Skemman (Island)
Not a member yet
50783 research outputs found
Sort by
Knee and hip osteoarthritis: The impact of treatment options on quality of life
No full textBakgrunnur: Slitgigt er algengasta tegund gigtarsjúkdóma sem veldur verulegum verkjum og hreyfiskerðingu á heimsvísu. Sjúkdómurinn einkennist af niðurbroti liðbrjósks og undirliggjandi beina sem dregur úr lífsgæðum. Um 240 milljónir einstaklinga þjást af sjúkdómnum á heimsvísu, en vegna hækkandi meðalaldurs og offitu fer algengi sjúkdómsins hækkandi. Hjúkrunarfræðingar gegna lykilhlutverki í persónumiðaðri meðferð þar sem einstaklingsbundin nálgun er nauðsynleg til að mæta mismunandi þörfum sjúklinga. Rannsóknir sýna fram á ávinning af hjúkrunarstýrðum íhlutunum sem bæta bæði lífsgæði og hreyfigetu. Samstarf milli fagstétta tryggir heildræna umönnun og viðeigandi meðferðarúrræði sem eru mismunandi eftir staðsetningu slitgigtar og einkennum sjúklinga. Tilgangur: Að greina áhrif verkjameðferðar og annarra meðferðarúrræða á lífsgæði einstaklinga með slitgigt í hné eða í mjöðm með áherslu á hvernig hjúkrun getur stuðlað að bættum lífsgæðum og aukinni hreyfigetu. Aðferð: Framkvæmd var kerfisbundin heimildaleit samkvæmt PRISMA-flæðiriti. Heimilda var aflað með leit í gagnagrunnum PubMed, CINAHL og Web of Science sem eru viðurkenndir gagnagrunnar innan heilbrigðisvísinda. Rannsóknarspurning var mótuð eftir PICOT-viðmiðum og skoðaðar voru ritrýndar rannsóknargreinar á ensku og íslensku birtar á árunum 2015-2025 sem uppfylltu inntökuskilyrði og gerð fræðileg samantekt.
Niðurstöður: Samantekt á 35 megindlegum og eigindlegum rannsóknum sem uppfylltu inntökuskilyrði leiddi í ljós að árangursrík meðferð við slitgigt í hné og mjöðm krefst samþættrar og einstaklingsmiðaðrar nálgunar. Þar skipta meðferðir án lyfja svo sem markviss hreyfing og sálfélagslegur stuðningur miklu máli og höfðu þær marktæk jákvæð áhrif á verki, færni og lífsgæði einkum þegar meðferðarheldni var góð og fagleg eftirfylgni til staðar. Þegar verkir hindra þátttöku í daglegu lífi og hreyfigetu er mælt með meðferð með lyfjum einkum NSAID. Liðskiptaaðgerð er hins vegar aðeins talin viðeigandi í langt gengnum sjúkdómi þegar önnur meðferðarúrræði hafa ekki skilað tilætluðum árangri. Í þessu ferli gegna hjúkrunarfræðingar mikilvægu hlutverki með einstaklingsmiðaðri fræðslu, mati á árangri og nauðsynlegum stuðningi til að hámarka útkomu meðferðar.
Ályktun: Þörf er á frekari rannsóknum á áhrifum meðferða á slitgigt í mjöðm. Áhrif meðferðar við slitgigt á lífsgæði ræðst frekar að því hvernig hún er aðlöguð að hverjum og einum og hversu mikinn stuðning einstaklingurinn fær frá heilbrigðisstarfsfólki heldur en af því hvort sjúkdómurinn er í hné eða mjöðm. Mikil þörf er á heildrænni hjúkrun þar sem tekið er mið af persónulegum, líkamlegum og sálfélagslegum þáttum og meðferðin sniðin að þörfum hvers einstaklings.
