vessel, and, on the other hand, the Early Middle Ages, and the Modern Age, revealed by radiocarbon dating and the stratigraphy of the barrow.Los trabajos de limpieza y un sondeo valorativo superficial realizado sobre el túmulo de Perravella 1 (Acevedo, Cerceda, A Coruña) para evaluar su estado de conservación han sacado a la luz fragmentos de un vaso campaniforme y algunas muestras que pudieron datarse. El estudio combinado de la estratigrafía, los resultados radiocarbónicos y el estudio de la cerámica (formal y arqueométrico) ha permitido constatar un uso prolongado y complejo de un túmulo que apenas se percibe en el terreno. Nuestro objetivo es realizar una síntesis de los datos que tenemos del yacimiento, siendo estos referentes a las reutilizaciones del monumento a lo largo del tiempo, y no a la construcción del mismo. De esta forma, hemos podido identificar tres momentos de uso: por un lado, el III milenio BC, gracias a los restos de una vasija campaniforme, y, por otro lado, la Época Altomedieval y el Periodo Moderno, reflejados en las dataciones radiocarbónicas y la estratigrafía del túmulo.
[gl] Os traballos de limpeza e unha sondaxe valorativa superficial realizada sobre o túmulo de Perravella 1 (Acevedo, Cerceda, A Coruña) para avaliar o seu estado de conservación sacaron á luz fragmentos dun vaso campaniforme e algunhas mostras que puideron datarse. O estudo combinado da estratigrafía, os resultados radiocarbónicos e o estudo da cerámica (formal e arqueométrico) permitiron constatar un uso prolongado e complexo dun túmulo que apenas é perceptible no terreo. O noso obxectivo é realizar unha síntese dos datos obtidos do xacemento, sendo estes referentes ás reutilizacións do monumento ao longo do tempo, e non á construción do mesmo. Deste modo, puidemos identificar tres momentos de uso: por unha banda, o III milenio BC, grazas aos restos dun vaso campaniforme, e, doutra, a Época Altomedieval e o Período Moderno, reflectidos nas datacións radiocarbónicas e na estratigrafía do túmulo
Feliciano Míguez y su Mapa del Reino. Una aportación a la cartografía de Galicia en el siglo XVIII
This paper is the public presentation of an unpublished map, created in 1763 by the Galician military engineer Feliciano Míguez, which was thought to be missing. The only reference to the engineer’s map was by the cartographer Tomás López, when he included it among the works he used to draw up his own, published in 1784. This paper consists of a short biography of the author, an analysis of the formal and technical aspects of the map, and a review of the institutions in which it was deposited and where its significance and importance went unnoticed. Finally, there is an attempt to establish a possible relationship with other maps that were made in Galicia in the same decade.En este trabajo se presenta al público un mapa inédito de Galicia, levantado en 1763 por el ingeniero militar gallego, Feliciano Míguez y que se consideraba en paradero desconocido. La única referencia a este mapa la hizo el cartógrafo Tomás López cuando lo relacionó entre las obras empleadas para formar el suyo, publicado en 1784. En este estudio se ofrece una pequeña biografía de su autor, se analizan los aspectos formales y técnicos del mapa, se traza un recorrido por las instituciones en las que estuvo depositado y en las que pasó desapercibida su trascendencia e importancia y, finalmente, se establece su posible relación con otros mapas que se formaron en Galicia en la misma década.
[gl] Neste traballo preséntase ao público un mapa inédito de Galicia, levantado en 1763 polo enxeñeiro militar galego, Feliciano Míguez e que se consideraba en paradoiro descoñecido. A única referencia deste mapa fíxoa o cartógrafo Tomás López cando o relacionou entre as obras empregadas para formar o seu, publicado en 1784. Neste estudo ofrécese unha pequena biografía do seu autor, analízanse os aspectos formais e técnicos do mapa, faise un percorrido polas institucións nas que estivo depositado e nas que pasou desapercibida a súa transcendencia e importancia e, finalmente, inténtase establecer unha posible relación con outros mapas que se formaron en Galicia na mesma década
Francisco Cebreiro Ares, El Banco de San Carlos en Galicia (1783-1808). Periferia financiera, plata hispánica y final del Antiguo Régimen monetario, Paris, Éditions Hispaniques, Université Paris-Sorbonna, 2020.
