Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
Dos ofrendas a Laraucus en A Pedrosa y Lucenza (Cualedro, Orense) y correcciones de inscripciones votivas de Folgoso (Xinzo de Limia, Orense), Granjinha (Chaves) y Angostina (Bernedo, Álava)
The work is based on the study of six votive epigraphs from the north of the Iberian Peninsula, whose interpretation posed problems for the understanding of local cults in Hispania. To this end, we have been able to discover that in one of the altars, found at the foot of the Serra do Larouco, the traditional interpretation of the theonym was incorrect and, instead, it was one of the names of divinities already known: Reve Larauco. This name has also been discovered in another inscription found, like the previous one, in the surroundings of the aforementioned mountain range, raising the number of offerings to this god to five. We also study two altars found in Granjinha (Chaves), in which we correct the name of the dedicator and the theonym, and in Folgoso (Xinzo de Limia, Orense), in which details about the theonym are specified, linking it with present-day place names. Finally, we study two epigraphs found in Angostina (Álava) dedicated to the god Baelibius, also related to mountains and, specifically, to the cliffs of Bilibio. In the first of these it was possible to discover the origin of the dedicator and, in the other, the name of the devotee is established, which until now had not been resolved.El trabajo se basa en el estudio de seis epígrafes votivos procedentes del norte peninsular, cuya interpretación planteaba problemas para la comprensión de los cultos locales en Hispania. En este sentido, hemos podido descubrir que en uno de los altares, hallado a los pies de la Serra do Larouco, la interpretación tradicional del teónimo era incorrecta y, en cambio, se trataba de uno de los nombres de divinidades ya conocidos: Reve Larauco. Este apelativo se ha descubierto también en otra inscripción hallada, como la anterior, en el entorno de la citada sierra, elevando a cinco el número de ofrendas a este dios. Estudiamos también dos altares hallados en Granjinha (Chaves), en el que corregimos el nombre del dedicante y del teónimo, y en Folgoso (Xinzo de Limia, Orense), en el que se precisan detalles sobre el teónimo, vinculándolo con topónimos actuales. Finalmente, estudiamos dos epígrafes de Angostina (Álava) dedicados al dios Baelibius, también relacionado con las montañas y, en concreto, con los riscos de Bilibio. En la primera de estas se pudo averiguar la origo del dedicante y, en la otra, se establece el nombre de la oferente, que hasta el momento no se había podido resolver.
[gl] O traballo baséase no estudo de seis epígrafes votivos do norte peninsular, cuxa interpretación supuxo problemas para a comprensión dos cultos locais en Hispania. Neste sentido, puidemos descubrir que nun dos altares, atopado ao pé da Serra do Larouco, a interpretación tradicional do teónimo era incorrecta e, en cambio, era un dos nomes de divindades xa coñecidas: Reve Larauco. Este nome tamén foi descuberto noutra inscrición atopada, como a anterior, na contorna da citada serra, elevando a cinco o número de ofrendas a este deus. Tamén se estudaron dous altares atopados en Granjinha (Chaves), nos que corriximos o nome do dedicador e o teónimo, e en Folgoso (Xinzo de Limia, Orense), nos que se especificaban detalles sobre o teónimo, vinculándoo co topónimos actuais. Por último, estudamos dous epígrafes de Angostina (Álava) dedicados ao deus Baelibius, tamén relacionados coas montañas e, concretamente, cos penedos de Bilibio. No primeiro deles púidose coñecer a orixe do dedicador e, no outro, estableceuse o nome do oferente, que ata agora non se puido resolver
De Galicia a San Luis: pautas de asentamiento e incorporación laboral de la inmigración gallega (1903-1933)