Lykilorð: Slitgigt; Slitgigt í hné; Slitgigt í mjöðm; Meðferð; Meðferðarúrræði; Lífsgæði; Hjúkrun.Background: Osteoarthritis is the most prevalent form of arthritis globally, it causes significant pain and impaired mobility, due to degeneration of the articular cartilage and subchondral bone degeneration, resulting in reduction in quality of life. Osteoarthritis affects approximately 240 million individuals globally, it‘s prevalence is on the rise due to increased life expectancy and rising obesity rates. Nurses play a pivotal role in delivering person-centered care, essential to meet the diverse needs of individuals with this condition. Research demonstrates the benefits of nurse-led interventions in improving both quality of life and mobility. Interdisciplinary collaboration ensures holistic care and tailored treatment strategies, are adopted based on the location of the osteoarthritis and the patient's specific symptom. Purpose: The aim of this literature review is to examine the impact of pain management and other treatment options on the quality of life of individuals with osteoarthritis in the hip or knee, with a emphasis on how nursing-interventions can improve quality of life and mobility. Method: Following the PRISMA guidelines, a systematic literature search was conducted using PubMed, CINAHL, and Web of Science. All of which are acknowledged databases in the health sciences. The research question was developed according to the PICOT framework. Peer-reviewed articles in English and Icelandic, published between 2015 and 2025 and that met the inclusion criteria, were analysed and synthesized.
Results: An analysis of 35 quantitative and qualitative studies that met the inclusion criteria, revealed that successful management of osteoarthritis of the knee or hip demands an integrated and individualized approach. Non-pharmacological interventions, including exercise and psychosocial support, significantly reduced pain and improved function and quality of life, in particular with good treatment integrity and professional follow-up. Pharmacological interventions, primarily NSAIDs, are advised when pain limits daily activities and mobility. Arthroplasty is considered an appropriate intervention in advanced stages of the disease when other treatments have been exhausted. Nurses play a vital role in this process, providing individualised education, assessing outcomes, and offering essential support to optimize patient results. Conclusion: The effects of osteoarthritis in the hip require further investigation. The impact of osteoarthritis management on quality of life seems to rely more on individualized adaptation of treatment and the extent of support from healthcare providers rather than on whether the condition affects the knee or the hip. Therefore, a greater emphasis on holistic nursing is necessary, where personal, physical, and psychosocial needs are considered, and management is tailored to each individual‘s specific needs.
Key words: Osteoarthritis; Hip osteoarthritis; Knee osteoarthritis; Treatment; Management; quality of life; Nursing
Áróður í myndmáli. Sovéskar kvikmyndir um Íslendinga í menningarstríði kalda stríðsins
No full textÁrið 1950 var félagið Menningartengsl Íslands og Ráðstjórnarríkjanna (MÍR) stofnað með því yfirlýsta markmiði að efla menningartengsl Sovétríkjanna og Íslands í nafni friðar og sannleika. Félagið stóð fyrir öflugu kynningar- og menningarstarfi víða um Ísland en kvikmyndasýningar félagsins áttu eftir að gegna lykilhlutverki í starfi þess. Starfsemi MÍR var samt sem áður liður í víðari hugmyndafræðilegum ágreiningi Bandaríkjanna og Sovétríkjanna á tímum kalda stríðsins, þar sem stórveldin tvö tókust á grundvelli menningar í von um að sýna fram á yfirburði eigin þjóðfélagsskipulags. Þessari samkeppni hefur verið lýst sem menningarstríði, en í því samhengi má líta á Ísland sem eins konar menningarlegan vígvöll stórveldanna upp úr sjötta áratug síðustu aldar, þar sem menningarafurðir á borð við kvikmyndir tóku við hlutverki skotvopna og sprengja.
