UGD Publishing System (Goce Delcev University - Stip / Университет „Гоце Делчев“, Щип)
Not a member yet
5501 research outputs found
Sort by
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND ChatGPT – CHALLENGES IN TEACHING GERMAN AS A FOREIGN LANGUAGE
No full textArtificial intelligence (AI) affects our lives in everyday situations, frommultiple and diverse aspects. We are in a time when we communicate through computers withdigital assistants, listen to music based on algorithms analyzing our habits, internet activities,or social media, or even translate messages into English or another foreign language with justa press of a button. When ChatGPT was released on November 30, 2022, to the public, manypeople talked and wrote about the disruptive power and capability of generative artificialintelligence. However, how is the world of learning foreign languages changing in light of thisnew technological development? Various perspectives approach this question. Is it necessaryto learn languages in the beautiful new world of translation algorithms and automated textualcreation, and if so, for what purposes? What language skills will be crucial in the future? Whatis the optimal approach of artificial intelligence in language learning? Who will train teachersto work with AI, and who will develop teaching materials? And what role do teachers playin this new world of exploration? Through practical examples, we illustrate the specific useof ChatGPT in learning German as a foreign language and the potential impact of these newmodern tools in the educational process
ВЛИЈAНИЕ НA МЕНАЏМЕНТОТ НА ПЕРФОРМАНСИ ВРЗ ЕФИКАСНОСТА НА ОРГАНИЗАЦИИТЕ ОД ПРИВАТНИОТ СЕКТОР
No full textВо овој труд, се зборува за влијaние кое го има менаџментот на перформанси врз ефикасноста на организациите од приватниот сектор. Имено, главната цел е да се разбере дека во денешни рамки, ефикасноста на организациите е од исклучителна важност за нивниот раст и развој, како и за нивниот опстанок, а притоа, имајќи го предвид фактот дека не постојат универзални критериуми за ефикасност кои одговараат за секоја организација. Колку попрецизно може да се одредени целта на претпријатието, толку попрецизно може да се одреди и степенот на реализација на целта. Менаџерите влијаејќи на целите на претпријатието ги одредуваат и можните критериуми за мерење на успешноста на претпријатието. Постојат три фактори кои одредуваат што може претпријатието, а што не може: неговите извори, неговите процеси и неговите вредности
ЗНАЧЕЊЕТО НА АНАЛИЗАТА НА ФИНАНСИСКИ ИЗВЕШТАИ ЗА ФИНАНСИСКАТА СТАБИЛНОСТ И УСПЕШНОСТ НА КОМПАНИИТЕ
No full textПредмет на обработка во овој труд претставува значењето на анализата на финансиските извештаи, особено рацио анализата, за успешноста во работењето на компаниите и донесување на ефикасни економски одлуки. Финансиската анализа претставува исцрпно истражување, квантифицирање, опис и оценка на финансиската состојба и успешност на компанијата. Финансиската анализа се јавува како една од најважните функции на управување, раководење и контрола на финансиите на една компанија.Таа дава оценка за бонитетот на компанијата и има за цел да ја утврди финансиската состојба на една компанија, како квалитет и квантитет на средства и извори на средства и финансиски резултат во одреден временски период. Преку анализата и обработка на информациите презентирани во финансиските извештаи (биланс на состојба, биланс на успех, извештај за парични текови и извештај за промена на капиталот) се добива одговор на многу прашања, како што се: каква е состојбата со средствата на компанијата? Колкава е неговата успешност? Колкава е искористеноста на ресурсите? Колку се оправдани неговите трошоци? Процесот на анализа на финансиските извештаи е дизајниран за да им помогне на деловните луѓе, инвеститорите и кредиторите да научат како да ги читаат, интерпретираат и анализираат подготвените финансиски извештаи. Таа се фокусира, пред сѐ на финансиските показатели кои ги користат аналитичарите, инвеститорите, менаџерите и другите заинтересирани субјекти, со кои се врши евалуација на финансиската состојба, оперативните перформанси и готовинските текови на работењето на компаниите
The European Allies of Troy and the liminal zones of identity in Archaic and Classical Greece
No full textИлијадата и раната класична литература поврзана со или надоградувана врз наративите на Тројанската војна претставувале инспирација за конструирање, реконструирање и рекогностицирање на идентитетите во античка Грција, античкиот Медитеран и ширум светот со милениуми.
