ILIAUNI Open Journal Systems (Ilia State University, Tbilisi)
Not a member yet
310 research outputs found
Sort by
L’apport du textuel et de l’intertextuel dans la production du sens en traduction littéraire
Full text linkLa traduction littéraire existe depuis bien longtemps et la qualité qu’elle faisait surgir lors de la lecture et ensuite de l’analyse des équivalents de tout niveau suscitait plutôt des critiques (souvent raisonnables) que des appréciations. Ces critiques constituaient en même temps un déclencheur de nouvelles visions théoriques ciblées au début sur des approches linguistiques, puis textuelles et pragmatiques ou encore cognitives du processus de traduction. Sans aucun doute, on attend toujours des traducteurs un haut niveau de créativité, mais aussi de responsabilité. Avec ça, nous pouvons constater, suite à la lecture des écrits traductologiques plus récents, qu’il existe une tendance visible à transgresser les limites du texte littéraire, mettant en avant le rôle de la personnalité du traducteur et donc, les exigences concernant ses compétences linguistiques, encyclopédiques et civilisationnelles, tout en privilégiant l’idée qu’il n’existe pas de limites de la créativité du sujet traduisant quand il opère avec les éléments de la dimension intertextuelle pendant l’opération de traduction littéraire. Ainsi, notre article se propose d’ajouter des propos sur le co-fonctionnement des informations véhiculées par le texte et celles venant de son intertexte, en vue de l’interprétation adéquate de l’information pragmatique et sémantique encodée dans l’original, pour ensuite enchaîner sur la recontextualisation ou la constitution de la sémantique textuelle dans la langue de traduction, sans oublier de prendre en compte le destinataire qui la parle. Les hypothèses théoriques trouvent un appui dans les exemples venant de l’original en français et les versions en roumain, anglais et russe à travers lesquelles on essaye d’apprécier les interactions texte-intertextualité et les effets pragmasémantiques qui en résultent
ეპითეტების თარგმნისათვის ანტიკური ეპიკური პოეზიიდან: ჰომეროსი, აპოლონიოსი, ვერგილიუსი
No full textრამდენადაც ანტიკური ეპიკური პოეზიის ძირითად საიდენტიფიკაციო ნიშანს ექსპრესიულობა წარმოადგენს, სტილისტური ხერხები და განსაკუთრებით ეპითეტი მისი წამყვანი მხატვრული ელემენტია. საკვლევ ავტორთა შემოქმედებაში ეპითეტი ძირითადი ლექსიკურ-გრამატიკული ერთეულია, რომელიც მნიშვნელოვნად აძლიერებს მკითხველის რეალისტურ აღქმას და ახდენს სიტუაციის ინტენსიფიკაციას. ეპითეტს ერთდროულად გააჩნია როგორც შემეცნებითი, ასევე, ესთეტიკურ-ემოციური ბუნება.
ანტიკური ეპიკური ტექსტების ქართულ ენაზე გადმოცემის დროს ეპითეტების თარგმნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. ჰომეროსის, აპოლონიოსისა და ვერგილიუსის ტექსტების (ილიადა, ოდისეა, არგონავტიკა, ენეიდა) თარგმანებში, ეპითეტების ქართულ ენაზე გადმოცემის საკითხში რამდენიმე განსხვავებულ რეალობას ვხვდებით: ეპითეტები გადმოცემულია აბსოლუტური სიზუსტით, დაცულია როგორც კონტექსტუალური, ასევე გრამატიკული და ლექსიკური მხარეები. საილუსტრაციოდ, შეგვიძლია მოვიყვანოთ მაგალითები: φιλοκτεανώτατε — გაუმაძღარი (აგამემნონი); ἀντιθέῳ — ღმერთკაცი (ოდისევსი); δυσαυχής — ბაქია (მამაკაცები); oculus referent — თვალშეუდგამი (გოდოლები).