This article aims to approach the issue of Galician immigration in San Luis, a geographical space that between 1903 and 1933 was a municipal area of the Oriente province in Cuba. To this end, it aims to explain the settlement patterns of this regional Hispanic group and the professions used to enter the labour market in this territory. For this, specialized bibliographies, the press of the time, testimonies and documentary sources located in the Provincial and Municipal Historical Archives of Santiago de Cuba and of San Luis, respectively, were consulted. On this basis, it was possible to conclude that Galician immigration settled mainly in the urban area of the region; it was led by male migration dedicated to commerce and agriculture, who married Cuban women; meanwhile, the female representation established marriages with men from the peninsula and devoted themselves to housework.El artículo realiza un acercamiento al tema de la inmigración gallega en San Luis, espacio geográfico que entre 1903 y 1933 constituía un término municipal de la provincia Oriente en Cuba. Con este propósito, tiene como objetivo explicar las pautas de asentamiento de este grupo regional hispano y las ocupaciones empleadas para incorporarse al mercado laboral de este territorio. Para ello, se consultó bibliografía especializada, la prensa de la época, testimonios y fuentes documentales ubicadas en los Archivos Históricos Provincial de Santiago de Cuba y Municipal de San Luis. Sobre esta base, se pudo concluir que la inmigración gallega se asentó fundamentalmente en la zona urbana del término; estuvo protagonizada por una migración masculina dedicada al comercio y la agricultura, que contrajo nupcias con mujeres cubanas; mientras, la representación femenina estableció matrimonios con peninsulares y se consagró a las labores domésticas.
[gl] O artigo fai un achegamento ao tema da inmigración galega en San Luís, un espazo xeográfico que entre 1903 e 1933 foi un municipio da provincia de Oriente en Cuba. Con este propósito, pretende explicar os patróns de asentamento deste grupo hispano rexional e as ocupacións empregadas para incorporarse ao mercado laboral neste territorio. Para iso, consultouse bibliografía especializada, a prensa da época, testemuños e fontes documentais situadas nos Arquivos Históricos Provinciais de Santiago de Cuba e Municipal de San Luís. Nesta base, púidose concluír que a inmigración galega se instalou principalmente na zona urbana do termo; estivo dirixida por unha migración masculina dedicada ao comercio e á agricultura, que casou con mulleres cubanas; mentres, a representación feminina estableceu matrimonios con peninsulares e dedicouse aos traballos domésticos
Antonio Fernández Fernández. O legado construído do indiano de Barallobre
Antonio Fernández Fernández could be just another example of so many Galicians who walked the path of emigration, at the end of the 19th century, in pursuit of a better life. He would leave his native parish of Barallobre, in the municipality of Fene, in 1889, heading for the Cuban city of Cienfuegos. After making his fortune in emigration as a carpenter and builder, he would return as an indiano and it would indeed be in his native parish where he would carry out his most unique works. These include his own house, one of the most outstanding examples of indiano architecture, as well as the construction of passenger boats and even a movie theater. The objective of this work will be, therefore, to highlight the figure of Antonio Fernández through the comprehensive study of his constructed legacy.Antonio Fernández Fernández puede ser un ejemplo más de tantos gallegos que tomaron el camino de la emigración, a finales del siglo XIX, en la búsqueda de una vida mejor. Partirá de su parroquia natal de Barallobre, en el ayuntamiento de Fene, en el año 1889, rumbo a la ciudad cubana de Cienfuegos. Tras hacer fortuna en la emigración como carpintero y constructor, regresará convertido en un indiano y será, precisamente en su parroquia natal, donde llevará a cabo sus obras más singulares. Entre ellas, se incluye su propia casa, uno de los ejemplos más destacados de la arquitectura indiana, ademáis de la construcción de lanchas de pasaje e incluso una sala de cine. El objetivo del presente texto será, por lo tanto, la puesta en valor de la figura de Antonio Fernández a través del exhaustivo estudio de su legado construido.
