Skemman (Island)
Not a member yet
50783 research outputs found
Sort by
Classification of behavioral data using machine learning
No full textZebrafish have gained increasing popularity as a model organism for their genetic similarity to humans, high-throughput, and compatibility with gene editing tools such as CRISPR. This thesis focuses on the challenge of classifying ADHD-like behavioral phenotypes in zebrafish, a task that traditionally relies on manual observations and basic statistical analysis. This approach can be subjective, inefficient, and unable to capture subtle and complex behavioral patterns.
To solve this issue, this thesis employees an automated machine learning classification framework using behavioral data collected with high-resolution video-tracking. The dataset includes both manually engineered features and raw time-series data from zebrafish with homozygous deficiency in the adgrl3.1 gene, which is an ortholog of the human ADGRL3 gene linked to cause ADHD. In the thesis multiple supervised learning models were implemented and evaluated, this included Decision Tree, Random Forest, Extrerme Gradient Boost (XGBoost), and a deep learning 1D Convolutional Neural Network (CNN).
The results showed that the CNN achieved the highest classification performance across all metrics when trained directly on the raw time-series data. The ensemble models (Random Forest and XGBoost) also performed well when trained on the engineered features. Statistical and feature importance analysis showed that behavioral features such as average velocity, movement bursts, and ambulatory time were elevated for the mutant group, a strong indicator of ADHD-like behavior.
This study highlights the potential of using machine learning as an effective and scalable tool for behavioral phenotyping in biomedical research and offers an automatic and objective method, which could help greatly in phenotype research and drug discovery tasks.Sebrafiskar hafa öðlast sífellt meiri vinsældir sem líkanlífvera í lífvísindum, meðal annars vegna erfðafræðilegra líkinda þeirra við menn, mikillar afkastagetu og samhæfni við erfðabreytingartól eins og CRISPR. Þessi ritgerð tæklar áskorun á flokkun ADHD tengdra atferliseinkenna í sebrafiskum, verkefni sem hefur almennt verið byggt á handvirkum athugunum og einfaldri tölfræðilegri greiningu.
Slíkar aðferðir eru oft huglægar, tímafrekar og ná illa að fanga fínleg og flókin atferlismynstur. Til að leysa þetta vandamál, var þróað sjálfvirkt flokkunarkerfi byggt á vélrænu námi, sem vinnur með atferlisgögn fengin úr háupplausnar myndbandsrakningu. Gagnasettið innihélt bæði sérhannaða eiginleika (e. Features) og hrá tímaröðugögn frá sebrafiskum sem hafa stökkbreytingu á adgrl3.1 geninu, sem er samsvarandi geninu ADGRL3 í mönnum en það hefur verið tengt við ADHD.
Í rannsókninni voru prófuð og metin mörg mismunandi líkön í yfirflokki í stýrðu námi (e. supervised learning), þar á meðal ákvörðunartré (Decision Tree), Random Forest, Extreme Gradient Boosting (XGBoost) og djúptaugakerfi sem kallast Convolutional Neural Network (CNN). Niðurstöður sýndu að CNN líkanið náði bestu
flokkunarnákvæmni á öllum mælikvörðum þegar það var þjálfað beint á hráum tímaröðugögnum. Samsettu líkönin (Random Forest og XGBoost) skiluðu einnig góðri frammistöðu þegar þau voru þjálfuð á sérhönnuðum atferliseinkennum (e.behavioral features). Tölfræðileg greining og mikilvægi einkenna frá líkönum sýndu að hegðunarmynstur á borð við meðalhraða, hreyfiskor og virkan hreyfitíma voru
marktækt hærri hjá stökkbreyttum fiski, sem er ADHD-lík hegðun. Þessi rannsókn sýnir að vélrænt nám hefur mikla möguleika sem árangursríkt og mælanlegt tól við flokkun atferliseinkenna í líf- og læknavísindum og býður upp á sjálfvirka og hlutlæga aðferð sem gæti gagnast verulega í rannsóknum á svipgerðum og við