ერთსა და იმავე ეპითეტის გადმოსაცემად გამოყენებულია სხვადასხვა ლექსიკური ერთეული, რომელთაც აქვთ მსგავსი სემანტიკური მნიშვნელობა: κορυθαίολος — ზუჩმოელვარე / ჩაჩქანმოელვარე; θαρσαλέως — მამაცი /ვაჟკაცი / უშიშარი;
ἀριστεύς — სახელოვანი, პატივცემული; pulcherrima — ლამაზი, მშვენიერი.ეპითეტები გადმოცემულია სემანტიკური მხარის დაცვით, მაგრამ მეტაფორულად — განსხვავებული ლექსიკური ერთეულით. ეპითეტის თარგმნისას დაცულია კონტექსტუალური და ენობრივი მახასიათებლები. აღნიშნულს ეპიკოსი ავტორები მიმართავენ შინაარსის უფრო მხატვრულად გადმოცემისა და მკითხველის ემოციური ინტენსიფიკაციის მიზნით: ὃ δ ̓ ἤϊε νυκτὶ ἐοικώς — პირღამიანი (აპოლონი); στυγερός — თავზარდამცემი სახით და ღონით (ჰერაკლე); scelerus — უპატიოსნო (დიომედე); ingens — ცად მიმსწრაფი (კედლები).
ეპითეტები გადმოცემულია მეტაფორულად, განსხვავებული ლექსიკური ერთეულით, რომელიც მართალია შეესაბამება კონტექსტს, მაგრამ სემანტიკურად იმდენად განსხვავდება ორიგინალისგან, რომ შესაძლოა მკითხველმა მოახდინოს მისი განსხვავებულად აღქმა: ἀθανάτοιο — სურნელოვანი (თმები); νηλής — ველური (ჰერაკლე); ἀταρτηρός — ჭკუადამთხვეული (მენტორი); semivir — საჭურისი (ენეასი); socius — კეთილი სიტყვა; urbs — ბედკეთილი და მეომარი, სიუხვით სავსე (კართაგენი).
ეპითეტები სრულიად განსხვავებულია ორიგინალი ტექსტისაგან. ეპითეტები თარგმნილია სრულიად განსხვავებულად: ὕβρις — კუშტი (ჰერაკლე); obnixi — გალესილი ან ჩამატებულია მთარგმნელის მიერ: ბედისწერის გარდუვალი საქმე; უღმერთო (სასიძოები); მშობელი მამის მკვლელი (ეგისთე) — ეპითეტი ავტორს ჩამატებული აქვს კონტექსტის მიხედვით, თუმცა ორიგინალ ტექსტში ამგვარი ეპითეტი არ ფიქსირდება (δολόμητιν, ὅ οἱ πατέρα κλυτὸν ἔκτα).
ანტიკურ ეპიკურ პოეზიაში ეპითეტების თარგმნისას ამგვარ ლექსიკურ ვარირებას სამი ძირითადი მიზეზი აქვს: სამიზნე ენაში არ მოიპოვება ლექსიკური ერთეული, რომელიც თვითმყოფადია ორიგინალ ტექსტში გამოყენებული აღმწერის გადმოსაცემად; ავტორი იძულებულია კონტექსტისა თუ სიტუაციის შესაბამისად შეცვალოს ეპითეტი იმ მიზნით, რომ ის აღქმადი გახდეს სათარგმნ ენაზე მკითხველი სუბიექტებისთვის; ავტორს სურს, ტექსტს მხატვრული მრავალფეროვნება შემატოს
De l’archaïsme à l’innovation verbale: Retraduire et réinterpréter la Vie d’Apollonios de Tyane de Philostrate
Full text linkSi nous cherchons à proposer une traduction de La Vie d’Apollonios de Tyane de Philostrate, composée en grec au IIIe siècle de notre ère, nous nous heurtons à deux problèmes, d’ordre à la fois esthétique et socioculturel.