Habelos, hainos. Detección remota de indicios arqueolóxicos mediante fotografía aérea e Lidar en castros de Galicia
Several reasons explain why so-called “aerial archaeology” has rarely been developed in Galicia in the past. Nowadays, the increasing availability of open access datasets (aerial orthoimages, satellite imagery, Lidar data) is beginning to change this outlook. This paper reviews these reasons before presenting various traces of potential archaeological features recently documented around a large group of castros (Iron Age hillforts) in the provinces of A Coruña and Lugo. More than one thousand elements have been identified, including buried features around the sites (ditches, possible pathways, and field boundaries...), traces of levelled defensive elements and even twenty-five previously unknown full sites. These findings are serendipitous in nature and carried out only with the help of public, general-purpose datasets, and they provide a good argument to justify the development of future projects in this direction. The use of bespoke platforms, sensors, and imaging might yield very profitable results in the near future.Hay varios factores que explican que la llamada “arqueología aérea” haya tenido un desarrollo muy escaso en Galicia. Hoy en día, la creciente disponibilidad de conjuntos de datos de acceso público (ortofotografías, imágenes de satélite, Lidar) está cambiando este panorama. En este artículo repasamos esos factores y presentamos múltiples indicios de nuevos elementos arqueológicos que han sido identificados en el entorno de un amplio conjunto de castros en las provincias de A Coruña y Lugo. Entre los más de mil elementos identificados hay posibles estructuras enterradas en el entorno de esos castros (fosos, posibles caminos, restos de parcelas...), trazas de los sistemas defensivos e incluso un par de docenas de posibles nuevos castros. Todos estos hallazgos, que se produjeron de forma inicialmente casual y usando solo datos públicos de propósito general, justifican la potencialidad de desarrollar proyectos en esta dirección mediante el uso de plataformas, sensores y planificaciones de toma de imágenes específicamente diseñados con la finalidad de documentar elementos arqueológicos.
[gl] Varios factores explican que a chamada “arqueoloxía aérea” teña tido moi pouco desenvolvemento en Galicia. Porén, a crecente dispoñibilidade de fontes de información de acceso público (ortofotografías, imaxes de satélite, Lidar) está a mudar este panorama. Neste artigo repasamos eses factores e presentamos múltiples indicios de novos elementos arqueolóxicos que foron identificados na contorna dun amplo conxunto de castros nas provincias de A Coruña e Lugo. Entre os máis de mil elementos identificados hai posibles estruturas soterradas na contorna dos castros (foxos, posibles camiños, restos de parcelas...), trazas de partes dos sistemas defensivos hoxe desaparecidas e mesmo un par de ducias de posibles novos castros. Todos estes achados, que foron feitos de forma inicialmente casual e usando só datos públicos de propósito xeral, xustifican a potencialidade de desenvolver proxectos nesta dirección mediante o uso de plataformas, sensores e planificacións de toma de imaxes especificamente deseñados coa finalidade de documentar elementos arqueolóxicos
Contribución al epistolario de Feijoo: una carta inédita al General Lasanta (1755)
This study offers a critical edition of the unpublished letter that Benito Jerónimo Feijoo addressed to Fray Diego Vítores de Lasanta, General of the Congregation of San Benito de Valladolid, in 1755, regarding the regional division of offices and responsibilities that the Congregation had taken on in 1749, after receiving the papal bull from Benedict XIV, allowing the reform of its secular regime of government. This paper has two main objectives: first of all, to contribute to the knowledge of the Feijonian epistolary; secondly, to study the participation of the Galician monk in the affairs of the Congregation, in this case, through his trial in a matter of unequivocal significance: the acceptance of new criteria for the election of officials within the order.En el presente estudio se ofrece en edición crítica la carta inédita que Benito Jerónimo Feijoo escribió a fray Diego Vítores de Lasanta, General de la Congregación de San Benito de Valladolid, en 1755, a propósito de la división regional de oficios y responsabilidades que la Congregación había asumido en 1749, una vez obtenida la Bula de Benedicto XIV, que permitía la reforma de su secular régimen de gobierno. Los objetivos que nos proponemos son, en primer lugar, contribuir al conocimiento del epistolario feijoniano, con el estudio de una carta hasta el momento inédita; en segunda instancia, procederemos a valorar la participación del monje gallego en los asuntos de la Congregación, a través, en este caso, de su juicio en un asunto de inequívoca trascendencia: la asunción de nuevos criterios para la elección de sus cargos.
