ILIAUNI Open Journal Systems (Ilia State University, Tbilisi)
Not a member yet
310 research outputs found
Sort by
პოეტური ტექსტების ქართულად თარგმნის სირთულეები და თავისებურებანი: ვერგილიუსის ბუკოლიკური პოეზია
No full textცნობილია, რომ თარგმანი მეტად დიდ ენერგიასა და შრომას მოითხოვს, როცა გინდა, რომ დედნის ინტონაცია, განწყობა, უმთავრესი სათქმელი სრულყოფილად იყოს გამოხატული და ქართულად ეს ყოველივე ბუნებრივად ჟღერდეს. ამასთან, პოეზიის თარგმნა კიდევ უფრო რთული საქმეა და გაცილებით მეტ ძალისხმევას საჭიროებს, მით უფრო, თუკი სათარგმნ მასალად წინ მკვდარი ენები გიდევს – ტექსტები ძველბერძნული და რომაული ლიტერატურიდან. ისიც გავიხსენოთ, რომ ანტიკური პოეზია რითმას არ ცნობს,რიტმს კი ამ ენათა პოეზიაში ქმნის გრძელი და მოკლე ხმოვნების შემცველ მარცვალთა კანონზომიერი თანმიმდევრობა, ანუ მათი ოდენობა (კვანტიტეტი); ამდენად, მათი ლექსთწყობა მეტრული, ანდა კვანტიტეტურია. ამიტომაც ძირშივე მეტად საჭოჭმანოა ბერძნულ-რომაულ საზომთა ქართულ ენაზე გადმოტანა. ქართული ლექსწყობა ხომ კვანტიტეტურისგან სრულიად განსხვავდება, იგი კვალიტეტურია, ანუ აქ ლექსის რიტმულობის საფუძველს ან მარცვალთა თანაბარი რაოდენობა ქმნის (სილაბური ლექსწყობა), ანდა მახვილიან და უმახვილო მარცვალთა კანონზომიერი თანმიმდევრობა (სილაბურ-ტონური ლექსწყობა); მოკლედ, რომელსაც უნდა მივაკუთვნოთ ქართული ლექსი, იგი მკვეთრად განსხვავდება ანტიკური ლექსწყობისგან, ამიტომ ამ საზომთა ქართულ ენაზე გადმოტანა გარკვეულ პირობითობას ემყარება.
ამას გარდა, რადგან ბუკოლიკური ლექსები დაქტილური ჰეგზამეტრით არის გამართული, მათი თარგმნისას სირთულეს ქმნის აგრეთვე ქართულში დაქტილური ჰეგზამეტრის შესატყვისი სალექსო საზომის არარსებობა. ხელოვნური საზომები ძირითადად ვერ ამართლებს, „თოთხმეტმარცვლოვანი ბესიკური“, რომელიც თარგმანში ყველაზე ხშირად გამოიყენება, ამ შემთხვევაში ინტონაციურად შეუსაბამოა, სულ სხვა ჟანრული ინერცია ახლავს.
მაგრამ ვერსიფიკაციური სირთულეების გარდა, დაკვირვებამ გვიჩვენა, რომ ვერგილიუსის ღირსებათა დიდი ნაწილი, რაც ენობრივ ძალასა და სილამაზეშია გამოხატული, თარგმანს უსხლტება და მისსავე ლათინურში რჩება. ცხადია, სოფელი, სოფლური შრომისა და გართობის განწყობილებანი ვერგილიუსისთვის მნიშვნელოვანია, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია ლექსის გარეგნული ბრწყინვალება: მთავარია, სტრიქონი მაქსიმალურად აივსოს ენერგიით, მთავარია სიტყვების ერთმნანეთთან კავშირი, მათი მიზიდულობა და განზიდულობა; ხოლო რა სათქმელს იტყვის – ეს უკვე მეორეხარისხოვნად ესახება. უპირველესად, იგი ენობრივ სილამაზეზეა ორიენტირებული, რისი გადმოცემაც სხვა ენაზე ძალზე რთულია
სოფრონიოს იერუსალიმელის ჰომილიები და მათი ქართული თარგმანები
No full textეკლესიის გამოჩენილი მოღვაწის, მონოთელიტიზმის მგზნებარე მოწინააღმდეგის, სოფრონიოს იერუსალიმის ეპისკოპოსის (560-638 წწ.) ჰომილიათა რიცხვი თორმეტს აღწევს. მათგან ქართულ ენაზე ცნობილი იყო ათი ქართული თარგმანი, მათ შორის, ოთხი ტექსტი, რომელთა ბერძნული დედანიც დაკარგულია. როგორც აღმოჩნდა, ქართულ თარგმანთა რაოდენობა აღემატება ამ რიცხვს. ხოლო ვინაიდან ქართულ ენაზე სოფრონიოსის ჰომილიებისა და მათი ქართული თარგმანების კომპლექსური კვლევა არ გამოქვეყნებულა, ჩვენიმოხსენებით შევეცდებით ქართულ თარგმანთა რაოდენობის დაზუსტებას და სამი შეუსწავლელი თარგმანის, შესხმაჲ აიაზმისაჲ, შესხმაჲ ოთხისა მახარებლისა და სიტყუაჲ ხარებისათჳს II, დედანთა დადგენას
Effets polyphoniques de l’emprunt et leur transfert dans la version en roumain de l’œuvre de F. Beigbeder
