Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
Sucessão e herança: transmissão e reprodução social da aristocracia portuguesa no final da Idade Média
This article aims to highlight how late medieval Portuguese aristocrats transmitted their estates, focusing on the relationship between these mechanisms and the social reproduction of the group. To achieve this, we suggest two different options. On the one hand, succession, which applies to indivisible estates; on the other hand, inheritance, on which an equalitarian share between every heir was imposed. Although they are different, these systems are complementary, and the relationship between them is of paramount importance to understanding the social reproduction of the aristocracy. Succession progressively included the main sources of the aristocracy’s seigneurial powers, while inheritance nurtured a set of relationships that were fundamental to the group, such as the “spiritualization” of the fortune, and the negotiation of matrimonial alliances that reiterated social relationships through the creation of dowries. Both options represent fundamental features for the group’s ability to build its cohesion and to maintain its seigneurial and also curial profile.Este artículo tiene como objetivo discenir los mecanismos de trasmisión del patrimonio de la aristocracia curial portuguesa al final de la Edad Media, intentando articularlos con la capacidad de reproducción social del grupo. Para ello, se propone el uso de dos categorías distintas. Por un lado, la sucesión, aplicada a un conjunto de bienes indivisibles; por otro lado, la herencia, sobre la cual se imponía un reparto igualitario entre los herederos. Aunque distintas, las categorías son complementarias, y su articulación es esencial para comprender la reprodución social de la aristocracia. La sucesión engloba progresivamente las principales bases señoriales del poder de la aristocracia, mientras que la herencia permite alimentar un conjunto de relaciones determinantes para el grupo, designadamente la “espiritualización” de parte de la fortuna, e la negociación de alianzas matrimoniales a través de la formación de dotes que reiteraban los lazos sociales. Las dos categorias encarnan funciones essenciales para que el grupo construya su cohesión e asegure el mantenimiento de su perfil simultáneamente señorial y curial.
[pt] Este artigo tem como objetivo discernir os mecanismos de transmissão do património da aristocracia curial portuguesa no final da Idade Média, procurando articulá-los com a capacidade de reprodução social do grupo. Para tal, propõe-se a utilização de duas categorias distintas. Por um lado, a sucessão, aplicada ao conjunto de bens indivisíveis; por outro lado, a herança, sobre a qual se impunha uma repartição igualitária entre os herdeiros. Embora distintas, as categorias são complementares, e a sua articulação é essencial para compreender a reprodução social da aristocracia. A sucessão engloba progressivamente as principais bases senhoriais do poder da aristocracia, enquanto a herança permite alimentar um conjunto de relações determinantes para o grupo, designadamente a «espiritualização» de parte da fortuna, e a negociação de alianças matrimoniais através da formação de dotes que reiteravam os laços sociais. Ambas as categorias encarnam funções essenciais para o grupo construir a sua coesão e assegurar a manutenção do seu perfil simultaneamente senhorial e curial
Una aproximación a Santiago y su urbanismo a través del colegio mayor La Estila y el Instituto de Investigaciones Agrobiológicas
This article not only aims to review the early work of the architect Miguel Fisac (1913-2006), but also to understand the impact he had on the cultural and urban development of Santiago de Compostela. Both Miguel Fisac and Santiago de Compostela are fundamental historical figures that require greater critical attention in the literature to appreciate the role they played in the political, ideological, and cultural development of Francoism. Miguel Fisac is one of the architects who, theoretically and practically, favoured the introduction of modernity into Spanish architecture after the Civil War.