Í þessari ritgerð er greint frá áróðurseinkennum þriggja sovéskra kvikmynda um Íslendinga úr kvikmyndasafni MÍR: Íslensk sendinefnd menntamanna í Sovétríkjunum (1954), Ferðalag á Íslandi (1955) og Íslendingar í Moskvu (1974). Í kvikmyndunum birtast ekki aðeins sovésk sjónarmið, heldur einnig hvernig Íslendingar voru nýttir í hugmyndafræðilegri framsetningu Sovétríkjanna. Greining kvikmyndanna er framkvæmd með áherslu á pólitískt, menningarlegt og hugmyndafræðilegt samhengi kalda stríðsins, þar sem sérstakri athygli er beint að áróðursaðferðum myndanna og því hvernig framsetning þeirra þróast í takt við breyttar forsendur. Kvikmyndirnar eru túlkaðar sem lykilheimildir um hvernig Sovétríkin beittu Íslandi við uppbyggingu alþjóðlegrar sjálfsmyndar
The Common Heritage of Humanity: History, Development and Future of the Principle
No full textThe legal principle of the Common Heritage of Humanity developed from the concept of the common good to become an established principle of international law. It is used for the management and protection of areas and resources outside the national jurisdiction of all states. Through the enactment of international treaties, the Common Heritage Principle has been adopted, in some form or another, for the management and protection of areas and resources as diverse as the deep seabed, outer space, the Moon, Antarctica and biodiversity beyond national jurisdictions. While the principle has been implemented in a variety of forms, its main characteristics include a prohibition of appropriating the covered area, joint management of resources, active sharing of benefits, exclusive use for peaceful purposes, and the preservation for future generations. Through the thesis, we will explore the origins of the principle, how it developed, some of the hurdles it has faced in its development, and how it is applied in the present day. We will also explore other novel areas where the principle could be incorporated for the management and protection of areas and resources that should be considered the common heritage of humanity and be used for the benefit of humanity as a whole, such as the human genome, the ocean’s living resources, the geostationary orbit, the climate, technological progress and food
Enginn eignast krónuna nema hirða eyrinn : fjármálafræðsla í íslenskum grunnskólum
No full textFjármálalæsi felur í sér getu einstaklinga til að skilja, meta og taka upplýstar ákvarðanir um eigin fjármál auk þess að geta tekið virkan þátt í umræðum. Það má segja að fjármálalæsi sé eitt af lykilfærni nútímans þar sem fjármál snerta á margvíslegum þáttum daglegs lífs. Þrátt fyrir það eru vísbendingar um að víða sé pottur brotinn þegar kemur að slíkri þekkingu og þeirri fræðslu sem er miðlað.
Í þessari ritgerð er sjónum beint að stöðu fjármálafræðslu í þremur grunnskólum á Suðurlandi. Bæði var leitast eftir upplifun kennara og skólastjórnenda af umgjörð fræðslunnar en einnig útskrifaðra nemenda ásamt þeirra sýn á eigið fjármálalæsi. Til viðbótar er gerð grein fyrir áherslum Aðalnámskrár grunnskóla sem beinast að fjármálafræðslu og þeim hugtökum sem höfundar telja mikilvægt að nemendur hafi tileinkað sér við lok grunnskóla.
Á sama tíma og skólar viðurkenna mikilvægi fjármálalæsis eru einstaklingar í samfélaginu að kalla eftir aukinni fræðslu. Framkvæmdin virðist þó oft óljós, tilviljanakennd og byggð á veikri umgjörð sem vantar skýra stefnu og fastmótaðan ramma. Niðurstöðurnar sýna að staða fjármálafræðslu sé því ófullnægjandi og grípa þurfi til aðgerða ef rétta eigi úr kútnum og tryggja öllum nemendum raunveruleg tækifæri í þessum efnum. Nú er tíminn til að bregðast við því fjármálalæsi ætti ekki að vera val heldur réttur einstaklinga inn í framtíðina.Financial literacy means having the ability to understand, assess, and make informed decisions about one's own finances, as well as being able to actively participate in discussions about financial matters. Financial literacy is considered one of the key skills of modern life, as money affects many aspects of daily living. Despite this, there are signs that knowledge and education about financial matters are often lacking.
This thesis focuses on the state of financial education in three elementary schools in South Iceland. It looks at the experiences of teachers and school leaders regarding how financial education is set up, as well as the views of former students on these matters and how they see their own financial literacy. It also discusses the main goals of the National Curriculum related to financial education, and the key concepts the authors believe students should have learned by the end of elementary school.