[gl] Antonio Fernández Fernández pode ser un exemplo máis de tantos galegos que tomaron o camiño da emigración, alá por finais do século XIX, na busca dunha vida mellor. Partirá da súa parroquia natal de Barallobre, no concello de Fene, no ano 1889, rumbo á cidade cubana de Cienfuegos. Tras facer fortuna na emigración como carpinteiro e construtor, regresará convertido nun indiano e será, precisamente na súa parroquia natal, onde levará a cabo as súas obras máis singulares. Entre elas, inclúese a súa propia casa, un dos exemplos máis destacados da arquitectura indiana, ademais da construción de lanchas de pasaxe e incluso unha sala de cine. O obxectivo do presente texto será, polo tanto, a posta en valor da figura de Antonio Fernández a través do exhaustivo estudio do seu legado construído
María Teresa Carballeira Rivera, Miguel Taín Guzmán, Josep Ramon Fuentes i Gasó (eds.), Patrimonio cultural inmaterial. De los Castells al Camino de Santiago, Valencia, Tirant Lo Blanch, 2021, 926 págs. ISBN: 978-84-1397-086-8
La consolidación de las élites urbanas a finales de la Edad Media: estudio histórico-diplomático del mayorazgo del jerezano Gonzalo Pérez de Gallegos
Ever since the conquest of the Valley of the Guadalquivir in the 13th century, late medieval Andalusian cities were governed by a small group of families linked to frontier military life, agricultural activities, service to the monarchy and high nobility. The institution of the regiment by Alfonso XI legally sanctioned the oligarchic system, although the closure and the consolidation process of the council elite did not become effective until the second half of the 15th century. The quasi-hereditary transfer of council appointments, the acceptance of aristocratic values and lifestyles, the establishment of the right of primogeniture and the legal recognition of the nobility (well into the 16th century) were the last stages of this drawn-out process of political promotion and consolidation. The Gallegos lineage from Jerez de la Frontera is a good example. They arrived from Galicia in 1269 as settlers and two centuries later they had consolidated their status within the governing elite. At the beginning of the 16th century, Gonzalo Pérez Gallegos served the Dukes of Medinaceli, was a part of the town´s regiment and played an active role in life on the frontier. In 1527, close to his death, and thanks to the royal licence from Charles I, he sought to guarantee his lineage´s position by establishing his right of primogeniture before a public notary.Las ciudades andaluzas bajomedievales estuvieron gobernadas prácticamente desde la conquista del valle del Guadalquivir en el siglo XIII por un reducido grupo de familias vinculadas a la vida militar fronteriza, a las actividades agropecuarias y al servicio de la monarquía y a la alta nobleza. La institución del regimiento por Alfonso XI sancionó legalmente el sistema oligárquico, aunque el proceso de cierre y consolidación de la élite concejil no se hizo efectivo hasta la segunda mitad del siglo XV. El traspaso cuasi hereditario de los oficios concejiles, la asunción de los valores aristocráticos y su estilo de vida, la institución de mayorazgos y, ya bien entrado el siglo XVI, el reconocimiento jurídico de la hidalguía, fueron las últimas etapas de este largo proceso de ascenso y consolidación política. El linaje Gallegos de Jerez de la Frontera es un buen ejemplo de ello. Llegados desde tierras gallegas como pobladores en 1269, dos siglos después se habían consolidado dentro del grupo dirigente. A comienzos del siglo XVI, Gonzalo Pérez de Gallegos servía a los duques de Medinaceli, pertenecía al regimiento urbano y había participado activamente en la vida fronteriza. Cercano a su muerte y gracias a la licencia regia concedida por Carlos I, quiso garantizar en 1527 la posición alcanzada por su linaje instituyendo su mayorazgo ante un escribano público de la ciudad.