From a practical point of view, two of the buildings he designed in his early years as an architect were decisive for the growth of Santiago de Compostela, not only because of the circumstances of the time, but also due to their relevance to urban planning, and to the scientific and university settings. These are the University Residence La Estila (1947/1948), that would boost the urban makeup of the northern part of the city; and the Institute of Agrobiological Research (1952), a building typology devoted to research within the framework of a university campus.Este artículo propone revisar la obra temprana del arquitecto Miguel Fisac (1913-2006) y entender el impacto que tuvo en el desarrollo cultural y urbano de Santiago de Compostela. Tanto Miguel Fisac como Santiago de Compostela son figuras históricas fundamentales que requieren mayor atención crítica en la literatura para entender el papel que jugaron en el desarrollo político, ideológico y cultural del Franquismo. Miguel Fisac es uno de los arquitectos que, teórica y prácticamente, favoreció la introducción de la modernidad en la arquitectura española tras la Guerra Civil.
Desde un punto de vista práctico, dos de los edificios que trazó en sus primeros años como arquitecto fueron determinantes en el crecimiento de Santiago de Compostela, tanto por el momento como por la relevancia en el ámbito urbanístico, científico y universitario. Se trata del colegio mayor La Estila (1947/1948), residencia para estudiantes universitarios que supondrá un impulso en el tejido urbano de la zona norte de la ciudad; y del Instituto de Investigaciones Agrobiológicas (1952), una tipología edilicia dedicada a la investigación en el marco de un campus universitario.
[gl] Este artigo propón revisar a obra temperá do arquitecto Miguel Fisac (1913-2006) e entender o impacto que tivo no desenvolvemento cultural e urbano de Santiago de Compostela. Tanto Miguel Fisac como Santiago de Compostela son figuras históricas fundamentais que requiren maior atención crítica na literatura para entender o papel que xogaron no desenvolvemento político, ideolóxico e cultural do Franquismo. Miguel Fisac é un dos arquitectos que, teórica e practicamente, favoreceron a introdución da modernidade na arquitectura española trala Guerra Civil.
Desde un punto de vista práctico, dous dos edificios que trazou nos seus primeiros anos como arquitecto foron determinantes no crecemento de Santiago de Compostela, tanto polo momento como pola relevancia no ámbito urbanístico, científico e universitario. Trátase do colexio maior La Estila (1947/1948), unha residencia para estudantes universitarios que suporá un pulo no tecido urbano da zona norte da cidade; e do Instituto de Agrobiológicas (1952), unha tipoloxía edilicia dedicada á investigación no marco dun campus universitario
Marta Cendón Fernández, Domingo L. González Lopo, Marcelino Agís Villav erde (coords.), Ochocientos años de la Orden de la Merced. Patrimonio, cultura y pensamiento, Santiago de Compostela, Teófilo Edicións, 2020, 233 págs. ISBN: 978-84-122463-0-8.
Camino Francés y urbanismo en la Galicia medieval: el caso del antiguo burgo de Triacastela
Santa María de Vilavella is a little-known case of a village located on the French Way of Saint James, which rose under the auspices of an early medieval monastic community dedicated to assisting pilgrims. After an initial period of development in the 12th century, associated with the Way of Saint James, its decline as a commercial and transportation centre began when King Alfonso IX of León founded the new town of Triacastela in the first decades of the 13th century and moved the settlement to a more favourable crossroads nearby on the Jacobean route. Whereas Triacastela was successfully consolidated as the new territorial centre, as a transportation crossroads and walled town, the old village of Santa María de Vilavella kept its hamlet around the old monastic church, evolving like any other rural village in the Galician countryside, given that its main activity returned to the exploitation of agricultural and livestock resources.Santa María de Vilavella constituye el caso poco conocido de un burgo del Camino Francés, que surgió al abrigo de un monasterio altomedieval relacionado con la acogida de peregrinos. Tras alcanzar en el siglo XII un cierto grado de desarrollo asociado al trasiego del Camino, comenzó su decadencia como centro viario y comercial cuando en las primeras décadas del siglo XIII el rey Alfonso IX de León creó la nueva puebla de Triacastela, trasladando la población a otro emplazamiento más ventajoso enclavado sobre una encrucijada de la misma ruta. Mientras que la nueva fundación se afianzó con éxito como cabecera territorial, constituyendo un núcleo configurado por el eje viario y por la cerca que lo defendía, el antiguo burgo de Santa María mantuvo su caserío agrupado al pie de la antigua iglesia monasterial, evolucionando como una aldea más del ámbito rural gallego, toda vez que su principal dedicación quedó revertida a la explotación de los recursos agropecuarios.