Full text linkOur article aims at reflecting on the borrowings and their inherent polyphony in the original text, especially on the effects that result when translating a literary text. From the study of several Romanian translations of Frédéric Beigbeder’s works, selected to build up the comparative corpus of examples, we propose to look at the translation strategies applied to borrowings from English and Russian, which the author uses in his works, both at the surface level of the text and, especially, in deep structures in order to analyze how the translation strategies and techniques manage to establish, maintain, neutralize or even destroy the dialogue of voices – cultures: those of the author / narrator / character and the French readership, on the one hand, and those of the translator and the Romanian readership, on the other hand. We are aware that the translation of borrowings challenges the personal and professional qualities of the translator whose freedom and creativity are definitely an essential condition for achieving a good or a bad translation.Notre contribution a pour objectif de mener une réflexion sur l’emprunt et sa polyphonie inhérente au texte original, mais surtout sur les effets qui en résultent lors de la traduction d’un texte littéraire. À partir de l’étude de plusieurs traductions en roumain de l’œuvre de Frédéric Beigbeder qui vont servir à la constitution du corpus comparés des exemples, nous nous proposons de nous pencher sur les stratégies de traduction appliquées pour les emprunts de l’anglais et du russe, auxquels recourt l’auteur dans ses écrits, tant au niveau de la surface du texte, mais surtout dans les structures de profondeur afin d’analyser la façon dont les stratégies de traduction et les procédés techniques réussissent à établir, maintenir ou anéantir et même détruire le dialogue des voix – cultures: celles de l’auteur / narrateur / personnage et son destinataire français d’une part, et le traducteur et son destinataire roumain de l’autre. Nous sommes conscients que la traduction de l’emprunt met à l’épreuve les qualités personnelles et surtout celles professionnelles du traducteur et que la liberté et la créativité de ce dernier sont la condition sine qua non de la réussite ou de la non- réussite de la traduction
L’altérité culturelle à l’épreuve de la traduction Réflexions sur la correspondance entre André Gide et Taha Hussein
Full text linkEntre André Gide et Taha Hussein, l’écrivain égyptien le plus francophile de son pays, s’établit une correspondance amicale faite d’admiration et de reconnaissance mutuelles. En témoignent la traduction par Hussein de quelques textes de Gide et la préface élogieuse que ce dernier avait consacré à la traduction française du Livre des Jours de Taha Hussein.
Pourtant, leur premier échange s’ouvrit sur un réel désaccord. Gide apprit avec étonnement que l’on souhaitait traduire La Porte étroite en langue arabe. Il se fondait sur ce qu’il connaissait de l’Islam et du monde arabe pour juger de l’inutilité d’une telle traduction. Hussein réagit vigoureusement à la réponse de Gide en lui expliquant que le lecteur arabe moderne, héritier du mouvement de la Renaissance, nahda, qui avait gagné l’Orient arabe dès la fin du XVIIIe siècle, était parfaitement capable d’accueillir l’altérité culturelle, d’où qu’elle vienne.