[gl] As cidades andaluzas baixomedievais estiveron gobernadas practicamente dende a conquista do val do Guadalquivir no século XIII por un reducido grupo de familias vencelladas á vida militar fronteiriza, ás actvidades agropecuarias e ao servizo da monarquía e á alta nobreza. A institución do rexemento por Afonso XI sancionou legalmente o sistema oligárquico, aínda que o proceso de peche e consolidación da elite concellil non se completou ata a segunda metade do século XV. O traspaso case hereditario dos oficios dos concellos, a asunción dos valores aristocráticos e o seu estilo de vida, a institución de morgados, e xa no século XVI, o recoñecemento xurídico da fidalguía, foron as derradeiras etapas deste longo proceso de ascenso e consolidación política. A liñaxe Gallegos de Jerez de la Frontera é un bo exemplo deste fenómeno. Procedentes de terras galegas como poboadores en 1269, dous séculos despois xa estaban consolidados dentro do grupo dirixente. A comezos do século XVI, Gonzalo Pérez de Gallegos traballaba ás ordes dos duques de Medinaceli, pertencía ao rexemento urbano e participara de xeito activo na vida de fronteira. Estando preto da súa morte e grazas á licenza rexia que lle fora outorgada por Carlos I, Gonzalo Pérez quixo garantir en 1527 a posición acadada pola súa liñaxe instituíndo o seu morgado diante dun escribán público da cidade
Una revisión documental de la obra del escultor Agustín Baamonde durante el siglo XVIII en la diócesis de Lugo
The present documentary review offers a global perspective of the work by the sculptor from Lugo, Agustín Baamonde, during the 18th century in the Diocese of Lugo. Working in the libraries and archives of Lugo has made it possible to discover a collection of documents linked to this master who, since his arrival at the Cathedral of Lugo in 1737, was able to settle into the profession and undertake important works in that church, such as the altarpiece of Saint Catherine (1764). His undertakings outside the cathedral were noteworthy thanks to works such as the altarpiece of the main chapel of the Convent of San Jacinto in Monforte de Lemos (1761) or the altarpiece canopy of the Ecce Homo in the Chapel of the Venerable Orden Tercera of Lugo (1769), and he was regarded as the main sculptor of the diocese in that time period.La presente revisión documental presenta una perspectiva global de la obra del escultor lucense Agustín Baamonde durante el siglo XVIII en la Diócesis de Lugo. El trabajo en las bibliotecas y archivos lucenses ha permitido localizar un conjunto de documentación vinculada a este maestro que, desde su entrada en la Catedral de Lugo en 1737, consiguió asentarse en la profesión y acometer importantes obras en este edificio, como el retablo de Santa Catalina (1764). Su obra fuera de la catedral fue notable gracias a trabajos como el retablo de la capilla mayor del Convento de San Jacinto en Monforte de Lemos (1761) o el pabellón del retablo del Ecce Homo de la capilla de la Venerable Orden Tercera de Lugo (1769), pudiendo ser considerado el principal escultor de la diócesis en ese periodo temporal.
[gl] A presente revisión documental presenta unha perspectiva global da obra do escultor lucense Agustín Baamonde durante o século XVIII na Diocese de Lugo. O traballo nas bibliotecas e arquivos lucenses permitiu localizar un conxunto de documentación vinculada a este mestre que, dende a súa entrada na Catedral de Lugo no ano 1737, conseguiu consolidarse na profesión e facer importantes obras nese templo, como o retablo de Santa Catalina (1764). A súa obra fóra da catedral foi notable grazas a intervencións como o retablo da capela maior do Convento de San Jacinto en Monforte de Lemos (1761) ou o pavillón do retablo do Ecce Homo da capela da Venerable Orde Terceira de Lugo (1769), podendo ser considerado como o mellor escultor da diocese nese período temporal
Jesús Ángel Sánchez García, Julio Vázquez Castro, Alfredo Vigo Trasancos (eds.), Arquitecturas desvanecidas. Memoria gráfica del patrimonio desaparecido en Galicia, Madrid, Abada, 2019 (Lecturas. Historia del Arte y de la Arquitectura), 663 págs...
