University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
Chłopi w dziełach Jana Długosza
Get PDFThis analysis encompasses the following subjects: Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis and the lives of Saints Stanislaus and Kinga. I would like to synthesize all the information that Długosz included about peasants in his works. I will show the terminology he uses in relation to ‘peasants’, the contexts in which they appear, and the most important detailed information. I will ask whether these studies reveal a ‘picture’ of peasants and his personal attitude towards them. The article consists of the following parts: 1. Terms used to refer to peasants and the countryside, 2. The countryside – elements of the natural and cultural landscape, 3. The rural community, 4. Home, family, farm, 5. Oppression and slavery, misfortune and poverty, 6. The monarch's attitude towards peasants, 7. Peasants' attitude towards faith and the Church, 8. Peasants' attitude towards townspeople, 9. Peasants' participation in wars, SummaryPrzedmiotem analizy są Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis i żywoty świętych Stanisława i Kingi. Chciałbym przedstawić w syntetycznej formie wszystkie informacje, jakie Długosz zamieścił o chłopach na kartach swoich dzieł. Ukażę terminologię, jaką się posługuje w stosunku do „chłopów”, konteksty zdarzeniowe, w jakich się oni pojawiają, najbardziej ważkie informacje szczegółowe. Postawię pytanie, czy z badań tych wyłoni się „obraz” chłopów oraz o jego osobisty stosunek do nich. Artykuł składa się z następujących części: 1. Określenia wobec chłopów i wsi, 2. Wieś – elementy krajobrazu naturalnego i kulturowego, 3. Społeczność wiejska, 4. Dom, rodzina, gospodarstwo, 5. Ucisk i niewola, nieszczęście i bieda, 6. Monarcha wobec chłopów, 7. Stosunek chłopów do wiary i Kościoła, 8. Chłopi wobec mieszczan, 9. Udział chłopów w wojnach, Podsumowani
Rzeczywistość społeczna i zadania rzymskiego rolnika. Rolnictwo jako ramy moralności
Get PDFFarming activities defined the Roman cultural matrix and played a crucial role in the construction of the empire. Aware of this, Roman patricians associated the rural world with the values of the Republic itself, promoting depictions of farmers as ideal citizens based on the imagery of agricultural labour. This paper aims to describe and analyse the symbolic language of morality through the image of the farmer in Latin literature, using the actual dimensions of the described activities as reference. We will address the practical aspects of farming and assess how they contribute to the construction of abstract symbolism. Our exploratory approach combines semiotics with knowledge of ancient agricultural practices to decode and describe symbolic constructs. Through the application of semiotic principles and the identification of ‘signs of meaning’, we intend to present the sources of these symbols before their appropriation by Roman propaganda in Latin literature. Furthermore, we seek to explore and understand how the ‘symbols of morality’ were recognised in Roman popular culture.Działalność rolnicza definiowała matrycę kulturową Rzymu i odegrała kluczową rolę w budowaniu imperium. Świadomi tego faktu rzymscy patrycjusze kojarzyli świat wiejski z wartościami samej republiki, promując wizerunek rolników jako idealnych obywateli w oparciu o symbolikę pracy rolniczej. Niniejszy artykuł ma na celu opisanie i analizę symbolicznego języka moralności poprzez wizerunek rolnika w literaturze łacińskiej, wykorzystując jako punkt odniesienia rzeczywiste wymiary opisywanych czynności. Zajmiemy się praktycznymi aspektami rolnictwa i ocenimy, jak funkcjonują one w tworzeniu abstrakcyjnej symboliki. Nasze podejście badawcze łączy semiotykę i wiedzę o starożytnych czynnościach rolniczych w celu rozszyfrowania i opisania konstrukcji symbolicznych. Poprzez zastosowanie zasad semiotyki i identyfikację „znaków znaczenia” zamierzamy przedstawić źródła tych symboli przed ich wykorzystaniem przez rzymską propagandę w literaturze łacińskiej. Ponadto staramy się zbadać i zrozumieć, w jaki sposób „symbole moralności” były rozpoznawane w rzymskiej kulturze popularnej
„Nasza osobliwa instytucja” – problem niewolnictwa w myśli politycznej Johna Caldwella Calhouna