Premièrement, ce texte s’inscrit dans le mouvement atticiste, théorisé par les rhéteurs et lexicographes du siècle précédent: au lieu d’utiliser le grec couramment parlé à son époque (la koinè), son lexique est emprunté aux orateurs et auteurs attiques des Ve–IVesiècles avant notre ère. Néanmoins, Philostrate n’est pas rigoriste: il mêle à la langue de Platon et de Démosthène des usages poétiques tirés d’Homère ou d’Euripide. Nous pouvons ainsi nous demander comment restituer dans une traduction les allusions et intertextes qui pouvaient être activés par le texte. Faire s’alterner différents registres de langue – courant, soutenu, archaïque – reste une possibilité, mais ce choix d’ordre strictement stylistique ne suffit pas à offrir au lectorat moderne une expérience similaire à celle du lectorat originel.
Deuxièmement, la syntaxe de Philostrate est marquée par un certain nombre de licences, probablement destinées à se démarquer de l’esthétique atticiste et à aiguillonner l’intérêt du lectorat. L’étrangeté du texte a souvent été gommée dans les traductions modernes. Faut- il restituer ce style brusqué, alors que la syntaxe française diffère par nature de celle du grec?
Cet article apportera certaines solutions aux problèmes cités ci- dessus et en envisagera les limites: dans quelle mesure et de quelle manière une traduction peut-elle restituer le capital culturel du lectorat originel
Traduire le dialecte sicilien de I Malavoglia de Giovanni Verga
Full text linkIn this article, we will first describe the language of the novel I Malvoglia published in Italy at the end of the 19th century by Giovanni Verga. Then we will see how the writer translated a large number of Sicilian into Italian. Finally, we will try to understand strategies used by French proverbs translators to translate these proverbs into the French language. We have consulted and compared the three existing French translations of Les Malavoglia: Édouard Rod (1900) [1881], Henriette Valot (1957) and Maurice Darmon (1988).Dans cet article, nous décrirons tout d’abord la langue du roman I Malvoglia publié en Italie à la fin du XIXe siècle par Giovanni Verga. Ensuite, nous verrons comment l’écrivain a traduit en italien un grand nombre de proverbes siciliens pour les rendre compréhensibles aux lecteurs des autres régions de l’Italie. Enfin, nous tenterons de comprendre les stratégies mises en œuvre par les traducteurs français pour rendre ces proverbes en français. Nous avons consulté et comparé les trois traductions françaises existantes de Les Malavoglia: celle d’Édouard Rod (1900) [1881], celle de Henriette Valot (1957) et enfin celle de Maurice Darmon (1988)
პოეტური ფორმულების თარგმნის საკითხისათვის ილიადის ქართული თარგმანების მიხედვით
No full textპოეტური ფორმულების (პოეტური ფორმულა: გამოთქმა, რომელიც რეგულარულად ერთსა და იმავე მეტრიკულ პოზიციაში გვხვდება და მნიშვნელოვან აზრს გადმოგვცემს) შესწავლის საკითხი მეცნიერებაში ე.წ. „ზეპირი პოეზიის“ (oral poetry, – მ. პერი, ა. ლორდი) თეორიის კონტექ- სტში გახდა აქტუალური და ეპოსის შექმნის ფოლკლორულ მექანიზმებსა და შესრულების ტექნიკას უკავშირდება. ზეპირსიტყვიერებას, ფოლკლო-რულ ეპოსს თავისი კანონები აქვს და პოეტური ფორმულების ფართო გამოყენებას ეყრდნობა. მთქმელს შეუძლია დაიმახსოვროს ასეულობით სტრიქონი და ზეპირად შესრულებისას, იმპროვიზაციის პროცესში მუდმივად აახლებს ტექსტს, რასაც ახერხებს სწორედ იმ ტრადიციული პოეტური ფორმულების დიდი მარაგის გამოყენებით, რომელიც დაცულია მის მეხსიერებაში.
