Skemman (Island)
Not a member yet
50783 research outputs found
Sort by
Seigla evrópskra hagkerfa: Viðbrögð smárra og stórra hagkerfa við eftirspurnar- og framboðsskellum
No full textÍ þessari ritgerð er seigla evrópskra hagkerfa gagnvart efnahagsáföllum greind, með sérstakri áherslu á mun milli smárra og stórra ríkja. Markmið ritgerðarinnar er að bera saman áhrif eftirspurnar- og framboðsskella á framleiðslu og verðbólgu og meta hvort munur milli landa, bæði innan og milli stærðarhópa, sé til staðar og hver sá munur er. Sérstök áhersla er lögð á að greina stöðugleika og viðnám hagkerfa til að meta seiglu þeirra.
Til greiningar voru notuð VAR-líkön og viðbragðsföll (IRF) fyrir níu evrópsk ríki. Áhrif neikvæðra eftirspurnar- og framboðsskella voru metin með safni seigluvísitalna sem fanga dýpt áfalla, sveiflur í aðlögun, batahraða og langtímaáhrif. Þessi nálgun gerir kleift að bera saman aðlögunarferli hagkerfa yfir tíma fremur en að einblína á stærð upphafsáhrifa.
Niðurstöður sýna að eftirspurnarskellir hafa almennt tímabundin áhrif á framleiðslu og verðbólgu í öllum löndum, þó að smærri hagkerfi upplifi meiri sveiflur og hærri aðlögunarkostnað. Framboðsskellir reynast hins vegar dýpri og þrálátari, sérstaklega fyrir lítil opin hagkerfi. Bæði framleiðsla og verðbólga sýna meiri sveiflur og varanleg áhrif. Stærri hagkerfi sýna almennt meiri stöðugleika og viðnám, einkum í verðbólgu.
Greining Norðurlandanna bendir jafnframt til þess að smæð útiloki ekki seiglu. Lönd með sterkt stofnanalegt umhverfi, skilvirka stefnumótun og trúverðuga peningastefnu geta mildað áhrif efnahagsáfalla verulega. Niðurstöðurnar styðja þannig þá sýn að seigla ráðist ekki eingöngu af stærð hagkerfa heldur einnig af innri seiglumótandi þáttum
Reflexive Thematic Analysis: How is Reflexive Thematic Analysis Conducted?
No full textEigindlegar rannsóknir hafa það markmið að skilja hvernig upplýsingar birtast í félagslegu eða menningarlegu samhengi. Prófessorarnir Virginia Braun og Victoria Clarke hafa lagt sterkan grunn í eigindlegum rannsóknum. Þær þróuðu ígrundaða þemagreiningu þar sem ekki er gengið út frá því að niðurstöður séu hlutlaus speglun gagna, heldur að þær mótist af rannsóknarferlinu, sem byggir á gagnrýninni ígrundun, fræðilegri afstöðu og skapandi túlkun. Markmið ritgerðarinnar er að sýna hvernig skal nota ígrundaða þemagreiningu og því verður farið yfir ferlið sem fer í að greina tvö þemu út frá íslenskum gögnum í samræmi við leiðbeiningar Braun og Clarke. Tekin voru viðtöl við íslensk ungmenni á aldrinum 15 til 22 ára (n=10), þar sem meðal annars var spurt um upplifun þeirra og reynslu af því hvernig COVID-19 hafði áhrif á ungmenni, áhrif á geðheilsu og hvaða aðstoð var í boði á þeim tíma. Þemun sem mótuðust tengjast því hvernig ungmenni leita sér andlegs stuðnings og hvað ungmennum á Íslandi finnst vanta í samfélagið til þess að auka aðgengi að aðstoð. Út frá greiningu var hægt að túlka að ungmenni leiti sér andlegs stuðnings með því að samþætta formleg og óformleg úrræði, svo sem sálfræðihjálp, félagsmiðstöðvar sem byrjunarskref og bakland. Hægt var að túlka að ungmennin upplifðu vöntun á skólasálfræðingum, biðlistar langir og að heilbrigðisþjónustan gripi seint inn í andleg veikindi. Ígrunduð þemagreining er því góð aðferð þegar markmiðið er að halda bæði í dýpt frásagna einstaklinga og tengja við samfélagslegt samhengi. Ritgerðin getur nýst bæði sem fræðsla um hvernig eigi að framkvæma ígrundaða þemagreiningu sem og til að efla notkun hennar.Qualitative research seeks to understand how patterns of meaning are situated and expressed within social and cultural contexts. Professors Virginia Braun and Victoria Clarke have provided a strong foundation for qualitative inquiry by developing reflexive thematic analysis, which is an approach that treats findings not as a neutral reflection of the data but as analytic constructions shaped by the research process, including critical reflexivity, theoretical sensitivity, and creative interpretation. This thesis aims to demonstrate the use of reflexive thematic analysis by outlining, step by step, how two themes were developed from Icelandic interview data in line with guidance from Braun and Clarke. Interviews were conducted with Icelandic young people aged 15 to 22 (n = 10), addressing their experiences of how COVID-19 affected youth, mental