Get PDFJohn C. Calhoun was an American statesman, political theorist, senator, secretary of war and seventh vice-president of the United States from 1825 to 1832. Calhoun began his political career as a nationalist, moderniser, supporter of a strong federal government and protective tariffs. He later became a Southern leader and a major proponent of states' rights, limited government and nullification. During his political career, he defended slavery as part of the Southern social structure and the basis of the agricultural economy. While other Southern politicians justified slavery as a ‘necessary evil‘, Calhoun, in his famous Senate speech in 1837, stated that slavery was a “positive good”. In this article, the author explores the basis of this Calhoun stance. He wonders whether Calhoun's intricate political theory functioned only as a means to preserve slavery, or whether Calhoun was compelled to defend it because of the South's particular social and economic circumstances.John C. Calhoun był amerykańskim mężem stanu, teoretykiem politycznym, senatorem, sekretarzem wojny i siódmym wiceprezydentem Stanów Zjednoczonych w latach 1825–1832. Rozpoczął swoją karierę polityczną jako nacjonalista, modernizator, zwolennik silnego rządu federalnego i taryf ochronnych. Później stał się przywódcą Południa i głównym zwolennikiem praw stanowych, ograniczonego rządu i nullifikacji. Podczas swojej kariery politycznej bronił niewolnictwa jako części południowej struktury społecznej i podstawy gospodarki rolnej. Podczas gdy inni politycy z Południa usprawiedliwiali niewolnictwo jako „zło konieczne”, Calhoun, w swoim słynnym przemówieniu w Senacie w 1837 r., stwierdził, że niewolnictwo było „pozytywnym dobrem”. W artykule autor bada podstawy tej postawy Calhouna. Zastanawia się, czy zawiła teoria polityczna Calhouna funkcjonowała tylko jako środek do zachowania niewolnictwa, czy też Calhoun był zmuszony bronić go ze względu na szczególne okoliczności społeczne i gospodarcze Południa
Małżeństwa matrylokalne na wsi polskiej w XV w. Przypadek związku Marcina Ruszela z Elżbietą z Dobrskiej Woli (ziemia lubelska)
Get PDFPatrilocal marriages were definitely predominant in the medieval Polish villages. Equipped with money and movables, a woman would leave her family home and move in with her husband. This was determined not only by the traditional norms governing peasant communities, but also by the dominant patriarchal family model. Matrilocalism pertained to a situation where there was no male heir in the bride's family. In that case, the spouse could count on taking over the farm from the father-in-law. This rare family model could also exist in the case of a remarriage of a widow who was a disposer of a farm left over from a previous marriage. The court records published below deal with a case of such a rare union recorded in historical sources and the complications that followed. The introductory section discusses several factors that facilitate the interpretation of the edited texts. Information about the village of Dobrska Wola, the people involved in the court proceedings was collected, and the method of publication was presented. A separate section was devoted to the issue of matrilocal marriages in the Polish countryside in the existing, yet scarce, historical literature records.W średniowiecznej wsi polskiej zdecydowanie dominowały małżeństwa patrylokalne. Wyposażona w pieniądze i ruchomości kobieta opuszczała rodzinny dom i przenosiła się do męża. Decydowały o tym nie tylko tradycyjne normy rządzące społecznościami chłopskimi, ale również dominujący model rodziny patriarchalnej. Matrylokalizm dotyczył sytuacji, gdy w rodzinie panny młodej nie było męskiego dziedzica. Wówczas małżonek mógł liczyć na przejęcie gospodarstwa po teściu. Ten rzadki model rodziny mógł też zaistnieć w przypadku powtórnego małżeństwa wdowy-dysponentki gospodarstwa pozostałego z poprzedniego małżeństwa. Publikowane niżej zapisy sądowe dotyczą przypadku takiego rzadko odnotowywanego w źródłach historycznych związku i komplikacji będących jego następstwem. W części wstępnej omówiono kilka problemów ułatwiających interpretację edytowanych tekstów. Zebrano informacje o wsi Dobrska Wola, osobach biorących udział w przewodzie sądowym, zaprezentowano metodę publikacji. Oddzielny fragment poświęcono zagadnieniu małżeństw matrylokalnych na wsi polskiej w istniejącej, skromnej literaturze historycznej