Речиси сите значајни истражувања на класичната епоха во модерноста започнувале со оваа уникатна митско-епска конфронтација. За нејзиното датирање, структура и содржија се дебатирало долго, а веројатно уште долго ќе се анализира. Сепак, истражувачите се во огромно мгозинство сигурно во едно нешто. Илијадата ни открива важни елементи на историското, етнолошкото, религиозното, културното и материјалното наследство врз кое се создавал класичниот свет, најмалку еден век пред за него да чуеме низ призмата на таткото на историјата Херодот.
Класицистичката и евроцентрична научна традиција неретко го форматирала стереотипно ова дело, во рамките на епохалниот, „повторлив“ и „неизбежен“ судир помеѓу Истокот и Западот, или помеѓу митските предци на Европјаните, Грците, и варварските народи на Ориентот. Сепак, ова значајно дело крие во себе многу покомплексен мозаик од елементи на религиозното, културното, материјалното и идентитетското, од она што неретко било употребено или злоупотребено за потребите на модерните идентитети и себелегитимирање.
Во рамките на современите научни парадигми за повеќеслојната, трансформативна и неретко латентна природа на идентитетите, во антиката и сегашноста, наративите на Илијадата ги надминуваат стереотипите на деветнаесетвековната Источно-западна дихотомија, говорејќи ни за процеси на постојано преосмислување и преосознавање. Токму по ваква патека трга и овој труд. Анализирајќи ги европските сојузници на Троја, тој суштински ја дисторзира традиционално вертикализираната оска на оваа митологизирана конфронтација. Спротивно од традиционалниот пристап, анализите на овој труд преку европските сојузници на Троја, како и нивните идентитетски латентни соседи, прават суштинска реконструкција на изградбата на идентитетите во архајската и класичната епоха.
Трудот исцртува нови или преоткриени физички, геополитички, религиозни, културни и пред се идентитетски граници на античкиот свет, кои се флексибилни, меѓусебно поврзани во постојан дијалог и постојано преосмислувани за потребите на локалните и регионалните елити.
Најпосле, преку современите теории за идентитетите и културните трансформации, тој исцртува нови комплексни линии на географските и идеолошките зони на лиминалноста на идентитетите на архајскиот и класичниот свет.
Клучни зборови:
Илијада, сојузници на Троја, класична Грција, лиминалност, идентитети
Propigneum – Praefurnia and Furnia in Roman, Late-Antique and Medieval Baths in Macedonia
No full textПропигнејум – префурниум (praefurnium), преставуваат помошни простории на бањите, во кој се чувало огревното дрво за затоплување. Фурниумите, претставуваат составен дел на хипокаустичниот систем на бањите. Големината и бројот на фурниумите, на една бања зависи од нејзината големина, односно од просторот кој треба да биде загреан. Секогаш се сместени на крајот на објектот во мал простор со правоаголна форма. Во нив се сместени ложиштата за затоплување на водата, хипокаустот и просториите на бањите (калдариум, лаконикум и тепидариум), кој се ложени од пропигнејумот
МЕТАФОРИЗАЦИЈАТА КАКО ПРОЦЕС ВО ПОЛИСЕМИЈАТА ВООПШТО И ВО ПОЕЗИЈАТА
No full textПредмет на анализа во овој труд е метафората, но не само како стилско изразно средство, карактеристично за книжевноста, туку, според принципите на когнитивната лингвистика како карактеристика на човековиот когнитивен систем и неговото секојдневно живеење. Како теориска основа за овој тип на анализа ни послужи книгата „Metaphors we live by“ од Lakoff and Johnson). Полисемијата ја разгледуваме како резултат на развивање на ново, метафорично значење на зборовите (во даден контекст). При тоа, со примери илустрираме дека метафоричното значење при полисемијата се развива од правец КОНКРЕТНО → АПСТРАКТНО. Во вториот дел од трудот ја анализираме метафората во две антологиски песни од поетите Блаже Конески и Гане Тодоровски. Она што го изведуваме како заклучок е дека, барем во овие два примера, метафоричното значење се развива во обратен правец: АПСТРАКТЕН ПОИМ е претставен со КОНКРЕТЕН ПОИМ. Оваа појава е во основа и на симболизмот, кој е карактеристичен за јазичниот израз на поезијата
ДЕСАНКА МАКСИМОВИЌ И КОНСТАНТИН МИЛАДИНОВ (едно книжевно и лингвистичко согледување)
