UGD Publishing System (Goce Delcev University - Stip / Университет „Гоце Делчев“, Щип)
Not a member yet
5501 research outputs found
Sort by
ЧУМАТА НА ЈУСТИНИЈАН
No full textЧумата која се појавила и сеела страв меѓу народот во византискиот период е позната под името „Чумата на Јустинијан“, т.н. според времето на нејзиното појавување за времето на владеење на императорот Јустинијан I. Од вкупно 210 години од нејзиното егзистирање (541-750), се појавиле околу 18 епидемии на чума; просечно таа се појавувала на секои 11,6 години, сè до нејзиното конечно исчезнување од територијата на Југоисточна Европа во 748-750 година. Симптомите на заболувањето од „Чумата на Јустинијан“ ги дознаваме од историографските записи на Прокопиј, опишани како треска проследена со гнојни меури на препоните, пазувите и на вратот под ушите. Во црковната историја од страна на Јован, епископ Ефески, се запишани психолошките, економските и социјалните ефекти кои чумата ги предизвикала кај луѓето кои битисувале во тој историски период. Појавата на чума во голема мера влијаела врз културата на живеење во византискиот период и тоа поради голем број човечки жртви што довело до депопулацијата на населението, кога најпогодените места во одредени области останале разурнати, пусти и ненаселени. Според Центарот за контрола и превенција на болести, во време кога популацијата на почвата на Европа не била многубројна, чумата на Јустинијан одзела 25 милиони човечки животи на Европскиот континент, па оттаму целта на овој труд е да се даде увид во катастрофите и страдањата кои ги доживеале луѓето на европската почва во времето на византискиот период, поточно за време на појавата на Чумата на Јустинијан.
Клучни зборови: Јустинијан, чума, Yersinia pestis, Прокопиј, Епископ Јован Ефески.
УТВРДУВАЊЕ НА КРИВИЧНА ОДГОВОРНОСТ КАКО КЛУЧЕН ЕЛЕМЕНТВО ПРЕСУДИТЕ ЗА КРИВИЧНО ДЕЛО УБИСТВО ВО МАКЕДОНСКОТОПРАВОСУДСТВО
No full textОвој труд се фокусира на утврдувањето на кривичната одговорност за убиство во македонското право, со особен акцент на пресметливоста како основен критериум. Анализата ги вклучува законските дефиниции, судската пракса и психијатриските експертизи во проценката на вината. Трудот користи правна анализа и студија на случај за да утврди кога судот може да ослободи сторител од вина и кои фактори влијаат на таа одлука. Кривичното дело убиство, според македонското законодавство, подразбира три клучни елементи: сторител, причинско- последична врска помеѓу сторителот и делото, дејство и жртва. Сите тие имаат свои карактеристики, сопствен удел во насилничкиот акт и своја улога, а заеднички на сите им е само трагичниот крај. Во овој труд ќе се запознаеме со утврдувањето на вина за тоа дали еден извршител на кривично дело е пресметлив или не е пресметлив за кривично дело убиство. Ќе анализираме и случај од пракса, односно судска одлука, за да можеме да утврдиме низ праксата на судиите и судските вештаци дали едно лице кое извршило убиство може да биде ослободено од вина, се со цел да ги прикажеме главните резултати на ова истражување.
Клучни зборови: пресметливост, непресметливост, кривично дело, убиство, судии,
судски вештаци
МОЖНОСТИ И ПРЕДИЗВИЦИ ОД КОРИСТЕЊЕ НА ВЕШТАЧКАТАИНТЕЛИГЕНЦИЈА ВО КРЕИРАЊЕ И ИМПЛЕМЕНТАЦИЈА НА ПРАВОТО
No full textПредмет на истражување на овој труд се можностите и предизвиците од користење на Вештачката интелигенција (ВИ) во креирање и имплементација на правото, кои се наметнуваат не само во земјите во кои примената на ВИ е реалност во повеќе различни области, но и во земјите кои ги прават првите чекори на ова поле. Последните неколку години во Европската Унија се преземаат активности за дефинирање на правилата и принципите кои треба да се почитуваат во користење на ВИ како во областа на бизнисот така и во јавниот сектор, кои овозможија донесување на Регулативата за вештачка интелигенција( 32024Р1689) . На ова поле постојат активности и од страна на Комитетот на министри на Советот на Европа, кој во мај 1052024 година ја усвои Рамковната конвенција за вештачката интелигенција и човекови права, демократија и владеење на правото, кон која одлучи да пристапи и нашата земја. Овој труд ќе ги анализира областите на правото, но и можностите и различните предизвици во однос на користење на ВИ, при што ќе ги анализира особено ризиците во областа на креирањето на политиките и правото, областа на практикување на правото, но и во имплементацијата на правото врз бизнисот и граѓаните. Потребата од утврдување на принципи и правила за користење на ВИ во правото, произлегува од голем број на прашања во однос на обезбедување на правна сигурност, но и заштита на основните човекови права во однос на недискриминација, заштита на приватноста, заштита на личните податоци, слобода на говор и изразување на мисла, но и во однос на безбедноста и суверенитетот на државите. Поради тоа, потребно е во контекст на донесената Регулатива за вештачка интелигенција, да се разграничат областите на правото во кои постои помал ризик и поголем бенефит за користење на ВИ, како и можните ограничувања, но и предуслови кои треба да ги обезбеди секоја земја, со цел побезбедно користење на ВИ.
