Akademia Ignatianum w Krakowie: Czasopisma
Not a member yet
2764 research outputs found
Sort by
Polska sieć osmańskiego paszy: Iljasz Kołczak Pasza, jego polski sekretarz i historia powiązana
Full text linkThis article explores the cross-border networks that emerged along the Ottoman–Polish border in the early eighteenth century through the case of Ilyash Kolchak Pasha and his Polish secretary, Piotr Pawłowski. Drawing on a unique corpus of Polish-language correspondence preserved in Russian and Ukrainian archives, it reconstructs how Hotin functioned not merely as a fortress but as a logistical, postal, and diplomatic hub. Kolchak – a Bosnian-born Ottoman border governor fluent in Polish – used his position and linguistic skills to cultivate a dense web of relationships with nobles, clergy, soldiers, diplomats, and merchants on both sides of the border. As his secretary, translator, and intermediary, Pawłowski operated his own smaller but vital network of nobles, Tatars, Armenians, Hungarians, and diplomats, enabling everyday exchanges of letters, goods, and intelligence. The article argues that this border was not a rigid civilizational line but a corridor of brokerage, social infrastructure, and mutual dependence. It challenges state-centric and Huntingtonian civilizational binaries by foregrounding intermediaries and their networks as constitutive forces in early modern borderlands. The Ottoman–Polish border emerges as a zone of structural entanglement, where imperial systems overlapped, and trans-imperial actors like Kolchak and Pawłowski shaped political, commercial, and cultural exchange.-polskim w pierwszej połowie XVIII wieku, skupiając się na postaci Iljasza Kołczaka paszy oraz jego polskiego sekretarza Piotra Pawłowskiego. Na podstawie unikalnego zbioru korespondencji w języku polskim, zachowanej w archiwach rosyjskich i ukraińskich, rekonstruuje on funkcjonowanie Hotina nie tylko jako twierdzy, lecz także jako węzła logistycznego, pocztowego i dyplomatycznego. Kołczak – bośniacki karierowicz i osmański pasza, biegle władający polszczyzną – zbudował rozległą sieć relacji z polską szlachtą, duchowieństwem, żołnierzami, dyplomatami i kupcami. Pawłowski, jego sekretarz i tłumacz, prowadził własną sieć kontaktów z Tatarami, Ormianami, Węgrami i dyplomatami, pośrednicząc w codziennym obiegu listów, towarów i informacji. Artykuł dowodzi, że granica osmańsko-polska nie była sztywną linią podziału cywilizacyjnego, lecz korytarzem pośrednictwa, infrastrukturą społeczną i przestrzenią współzależności. Przeciwstawia się państwocentrycznym i „huntingtonowskim” ujęciom historii, ukazując znaczenie pośredników i ich sieci kontaktów w kształtowaniu kontaktów politycznych, handlowych i kulturowych. Pogranicze osmańsko-polskie jawi się jako strefa strukturalnych powiązań, w której systemy imperialne nakładały się na siebie, a aktorzy tacy jak Kołczak i Pawłowski współtworzyli transimperialną rzeczywistość XVIII wieku
Konstruowanie hybrydowego pejzażu pamięci Węgierska topografia pamięci w habsburskiej Galicji podczas I wojny światowej
Full text linkThis article examines the cultural and spatial practices of commemorating Hungarian soldiers in Galicia during the First World War, focusing on the Battle of Łapanów–Limanowa (2–12 December 1914) and two competing models of remembrance within the Habsburg Monarchy: national and imperial ones. The battle, a rare military success on the Eastern Front, was quickly appropriated by Hungarian propaganda and turned into a symbol of heroism, sacrifice, and national identity. Commemoration began during the war itself, unfolding in two parallel frameworks: the Hungarian national narrative, glorifying and heroizing the soldiers, and the imperial narrative, which sought to sacralize the fallen within a supranational vision of dynastic unity. The first part analyzes Hungarian wartime narratives produced by correspondents and a military physician, showing how their accounts framed the battle as an act of sacrifice and brotherhood, transforming trauma into national myth. The second part focuses on imperial commemorative practices, particularly the construction of the war cemetery on Jabłoniec Hill near Limanowa, designed under Habsburg administration. Although an imperial initiative, the cemetery emphasized the role of Hungarian soldiers, symbolically highlighting their contribution to defending the monarchy. These practices aimed to strengthen imperial