health, and what support was available at the time. The analysis generated two themes: (1) how young people seek mental health support and (2) what they perceive is needed in Icelandic society to improve access to support. The analysis suggests that young people integrate formal and informal resources, such as psychological services, youth centers as first step gateways, and personal networks (family/friends). Participants also perceived a shortage of school psychologists, long waiting lists, and delayed intervention within healthcare. Reflexive thematic analysis is therefore well suited when the goal is to preserve the depth of individual narratives while connecting them to a broader social context. The thesis serves both as an instructional example of conducting reflexive thematic analysis and as a contribution encouraging its use
Aukið ræktunarland : lækkun grunnvatnsstöðu með úrdælingu
No full textÍ þessu verkefni verður skoðað vatnafar í affallsskurði og hönnuð lausn til að lækka þar grunvatnsstöðu. Fjallað verður um sögu framræslu á Íslandi og sögu svæðisins sem verkefnið er unnið á. Arkímedesar skrúfu dælur notuð til að lækka grunnvatnsstöðu svipað Hollendingar hafa nýtt sér í margar aldir við svipaðar aðstæður
The Picture of Dorian Gray: The Significance of the Soul
No full textBA ritgerð í Ensku með áherslu á bókina The Picture of Dorian Gray eftir Oscar Wilde. Ritgerðin ræðir um mikilvægi sálarinnar frekar en útlit
Eldur allra vatna: Gull og gullskenningar í norrænum goðsögnum og skáldskap
No full textÍ þessari ritgerð er fjallað um dróttkvæði sem er flokkur norræns kveðskapar á miðöldum og einkenni þeirra athuguð. Dróttkvæðaskáldin notuðu sérstakt skáldamál, heiti sem eru skáldleg orð og kenningar sem eru samsetning tveggja nafnorðsliða. Fagurfræði dróttkvæðanna var ólík klassískri fagurfræði og einkenndist af andstæðuspennu, tvísæi og streitu. Uppruni þessa skáldskapar tengdist goðsögnum. Til eru nokkrar goðsögur sem lýsa viskuleit Óðins, ein er í Rúnatali Hávamála þar sem því er lýst þegar Óðinn hékk á trénu níu nætur til þess að öðlast visku. Að lokum fær hann að drekka af miði og verður frjór og fróður. Mjöður eða drykkur sem hefur sérstakan kraft er oft nefndur í kvæðum og goðsögnum og tengist jötnum sem ráða í upphafi yfir miðinum í þessum gömlu sögum. Gull er í kenningum „eldur allra vatna“ og ritgerðinni er fjallað um kenningar og eiginleika þeirra og hvernig gullskenningar tengjast hafi og vatni
Ecological Footprint of Reykjavík: Downscaling National Accounts and Informing Municipal Policy
No full textWith over half the world’s population living in cities, urban sustainability has become pivotal in the global effort for sustainability, reducing resource depletion and mitigating climate change. Ecological footprint (EF) is a widely used indicator for assessing the environmental pressures associated with human consumption. It expresses human demand as bioproductive area requirement comparable to biocapacity (BC). This thesis derives an EF account for Reykjavík, examines how the city’s consumption relates to ecological limits by comparing the EF with Icelandic and global BC benchmarks, and explores how the results can be used to inform policy. Using Iceland’s National Ecological Footprint and Biocapacity Accounts as a baseline, national EF components were downscaled to Reykjavík with ratios for consumption, income, housing and energy-use related emissions. The results show that Reykjavík’s EF is 9.35 gha/capita (2.85-9.39 across sensitivity cases), dominated by the fishing grounds component at 6.70 gha/capita (72%), followed by forest carbon uptake at 1.05 gha/capita. Cropland, grazing land, forest products and built-up land are individually smaller but together still represent a meaningful share of the city’s demand on BC. A sensitivity case using an alternative fisheries estimate reduces the fishing grounds footprint to 0.20 gha/capita and lowers the total EF to 2.85 gha/capita, with forest carbon uptake then becoming the largest component and road transport as its main driver. Using Iceland’s BC of 13.67 gha/capita as benchmark, Reykjavík’s EF lies within national BC, but against global BC of 1.52 gha/capita, the footprint is many times higher. The analysis shows that greenhouse gas accounting alone cannot capture Reykjavík’s overall ecological demand