La junta de sanidad de A Coruña y los barcos franceses entre 1722 y 1742: salud pública y fuente de ingresos
The 1720 Plague of Marseille brought about the creation of the Supreme Board of Health and the constitution of subsidiary health boards in the main peninsular ports. We analyse the running of the A Coruña health board, at the head of those in Galicia, from its establishment until the first abolition by the Supreme Board. We pay special attention to the disputes it had with the French consulate in Galicia, which revealed problems in its internal organisation and disagreements with the decrees issued by the Supreme Board. The activity of the A Coruña health board, as a fundamental instrument for the preservation of public health, required resources that could only be obtained from visiting vessels arriving at port, thus provoking the opposition of the consuls.La peste de Marsella de 1720 provocó la creación de la Junta Suprema de Sanidad y en los principales puertos peninsulares la constitución de juntas de sanidad dependientes de ella. Analizamos el funcionamiento de la junta de sanidad de A Coruña, al frente de las gallegas, desde su establecimiento hasta la primera supresión de la Junta Suprema. Hacemos especial hincapié en las disputas que mantuvo con el consulado de Francia en Galicia, que pusieron de manifiesto problemas en su articulación interna y desajustes con los decretos emanados por la Junta Suprema. La actividad de la junta de sanidad de A Coruña, como instrumento fundamental para la conservación de la salud pública, precisaba de recursos que solo concebía obtener de las visitas a las embarcaciones que llegaban a puerto, lo que era motivo de rechazo por los cónsules.
[gl] A peste de Marsella de 1720 provocou a creación da Xunta Suprema de Sanidade e nos principais portos peninsulares a constitución de xuntas de sanidade dependentes dela. Analizamos o funcionamento da xunta de sanidade da Coruña, á fronte das existentes en Galicia, dende a súa creación ata a primeira supresión da Xunta Suprema. Facemos especial fincapé nas disputas que tivo co consulado francés en Galicia, que revelaron problemas na súa articulación interna e desaxustes cos decretos emitidos pola Xunta Suprema. A actividade da xunta de sanidade da Coruña, como instrumento fundamental para a preservación da saúde pública, requiriu recursos que só concibía obter das visitas aos buques que chegaban ao porto, o que foi motivo de rexeitamento polos cónsules
La socialización de los notarios compostelanos en los siglos XIV-XVI a través de la cofradía de cambiadores de Santiago
The aim of this work is to study the social networks and practices of Compostela’s public notaries in the 14th-16th centuries through their affiliation to the Santiago Guild of Money Changers and the development of their profession. Thanks to the critical analysis of the Libros dos Cambeadores, the public notaries’ registers, the legislation, and other examples from the Iberian Peninsula, we shall prove that the Guild of Money Changers became a rallying point for the different kind of notaries, a space where they could build and strengthen their family relationships and professional bonds with the rest of the urban oligarchy. This situation was characterised by notaries’ inbreeding, their practices of marriage, the heritage of the notarial profession, the diversification of their economic activities, and finally their social mobility. In short, the public notaries of Santiago de Compostela became such an essential intermediary figure within society from the administrative, social, economic, and cultural point of view, due to their high socio-economic status and their work in the field of written culture.El objetivo de esta investigación es el análisis de las redes y prácticas sociales de los notarios compostelanos en los siglos XIV-XVI a través de su pertenencia a la cofradía de cambiadores de Santiago y del ejercicio de su profesión. Mediante una aproximación desde la diplomática a los Libros dos Cambeadores, a los protocolos notariales, a la legislación y a otros casos peninsulares, comprobaremos que la cofradía de cambiadores se convirtió en punto de encuentro de los distintos tipos de notarios, donde crear y asentar los vínculos familiares y profesionales con el resto de la oligarquía urbana. Una realidad marcada por la endogamia del notariado, su política matrimonial, la patrimonialización de los oficios, la diversificación de sus actividades económicas y, finalmente, la movilidad social de estos profesionales. En suma, los notarios compostelanos se convirtieron en intermediarios imprescindibles dentro de la comunidad en el plano administrativo, social, económico y cultural, gracias a su posición socioeconómica elevada y a su trabajo en el ámbito de la cultura escrita.