cohesion by honoring all constituent peoples and reinforcing loyalty to Vienna. Former battlefields thus became contested memoryscapes where imperial and national narratives intersected.Artykuł analizuje kulturowe i przestrzenne praktyki upamiętniania węgierskich żołnierzy w Galicji podczas I wojny światowej, koncentrując się na bitwie pod Łapanowem–Limanową (2–12 grudnia 1914) i dwóch konkurujących modelach pamięci w monarchii habsburskiej: narodowym i imperialnym. Bitwa, będąca jednym z nielicznych sukcesów militarnych na froncie wschodnim, została szybko zawłaszczona przez węgierską propagandę i przekształcona w symbol bohaterstwa, ofiary i tożsamości narodowej. Proces upamiętniania rozpoczął się już w trakcie wojny i rozwijał się równolegle w dwóch narracjach: węgierskiej, gloryfikującej żołnierzy, oraz imperialnej, sakralizującej poległych w duchu ponadnarodowej jedności dynastii. Pierwsza część omawia węgierskie relacje wojenne autorstwa korespondentów i lekarza wojskowego, ukazujące bitwę jako akt poświęcenia i braterstwa, przekształcający traumę w mit narodowy. Druga część skupia się na praktykach imperialnych, zwłaszcza budowie cmentarza wojennego na wzgórzu Jabłoniec koło Limanowej, zaprojektowanego przez administrację habsburską. Choć była to inicjatywa imperialna, mocno podkreślano w niej rolę Węgrów, symbolicznie akcentując ich wkład w obronę monarchii. Praktyki te miały wzmacniać spójność imperium i lojalność wobec Wiednia. Dawne pola bitew stały się przestrzeniami pamięci, gdzie krzyżowały się narracje narodowe i imperialne
Design jako zdywersyfikowany komunikat niewerbalny we współczesnych filmach i serialach
Full text linkThe paper provides an introductory overview to explain and structure the system of visual and cultural messages conveyed by design in contemporary films and television series. The various elements of set design constitute a source of subliminal information for the viewer of the picture, which connotes contents deeply rooted in history and pop culture. Design, historically a sensitive barometer of socio-cultural change, is an excellent carrier of content that non-verbally supplements the plot with locative and temporal messages as well as the cultural belonging and status of the characters. It is also a carrier of values deeply rooted in collective memory, closely linked to the culture of the time and place in which the design pieces were created. The paper uses examples of films and series made after the 2000s to illustrate the widely diversified spectrum of the phenomenon, allowing for a typologisation of the content that design connotes in cinematography.Artykuł analizuje system komunikatów wizualno-kulturowych, których nośnikiem jest design we współczesnych filmach i serialach. Poszczególne elementy scenografii stanowią źródło znaczeń subtekstualnych dla odbiorcy obrazu, które konotują treści głęboko osadzone w historii i kulturze popularnej. Design, będący barometrem zmian społeczno-kulturowych, uzupełnia fabułę, precyzując ramy lokatywne i temporalne akcji oraz tożsamość kulturową i status społeczny bohaterów. Jest również przekaźnikiem treści zakorzenionych w pamięci kolektywnej, związanych z kulturą czasu i miejsca, w których powstawał. W artykule wykorzystano przykłady filmów i seriali powstałych po roku dwutysięcznym, które ilustrują szerokie spektrum zjawiska, pozwalając na stworzenie typologii treści, jakie design konotuje we współczesnej kinematografii
Homo politicus – homo medialis. O kulturze politycznej szlachty polskiej w XVI wieku: Edmund Kotarski, Media i kultura polityczna szlachty polskiej XVI wieku (Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2025), ss. 498
Full text linkKreślony w badaniach obraz obecności tekstu w kulturze dawnej ujawnia wielowątkowość i złożoność tej problematyki. Niewątpliwie jednym z badaczy, którzy konsekwentnie od lat prowadzą badania skoncentrowane na polskiej literaturze dawnej, a zwłaszcza niedocenianym i trudnym obszarze piśmiennictwa okolicznościowego, osadzonego w kontekstach polityczno-społecznych, jest Edmund Kotarski. Badacz literatury i kultury staropolskiej, publicystyki oraz tradycji retorycznej, edytor, inicjator badań nad kulturą literacką dawnego Gdańska, a w końcu twórca marynistyki staropolskiej
Compendium of Computational Theology, vol. 1: Introducing Digital Humanities to Theology, ed. Christopher A. Nunn, Frederike van Oorschot (Heidelberg: heiBOOKS, 2024), 482 pp.