While schools recognize the importance of financial literacy, there is growing demand in society for better education in this area. However, the way financial education is delivered often seems unclear, random, and based on a weak framework that lacks a clear policy and structure. The findings show that the current state of financial education is not good enough, and action is needed to make improvements and ensure that all students get real opportunities to learn. Now is the time to act, because financial literacy should not be optional — it should be a basic right for everyone as they move into the future
Student welfare above all: Action research on methods to understand the emotional health and needs of pupils to encourage a successful education.
No full textLíðan nemenda hefur lengi verið mér hugleikin í starfi sem verkefnastjóri stoðþjónustu í grunnskóla. Rannsóknir benda til þess að líðan nemenda fari versnandi og því mikilvægt að huga að þessum þætti í skólastarfi.Þessi starfendarannsókn var framkvæmd í litlum grunnskóla úti á landi með áherslu á að greina og skoða betur líðan og þarfir nemenda. Tilgangur hennar var að bæta líðan ungmenna til að þau geti náð sem bestum árangri í lífinu. Markmiðið var að efla innsýn mína og færni í að skilja líðan og þarfir nemenda til að ég geti stutt betur við nemendur í skólastarfinu og starfsfólk skólans í félags- og tilfinningakennslu. Ég rýndi í minn skilning og þær leiðir sem ég hef farið í stuðningi, en beinir og óbeinir þátttakendur eru starfsfólk og nemendur í skólanum mínum. Gagnaöflun fólst í rannsóknardagbók, vettvangsnótum og óformlegum samtölum mínum við einstaklinga í skólasamfélaginu. Rannsóknarspurningarnar voru tvær: Hvaða leiðir fer ég til að skilja betur líðan og þarfir nemenda minna? Og hvernig get ég deilt því sem ég læri með samstarfsfólki mínu?Í gegnum rannsóknina öðlaðist ég betri skilning á að nærvera alls starfsfólks skiptir máli þegar kemur að stuðningi við líðan nemenda. Við erum fyrirmyndir og framkoma okkar og fas skiptir máli. Tilfinningafærni nemenda hefur mikil áhrif á hvernig þeir ná að tileinka sér námið og mikilvægt að hlusta á þarfir þeirra, styrkja tengsl og sýna umhyggju í verki þannig að nemendur upplifi að þeir tilheyri samfélaginu í skólanum sínum. Mikilvægt er fyrir skólann að móta sér markvissa stefnu í félags- og tilfinninganámi fyrir nemendur til að auka samfellu í því námi svo þeir geti tekist á við allar þær áskoranir sem lífið býður upp á, á farsælan hátt.Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að það að byggja upp jákvæða menningu í skólanum sé einn af lykilþáttum í því að stuðla að því að öllum líði vel og geti blómstrað í sínu. Framtíðin er að veði.The emotional welfare of pupils has long since been on my mind as a project director for special educational needs services in primary school. Recent studies indicate that the mental health of students is getting worse and therefore important to consider this factor in early education.
This action research was observed in a small primary school in a remote part of Iceland with the aim to understand the emotional needs and challenges of students. The aim of the study was to improve the mental health of young people so that they may achieve further success in life. The focus of the study was to enhance my understanding and ability to identify the needs and challenges of pupils so that I may better support students in their education and encourage the school faculty in social and emotional teaching. I have examined my own understanding and the pathways I have taken to support students. The schools students and faculty are impartial participants. The data collected included a research journal, field notes and informal conversations with individuals in the catchment area. The study investigates two questions: What methods do I employ to better understand the feelings and needs of my own students and how can I share that with my colleagues.
During the course of the study I realised that the presence of all faculty contributes to the mental health of pupils. We are role models and our appearance and bearing matter. Students‘ emotional skills impact how they approach their education and it is important to listen to their needs, strengthen connection and show empathy in practice so that students feel they belong in their school environment. It is important for the school to develop a targeted strategy for social and emotional learning for students to increase continuity in that learning so that they can successfully deal with all the challenges that life presents.