and that EF-based indicators can support climate and planning efforts as a diagnostic tool rather than a strict target.Meira en helmingur íbúa heims býr nú í borgum og því hefur sjálfbærni borga orðið lykilatriði í alþjóðlegu átaki til að draga úr ofnýtingu auðlinda og milda loftlagsbreytingar. Vistsporið er mælikvarði sem notaður er til að meta umhverfisálag sem fylgir neyslu mannsins. Mælikvarðinn gefur upp það lífframleiðslusvæði sem þarf til að standa undir neyslunni og ber það saman við líffræðilega getu jarðarinnar. Í þessari ritgerð er vistspor Reykjavíkur reiknað út og skoðað hvernig neysla borgarinnar hefur áhrif á vistfræðileg þolmörk með því að bera vistsporið saman við íslenska og hnattræna líffræðilega getu. Einnig er farið yfir hvernig vistsporið getur nýst samhliða núverandi loftslags- og skipulagsstefnum borgarinnar. Vistsporsreikningar Íslands, hluti af National Ecological Footprint and Biocapacity Accounts, eru notaðir sem grunnur og sex landgerðir vistsporsins eru skalaðar að Reykjavík með sértækum hlutfallstölum fyrir neyslu, tekjur, húsnæði og losun gróðurhúsalofttegunda vegna orkunotkunar. Niðurstöður sýna að vistspor Reykjavíkur er 9.35 jarðhektarar/mann (2.85-9.39 samkvæmt næmnigreiningum) og eru það fiskveiðilendur sem eru ríkjandi meirihluti vistsporsins (6.70 jarðhektarar/mann). Skóglendi til kolefnisupptöku fylgir á eftir (1.05 jarðhektarar/mann) á meðan ræktanlegt land, beitiland, byggt land og skóglendi eru hvert fyrir sig lítill hluti af vistsporinu en samanlagt ná þau yfir álag af eftirspurn borgarinnar á vistfræðilega getu. Næmnigreiningu var beitt m.a. með breyttri aðferð fyrir fiskveiðilendur og lækkaði vistspor fiskveiðilenda í 0.20 jarðhektara/mann og heildarvistsporið í 2.85 jarðhektara/mann. Við þá breytingu verður skóglendi til kolefnisupptöku stærsti þátturinn og vegar vegasamgöngur þar þyngst. Miðað við að líffræðileg geta Íslands er 13.67 jarðhektarar/mann, þá er vistspor Reykjavíkur innan vistfræðilegra marka landsins. Miðað við líffræðilega getu jarðarinnar, 1.52 jarðhektarar/mann, þá fer vistspor Reykjavíkur langt út fyrir vistfræðileg mörk jarðarinnar. Greining vistsporsins sýnir að loftlagsbókhald eitt og sér fangar ekki heildarumfang eftirspurnar eftir vistfræðilegri getu og þar með vistfræðilegu álagi Reykjavíkur. Hún einnig sýnir að vistsporið getur stutt loftlags- og skipulagsstefnur sem greiningartól fremur en til að setja töluleg markmið
Development of a 3D bioprinted hydrogel model to study Hedgehog signalling in Chondrocytes
No full textOsteoarthritis (OA) is a chronic degenerative joint disease caused by the breakdown of joint cartilage. Patients suffering from OA may experience severe joint pain, inflammation, and limited range of motion. The disease is generally progressive and no treatment is as of yet available, only palliative care to relieve symptoms, and for late stage cases of the disease, surgical replacement of the joint might be required. Chondrocytes are a specialised cell type which can only be found in cartilage, where they are the only cell type under healthy conditions. Their main role is to maintain the cartilage by secreting type II collagen and proteoglycans, which form the majority of cartilage. Chondrocytes have been demonstrated to be highly susceptible to environmental changes, and their internal balance can be thrown off either by external factors such as mechanical shock sustained in an injury to the joint, or via biochemical signalling. The Sonic Hedgehog (SHH) signalling pathway is among other things known to play a role in the development and subsequently the regulation of joint cartilage. The precise mechanisms leading to chondrocyte dysregulation and subsequent progression of OA are largely unknown however, and progress towards elucidating the precise role of SHH and its related components Smoothened (SMO) and glioma-associated oncogene homolog 1 (GLI1) in cartilage degradation has been slow. Research into chondrocytes and their related diseases has utilised both standard 2D cell models, as well as a more novel and innovative 3D culturing, with the latter showing more promise and more closely resembling the gene expression of in vivo chondrocytes. Recent research has found that cells grown in a 3D matrix share more similarities with chondrocytes directly extracted from cartilage.