Full text linkPierwszy tom Compendium of Computational Theology to pionierska próba uporządkowania pola wspólnego dla teologii i humanistyki cyfrowej. Redaktorzy tomu, Christopher A. Nunn i Frederike van Oorschot, traktują teologię obliczeniową nie jako nowy nurt doktrynalny, lecz jako obszar pracy badawczej, w którym teologowie mogą świadomie korzystać z narzędzi i metod cyfrowych. Publikacja liczy 482 strony i składa się z pięciu części obejmujących zarówno refleksję ogólną, jak i praktyczne przykłady. Zawiera rozdziały o digitalizacji źródeł, edycjach cyfrowych, analizie tekstu, obrazu, dźwięku i filmu, wizualizacji danych, zarządzaniu informacją badawczą oraz komunikacji naukowej. Zespół autorski tworzą badacze reprezentujący różne dziedziny nauki, dzięki czemu tom ma wyraźnie interdyscyplinarny charakter.Pierwszy tom Compendium of Computational Theology to pionierska próba uporządkowania pola wspólnego dla teologii i humanistyki cyfrowej. Redaktorzy tomu, Christopher A. Nunn i Frederike van Oorschot, traktują teologię obliczeniową nie jako nowy nurt doktrynalny, lecz jako obszar pracy badawczej, w którym teologowie mogą świadomie korzystać z narzędzi i metod cyfrowych. Publikacja liczy 482 strony i składa się z pięciu części obejmujących zarówno refleksję ogólną, jak i praktyczne przykłady. Zawiera rozdziały o digitalizacji źródeł, edycjach cyfrowych, analizie tekstu, obrazu, dźwięku i filmu, wizualizacji danych, zarządzaniu informacją badawczą oraz komunikacji naukowej. Zespół autorski tworzą badacze reprezentujący różne dziedziny nauki, dzięki czemu tom ma wyraźnie interdyscyplinarny charakter
Parents’ perspectives on the (non)presence of educational partnership in parent–teacher relationships: Research report
Full text linkResearch objectives and problems: Guided by the belief that recognizing parental subjectivity is essential for students’ effective functioning in school, this qualitative study sought to examine how parents of early school-aged children conceptualize educational partnership with teachers and how they experience it in practice. The research focused on identifying factors such as the types of communication between teachers and parents, teachers’ perceptions of parents’ competencies, areas of shared parent–teacher interaction, and both parties’ attitudes toward educational support. In parents’ view, these factors shape—and often determine—the quality of their educational partnership with teachers.
The main research questions guiding the study were:
What meanings do parents attribute to the concept of educational partnership in early school education?
How do parents experience educational partnership in the school setting?
Research methods: The study is situated within an interpretive qualitative paradigm and employs individual, open-ended interviews with parents of early school-aged children. Analysis of the research material involved identifying and describing thematic categories emerging from the statements of the respondents to illustrate how parents understand the essence of parent–teacher educational partnership and how it is enacted in practice.
Process of argumentation: The article begins with an analysis of theoretical concepts and empirical studies concerning the participation of educational stakeholders, demonstrating the importance of educational partnership in the parent–teacher relationship for enhancing the effectiveness of teaching and upbringing. The need for pedagogical support and parent education is emphasized. The issue of educational partnership is examined from a subjective and constructivist perspective, according to which partnership interactions should involve knowledge exchange, negotiation, collaborative problem-solving, and the joint optimization of educational and developmental processes in both school and family environments.