Aktywność fizyczna kobiet w ciąży w świetle tekstów antycznych
Get PDFThis article analyses the importance of physical activity for pregnant women from a historical perspective. Ancient authors such as Aristotle, Plutarch and Soranus of Ephesus emphasised the benefits of moderate physical exercise for the well-being of the mother and a successful pregnancy, while warning against excessive exertion. Their observations, based on intuition and limited empirical evidence, are consistent with the results of contemporary research. Contemporary research confirms that regular, appropriately adapted physical activity reduces the risk of pregnancy complications such as gestational diabetes and hypertension, and also facilitates childbirth and a faster return to full activity after delivery. The convergence of ancient recommendations with modern medical guidelines demonstrates the enduring value of physical activity as an important component of a healthy lifestyle during pregnancy.Niniejszy artykuł analizuje znaczenie aktywności fizycznej dla kobiet w ciąży z perspektywy historycznej. Starożytni autorzy, tacy jak Arystoteles, Plutarch i Soranos z Efezu, podkreślali zalety umiarkowanych ćwiczeń fizycznych dla dobrostanu matki i pomyślnych wyników ciąży, jednocześnie przestrzegając przed nadmiernym wysiłkiem. Ich obserwacje, oparte na intuicji i ograniczonych dowodach empirycznych, wykazują zgodność z wynikami współczesnych badań, które potwierdzają, że regularna, odpowiednio dostosowana aktywność fizyczna zmniejsza ryzyko powikłań związanych z ciążą, takich jak cukrzyca ciążowa i nadciśnienie, a także ułatwia poród oraz szybszy powrót do pełnej aktywności po porodzie. Zbieżność starożytnych zaleceń z nowoczesnymi wytycznymi medycznymi pokazuje niezmienną wartość aktywności fizycznej jako znaczącego elementu zdrowego stylu życia w czasie ciąży
Moc bestii: wilczyca kapitolińska jako element konstrukcji tożsamości rzymskiej
Get PDFOne of the important hashtags of the modern perception of the history of Ancient Rome is the Capitoline Wolf. The article develops the issue of the iconography of the plot about the miraculous rescue of Romulus and Remus based on the analysis of numismatic sources. Since coins are a complex source, it has been established that the magistrates of the Greek cities of the eastern provinces of the Roman state placed the Capitoline Wolf and twins on exchange coins. If it was a question of minting in veteran colonies, then the legend on such coins provides us with the name of the settlement. It is also important that in the semi-autonomous minting of cities, local elites combined the Capitoline Wolf with the figures of local deities, the personification of the demos or important local socio-political phenomena. Thus, this image became an important part of the identity of the population of the 2nd–3rd centuries AD. Such coins were not issued for decades, but given that most cities minted coins for a very short time, the presence of coins with a Lupa Capitolina among the issues is important. It is interesting that it was during this period that very archaic myths were revived in coinage.Jednym z ważnych hashtagów współczesnej percepcji historii starożytnego Rzymu jest Wilczyca Kapitolińska. Artykuł rozwija kwestię ikonografii fabuły o cudownym ocaleniu Romulusa i Remusa na podstawie analizy źródeł numizmatycznych. Ponieważ monety są złożonym źródłem, ustalono, że urzędnicy miast greckich wschodnich prowincji państwa rzymskiego umieszczali Wilczycę Kapitolińską i bliźnięta na monetach wymiennych. Jeśli chodziło o bicie w koloniach weteranów, to legenda na takich monetach dostarcza nam nazwy osady. Ważne jest również to, że w półautonomicznym bicie miast lokalne elity łączyły Wilczycę Kapitolińską z postaciami lokalnych bóstw, personifikacją demos lub ważnymi lokalnymi zjawiskami społeczno-politycznymi. W ten sposób obraz ten stał się ważną częścią tożsamości ludności II–III w. n.e. Takie monety nie były wydawane przez dziesięciolecia, ale biorąc pod uwagę, że większość miast biła monety przez bardzo krótki czas, obecność monet z Lupa Capitolina wśród emisji jest ważna. Ciekawe, że to właśnie w tym okresie bardzo archaiczne mity odżyły w mennictwie
Klientela i sympatie polityczne nad środkowym Adriatykiem u schyłku Republiki w kontekście procesów osadniczych w Picenum i na ager Gallicus w III–I w. p.n.e.