In this thesis, attempts are made at establishing methods that implement 3D cell cultivation and bioprinting, which can be used for a wide selection of chondrocyte related research.Slitgigt er langvinnur liðskjúkdómur sem orsakast af niðurbroti á brjóski í liðamótum. Sjúklingar sem þjást af slitgigt geta upplifað slæma verki í liðum, bólgur, og takmarkaða hreyfigetu. Þessi sjúkdómur ágerist almennt og engin lækning er í boði nema meðferð, aðeins er hægt að meðhöndla einkennin eins og að reyna að draga úr verkjum og fyrir sjúklinga á lokastigi sjúkdómsins er stundum brugðið á liðskiptiaðgerðir. Brjóskfrumur eru sérhæftar frumur sem finnast einungis í brjóski, þar sem þær eru einu frumurnar til staðar undir eðlilegum kringumstæðum. Þeirra helsta hlutverk er að viðhalda brjóskinu með því að seyta kollageni af gerð II og próteoglýgönum, sem mynda meginhluta brjósksins. Sýnt hefur verið fram á að brjóskfrumur séu mjög næmar fyrir umhverfisáhrifum, og að þeirra innra jafnvægi getur verið raskað af ytri áhrifum eins og mekanískum áverkum sem valda meiðslum í liðnum, eða gegnum lífefnafræðilega biðefnaferla. Sonic Hedgehog (SHH) biðleiðin er meðal annars þekkt fyrir að eiga þátt í þroskun og síðan stjórnun á liðbrjóski. Þeir ferlar sem leiða til þess að liðbrjósk hrörni og slitgigt myndast eru ekki þekktir vel, og mjög hægt hefur gengið að rannsaka nákvæmt hlutverk SHH og undireiningum þess Smoothened (SMO) og glioma-associated oncogene homolog 1 (GLI1) í hrörnun liðbrjósks. Rannsóknir á brjóskfrumum og sjúkdómum tengdum þeim hafa ýmist notast við hefðbundin tvívíð (2D) módel og einnig nýjar þrívíðar (3D) ræktunaraðferðir. Sýnt hefur verið fram á að 3D módel líkji betur eftir brjóskfrumum í sínu eðlilega umhverfi, og þættir eins og genatjáning í 3D módelum svipa betur eftir in vivo brjóskfrumum heldur en í 2D módelum. Í þessari rannsókn eru aðferðir við 3D brjóskfrumuræktun skoðaðar, ásamt því að beita þrívíddarprentun með lífefnum (e. bioprinting) til þess að rannsaka brjóskfrumur og þá ferla sem tengdir hafa verið við aukna áhættu á slitgigt
Foreign residents’ awareness and response to volcanic risks from Katla volcano: Insights from Vík in Mýrdal, South Iceland
No full textNatural hazards such as earthquakes and volcanic eruptions are among the many risks that people in Iceland must cope with, but for many residents of foreign origin these hazards are unfamiliar. Katla, located in southern Iceland, is one of the most active and dangerous volcanoes in the country. In the vicinity lies the village of Vík in Mýrdal, which has changed significantly in recent years and where the majority of residents today are of foreign origin. The aim of this qualitative study was to examine the knowledge of foreign residents in Vík about Katla and Katla-related hazards, and to analyse their awareness of preparedness and response measures in the event of a Katla eruption. This study also explored the perspectives of key informants who have been involved in organising emergency response procedures in Vík in relation to a potential Katla eruption. The results indicate that public access to official risk information about Katla, including preparedness and response measures, needs to be enhanced. Such information must also be made accessible to residents who are not proficient in Icelandic by providing it in additional languages, such as English and Polish, since most people understand them. Similarly, there is a need to strengthen risk communication between residents of foreign origin, local Icelandic residents, and emergency managers, as increased participation of all community groups in the development of emergency response plans enhances community resilience
Eru réttindi opinberra starfsmanna tímaskekkja ?