Research results and their impact on the development of pedagogical sciences:The findings indicate that parents are well aware of the importance of their participation in their children’s school education. In their view, the presence and quality of an educational partnership depend primarily on how teachers build and shape relationships with parents. The response categories identified during the analysis reveal varying conceptualizations of educational partnership, as well as diverse ways in which parents experience such partnerships in practice. This article contributes to a line of research aimed at transforming early childhood education practices to create space for parents’ full participation in their children’s learning—supported by both teachers and the school.
Conclusions and/or recommendations: The analysis allowed for formulating several actions that schools and teachers must undertake to create conditions for an effective educational partnership with parents. The study underscores the importance of teachers adopting a dialogical, open, and creative stance when shaping communication with parents. The conclusions presented here may support efforts to develop new solutions to implementing the idea of teacher and parent subjectivity in the education of young children
Educational ideas within the Peasant Movement in the early 20th century: Three engaged voices
Full text linkResearch objectives (aims) and problem(s): The aim of this paper is to present the key ideas and proposals for educational work that emerged within the Polish peasant movement in the first half of the 20th century. It examines the principal educational and upbringing concepts advanced during this period by three prominent peasant movement activists: Stanisław Thugutt, Juliusz Poniatowski, and Ignacy Solarz. The basic research problem considered in the article is the question of which pedagogical achievements of these three activists can be considered timeless and valuable today.
Research methods: The study mainly makes use of original publications by the selected peasant-movement activists, as well as the methodological assumptions of the social history of education.
Process of argumentation: Based on an analysis of the collected source material, an attempt was made to identify the most important educational ideas proposed by each of the three rural educators.
Research findings and their impact on the development of educational sciences: In total, twelve educational ideas and proposals formulated by Thugutt, Poniatowski, and Solarz are identified, many of which may be regarded as timeless and still relevant today.
Conclusions and/or recommendations: The author argues that the pedagogical achievements of Thugutt, Poniatowski, and Solarz should be recognized as an important illustration of Polish contributions to the New Education Movement and considered a valuable and still relevant component of Polish educational heritage
Baśniowa książka obrazkowa – dziecięce rozważania wokół Jasia i Małgosi Anthony’ego Browne’a
Full text linkThe article discusses issues concerning the ways fairy tale picturebook can be introduced into the educational practice of pre-school and early primary school children. The first part of the text outlines the context of the presence of fairy tale literature in early childhood education, while the second part presents the process of an educational activity with children aged 6-7, based on the picturebook ‘Hansel and Gretel’ by Anthony Browne. The dual role of teacher and researcher is an important part of the design of the workshop, its implementation, the subsequent interpretation of the children's creations and, ultimately, the ideas for new ways to create educational opportunities. Conducted in a qualitative paradigm, the participatory observation provided insights into children's interpretations of the visual and verbal layers of the story. Children's construction of meaning around the indicated illustrations was categorised around three leading themes: home, relationships between family members, and the relationship between the stepmother and the witch. Incorporating participants' personal knowledge provided an opportunity to negotiate meanings and ask non-obvious questions. Building an interpretive situation around a classic story, complemented by non-obvious illustrations, allows the story to retain its hopeful message while creating the opportunity to discover new contexts.W artykule omówiono zagadnienia dotyczące sposobów wprowadzenia baśniowej książki obrazkowej do praktyki edukacyjnej dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. W pierwszej części tekstu zarysowano kontekst obecności literatury baśniowej w edukacji wczesnoszkolnej, natomiast druga część przedstawia przebieg zajęć edukacyjnych prowadzonych z dziećmi w wieku 6-7 lat, zorganizowanych w oparciu o książkę obrazkową „Jaś i Małgosia” Anthony'ego Browna. Podwójna rola: nauczyciela i badacza – postrzegana jest przez autora tekstu jako istotny element: projektowania warsztatu, jego realizacji, późniejszego interpretowania wytworów dziecięcych, a ostatecznie – poszukiwania nowych dróg do kreowania okazji edukacyjnych. Przeprowadzona w paradygmacie jakościowym obserwacja uczestnicząca dostarczyła wglądu w dziecięce sposoby odczytywania znaczeń zawartych w wizualnej i werbalnej warstwie historii. Dziecięce konstruowanie znaczeń wokół wskazanych ilustracji skategoryzowano wokół trzech wiodących wątków: wizji domu, relacji między członkami rodziny, relacji między macochą a czarownicą. Włączanie wiedzy osobistej uczestników stanowiło okazję do negocjowania znaczeń i zadawania nieoczywistych pytań. Zbudowanie sytuacji interpretacyjnej wokół klasycznej w warstwie słowa historii dopełnionej nieoczywistymi ilustracjami pozwala na zachowanie jej niosącego nadzieję przesłania, a jednocześnie kreuje szansę odkrycia nowych kontekstów.