þróun nýrra lyfja
Ást, einmanaleiki og sjálfsleit í verkinu Violet Bent Backwards Over the Grass - Rýnt í hugverk Lönu Del Rey
No full textÍ ritgerðinni er fjallað um ljóðaverk tónlistarkonunnar Lönu Del Rey, Violet Bent Backwards Over the Grass, sem kom út árið 2020 bæði sem bók og hljómplata. Verkið samanstendur af fríljóðum, hækum og ljósmyndum sem tengjast þemum eins og ást, einmanaleika og sjálfsleit, með Los Angeles-borg sem sögusvið. Með vísunum í bandarísk skáld á borð við Walt Whitman og Allen Ginsberg blandar Del Rey saman hefðbundnum og nútímalegum stíl þar sem orðræðan endurspeglar persónulega og listræna sjálfsmynd hennar. Á hljómlötunni er textinn fluttur með undirspili sem styrkir tilfinningalegar áherslur verksins. Í ritgerðinni er rýnt í hvernig Del Rey notar borgarumhverfið sem táknmynd og snertiflöt fyrir þessi þemu, ásamt því að draga fram því sem fylgir útgáfu á ljóðabók af hálfu popptónlistarkonu. Þannig veitir greiningin innsýn í tengsl hámenningar og dægurmenningar í verkum Del Rey en auk þess er fjallað um menningarlegar forsendur verksins og hlutverki kvenna innan þess
Að hlusta á rödd barna. Barnvæn samskipti í barnavernd
No full textMeð aukinni áherslu á þátttöku barna í eigin málum, eins og Barnasáttmáli SÞ kveður á um með rétti þeirra til að tjá sig og hafa áhrif, hefur mikilvægi barnvænna samskipta og merkingarbærrar þátttöku í barnavernd aukist. Slík þátttaka, þar sem börn fá upplýsingar, eru virt og hafa áhrif, er talin mikilvæg fyrir árangur í starfinu. Samt er oft gjá milli þessara réttinda og raunveruleikans.
Þessi ritgerð kannar, með fræðilegri yfirferð, þær áskoranir sem hamla barnvænum samskiptum og þátttöku í íslenskri barnavernd og bendir á úrbætur. Farið er yfir lagagrundvöll, viðeigandi kenningar, þar á meðal um þátttöku, samskipti, þroska og áföll, og mikilvægi viðtalstækni og staðlaðra aðferða.
Helstu áskoranir sem greindar eru lúta að kerfislægum þáttum eins og álagi og ósamræmi í verklagi, faglegum þáttum á borð við þjálfunarskort og stofnanamenningu, og þáttum tengdum börnunum sjálfum, svo sem áhrifum áfalla og ólíku þroskastigi. Þetta leiðir til þess að þátttaka barna verður oft takmörkuð þrátt fyrir lögbundinn rétt.
Til að brúa bilið milli stefnu og framkvæmdar er bent á nauðsyn samþættra úrbóta: innleiðingu staðlaðra, gagnreyndra verklagsreglna og samræmdrar, reglubundinnar þjálfunar; notkun fjölbreyttra og sveigjanlegra samskiptaleiða; og menningarbreytingu sem tryggir raunverulega og merkingarbæra þátttöku barna í ákvörðunum sem snerta líf þeirra. Markviss vinna að þessum úrbótum er nauðsynleg til að réttindi barna séu virt í reynd
Kvöldið fyrir karnival: Leiðréttingin
No full textLjóðverkið Kvöldið fyrir karnival sprettur úr ferðalagi höfundar milli heimsálfa, frá norðri til suðurs, frá reglu til rökleysu. Verkið dregur upp mynd af umbreytingu: líkama sem ferðast, skynjar, rifjar upp og afhjúpar. Í gegnum brotakenndar ljóðlínur, minningabrot, staði og persónur, er lesandinn leiddur inn í tilfinningaheim flókinnar kvenveru. Persónuleg reynsla, sársauki, er færð í myndir sem speglast í samhljómi kvenna sem kalla eftir rými fyrir fjölbreyttari – og sannari – birtingarmynd konunnar.
Ljóðin bera með sér áhrif frá listakonum á borð við Fridu Kahlo, Remedios Varo, Leonoru Carrington og Gabrielu Cabezón Cámara. Þetta eru konur á jaðri hefða og listasamfélaga, sem notuðu sköpunarkraftinn til að móta rými fyrir sína sögu, sögu konunnar. Þær nýttu listina ekki til að sanna sig inn í söguna, inn í rammann, heldur sem leið til að brjótast út. Líkaminn verður að vettvangi mótstöðu, möguleika til leiðréttingar. Tungumálið er ferðalag endurskoðunar. Í anda Bakhtins er ljóðverkið undanfari karnivals, þar sem félagslegar reglur leysast upp, andstæður mætast og nýr skilningur verður til.