No full textRitgerðin fjallar um réttindi opinbera starfsmanna á Íslandi. Markmið er að kanna hvort réttindi, svo sem áminningarskylda, uppsagnarvernd, veikindaréttur og stytting vinnuvikunnar, teljist tímaskekkja í ljósi krafna um skilvirkni og sveigjanleika í opinberri þjónustu. Með rannsókninni er jafnframt leitast við að greina hvernig þessi réttindi og ferlar hafa áhrif á rekstur, starfsanda og hæfni stjórnenda til að bregðast við í síbreytilegu starfsumhverfi.
Ritgerðin byggir á blandaðri rannsóknaraðferð þar sem bæði eigindleg og megindleg gögn voru nýtt. Tekin voru hálfopin viðtöl við stjórnendur og fulltrúa stéttarfélaga sem hafa víðtæka reynslu af rekstri opinberra stofnana og niðurstöður þeirra bornar saman við svör úr spurningakönnun sem lögð var fyrir starfsmenn á íslenskum vinnumarkaði.
Helstu niðurstöður benda til þess að réttindin séu áfram mikilvægur þáttur í velferðarkerfinu og stuðli að stöðugleika og starfsánægju. Á sama tíma geta flóknir ferlar svo sem áminningarskylda og uppsagnarvernd takmarkað sveigjanleika stjórnenda og haft áhrif á skilvirkni ákvarðanatöku. Rannsóknin varpar þannig ljósi á flókið jafnvægi milli verndar, ábyrgðar og skilvirkni í opinberri stjórnsýslu
„Þau eru ekki að hugsa um mig sem manneskju, þau eru að hugsa um mig sem konu.“ Eigindleg rannsókn um upplifun karla og kvenna í tengslum við valið barnleysi.
No full textMarkmið þessarar rannsóknar er að skoða upplifun karla og kvenna sem hafa tekið meðvitaða ákvörðun um að eignast ekki börn, með sérstakri áherslu á að bera saman reynslu kynjanna. Þrátt fyrir vaxandi fræðilega umræðu um valið barnleysi hafa flestar rannsóknir einkum fjallað um upplifun kvenna, en reynsla karla hefur fengið minni athygli. Rannsókn þessi byggist á sex eigindlegum viðtölum við þrjár konur og þrjá karla á aldursbilinu 22 – 49 ára sem hafa ákveðið að vera barnlausir af eigin vilja. Með eigindlegri nálgun var leitast við að öðlast dýpri skilning á félagslegum veruleika viðmælenda og þeim samfélagslega þrýstingi og væntingum sem tengjast ákvörðun þeirra.
Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að kynjamunur sé á upplifun viðmælenda, þar sem konur upplifa oftar vantrú og þrýsting tengdan móðurhlutverkinu, á meðan karlar upplifa almennt minni efa og minni samfélagslegar kröfur í tengslum við barnleysi sitt. Karlkynsviðmælendurnir sýndu samt fram á meiri þekkingu á óréttlætri kynjaskiptingu þriðju vaktarinnar og vildu ekki að slíkar samfélagslegar kröfur myndu falla á maka þeirra. Síðan kom einnig í ljós að upplifun viðmælenda var að hluta til kynslóðabundin, þar sem yngri þátttakendur upplifðu meiri þrýsting til barnleysis en eldri þátttakendur, sem ekki var gert ráð fyrir í upphafi rannsóknarinnar. Rannsóknin varpar ljósi á mikilvægi þess að skoða valið barnleysi í samhengi við bæði kyn og kynslóð og undirstrikar nauðsyn þess að greina samfélagslegar væntingar til foreldrahlutverks út frá breiðara félagslegu samhengi í íslensku samfélagi