[gl] Santa María de Vilavella constitúe o caso escasamente coñecido dun burgo do Camiño Francés, que xurdiu ao abrigo dunha comunidade monástica altomedieval relacionada coa asistencia aos peregrinos. Despois de alcanzar certo grao de desenvolvemento no século XII, asociado ao tránsito do Camiño de Santiago, o seu declive como centro comercial e viario comezou cando o rei Afonso IX de León estableceu a nova entidade de poboación de Triacastela nas primeiras décadas do século XIII nunha encrucillada xacobea próxima. Entrementres Triacastela se afianzaba coma un núcleo camiñeiro e amurallado, cabeceira territorial, o antigo burgo de Santa María mantiña o seu casarío agrupado na contorna da antiga igrexa monástica, evolucionando como unha aldea máis da paisaxe rural galega, centrada na explotación primaria dos recursos agropecuarios
Alfredo Alvar Ezquerra y Gonzalo Gómez García, Los «Padres de la Historia » en Castilla (1476-1688). Una revolución historiográfica en la cultura europea, Madrid, Universidad Carlos III de Madrid - Instituto Julio Caro Baroja; Dykinson, 2020....
Almofalla. ¿Un campamento militar árabe en el Noroeste de Iberia?
In this paper we examine the distribution, in North-western Iberia, of the Andalusian Arabic term Almofalla, meaning ‘military camp’, and analyse its microtoponymic use in medieval documentation, notably on the outskirts of the episcopal centres in Calahorra, Oca, and León. Accepting that all the appearances of the term do not necessarily have the same origin, we will explore three different historical contexts that may explain its use: the 8th century Islamic invasion, Arab raids (aceifas) during the 9th and 10th centuries, or as a loan word used in Iberian Romance dialects during the 12th century, particularly with regard to the campaigns of Alfonso I of Aragón.Este trabajo se centra en la distribución de la voz árabe andalusí Almofalla, con el significado de ‘campamento militar’, en el noroeste de la Península Ibérica. Observamos su uso como microtopónimo en la documentación medieval, concentrada, sobre todo, en las afueras de algunas sedes episcopales como Calahorra, Oca y León. Sin presuponer que todas las apariciones de esta voz tengan necesariamente el mismo origen, contemplamos diferentes dinámicas históricas que podrían explicar su presencia. En concreto, son tres los contextos que exploramos: la invasión islámica de principios del siglo VIII, las aceifas de los siglos IX y X, o su empleo como préstamo en los dialectos romances del siglo XII, sobre todo en relación con las campañas de Alfonso I ‘el Batallador’.