„ég sker höfuð þitt í tvennt
drekk þig með teskeið
aldinkjöt
rennur undir tunguna
svo á jörðu sem á himni
Ōmeteōtl“
Kvöldið fyrir karnival kallar fram veröld þar sem orð og minningar dansa saman. Verkið er rými fyrir speglun, þar sem lesandi getur jafnvel orðið hluti af þeirri veislu sem Kvöldið fyrir karnival boðar.
„palabras pachamamas
pérdidas en la sima
en el labirinto
se convierten doradas
Fyrirtæki og græn framtíð. Álit og áskoranir fyrirtækja á Íslandi fyrir umhverfisvernd
No full textLoftslagsbreytingar og mengun umhverfis af mannavöldum eru talin með stærstu vandamálum nútímans. Markmið rannsóknar er að skoða hvaða þættir tengjast vilja fyrirtækja til að verða umhverfisvænni og viðhorf þeirra. Tekin eru viðtöl við fimm einstaklinga sem vinna í íslenskum fyrirtækjum. Niðurstöður úr viðtölunum eru þemagreindar og fimm yfirþemu komu í ljós. Þemun eru; Umhverfisvæn gildi sem sýnir fram á að viðmælendum finnst umhverfisvernd mikilvæg; trú gagnvart umhverfisvænum breytingum sýnir hvernig fyrirtæki eru tilbúin fyrir umhverfisvænum breytingum og trúa að þær virki; á að vera félagslegt viðmið fyrirtækja að hugsa um umhverfismálin sem sýnir að umhverfisvernd er ekki orðið viðmiðið í samfélaginu. Síðustu þemun eru vilji til að samtvinna hagvöxt og umhverfismál þar sem kom fram hvernig hagvöxtur og umhverfið getur stundum unnið saman og að lokum er það stuðningur og upplýsingagjöf. Það á við að það vanti betri stuðning og upplýsingagjöf frá stjórnvöldum. Hægt er að tengja fyrstu þrjú þemun við gildis-, trúar- og viðmiðunarkenningu Sterns, eða VBN kenninguna. Sú kenning byggir á því að umhverfisvænar breytingar hjá einstaklingum eiga sér stað þegar gildi, trú og viðmið eru til staðar. Í þessari rannsókn er kenningin yfirfærð á fyrirtæki. Ljóst er að breyta þarf viðmiðum í samfélaginu og auka stuðning og upplýsingagjöf til fyrirtækja til að mögulega gera íslensk fyrirtæki umhverfisvænni
Stöðugt á vaktinni : tengsl annarar og þriðju vaktar, streituálags og frammistöðu í minni
No full textRannsóknin kannaði tengsl annarrar, þriðju vaktar, streituálags og hugrænnar getu meðal íslenskra barnafjölskyldna og unnin var út frá netkönnun sem framkvæmd árið 2023 af Árna Gunnari Ásgeirssyni, Emmu E. Evudóttur og Berglindi Hólm Ragnarsdóttur. Í þessari rannsókn var lögð áhersla á ósýnilega vinnu innan heimilisins og hvort sú vinna ásamt streituálagi hafi áhrif á hugræna getu. Þátttakendur voru 138 þar af 115 konur og 23 karlar og voru skilyrði fyrir þátttöku meðal annars að vera í gagnkynja sambúð og eiga að minnsta kosti eitt barn í leik- eða grunnskóla. Gögnum var safnað með netrannsókn þar sem þáttakendur svöruðu ýmsum spurningum um hvor aðilinn á heimilinu gerði meira eða minna af ýmsum verkefnum sem fylgja almennu heimilishaldi, svo sem spurningum um þrif og hugrænt skipulag. Hugræn geta var mæld með verkefnum framkvæmdum í Pavlovia. Streituálag var metið með íslenskri þýðingu streituálagskvarða (SOS-S) sem greinir á milli ytra og innra álags. Leitandi þáttagreining var framkvæmd á streituálagskvarðanum (SOS-S) til að kanna þáttabyggingu hans. Greiningin staðfesti að mestu tveggja þátta lausn sem samræmist hugmyndum um ytra álag og innra álag.