[gl] Este estudo ofrece unha edición crítica da carta inédita que Benito Xerónimo Feixoo escribiu a Fray Diego Vítores de Lasanta, xenal da Congregación de San Benito de Valladolid, en 1755, relativa á división rexional de oficios e responsabilidades que a Congregación tiña asumido en 1749, unha vez obtida a bulla de Benito XIV, o que permitiu a reforma do seu réxime secular de goberno. Os obxectivos que nos propoñemos son, en primeiro lugar, contribuír ao coñecemento do epistolario feixoniano, co estudo dunha carta ata agora inédita; en segundo lugar, procederemos a avaliar a participación do relixioso galego nos asuntos da Congregación, mediante, neste caso, o seu xuízo en cuestión de transcendencia inequívoca: a asunción de novos criterios para a elección das súas posicións
A propósito de momo e corpo carnavalesco: de Joan Baveca e a sátira galego-portuguesa ao Cancioneiro Geral
In a song by Joan Baveca addressed to Pero d’ Ambroa –both included in the “songbook of Galician jongleurs”– we find the only occurrence of the word momo in the corpus of Galician-Portuguese troubadour lyric. To date, this detail has been overlooked by scholars, who practically limited themselves to reiterating the theory put forward by Rodrigues Lapa with regard to its value in a colloquial register and in a figurative meaning, in his edition of Cantigas d’escarnho e de mal dizer (1965). Our aim is to reflect on this word, by means of several paths: 1. an analysis of hypotheses as to its origin; 2. a review of documents and literary texts contemporary to the songs, especially those in the Cancioneiro Geral that mention the representation of courtly momos; 3. a comparison of expressions linking laughter and body from the carnivalesque perspective. Therefore, certain humorous literary isotopies, the history of pre-theatricality and the proposal of a new entry in the Galician-Portuguese lexicographic repertoire are all pivotal points in our study.En una cantiga de Joan Baveca a Pero d´Ambroa –ambos integrados en el “cancioneiro de jograis galegos”– se registra la única ocurrencia de momo en el corpus trovadoresco gallego-portugués. Hasta hoy, tal detalle no ha sido objeto de atención de los investigadores, que se limitaron prácticamente a reiterar la indicación de Rodrigues Lapa sobre su valor en un registro coloquial y en sentido figurado en su edición de Cantigas d’escarnho e de mal dizer (1965). Nuestro objetivo es formular una serie de reflexiones acerca de tal vocablo por varias vías: 1. análisis de hipóteses sobre su origen; 2. revisión de documentación coetánea a las cantigas y de textos literarios posteriores, concretamente los del Cancioneiro Geral que aluden a la representación de momos cortesanos; 3. cotejo de expresiones que vinculan risa y cuerpo bajo el prisma de la carnavalización. Así, ciertas isotopías literarias al servicio del humor, la historia de la (pre)teatralidad y la propuesta de una nueva entrada en el repertorio lexicográfico gallego-portugués son puntos nucleares de nuestro estudio.