მ. პერიმ და ა. ლორდმა, ასევე მათმა მიმდევრებმა ზეპირი პოეზიის თეორია იმის დასამტკიცებლადაც გამოიყენეს, რომ ილიადასა და ოდისეაში პოეტური ფორმულების უხვი გამოყენება პოემების ზეპირსიტყვიერ ხასიათზე მიუთითებს და არ გულისხმობს წერილობითი ტექსტის არსებობას, რაც საკამათოა.
ჰომეროსის პოემებში — ილიადა, ოდისეა — პოეტურ ფორმულებს მნიშვნელოვანი ფუნქცია აქვს როგორც შინაარსის, ასევე კომპოზიციის თვალსაზრისით. ფაქტია, რომ ჰომეროსის ეპოსი შეიქმნა არქაულ ეპოქაში, როცა ფოლკლორული ტრადიცია ჯერ კიდევ ძალიან ძლიერია და მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს აედებისა და რაფსოდების შემოქმედებაზე. შედეგად, პოეტური ფორმულების, პოეტური კლიშეების, ხშირად განმეორებადი სტრიქონების ხვედრითი წილი ჰომეროსის პოემებში მართლაც თვალშისაცემია.
საინტერესო საკითხია, თუ როგორ გადმოსცეს ქართველმა მთარგმნელებმა თავის თარგმანებში ტრადიციული ფორმულების ენა, რამდენად ითვალისწინებს მათი თარგმანები ფონურ ცოდნას აღნიშნული მეცნიერული თეორიების კონტექსტში. ვფიქრობთ, ამ თვალსაზრისით ჰომეროსის ილიადის ქართული თარგმანების (პოეტური, პროზაული) განხილვა, კიდევ ერთი დამატებითი ინსტრუმენტია თარგმანის ხარისხისა და მთარგმნელის კვალიფიციურობის დასადასტურებლად
მხატვრული ლიტერატურა და ანტიკურობის კულტურული მემკვიდრეობა
No full textთანამედროვე სამყაროში საკმაოდ მწვავედ დგას მთელი განვლილი მხატვრული გამოცდილების ღრმა გადააზრების პრობლემა, აგრეთვე იმ კანონზომიერებათა გამოვლენისა და დადგენის საკითხი, რომლებიც განსაზღვრავდნენ მემკვიდრეობითობისა და ნოვატორობის საზღვრებს. ეს ღრმა და მრავალმხრივ მეცნიერულ კვლევას მოითხოვს. მე შევეხები ამ პრობლემის მხოლოდ ერთ სფეროს — ტრადიციულობის საფუძველს დღევანდელ მხატვრულ აზროვნებაში. ამასთან დაკავშირებით დგება რამდენიმე საკითხი: 1. რა არის ის ფუნდამენტური თვისება ხელოვნებისა, რომელიც ტრადიციისადმი მიმართვისა და მისი მხატვრული გადააზრების საშუალებას იძლევა? 2. რომელი ეპოქის მემკვიდრეობის ნოვატორული განვითარება გამოდგა უფრო მნიშვნელოვანი? 3. არის თუ არა საჭირო სხვადასხვა გეოგრაფიულ არეალში არსებული კულტურებისათვის გარდასულ ეპოქათა მემკვიდრეობის მიღება?
აქედან გამომდინარე, ცხადია, თუ რაოდენ დიდი როლი ენიჭება ძველი ენების სრულყოფილ ცოდნას ძველ ცივილიზაციათა უმთავრესი სფეროს, ლიტერატურის შესწავლის საქმეში
Introduction: Experiencing Europe at the Periphery
Full text linkThe EU is a civilising experiment that must be praised for successfully overcoming struggles between nation states and projecting peace and stability, even beyond its borders,for more than half a century.The recent blatant,old-style aggression of Russia in Ukraine has once again proved the moral superiority, and the practical importance, of the EU in the positive transformation of states and societies
Una guida essenziale per il migrante italiano nella Romania del 1910
Full text linkAbstract: During the great Italian migration, which took place at the end of the nineteenth century and the beginning of the twentieth century, there was an acute need for institutionalized assistance and guardianship to be given by the Italian state. These were supposed to reduce the number of hazardous emigration efforts that would often lead to tragedies. After several decades riddled with emigration, the Italian state recognised the urgent need for a legislation to be enacted in this area and established a General Emigration Commission, whose main purpose was to provide assistance to the emigrant and to closely study the phenomenon of Italian emigration.