The study highlights the importance of building a positive culture in the school with the guiding principle that everyone feels good and can flourish in their own way. The future is at stake
Rán og refsing - viðmið og dómaframkvæmd: Hvernig er refsing ákveðin fyrir brot gegn 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940?
No full textÞegar einstaklingur hefur gerst sekur um afbrot ber dómstólum að ákveða hæfilega refsingu fyrir það brot innan refsimarka lagaákvæðis. Í þessari ritgerð verður fjallað um 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þar sem kveðið er á um rán. Sérstaklega verður skoðað hvernig refsimat dómstóla fer fram og hvernig dómstólar ákveða refsingu fyrir brot gegn ákvæðinu. Við lestur almennra hegningarlaga er rán metið eitt alvarlegasta brot í augum löggjafans þar sem almennt er heimilt að dæma mann í tíu ára fangelsi. Löggjafinn hefur ákveðið að gera greinarmun á því hvernig verðmæti komast í vörslur sakbornings eftir því hvernig verknaði er háttað. Lengd refsingar kann að vera ólík eftir því hvort um er að ræða rán, gripdeild, þjófnað, fjársvik eða fjárdrátt. Í upphafi verður fjallað almennt um rán samkvæmt 252. gr. hgl. Þar á eftir verður gerð grein fyrir ákvörðun refsingar, bæði út frá almennum sjónarmiðum og þeim sem sérstaklega eru tengd ákvæðinu. Að lokum verður farið yfir refsiákvörðunarástæður. Það verða skoðaðir tuttugu dómar Hæstaréttar og fimm dómar Landsréttar sem féllu á árunum 2005 til 2024 þar sem sakfellt var fyrir brot gegn 252. gr. hgl. og þá sérstaklega ákvörðun refsingar
Breytingar á fjárhagsstjórn og rekstrarlegum ferlum fyrirtækja í efnahagshruninu 2008 og Covid-19
No full textMarkmið rannsóknarinnar er að greina hvort mynstur sé á þeim breytingum sem fyrirtæki tóku til í atburðum eins og efnahagshruninu 2008 og Covid-19 faraldrinum. Í þessari rannsókn eru tekin fyrir tvö fyrirtæki sem starfa í sveiflukenndum iðnanaði en þeir eru ólíkir á aðra vegu. Lögð er áhersla á fjárhagslegar breytingar fyrirtækjanna en einnig verður skoðað rekstrarlegar breytingar.
Notast verður við einliðasnið og samanburðagreiningu við greiningu á gögnum rannsóknarinnar. Ársreikningar fyrirtækjanna voru greindir en ásamt því voru tekin djúpviðtöl við fjármálastjóra beggja fyrirtækjanna. Svörin sem fengust úr viðtölunum endurspegluðu greiningu ársreikningana og gáfu dýpri innsýn í ástæðurnar á bak við breytingarnar. Að lokum greiningar kom í ljós að ekki væri hægt að alhæfa um að einhverjar breytingar séu algildar fyrir tiltekin iðnað en þó er hægt að sjá breytingarnar sem þessi fyrirtæki gripu til og afleiðingar þeirra.