No full textПостмодернизмот го разбираме како поврзување, комуникација на едно дело / автор со друго дело / автор (и) во различни временски периоди. Во таа смисла разгледуваме и анализираме два автора: Десанка Максимовиќ и Константин Миладинов со две песни: „Копнеж“ („Стрепња“[1]) и „Желание“. Анализирајќи ги концептите и чувствата кои провејуваат во двете песни, заклучуваме дека тие на постмодернистички начин кореспондираат. Чекањето, стравот и копнежот се концептите кои ги среќаваме во двете песни: кај Десанка Максимовиќ како резултат на осознаено чувство на зрела љубов, а кај Константин Миладинов тоа се чувства на невина, чиста, речиси детска искрена љубов. Во анализата во текстот го образлагаме и преводот што го одбравме за насловот на оваа песна
АТХЕЗИОНО РЕШАВАЊЕ НА ИМОТНОПРАВНИ БАРАЊА ВО КРИВИЧНА ПОСТАПКА
No full textВо кривичната постапка освен за основниот предмет (одлучување за кривична работа) атхезионо може да се респрава и за одредени барања од граѓанскоправна природа (атхезиона парница на кривичната постапка). Ова е така затоа што во одредени ситуации е потребно правосудниот систем да дејствува како единствена целина и покрај фактот што постојат посебни судски постапки за правораздавање (кривична, граѓанска).
Во рамки на кривичната постапка може да се расправаат три споредни предмети од граѓанскоправна природа, и тоа: имотноправни барања, прејудициелни прашања и трошоци на постапката.
Предмет на анализа на овој труд е позитивното решение на македонското казнено процесно право во врска со можноста за решавање на некои имотноправни барања во кривичната постапка. Цел на трудот е давање на предлози за подобрување на актуелното законско решение de lege ferenda.  
SOLVING A TWO-PHASE TRANSPORTATION PROBLEM – TRANSSHIPMENT MODEL WITH THE APPLICATION OF LINGO SOFTWARE
No full textTransportation, as a logistical subsystem, is the most cost-significant part of logistics. The costs arising from transportation are the highest incurred expenses within the logistics system. Considering the limited possibilities for reducing transportation costs, it is crucial for enterprises to find new ways to lower these costs, thereby increasing their profit. This paper addresses the solution to a two-phase transportation problem – a transshipment model with the application of computers, aiming to determine an optimal transportation plan for goods and minimize transportation costs both within a single enterprise and across the entire supply chain
THE BYZANTINE “ECLOGA” – THE ICONOCLASTIC BREVIARY OF THE JUSTINIAN’S LAWS
No full textThis paper deals with an important aspect of the legal-historical problem of the famous Byzantine Ecloga (gr. ΕΚΛΟΓΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ; lat. ECLOGA LEGUM – Leonis et Constantini / VIII century), or, translated, The Selection of the Laws of the Eastern Roman Emperors Leo III and his son Constantine V. This imperial legislative work, i.e. imperial breviary or a manual for judicial-administrative practice - which, in the sources, is also found under the name "Isavrian Ecloga" - is, in fact, a kind of abbreviated extract from Justinian\u27s laws, but in a modernized and humanized form. Although the Ecloga starts from the Roman Law, which remained the basis of the Byzantine legal life for ages, it still tries to modify it in the direction of "greater philanthropy", while also adapting it to the social and economic conditions of the time, as well as to the Christian principles. And indeed, analytically speaking, it deviates significantly from the so-called Justinian law - on the one hand, due to the mixtures of church/canon law; and on the other hand, due to the influence of the local Eastern/Asian, i.e. folk customs of the subjects who lived in different parts of the vast Byzantine Empire. More specifically, the author makes an attempt to shed light on a series of significant issues of the ‘legal romanistic’ from the so-called first Byzantine period, that refer to: the importance, the meaning, the authors, the way of creation, the language, the structure/content, the territorial validity and the translations of this post-Justinian legal compilation, submitted during the so-called “heretical emperors”.
Finally, we should highlight the fact that, towards the end of the paper, the author makes a pioneering attempt to integrally translate the preface, i.e. the introductory part, that is the "preamble" of the Eclogа – which precedes the normative text, and which is written in a very solemn, panegyric and hymn tone, for the first time in Macedonian language