Thus, in 1910, an essential tool for Italian emigrants heading to Romania was created: a guidebook entitled Avvertenze per l’emigrante italiano nei Paesi Balcanici (Bulgaria, Grecia, Montenegro, Serbia, Turchia d’Europa) e in Rumania. The guidebook explained, step by step, what they had to do before departure, during the journey and once they arrived at their destination. This manual has therefore been essential in the process of informing and guiding the emigrants, which highlights the importance of a written brochure containing accurate and correct information and replacing rumours that had often lead to misinformation, and as a result, problems and unpleasant experiences at destination.Résumé: Dans le contexte de la grande migration italienne, qui a eu lieu entre la fin du XIXe siècle et le début du XXe siècle, il y avait un besoin pressant d’assistance et de protection institutionnelle
de la part de l’État italien, afin de réduire, autant que possible, les migrations périlleuses qui aboutissaient souvent aux drames. Après quelques décennies de migration, l’État italien constate qu’il est urgent de légiférer à ce sujet et crée un Commissariat général à l’émigration, dont le but était d’offrir une assistance au migrant et d’étudier de près le phénomène de l’immigration italienne. Ainsi, en 1901 apparaît un instrument essentiel pour les migrants italiens en route vers la Roumanie, un guide intitulé Avertissements à l’émigrant italien dans les pays balkaniques (Bulgarie, Grèce, Monténégro, Serbie, Turquie d’Europe) et en Roumanie. Ce guide était censé expliquer, étape par étape, ce qu’il fallait faire avant le départ, pendant le voyage et une fois à destination: il s’agissait donc d’un outil essentiel pour informer et guider les migrants. Il a fourni à la fois des informations concrètes sur le processus d’émigration, à partir des documents nécessaires et des coûts éventuels, ainsi que des informations sur le système politique du pays et la traduction de mots et expressions courants dans la langue roumaine. Tout cela souligne l’importance d’une brochure écrite contenant des données précises et correctes, au lieu des nouvelles désinformées qui étaient transmises oralement et provoquaient souvent des problèmes et des expériences désagréables.
Cet instrument rejoint la préoccupation des autorités italiennes pour la protection des émigrants à travers divers rapports, avertissements, communications émis par les consulats italiens en Roumanie, qui étaient destinés à contrôler le flux d’émigrants qui souhaitaient quitter l’Italie et se rendre en Roumanie. Dans beaucoup de ces cas, les autorités consulaires ont averti de l’absence de besoin de main- d’œuvre en Roumanie à certains moments, mais ont également fourni d’autres informations utiles aux migrants. Ils n’étaient pas toujours pris en compte. Ce qui est certain, c’est que le guide de l’émigré qui est apparu en 1910 était, sans aucun doute, très utile et représentait un pas en avant dans la politique italienne de contrôle et de tutelle de l’émigration de ses citoyens
The Transformation of Emotional Outsiderism of the First Year Students via Social Psycho Drama
Full text linkAbstract: In the article, the phenomenon content of socio-emotional outsiderism is under study. The first year students are analyzed in terms of personality psychology of Adler, Freud, Iung and social psychology of Moreno. We come with an idea, that the emotional aspect serves as one of outsiderism determinants in a small group dynamics. The significant conditions for transformation are founded, taking into account the role of reflective thinking in turning a passive personality into a pro-active one. Age peculiarities, emotional descriptors, student status and social roles descriptors are synthesised. Socio-drama is presented as a program of social role internalization of a pro-active personality-to be