[gl] Numa cantiga de Joan Baveca a Pero d´Ambroa –ambos integrados no “cancioneiro de jograis galegos”– regista-se a única ocorrência de momo no corpus trovadoresco galego-português. Até hoje, tal pormenor não tem sido objeto de atenção dos investigadores, que se limitaram praticamente a reiterar a indicação de Rodrigues Lapa sobre o seu valor num registo coloquial e em sentido figurado na edição de Cantigas d’escarnho e de mal dizer (1965). O nosso objetivo é refletir acerca de tal vocábulo através de várias vias: 1. análise de hipóteses sobre a sua origem; 2. revisão de documentação coetânea às cantigas e de textos literários posteriores, sobretudo os do Cancioneiro Geral que aludem aos momos cortesãos; 3. cotejo de expressões que ligam riso e corpo sob o prisma da carnavalização. Assim, certas isotopias literárias ao serviço do humor, a história da (pré)teatralidade e a proposta de uma nova entrada no repertório lexicográfico galego-português são os pontos nucleares do presente estudo
A elección de padriños de bautismo en Portomarín (séculos XVII-XIX)
During the entire Modern Age, the town of Portomarín has been a relatively important centre in the middle of the diocese of Lugo. In the present text, we look into the choices that parents made for the godparents of their children. Analysing the towns which comprise the interior of the diocese of Lugo is fundamental, because the new tendencies regarding spiritual kinship reached urban locations first, from where the expanded to the surrounding rural territory.Among the many factors that could be considered, we have analysed the influence of three: neighbourhood ties, kinship, and social position, for the period between the middle of the 17th century and the end of the 19th century. During this period, we can see how careful and reflective this choice was, depending on the parents’ situation.La villa de Portomarín ha sido, durante toda la Edad Moderna, un núcleo de cierta importancia en el centro de la diócesis de Lugo. En el presente texto, se aborda la elección que los padres residentes en dicha villa hicieron para los padrinos de sus hijos. El estudio de las villas que estructuraban el interior lucense resulta fundamental, puesto que las nuevas tendencias en lo relativo al padrinazgo llegaron primeramente a los núcleos urbanos, desde donde se expandieron al territorio rural circundante.Entre los numerosos factores que se podrían tener en cuenta, hemos optado por analizar la incidencia que de tres de ellos: vecindad, parentesco y posición social; análisis que realizamos para el período comprendido entre mediados del siglo XVII y finales del siglo XIX. A través de ellos, se constata lo cuidadosa y reflexiva que era dicha elección respondiendo a las condiciones en las que se hallaban los padres.
[gl] A vila de Portomarín foi, durante toda a Idade Moderna, un núcleo de importancia no centro da diocese de Lugo. No presente texto abórdase a elección que os proxenitores residentes na devandita vila fixeron para os padriños de seus fillos. O estudo das vilas que estruturaban o interior lucense resulta fundamental, xa que as novas tendencias e prácticas de apadriñamento chegaron primeiro aos núcleos urbanos, dende onde se expandiron ao territorio rural circundante.Entre os numerosos factores que se podían ter en conta, optamos por analizar a incidencia de tres: veciñanza, parentesco e posición social; análise que realizamos para o período comprendido entre mediados do século XVII e finais do século XIX. A través deles, constátase o coidadosa e intencionada que era a elección de padriños, que respondía ao contexto no que se atopaban os pais
Original y copia de un Goya. El Retrato de Carlos IV del antiguo Hospital Real de Santiago de Compostela
This study offers a major breakthrough in the identification and documentation of the copying process in the series of royal state portraits of Carlos IV, painted by –or under the supervision of– Francisco de Goya between 1789 and 1790. The authors analyse one of these portraits, dated from 1790, kept at Santiago de Compostela City Hall, and carry out a comparative study of this work –especially of the underlying drawing– with another thus far virtually unknown portrait of Carlos IV, which is in fact the first of the series.Este estudio ofrece un avance importante en la identificación y documentación del proceso de copia pictórica en la serie de los retratos oficiales de Carlos IV, pintados por –o bajo supervisión de– Francisco de Goya entre 1789 y 1790. Los autores analizan uno de estos retratos, fechado en 1790, conservado en el ayuntamiento de Santiago de Compostela, y llevan a cabo el estudio comparativo –especialmente el dibujo subyacente– de este con otro retrato de Carlos IV, hasta ahora prácticamente desconocido, que es en verdad el primero de la serie.