Ce premier échange permit aux deux illustres écrivains de leur temps de vite dépasser ce malentendu et de se retrouver autour de ce qui faisait la force de leurs écrits: la passion des littératures étrangères, l’exigence de la critique et un certain goût de la controverse
თანამედროვე ქართული ლიტერატურის თარგმანის კორპუსლინგვისტური ანალიზი პოსტკოლონიალიზმის პარადიგმაში
No full textთანამედროვე თარგმანის თეორეტიკოსების აზრით, თარგმანი კოლონიასთან ასოცირდება, რადგან, კოლონიასავით, ისიც ახშობს დედნის გმირთა რეალურ იდენტობას. თარგმნის პროცესში, ნებსით ან უნებლიეთ, სუბიექტური მიზეზებითა თუ ობიექტური გარემოებებით, ავტორის იდეოლოგიასა და ენობრივ პოლიტიკას მთარგმნელის იდეოლოგია და ენობრივი პოლიტიკა ერწყმის და ეს ორი ხმა ან ჰარმონიაშია ერთმანეთთან ან დისონანსში. სტატიაში წარმოდგენილია გურამ დოჩანაშვილის მხიარული ბორცვის, აკა მორჩილაძის კაგდატა ინ ჯორჯიას, ზაზა ბურჭულაძის ფონოგრამის, ნუგზარ შატაიძის ნოემბრის წვიმისა და რეზო გაბრიაძის თეთრი ხიდის ინგლისური თარგმანების ინტერდისციპლინური ანალიზი, რომელიც აერთიანებს თარგმანმცოდნეობის თანამედროვე თეორიულ მოსაზრებებს, პოსტკოლონიური თარგმანისთეორიასა და კორპუსლინგვისტიკას. თარგმნილი მოთხრობების კორპუსლინგვისტური ანალიზი ჩატარდა ტექნოლოგიური პლატფორმის, პარალელური კორპუსის ლინგვისტური ანალიზატორის გამოყენებით. კვლევით დასტურდება, რომ კორპუსლინგვისტურ ანალიზს უნარი შესწევს, მხატვრული თარგმანის თვისებრივ-ხარისხობრივი მაჩვენებლები ზუსტი ციფრებით განსაზღვროს. განხორციელებული კვლევების მიზანი იყო ე.წ. „ავტორის ხმის“ თარგმანში ასახვის ხარისხის რაოდენობრივი განსაზღვრა, რაც აკადემიური თარგმანისადმი ძირითადი მოთხოვნაა. ანალიზატორის საბაზისო ვერსია ბსუ-ში 2011 წელს შევქმენით, ხოლო 2017-2020 წლებში თარგმანისა და ინტერდისციპლინური კვლევების ცენტრში იგი განვაახლეთ. სტატიაში წარმოდგენილია ანალიზატორის მუშაობის პრინციპები, ტექსტების მარკირების მეთოდოლოგია და თეგების ანაკრების ნიმუშები რამდენიმე ტაბულის სახით. კვლევებში ჩართულები იყვნენ ბსუ-ს ბაკალავრიატისა და მაგისტრატურის სტუდენტები
Connaissances extralinguistiques et nom propre dans la traduction littéraire du français vers l’arabe. Étude de cas: Le fils du pauvre de Mouloud Feraoun
Full text linkThe present study examines the importance of acquiring, by the literary translator, a very rich extralinguistic knowledge in order to correctly transfer the proper nouns of the original text from the source language and culture to the target language and culture. To do this, we analyzed Ibn Al-Fakir (2014) by Egyptian journalist Nesrine Chokri, one of the Arabic translations of Le fils du pauvre (1954), a novel by Algerian writer and novelist Mouloud Feraoun. The study revealed that N. Chokri failed to transfer proper nouns from French to Arabic. The reason is her ignorance of the Algerian Kabyle culture, as well as her lack of knowledge of the characteristics of the source language, French. We have concluded that to translate the novelistic work of M. Feraoun, one must not lose sight of the fact that this work is written in French by a non- native speaker. Hence, its translation poses a challenge for any translator, as he/she needs to be equipped with a solid knowledge of the cultural context of the novel as well as a perfect command of the source language in which it has been written.La présente étude se penche sur l’importance d’acquérir, par le traducteur littéraire, une connaissance extralinguistique très riche afin de transférer correctement les noms propres du texte original de la langue et la culture sources à la langue et la culture cibles. Pour ce faire, nous avons analysé Ibn Al-Fakir (2014) de la journaliste égyptienne Nesrine Chokri, une des traductions arabes de Le fils du pauvre (1954), un roman de l’écrivain et romancier algérien Mouloud Feraoun. L’étude a révélé que N. Chokri a échoué dans le transfert des noms propres du français en arabe. La raison en est son ignorance de la culture kabyle algérienne, ainsi que sa connaissance superficielle des caractéristiques de la langue source, le français. Nous avons conclu que pour traduire l’œuvre romanesque de M. Feraoun, il ne faut pas perdre de vue que cette œuvre a été écrite par un auteur non-natif du français. De là, sa traduction pose un défi pour tout traducteur (trice), car il faut qu’il (elle) soit pourvu(e) d’une solide connaissance du contexte culturel de l’œuvre au même titre qu’une maîtrise parfaite de la langue source dans laquelle elle a été écrite