 
Wykorzystanie storytellingu w edukacji STEAM-owej dzieci
Full text linkThe aim of this paper is to show the potential of using storytelling in children's STEAM education. The article is both a review and a practical study. The methodological framework of the study is based on an analysis of scientific literature and a review of previous research. The theoretical section discusses issues related to storytelling, including the key elements of a narrative: character, structure, emotions, moral, and conciseness. It also presents the concept of STEAM in education, its assumptions, stages of implementation, and the educational benefits resulting from the application of this approach. In the practical part, a descriptive approach was adopted, focusing on presenting ways of using storytelling in STEAM education. The example presented illustrates how narrative can support the learning process by engaging emotions, contextualizing content, and creating coherent, interdisciplinary educational experiences. The article makes a significant contribution to the educational literature by highlighting the potential of storytelling as a tool that supports teaching in the spirit of STEAM. It indicates that narrative can serve as an integrating element across different areas of knowledge, fostering the development of critical thinking, creativity, and students’ communication skills.
Celem artykułu jest ukazanie możliwości wykorzystania storytellingu w edukacji STEAM-owej dzieci. Artykuł ma charakter zarówno przeglądowy, jak i praktyczny. Struktura metodologiczna opracowania opiera się na analizie litaratury naukowej oraz przeglądzie dotychczasowych badań. W części teoretycznej omówiono zagadnienia dotyczące storytellingu. Opisano między innymi kluczowe elementy opowieści: bohater, struktura, emocje, morał i zwięzłość. Przedstawiono również koncepcję STEAM w edukacji, jej założenia, etapy realizacji oraz korzyści dydaktyczne wynikające z zastosowania tego podejścia. W części praktycznej przyjęto podejście opisowe, koncentrujące się na przedstawieniu sposobu wykorzystania storytellingu w edukacji STEAM. Zaprezentowany przykład pokazuje, jak narracja może wspierać proces uczenia się poprzez angażowanie emocji, kontekstualizowanie treści oraz tworzenie spójnych, interdyscyplinarnych doświadczeń edukacyjnych. Artykuł wnosi istotny wkład do literatury pedagogicznej, ukazując potencjał storytellingu jako narzędzia wspierającego nauczanie w duchu STEAM. Wskazuje, że narracja może pełnić funkcję integrującą różne dziedziny wiedzy, sprzyjać rozwojowi myślenia krytycznego, kreatywności oraz kompetencji komunikacyjnych uczniów
Stanisława Lema archeologia przyszłości: Przypadek Kongresu futurologicznego
Full text linkThe article discusses Stanisław Lem’s Futurological Congress (1970). Issues related to the writer’s civilizational pessimism, utopian and dystopian thinking, and predictions regarding the incommensurability between rapid technological development and the evolution of the homo sapiens species are analyzed. Another aspect of the study is the confrontation of the writer’s futurological essays with the works of philosophers such as Georg Picht, Robert Nozick, Karl Mannheim and Fredric Jameson on these issues.Artykuł poświęcony jest ukończonemu w 1970 r. Kongresowi futurologicznemu Stanisława Lema. Analizie poddane zostały zagadnienia związane z pesymizmem cywilizacyjnym pisarza, myśleniem utopijnym i dystopijnym oraz predykcjami dotyczącymi niewspółmierności między gwałtownym rozwojem technologicznym a ewolucją gatunku homo sapiens. Oddzielny aspekt dociekań stanowi konfrontacja futurologicznych esejów pisarza z dotyczącymi tych kwestii pracami filozofów takich jak Georg Picht, Robert Nozick, Karl Mannheim czy Fredric Jameson