[gl] Este traballo céntrase na distribución da voz árabe andalusí Almofalla, co significado de ‘campamento militar’, no noroeste da Península Ibérica. Observamos o seu uso como microtopónimo na documentación medieval, concentrada, sobre todo, nos arredores dalgunhas sedes episcopais como Calahorra, Oca e León. Sen supor que todas as aparicións desta voz teñen necesariamente a mesma orixe, contemplamos diferentes dinámicas históricas que poderían explicar a súa presenza. En concreto, hai tres contextos que exploramos: a invasión islámica de principios do século VIII, as aceifas dos séculos IX e X ou o seu uso como préstamo nos dialectos románicos do século XII, especialmente en relación ás campañas de Afonso I ‘o Batallador’
Pensamiento y emociones en el Corbacho del Arcipreste de Talavera
This article seeks to explore the ways in which representations are constructed in the Corbacho, a text written around 1438 by Alfonso Martínez de Toledo, Archpriest of Talavera. With this objective, we will consider several concepts developed within the so-called new cultural history and the history of emotions, including the notions of the “real” and the “ideal” (Maurice Godelier), of representation (Roger Chartier) or reflections on the notion of “emotion” (Barbara Rosenwein, Monique Scheer). With this in mind, first we will analyse the structure of the text, its authorship and its context. Then, we will analyse the ways of constructing the Archpriest’s thought, highlighting the opposition between “love of God” and “worldly love”, which serves as the axis for Alfonso Martínez de Toledo’s interpretation of the society and sexual morality of his time. Thirdly, we will look into the resources used by the Archpriest to make his speech convincing, using a precise emotional program, that seeks to create aversion towards sex outside marriage.Este artículo busca indagar en las formas en que se construyen las representaciones incluidas en el Corbacho, texto escrito hacia 1438 por Alfonso Martínez de Toledo, Arcipreste de Talavera. Con este objetivo, partiremos de ciertos conceptos desarrollados dentro de la llamada nueva historia cultural y la historia de las emociones, incluyendo las nociones de lo real y lo ideal (Maurice Godelier), la de representación (Roger Chartier) o reflexiones en torno a la noción de “emoción” (Barbara Rosenwein, Monique Scheer). Con esto en mente, analizaremos en primer lugar la estructura del texto, su autoría y su contexto. Seguidamente, en segundo lugar, analizaremos las formas de construcción del pensamiento del Arcipreste, destacando la oposición entre “amor a Dios” y “amor mundano”, que sirve de eje en la interpretación que hace Alfonso Martínez de Toledo de la sociedad y la moral sexual de su época. En tercer lugar, veremos los recursos que utiliza el Arcipreste para hacer su discurso convincente, a través de un determinado programa emocional, que busca crear aversión hacia el sexo fuera del matrimonio.
[gl] Este artigo busca indagar nas formas en que se constrúen as representacións incluídas no Corbacho, texto escrito cara a 1438 por Alfonso Martínez de Toledo, Arcipreste de Talavera. Con este obxectivo, partiremos de certos conceptos desenvolvidos dentro da chamada nova historia cultural e a historia das emocións, incluíndo as nocións do real e o ideal (Maurice Godelier), a de representación (Roger Chartier) ou reflexións en torno á noción de “emoción” (Barbara Rosenwein, Monique Scheer). Con isto en mente, analizaremos en primeiro lugar a estrutura do texto, a súa autoría e o seu contexto. En segundo lugar, analizaremos as formas de construción do pensamento do Arcipreste, destacando a oposición entre “amor a Deus” e “amor mundano”, que serve de eixe na interpretación que fai Alfonso Martínez de Toledo da sociedade e a moral sexual da súa época. En terceiro lugar, veremos os recursos que utiliza o Arcipreste para facer o seu discurso convincente, a través dun determinado programa emocional, que busca crear aversión cara ao sexo fóra do matrimonio
Santa Ana en la Edad Media. Iconografía y devoción en la catedral de Mondoñedo
The status bestowed upon Saint Anne in the hagiographic records of Christendom comes from her being the mother of the Virgin Mary. Christendom’s interest in Saint Anne, mostly due to growing worship in the Medieval West, is based on both the Apocryphal Gospels and on comments by medieval theologists about her life, the most noteworthy being the exegesis by Jacobo de la Vorágine in the Legenda Aurea. This study analyses, within the Hispanic context, how this worship is expressed between the 15thand 16th centuries in the artistic production of the Diocese of Mondoñedo, whose Cathedral becomes a centre of worship. Inside the cathedral, a depiction of the “triple” Saint Anne, embedded in a series of murals, is an example of the local devotion towards the Mother of the Virgen, the relevance of which is studied with regard to the pictorial programme of the Cathedral.En el registro hagiográfico de la cristiandad, el estatus conferido a santa Ana se debe a su condición de madre de la Virgen María. El interés de la cristiandad hacia su figura, debido a su creciente devoción en el occidente medieval, se fundamenta en la lectura de los evangelios apócrifos y los comentarios de teólogos medievales acerca de su vida, entre los que destaca la exégesis realizada por Jacobo de la Vorágine en la Leyenda Dorada. En el contexto hispánico este estudio analiza cómo esta devoción se manifiesta en la producción artística del territorio de la diócesis mindoniense, entre los siglos XV y XVI, conformándose como centro devocional la catedral de Mondoñedo. En ella se conserva un ciclo de pinturas murales en el que se inserta una representación de santa Ana Triple, que constituye un ejemplo de la devoción local hacia la madre de la Virgen, cuya relevancia se estudia con relación al programa pictórico catedralicio.