[gl] Nesta investigación analízanse as redes e prácticas sociais dos notarios composteláns nos séculos XIV-XVI a través da súa pertenza á confraría de cambiadores de Santiago e do exercicio da súa profesión. Mediante un achegamento dende a diplomática aos Libros dos Cambeadores, aos protocolos notariais, á lexislación e a outras casuísticas peninsulares, comprobaremos que a confraría de cambiadores se converteu nun punto de encontro dos distintos tipos de notarios, onde crear e asentar os vínculos familiares e profesionais co resto da oligarquía urbana. Unha realidade marcada pola endogamia do notariado, a súa política matrimonial, a patrimonialización dos oficios, a diversificación das súas actividades económicas e, finalmente, a mobilidade social destes profesionais. En suma, os notarios composteláns convertéronse en intermediarios imprescindibles dentro da comunidade no plano administrativo, social, económico e cultural, grazas á súa posición socioeconómica elevada e ao seu traballo no eido da cultura escrita
La Santa Cena del colegio jesuítico de Monterrei (Ourense). Atribución, fuentes y difusión de un grabado de Johann Sadeler I y Peter de Witte
The Last Supper from Monterrei Castle, which has scarcely been studied, not only has an unusual theme but also unusual dimensions for an example of Galician art from the Ancient Regime. By combining cultural history and formal and iconographic studies, we analyse the painting with three initial hypotheses: its origin in a Jesuit foundation, its connection to Juan A. García de Bouzas and the use of a Flemish engraving as a model. The attribution to the College of Monterrei is supported by its IHS and the significance of the subject within the Society of Jesus. Moreover, we explain its probable presence in the “Museo de Pinturas de Orense” (1845-1852). There is plenty of evidence regarding the authorship by Bouzas or his workshop; from other works for the Jesuits, to formal and technical similarities with his own works and those of his master Luca Giordano. However, the lack of documentation forces us to propose a mere attribution. Finally, we have found the main artistic source of the work: an engraving by Johann Sadeler I –based on a painting by the Italo-Flemish artist Peter de Witte– that heads a dispersed artistic family of which, for the first time, we identify or link some copies.La Santa Cena del Castillo de Monterrei, de excepcional tema y dimensiones en el arte gallego de la Edad Moderna, apenas ha sido estudiada. Combinando la historia cultural y el estudio formal e iconográfico, analizamos la pintura con tres hipótesis de partida: su procedencia de una fundación jesuítica, su vinculación con Juan A. García de Bouzas y el uso de un modelo grabado flamenco. La adscripción al Colegio de Monterrei se ve respaldada por su IHS y la significación del tema para la Compañía. Además, exponemos su probable presencia en el “Museo de Pinturas de Orense” (1845-1852). De la autoría de Bouzas o su taller hay numerosos indicios: desde otros trabajos para los jesuitas hasta similitudes formales y técnicas con obras propias y de su maestro Luca Giordano. No obstante, la falta de documentación nos obliga a proponer una mera atribución. Por último, localizamos la principal fuente artística de la obra: un grabado de Johann Sadeler I basado en una pintura del ítalo-flamenco Peter de Witte que encabeza una dispersa familia artística de la que por primera vez identificamos o relacionamos algunas copias.
[gl] A Santa Cea do Castelo de Monterrei, de excepcional tema e dimensións na arte galega da Idade Moderna, apenas ten sido estudada. Combinando a historia cultural máis o estudo formal e iconográfico, analizamos a pintura con tres hipóteses de partida: a súa procedencia dunha fundación xesuítica, a súa vinculación con Juan A. García de Bouzas e o uso dun modelo gravado flamengo. A adscrición ao Colexio de Monterrei vese respaldada polo seu IHS e a significación do tema para a Compañía. Ademais, expoñemos a súa probable presenza no “Museo de Pinturas de Orense” (1845-1852). Da autoría de Bouzas ou o seu taller hai numerosos indicios: dende outros traballos para os xesuítas ata similitudes formais e técnicas con obras propias e do seu mestre Luca Giordano. Porén, a falta de documentación obríganos a propoñer unha mera atribución. Por último, localizamos a principal fonte artística da obra: un gravado de Johann Sadeler I baseado nunha pintura do italoflamengo Peter de Witte que encabeza unha dispersa familia artística da que por primeira vez identificamos ou relacionamos algunhas copias