Vinnsluminni var mælt með flóknu minnisgripsverkefni og langtímaminni með kennslaminnisverkefni. Helstu niðurstöður sýndu að konur axla oftar meiri ábyrgð annarri og þriðju vaktinni en karlar og upplifðu einnig hærra streituálag. Fylgnigreining leiddi í ljós marktæk tengsl milli aukinnar ábyrgðar á annarri vakt og lakari frammistöðu í langtímaminni
meðal kvenna. Aðhvarfsgreining staðfesti að aðeins önnur vakt spáði marktækt fyrir um langtímaminni en engin marktæk tengsl fundust milli vakta, streituálags og vinnsluminnis. Aðhvarfsgreining sýndi að bæði aukin ábyrgð á annarri og þriðju vakt tengdist auknu streituálagi. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi sanngjarnrar verkaskiptingar innan heimilisins og varpa ljósi á áhrif ósýnilegrar vinnu og streituálags á hugræna getu. Einnig benda niðurstöðurnar til þess að til að styðja við andlega heilsu og hugræna getu sé mikilvægt að draga úr því álagi sem fylgir daglegri ábyrgð innan heimilisins.
Lykilhugtök: önnur vakt, þriðja vakt, langtímaminni, vinnsluminni, streituálag.This study examined the relationship between the second shift, third shift, stress overload and cognitive functioning among Icelandic families with children. The study was based on an online survey conducted by Árni Gunnar Ásgeirsson, Emma E. Evudóttir and Berglind Hólm Ragnarsdóttir in 2023. The focus was on invisible labor within the household and whether this labor, along with stress overload, affects cognitive functioning. A total of 138 participants, 115 women and 23 men. Participants needed to be in a heterosexual relationship and have at least one child in preschool or elementary school. Data was collected through an online survey, where participants responded to questions about the division of labor in the household such as who takes greater or lesser responsibility for tasks like cleaning and cognitive planning. Cognitive functioning was assessed through tasks administered through Pavlovia. Stress overload was measured using Icelandic translation of the Stress Overload Scale (SOS-S) which differentiates between event load and personal vulnerability. An exploratory factor analysis of the SOS-S partly confirmed a two factor structure consistent with the distinction between event load and personal vulnerability. Working memory was measured using a complex span task and long-term memory using a recognition memory task. The main findings indicated that women were more likely than men to take on greater responsibility for both the second and third shifts and also reported higher levels of stress overload. Correlation analysis revealed a negative relationship between higher responsibility for the second shift and poorer performance in long-term memory among women. Regression analysis further confirmed that only the second shift predicted long-term memory performance and no significant associations were found between the second and third shift, stress overload and working memory. Regression analysis showed that increased responsibility for both the second and third shifts was associated with greater stress overload. Results highlight the importance of a fair division of responsibilities within households and shed light on how invisible labor and stress overload may influence cognitive capacity. Results further suggest that reducing the mental and emotional burden of everyday domestic responsibilities is essential for supporting both psychological well being and cognitive functioning.
Keywords: second shift, third shift, long-term memory, working memory, stress overload
Áskoranir íslenskra fyrirtækja við innleiðingu ESRS. Hindranir og lausnir í íslensku samhengi
No full textÞessi ritgerð fjallar um helstu áskoranir íslenskra fyrirtækja við innleiðingu European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Smæð íslensks hagkerfis, takmarkaðir innviðir,flókinn staðall, skortur á sérfræðiþekkingu og aukinn kostnaður gera ESRS sérstaklega krefjandi fyrir mörg fyrirtæki á Íslandi. Greining ritgerðarinnar leiðir í ljós að innleiðing ESRS mun kalla á verulegar breytingar á rekstri íslenskra fyrirtækja. Fyrirtæki þurfa að fjárfesta í nýjum kerfum, bæta gagnaöflun, afla sér sérfræðiráðgjafar og laga innri ferla að ströngum kröfum staðlanna.Smærri fyrirtæki, sem hafa takmarkað fjármagn og mannauð, standa frammi fyrir flóknustu áskorununum, á meðan þau sem starfa einungis á innlendum markaði sjá oft lítið gagn í að fylgja alþjóðlegum stöðlum.Þrátt fyrir þessar áskoranir býður innleiðing ESRS einnig upp á tækifæri, svo sem aukið traust, bætt orðspor og betri aðgang að alþjóðamörkuðum. Ritgerðin leggur áherslu á mikilvægi þess að fyrirtæki nýti tæknilausnir, auki þjálfun starfsfólks og leiti til samstarfs við stjórnvöld til að draga úr byrðum innleiðingarinnar og hámarka jákvæð áhrif staðlanna
Marketing Plan for Kria Kitchen: A Recipe Website with a “Stealth Health” Approach
No full textMarkmið ritgerðarinnar var að móta stefnumiðaða markaðsáætlun fyrir Kria Kitchen, nýjan uppskriftavef sem miðlar efni á ensku með áherslu á einfalda, næringarríka og fjölskylduvæna eldamennsku. Verkefnið var byggt á vaxandi áhrifum stafrænnar matarmenningar og tók mið af breyttum neysluvenjum nútímafjölskyldna sem glíma oft við tímaskort og daglegt álag. Í ritgerðinni var framkvæmd víðtæk innri og ytri greining með áherslu á sérstöðu Kria Kitchen, svokallaða „stealth health“ nálgun sem felst í að bæta næringargildi réttanna án þess að fórna bragði. Einnig var lagt mat á markaðstækifæri, samkeppnisaðila og breytingar í neytendahegðun, þar sem sífellt fleiri sækjast eftir einföldum, næringarríkum réttum sem höfða jafnt til barna og fullorðinna.