Get PDFThe factor that caused the Ager Gallicus and Picenum to undergo significant social, ethnic and cultural changes was the migrations that took place in the 3rd–1stBCE, when these areas became the domain of the Roman Republic. The settlers completely changed the ethnic landscape on the Adriatic Sea. In the 2nd and 1stBCE, we can see the active political involvement of the inhabitants of Picenum and Ager Gallicus on the side of the Populares and Optimates. The divisions in Roman society at this time caused perturbations resulting in the war with the allies and the civil wars. These resulted in severe destruction in cities, as well as a large loss of population that died in battles and purges carried out in the aftermath of the conflicts, and internal migrations related to fleeing the war and its aftermath and resulting from the policy of the great Roman chieftains to reward their soldiers for military service with land in Picenum and Ager Gallicus. Attention should also be drawn to the existence of very strong clientelist links with representatives of Roman families whose roots or connections originated in these areas. It was thanks to the clientele, not only from the Adriatic areas, that politicians could afford to realize their ambitions in Rome; in return for their support, their clients also had the chance to pursue their dreams and careers alongside their patrons.Czynnikiem, który sprawił, że na terenie ager Gallicus i Picenum doszło do znaczących zmian społecznych, etnicznych i kulturowych były migracje, które miały miejsce w III–I w. p.n.e., kiedy obszary te stały się domeną Republiki Rzymskiej. Osadnicy zmienili całkowicie krajobraz etniczny nad Adriatykiem. W II i I w. możemy dostrzec aktywne zaangażowanie polityczne mieszkańców Picenum oraz ager Gallicus po stronie polityków popularów i optymatów. Podziały w społeczeństwie rzymskim w tym czasie spowodowały perturbacje, których wynikiem były wojna ze sprzymierzeńcami i wojny domowe. Ich skutkiem były poważne zniszczenia w miastach, a także ubytek ludności, która ginęła w walkach i czystkach prowadzonych po zakończeniu konfliktów, a także wewnętrzne migracje związane z ucieczką przed wojną i jej następstwami oraz wynikające z prowadzenia przez wielkich wodzów rzymskich polityki nagradzania swoich żołnierzy za służbę wojskową ziemią w Picenum i na ager Gallicus. Uwagę należy zwrócić także na istnienie bardzo silnych związków klienckich z przedstawicielami rodów rzymskich, których korzenie lub powiązania wywodziły się z tych terenów. To dzięki klienteli, nie tylko z obszarów nadadriatyckich politycy mogli sobie pozwolić na realizację ambicji w Rzymie, w zamian za poparcie ich klienci mieli także szansę na realizowanie marzeń i karier u boku swoich patronów
Siły militarne Achenatona i ich społeczno-religijne zaangażowanie
Get PDFImagery of the military and police appeared more frequently in the reign of „heretic” king Akhenaten than the previous period, especially in funerary context, on the temple talatat and in the decoration of royal buildings. This paper contains a brief insight in the military forces’ structures (including policemen), to give some observations their involvement of the socio-religious lives during the reign Akhenaten at Tell el-Amarna (ancient Akhetaten, „The Horizon of the Aten”). We can suggest that the army relating to military power and Akhenaten kingship ideology.W okresie panowania „heretyckiego” króla Echnatona częściej niż w poprzednim czasie pojawiały się obrazy wojska i policji, zwłaszcza w kontekście pogrzebowym, na talattach świątyni oraz w dekoracji budowli królewskich. Artykuł ten zawiera krótki wgląd w struktury sił zbrojnych (w tym policji), aby przedstawić pewne obserwacje ich zaangażowania w życie społeczno-religijne podczas panowania Achenatona w Tell el-Amarna (starożytne Ahetaton, „Horyzont Atona”). Można zasugerować stwierdzenie, że armia odnosiła się zarówno do potęgi militarnej, jak i do ideologii królowania Achenatona
Trzy Reymontowskie fantazmaty w noweli Szczęśliwi