Lykilorð: Einliðasnið, samanburðagreining, ársreikningar, djúpviðtöl, Covid-19 faraldurinn, efnahagshrunið 2008
Námsefni fyrir öll: Endurhönnun íslenskubókar með sjónarmiðum algildrar hönnunar
No full textÍ þessu verkefni verður sjónum beint að algildri hönnun í námsbókum grunnskólabarna. Við tókum fyrir hluta úr íslensku bókinni “Litla Lesrún” og endurhönnuðum hann eftir hugmyndafræði um algilda hönnun samhliða því var gerð greinargerð. Markmið verkefnisins er ekki að einfalda námsefni heldur að gera það auðlesanlegt með algilda hönnun að leiðarljósi. Fjallað verður um rannsóknir sem taka fyrir algilda hönnun á námsefni barna og ólíkar nálganir þegar kemur að kennslu. Einnig verður fjallað um skóla án aðgreiningar, Samninga Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og réttindi fatlaðs fólks ásamt hlutverki þroskaþjálfa þegar kemur að algildri hönnun náms. Það eiga öll börn að fá sömu tækifæri til þess að læra. Með því að búa til auðlesanlegt námsefni erum við að stuðla að því að fleiri fái sömu tækifæri þegar kemur að námi
Viðhorf starfsfólks og stjórnenda Íslandsbanka til fjarvinnu
No full textÞessi ritgerð var gerð með því markmiði að rannsaka viðhorf starfsmanna Íslandsbanka til fjarvinnu. Leitast var við að svara eftirfarandi rannsóknarspurningu: Hvert er viðhorf starfsfólks og stjórnenda Íslandsbanka til fjarvinnu? Rannsóknin var byggð á megindlegum aðferðum þar sem notast var við spurningakönnun sem send var út innan Íslandsbanka í samstarfi við bankann.
Niðurstöðurnar sýndu að meirihluti þátttakenda vinnur að einhverju leyti að heiman og telur fjarvinnu stuðla að betra jafnvægi vinnu og einkalífs, bjóða upp á aukinn sveigjanleika, betri einbeitingu, minni truflun í starfi og sparnað við ferðatíma. Starfsmenn voru almennt sammála um að reglur Íslandsbanka um fjarvinnu væru skýrar en þó voru athugasemdir um að betur mætti skilgreina fjölda daga sem unnir væru í fjarvinnu, hvernig ætti að tilkynna að unnið sé í fjarvinnu og að reglur séu mismunandi milli deilda. Báðir hópar upplifa almennt gott upplýsingaflæði og traust frá stjórnendum sínum og margir telja sig afkastameiri í fjarvinnu. Einnig nefnir starfsfólk áskoranir við fjarvinnu eins og skort á samvinnu og félagslegum tengslum, aukna einangrun, erfiðara fundahald og minni yfirsýn stjórnenda. Á heildina litið sýna niðurstöður jákvæða afstöðu til fjarvinnu en undirstrika einnig mikilvægi þess að hafa skýrar og samræmdar reglur innan Íslandsbanka.
Lykilorð: Fjarvinna, viðhorf stjórnenda og starfsmanna, traust, sveigjanleiki vinnu, félagsleg einangru
Numerical modeling of supersonic ejectors for combining high- and low-pressure steam for geothermal applications
No full textGeothermal wells may decrease in pressure over time, which can make them unusable for power generation. The Geoejector team at Reykjavik University has been researching using an ejector to connect low-pressure geothermal wells with high-pressure geothermal wells to make the low-pressure wells usable. An ejector is a stationary device that uses a high-pressure fluid to induce flow from a low-pressure fluid, resulting in an intermediate-pressure flow. In this project, different computational fluid dynamics (CFD) models were created to compute the internal flows of supersonic single-phase laboratory-scale steam ejectors and a supersonic two-phase industrial-scale steam ejector using ANSYS Fluent. The results were compared to an analytical model and experimental results from laboratory-scale and industrial-scale ejectors. The single-phase laboratory-scale models used the shear stress transport (SST) κ − ω turbulence model, but not all geometries reached mesh independence. The results show that the entrainment ratio (ER) was consistently overestimated in comparison to the experimental data, with the error ranging from 0% to 800% for different cases. The two-phase industrial-scale ejector was modeled with four different turbulence models (standard κ − ε, RNG κ − ε, realizable κ − ε, and SST κ − ω). The standard κ − ε model had the lowest error for the ER compared to the experimental data point and was subsequently used to test additional data points after reaching mesh independence. The ER was consistently underestimated, with good experimental agreement during periods of stable data collection, with errors ranging from 3% to 45%. Data points from periods of instability resulted in a negative ER predicted from the simulation