[gl] No rexistro haxiográfico da cristiandade, o rango conferido a santa Ana débese á súa condición de nai da Virxe María. O interese da cristiandade na súa figura, debido á súa crecente devoción no occidente medieval, fundaméntase na lectura dos evanxeos apócrifos e nos comentarios de teólogos medievais sobre a súa vida, entre os que destaca Jacobo de la Vorágine na Legenda Aurea. No contexto hispánico este estudo analiza como esta devoción se manifesta na produción artística do territorio da diocese mindoniense, entre os séculos XV e XVI, conformándose como centro da devoción a catedral de Mondoñedo. Nela consérvase un ciclo de pinturas murais no que se inclúe unha representación de santa Ana Tripla, que constitúe un exemplo da devoción local cara a nai da Virxe, cuxa relevancia se estuda con relación ao programa pictórico catedralicio
Manuel-Reyes García Hurtado (ed.), Soltando amarras. La costa noratlántica ibérica en la Edad Moderna, A Coruña, Universidade da Coruña, 2019 (Monografías Universidade da Coruña, 162), 398 págs. ISBN: 978-84-9749-750-3.
Orígenes y relaciones familiares de Raimundo de Borgoña y Hugo de Champaña, promotor del Temple
If there ever was a military order capable of generating interest seven centuries after its dissolution by papal order, this is undoubtedly that of the Templars. However, there are aspects about its founders that still need to be addressed. Therefore, this work aims to draw up a genealogical sketch of the true supporter of the Order from its beginnings, Count Hugh of Champagne, and his kinship with the royal family of León through his close blood ties with Raymond of Burgundy, Count of Galicia, and also with Count Henry of Portugal, which would explain the early establishment of the order in the northwest of Hispania and the firm support of the crown.Si hay una orden militar capaz de generar interés pasados siete siglos de su disolución por orden papal, ésta es, sin duda, la del Temple. Sin embargo, sobre sus fundadores todavía existen aspectos que aún deben abordarse. Por ello, con este trabajo se busca trazar una semblanza genealógica de quien es el soporte verdadero de la orden desde sus comienzos, el conde Hugo de Champaña, y sus lazos de parentesco con la familia real de León a través de sus cercanos vínculos de sangre con el conde de Galicia Raimundo de Borgoña, y también con el conde Enrique de Portugal, lo que explicaría la temprana implantación de la orden en el noroeste de Hispania y el apoyo decidido de la corona.
[gl]
Se hai unha orde militar capaz de xerar interese pasados sete séculos da súa disolución por orde papal, esta é, sen dúbida, a do Temple. Con todo, sobre os seus fundadores aínda existen aspectos que deben abordarse. Por iso, con este traballo búscase trazar unha descrición xenealóxica de quen é o soporte verdadeiro da orde desde os seus comezos, o conde Hugo de Champaña, e os seus lazos de parentesco coa familia real de León a través dos seus próximos vínculos de sangue co conde de Galicia Raimundo de Borgoña, e tamén co conde Henrique de Portugal, o que explicaría a temperá implantación da orde no noroeste de Hispania e o apoio decidido da coroa