Get PDFThe novella Szczęśliwi was written while Reymont was working on the railway. The author's most important fantasies are visible in the work: alienation, which he felt as a kind of stigma, the Christmas Eves spent alone because of it, and the dream of remaining forever in a peasant environment. These three fantasies are specific torments that Reymont struggled with. The writer's emotionalism caused him to constantly describe his fate as a state of misfortune. The article reconstructs the genesis of the novella together with previously unknown facts, which facilitates the connection of the text of the novella with the writer's diary notes, refers to the state of research on the text, analyzes components of the fantasies, indicating a strong connection with Reymont's biography. Several hypotheses are also put forward, including the transfer of literary fiction from the novella Szczęśliwi to Reymont's authentic autobiography, which allows us to ask about the credibility of his biography.Nowela Szczęśliwi powstała w czasie, gdy Reymont pracował na kolei. Uobecniają się w niej najważniejsze fantazmaty autora: wyalienowanie, które odczuwał jako rodzaj naznaczenia, wiążące się z tym samotnie spędzane wigilie Bożego Narodzenia oraz marzenie o pozostaniu na stałe w środowisku chłopskim. Te wszystkie trzy fantazmaty mają charakter specyficznych udręczeń, z jakimi zmagał się Reymont. Emocjonalizm pisarza kierował jego pióro w stronę opisywania swego losu jako stanu nieszczęścia. W artykule odtwarza się genezę noweli wraz z nieznaną dotąd faktografią, w czym pomaga relacyjność lektury z notatkami diariuszowymi pisarza, przywołuje się stan badań nad tekstem, analizuje komponenty fantazmatyczne, wskazując ich silny związek z biografią Reymonta. Stawia się również kilka hipotez, w tym przeniesienie fikcji literackiej z noweli Szczęśliwi do autentycznej autobiografii, co stawia pod znakiem zapytania wiarygodność jego życiorysu
Życie codzienne w czasie wojny z perspektywy wewnątrzhistorycznej: Pokój wśród wojny Miguela de Unamuno
Get PDFThe article analyzes Miguel de Unamuno’s novel Peace in War with the aim of drawing attention to the crucial role that everyday routine plays in times of war. The intrahistorical perspective adopted in the Spanish writer’s work, closely connected with the principles of the new historiography, enables a detailed description of daily life in the Basque city of Bilbao during the Third Carlist War (1872–1876). Unamuno – who witnessed those events as a child – portrays how, despite the siege and bombardments, people sought to maintain a normal life: they did their chores and even organized social gatherings and dances. Contemporary sociological and psychological research confirms that human beings can effectively endure traumatic experiences by preserving their everyday routines.W artykule poddano analizie powieść Miguela de Unamuno Pokój wśród wojny, zwracając uwagę na ważną rolę, jaką pełni w czasach wojny rutyna dnia codziennego. Intrahistoryczna perspektywa książki, zbliżona do koncepcji nowej historiografii, socjologii oraz psychologii, pozwala zaobserwować, w jaki sposób codzienne obowiązki, a także rozrywka pomagają mieszkańcom Bilbao radzić sobie z traumatycznymi sytuacjami w czasie trzeciej wojny karlistowskiej.W artykule poddano analizie powieść Miguela de Unamuno Pokój wśród wojny w celu zwrócenia uwagi na istotną rolę, jaką w czasie wojny odgrywa rutyna codziennego życia. Intrahistoryczna perspektywa utworu hiszpańskiego pisarza, zbliżona do założeń nowej historiografii, umożliwia szczegółowe ukazanie codzienności mieszkańców baskijskiego miasta Bilbao podczas trzeciej wojny karlistowskiej (1872–1876). Unamuno – który jako dziecko był świadkiem tych wydarzeń – przedstawia, w jaki sposób ludzie, mimo oblężenia i bombardowań, starali się prowadzić normalne życie: wykonywali codzienne obowiązki, a nawet organizowali spotkania towarzyskie i potańcówki. Współczesne badania socjologiczne i psychologiczne potwierdzają, że człowiek może skutecznie radzić sobie z doświadczeniami traumatycznymi poprzez podtrzymywanie codziennej rutyny