La traduction du patrimoine culturel Quand la promotion terminologique accompagne la promotion culturelle
Full text linkThe terminological endeavor of naming and defining the elements of cultural heritage ensures through terminographical fixation, popularization and national promotion work the sustainability of concepts and to a certain extent constitutes an action of heritage preservation in the language and in the collective memory of the non-specialist audience, especially when the practices concerned are threatened by the consequences of globalization and of technical and scientific development. The translation activity, carried out after the terminological activity, contributes to the promotion of national cultural heritage on an international scale. It becomes a powerful agent of promotion in the new reality marked by cultural diversity and cultural sharing. Against the background of policies for the conservation and promotion of cultural heritage, our aim is to identify the contribution of translation and terminology in the context of such initiatives.L’activité terminologique de nommer et de définir les éléments du patrimoine culturel assure par le biais de la fixation terminographique et du travail de vulgarisation et de promotion nationale la pérennisation des concepts et dans une certaine mesure constitue une action de conservation du patrimoine dans la langue et dans la mémoire collective du public non spécialisé, surtout lorsque les pratiques concernées sont menacées par les conséquences de la mondialisation et du développement technique et scientifique. L’activité de traduction réalisée en aval de l’activité terminologique contribue à la promotion du patrimoine culturel national à l’échelle internationale. Elle devient un puissant agent de promotion dans la nouvelle réalité marquée par la diversité culturelle et le partage. Sur fond de politiques de conservation et de promotion du patrimoine culturel, nous nous proposons de cerner la contribution de la traduction et de la terminologie dans le contexte de telles initiatives
ვეფხისტყაოსნის კიდევ ერთი ინგლისურენოვანი თარგმანის შესახებ
No full textვეფხისტყაოსნის ყოველი ახალი თარგმანი ან თარგმნის მცდელობაც კი ნებისმიერ ენაზე მნიშვნელოვანი ფაქტია და ახალი შტრიხით ავსებს რუსთველოლოგიურ შტუდიებს.
ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცულია თვალსაჩინო ლიტერატურათმცოდნისა და მთარგმნელის დალიინწკირველის არქივი, სადაც ინახება ვეფხისტყაოსნის მის მიერ შესრულებული ინგლისურენოვანი თარგმანის ნუსხების შავი და თეთრი ვარიანტები. აქვეა მისი საყურადღებო სტატიები, რომლებშიც ნაჩვენებია რუსთაველის პოემის ადგილი მსოფლიო ლიტერატურაში.
ამ თარგმანის ნაწყვეტები – პროლოგი და ავთანდილის ანდერძი – 2000 წელს, მისსავე სიცოცხლეში, დაიბეჭდა და რეცენზენტთა დადებითი შეფასება მიიღო.მთარგმნელის პირადი არქივიდან ნათლად იკვეთება მისი დამოკიდებულება თარგმანის ხელოვნებისადმი. უამრავი ჩანაწერ-ამონაწერი აჩვენებს ავტორის თარგმანზე მუშაობის პროცესს. მას ღრმად და საფუძვლიანად შეუსწავლია რუსთველოლოგიური ლიტერატურა და პოემის თარგმნის ისტორია.
დალი ინწკირველის ეს თარგმანი იმსახურებს სპეციალისტთა ყურადღებას
ქართული ლიტერატურა დევნილობაში მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში და ავტოთარგმანი
No full textწინამდებარე კვლევის თემაა რუსეთის მიერ 1921 წელს ოკუპირებული საქართველოდან ემიგრაციაში წასული ქართველი მწერლების ტექსტების ანალიზი, რომლებიც გამოქვეყნდა საფრანგეთში. გაექცნენ რა საბჭოთა ტოტალიტარულ რეჟიმს, ემიგრანტი მწერლები ევროპაში ნაციზმის და ანტისემიტიზმის აღზევების წინაშე აღმოჩნდენენ. ისინი ხშირ შემთხვევაში ქართულ ენაზე წერას აგრძელებენ და ქართულ ემიგრანტულ ჟურნალებში აქვეყნებენ თავიანთ ტექსტებს. კვლევას სურს, გასცეს პასუხი შემდეგ კითხვებზე: რა ადგილი უკავია მათ შემოქმედებაში ფრანგულ ენას? საქმე ეხება ავტოთარგმანს, თუ ორი განსხვავებული ენის გამოყენებას (ფრანგულის და/ან ქართულის) იმის მიხედვით, თუ რა თემას ეძღვნება თავად ტექსტი? მაგალითად, დ’ატრეიანის კრებული, რომელიც 1939 წელს გამოიცა, შემდეგნაირად არის წარმოდგენილი: ლექსების ნაწილი, რომელიც ევროპაში მიმდინარე აქტუალურ პრობლემებს ეხება (ნაციზმი, ანტისემიტზმი), ფრანგულად არის დაბეჭდილი, ხოლო იგივე კრებულის მეორე ნაწილში შემავალი ლექსები, რომლებიც ეძღვნება დევნილობის გამოცდილებას, საბჭოთა რეჟიმის კრიტიკას და სამშობლოს თემას – ქართულ ენაზეა მოცემული. როდესაც გიორგი ყიფიანი ავტოთარგმანს მიმართავს, დაისმის შეკითხვა – რაში მდგომარეობს განსხვავება ორიგინალსა და თარგმანს შორის? რა სურს ავტორს გაუზიაროს მხოლოდქართულ აუდიტორიას და რა – ფრანგულს? თარგმანის სოციოლოგი რენიე გრუტმანის მოსაზრებით, კითხვები, რომლებიც ამ მიმართულებით უნდა დაისვას, შემდეგია: ვინ თარგმნის? რომელი ენიდან რომელ ენაზე? რატომ? რა ტიპის აუდიტორიისთვის? რა მიზნით? მეორე მსოფლიო ომის ისტორიული და პოლიტიკური კონტექსტის ფარგლებში წინამდებარე კვლევა ძირითადად ფოკუსირებულია ემიგრაციაში შექმნილ ქართულ ლიტერატურაზე და მის განვითარებაზე იმ ალტერნატიული მწერლობის ენის გათვალისწინებით (ქართული/ფრანგული), რომელიც უშუალოდ უკავშირდება პოლიტიკურ კონტექსტს