[gl] Este estudo ofrece un avance importante na identificación e documentación do proceso de copia pictórica na serie de retratos oficiais de Carlos IV, pintados por –ou baixo a supervisión de– Francisco de Goya entre 1789 e 1790. Os autores analizan un destes retratos, datado en 1790, conservado no concello de Santiago de Compostela, e levan a cabo o estudo comparativo –especialmente o debuxo subxacente– deste outro retrato de Carlos IV, ata agora practicamente descoñecido, que en realidade é o primeiro da serie
Manuel Romero Tallafigo, El testamento de Juan Sebastián Elcano (1526). Palabras para un autorretrato, Sevilla, Editorial Universidad de Sevilla, 2020 (Colección Historia, núm. 364), 720 págs. ISBN: 978-84-472-2964-2
Municipios rurais na Galicia do Antigo Réxime. O caso de Valladares: autogoberno, xurisdición e loitas señoriais
In the 18th century, early modern Galicia was organized into two kinds of local administrative institutions known as jurisdictions and councils. There has been no analysis to date of Galicia´s rural municipal phenomenon, despite being the most common; although urban councils have been widely studied, in some cases rural council organisations and officers remain unknown. Therefore, this work aims to study the rural council of Valladares, in the jurisdiction of Muros, which coexisted alongside the urban council of the jurisdiction capital. This study reveals the self-governing ability of rural Galician communities, whose efforts were not only aimed at managing community resources. Their importance resulted in the transference of prerogatives which would have otherwise been in the hands of judicial officials; in this case it played an essential role in the preservation of the territorial unity in the Late Middle Ages, against the division of the jurisdiction into three separate manors. Furthermore, an analysis of the councillors and their responsibilities, as well as the problems they must have faced, provide an outlook of the social stratification of rural communities, common interests and strategies.La Galicia del Antiguo Régimen aparece dividida en el siglo XVIII e dos tipos de entidades administrativas, que podemos calificar de locales: jurisdicciones y concejos. El análisis del fenómeno municipal rural de Galicia, pese a ser el mayoritario, sigue siendo una tarea pendiente. Por ello, este artículo se propone el estudio de un concejo rural, el de Valladares que, integrado en la jurisdicción de Muros, coexistía con el urbano de la capital jurisdiccional. Su estudio demuestra la capacidad de autogobierno de las comunidades rurales gallegas cuyos afanes no solo se dirigieron a la gestión de los recursos del común. Su importancia tuvo como resultado la enajenación de prerrogativas que, de no existir, tocarían a los oficiales de justicia; y en este caso jugó un papel esencial en la preservación de la unidad territorial bajomedieval, frente a la compartimentación sufrida por la jurisdicción en 3 señoríos distintos. Así mismo, el análisis de los cargos concejiles y sus funciones, además de los problemas que debieron afrontar, proporcionan una radiografia de la estratificación social de las comunidades rurales, los intereses comunes y sus estrategias.
[gl] A Galicia do Antigo Réxime aparece dividida no século XVIII en dous tipos de entidades administrativas que podemos calificar de locais: concellos e xurisdicións. Achegarse ao fenómeno municipal rural de Galicia, pese a ser o maioritario, segue a ser unha tarefa pendente. Se ben se ten afondado bastante no entramado administrativo de varias vilas e cidades as figuras políticas dos concellos rurais seguen a ser auténticas descoñecidas. Partindo disto proponse o estudo do concello de Valladares, integrado na xurisdición de Muros na que coexistía co concello da vila. O seu estudo amosa a capacidade de goberno das comunidades rurais galegas que dirixiu os seus afáns mais aló da xestión dos recursos comunais. A importancia destas unidades tivo como resultado a substracción de prerrogativas sobre o territorio que, de non existir, competerían en exclusiva aos oficiais señoriais de xustiza, e neste caso particular, a súa preservación e resistencia como unidade administrativa fronte á división do territorio baixomedieval do concello entre tres señoríos distintos —Corcubión, Muros e Outes—. A análise dos seus cargos, funcións e os problemas que deberon afrontar ofertan unha radiografía da estratificación social das comunidades rurais e os intereses dos grupos e as súas estratexias