Lögð var sérstök áhersla á markhópinn uppteknar fjölskyldur með börn í ritgerðinni og mótuð stefna byggð á þörfum hans. Með SMART-markmiðum og stefnuáherslum sem snúa að trausti, aðgengilegu efni og sjónrænum miðlunarleiðum, var lagður grunnur að stafrænni stefnu sem nýtti samfélagsmiðla, myndbönd og vikumatseðla til að veita hagnýtar lausnir.
Helstu niðurstöður benda til þess að Kria Kitchen búi yfir sterkri sérstöðu á markaði með áherslu á einfaldleika, raunsæi og jafnvægi í eldamennsku. Til að hámarka sýnileika og byggja upp notendatryggð var lögð áhersla á reglubundið og sjónrænt efnisflæði, virkni á samfélagsmiðlum og fjölbreyttar tekjuleiðir í framtíðinni s.s. rafbækur, áskriftarþjónustu og samstarf við önnur vörumerki.
Markaðsáætlunin býður upp á framkvæmanlega framtíðarsýn þar sem Kria Kitchen getur orðið leiðandi vettvangur fyrir fjölskylduvæna eldamennsku sem er bæði holl og aðgengileg í annasömu daglegu lífi
Exploring Opportunities & Challenges of Green Human Resource Management in achieving Sustainability: Systematic Literature Review 2015-2025
No full textThis thesis investigates the growing field of Green Human Resource Management (GHRM) to explore its opportunities and challenges in achieving sustainability across multiple sectors. This study is based on systematic literature review (SLR) consisting 40 journal articles and concentrating on the period 2015–2025. Herein, Ability-Motivation-Opportunity (AMO), Resource-Based View (RBV), and Corporate Social Responsibility (CSR) frameworks have been employed to illustrate how GHRM is becoming a valuable aspect for firms. This highlights some main concerns, such as not having enough empirical research, inconsistent performance evaluations, and the organizations’ limited territorial coverage. However, it also brings to light a few more issues. In accordance with the conclusions of the study, there are several key problems associated with green training, employee engagement, and CSR are highlighted. This review highlights how GHRM can facilitate a long-lasting transition in many firms by emphasizing the need for appropriate settings and technology, especially in developing nations leading towards sustainable sectors. Conclusively, this is valuable prediction and roadmap to signify how GHRM could be opted to achieve sustainable future
Hvernig kennum við háttvísi í skólaíþróttum í grunnskóla á miðstigi?
No full textÍþróttakennsla felur í sér það að kenna börnum og ungmennum að efla heilsu sína ásamt því að stuðla að alhliða þroska hvers nemenda og efla afkastagetu hans. Háttvísi er eitt þeirra hæfniviðmiða sem nemendur eiga að geta tileinkað sér. Tilgangur þessarar rannsóknar var að skoða hvernig maður kennir háttvísi í skólaíþróttum á miðstigi. Notast var við eigindlegt rannsóknarsnið sem heitir rannsóknarkennslustund (e. lesson study) í samtarfi við hóp meistaranema á íþróttavísinda og kennslulínu (M.Ed.) íþróttafræðinnar. Þátttakendur rannsóknar voru nemendur úr tveimur 5. bekkjum og einum 7. bekk í skóla á höfuðborgarsvæðinu. Niðurstöður gáfu vísbendingu um það að hægt væri að ýta undir háttvísi hjá nemendum á miðstigi í gegnum ákveðna innlögn og með leiðsagnarmati. Niðurstöður gáfu til kynna að viðbrögð við kennslunni voru mismunandi á milli aldurshópa sem undirstrikar mikilvægi þeirrar færni kennara að geta tekið mið af aðstæðum í hverjum hópi