Les moyens d’équivalence des unités phraséologiques dans les comédies françaises sous-titrées en roumain
Full text linkThe present article focuses on the study of phraseological units in audiovisual translation. The phraseological units carry an important role in the process of communication between comedy characters. The problem of translation of phraseological units resides in the ability to understand them as a whole and to manage to find their equivalents in another language. Even if French and Romanian share cognate characteristics that demonstrate a universal dimension (defined by linguists as phraseological universals) translation of phraseology is a complex problem. The difficulties imposed by fixed word-groups reside in transferring their meaning and expressive force. Therefore, the subtitler aims at aiding the viewer to overcome the linguistic and cultural barriers. The hardest difficulty is not posed by the words and the word- groups for which we cannot find appropriate equivalents, but by the realities they refer to. The goal of audiovisual translation is to determine an equivalence between the source-language text and the target-language text (both should have the same meaning), keeping in mind that there is a certain number of constraints. The process is complete if the product of translation coincides with the source-text, in other words, if the first has the same communicative function in an equivalent cultural context. Consequently, the present study shall describe the available traductological approach to find phraseological equivalents by means of applying different translation techniques taking into account the structural, semantic, stylistic, cultural and functional peculiarities of the phraseological universe. The study is illustrated by a number of examples excerpted from different French comedies subtitled in Romanian.Cet article se focalise sur l’étude des unités phraséologiques dans la traduction audiovisuelle. Les unités phraséologiques assument un rôle très important dans le processus communicatif des personnages d’une comédie. Le problème de la traduction phraséologique réside dans le fait de pouvoir les comprendre dans leur ensemble et de réussir à trouver leur équivalence dans l’autre langue. Même si le français et le roumain présentent des caractéristiques connexes qui manifestent une dimension universelle (définis par les linguistes comme des phraséologiques universels), la traduction de la phraséologie reste un problème complexe. Les difficultés imposées par les groupements fixes de mots visent le transfert de sens et de valences expressives. Le sous-titreur vise à aider le spectateur à surmonter les barrières linguistiques et culturelles. Par conséquent, la difficulté la plus grande n’est pas représentée par les mots, les unités de mots, pour lesquels on ne trouve pas un équivalent approprié, mais les réalités auxquelles ils se réfèrent. Le but de la traduction audiovisuelle est d’établir une équivalence entre le texte de la langue source et celui de la langue cible (tous les deux doivent signifier la même chose), en tenant compte d’un certain nombre de contraintes. Le processus est complet si la finalité du texte cible coïncide avec celle du texte source, autrement dit si le premier a la même fonction communicative dans un contexte culturel équivalent. Par conséquent, cette étude va montrer la voie traductologique valable pour trouver des équivalents phraséologiques. Elle consiste à appliquer différentes techniques de traduction en prenant en considération les particularités formelles, sémantiques, stylistiques, culturelles et fonctionnelles de l’univers phraséologique. L’étude est illustrée par de nombreux exemples issus de diverses comédies françaises sous-titrées en roumain