Клучни зборови: Вештачка интелигенција, имплементација на правото, човекови права, владеење на правото, ризици
КОНФЛИКТИТЕ И ГЛОБАЛНИТЕ МИРОВНИ ТЕНДЕНЦИИ КАКО ПРЕДИЗВИК ЗАКОНЦЕПТОТ НА PAX EUROPAEA
No full textМногу често се сретнуваме со теориите „За војната“ од Клаузевиц, или, пак, „Умешноста на војувањето“ од Сун Цу, наслови кои доволно говорат за импактот на војната како средство во меѓународните односи и историјата. Човековиот развој е континуирано пропратен со низа на војни, уништување и репресија. Конфликтите и понатаму се присутни дури и во подрачја каде било незамисливо да се случат повторно, пример за тоа е војната во Украина. ООН како меѓународна светска организација, со своите крајно лимитирани човечки и материјални ресурси не е во можност да ги постигне посакуваните цели. Често пати парализирана и поделена. Меѓународниот поредок е жива материја, тој континуирано подлежи на притисоци и промени, се повеќе клучна улога имаат и недржавните актери. Едноставно, овие тенденции резултираат со глобалното ризично општество кое е навистина реалност. Голем број држави, кои патем, сеуште се примарни субјекти на меѓународните односи се повеќе делегираат дел од својот суверенитет на супранационални актери како што е примерот со ЕУ. Се забележуваат драстични промени во концептите на мека и тврда моќ, односно како државите ги употребуваат тие инструменти за постигнување на своите цели. Изучувањето и следењето на мировните тенденции е од круцијална важност за навремена детекција и превенција. Тие имаат сериозен потенцијал значително да влијаат врз процесите кои би го означиле потенцијално крајот на Pax Europaea, или, пак, би го редефинирале самото значење на концептот.
Клучни зборови: Pax Europaea, безбедност, мировни тенденции, меѓународен поредок,
промени
METHODS FOR DETECTING CRIMINAL OFFENSES AND OPERATIONAL PLANNINGIN FORENSIC INVESTIGATIONS IN THE REPUBLIC OF NORTH MACEDONIA
No full textCrime is not a random event. Certain lifestyles increase the risk of victimization, and psychological, social, and economic factors are associated with criminal involvement. Crime varies over time: it is more common in the evening than in the morning, on weekends more than on weekdays, and in the summer more than in the winter. Crime mapping is the process by which crime analysts and researchers use location information about criminal events to discover spatial patterns in criminal activity.(Boba, 2005) In the past, crime mapping efforts typically involved placing physical markers, such as pins, on maps to indicate the locations where crimes occurred. Patterns of criminal activity were determined primarily through visual inspection of these maps. Researchers and crime analysts can then use a variety of analytical software packages to examine and discover patterns of criminal activity from these virtual maps. This paper explores the concepts, theoretical approaches, and key findings related to crime mapping, with an emphasis on its application in crime prevention and suppression strategies.
Keywords: Crimes, Criminal information, Clues, Criminal records, Crime mapping, GI
ИНТЕГРИТЕТОТ НА МАКЕДОНСКИТЕ ТРАДИЦИОНАЛНИ ВО СПОРЕДБА СО ОНЛАЈН МЕДИУМИТЕ: ИЗВЕСТУВАЊЕ ЗА ТРАГИЧНИОТ ПОЖАР ВО КОЧАНИ
No full textТема на овој труд е анализата на интегритетот на традиционалните медиуми во споредба со онлајн медиумите во Република С. Македонија, со фокус на клучните предизвици, предности и слабости на секој од овие медиумски сегменти, кога известуваат за кризни состојби. Во светот, ова се уште е актуелна дебата бидејќи во состојба сме на постојано дигитализирање и глобализација на информациите, заради што традиционалните медиуми, како што се телевизијата, радиото и печатените медиуми, се соочуваат со нови извори на конкуренција и нови етички дилеми, предизвикани од појавата на онлајн медиумите и социјалните мрежи. Оваа теза во трудот ќе биде детално, квалитативно и квантитативно анализирана, но и илустрирана преку начинот на известување од една страна, на традиционалните, а од друга на онлајн медиумите во земјава, во два клучни дена: 16 март 2025 година, кога се случи пожарот во т.н. кабаре „Пулс“ во Кочани и 20 март 2025 година - денот на погребувањето на жртвите. Онлајн медиумите, со својата брзина, достапност и интерактивност, понекогаш го нарушуваат концептот на новинарскиот интегритет, додека традиционалните медиуми во многу случаи го задржуваат високото ниво на проверка на фактите и професионалните стандарди. Но, како да се изборат на медиумскиот пазар, наспроти брзината и маркетинг битката на онлајн медиумите? Овој труд ќе понуди и соодветен заклучок како одговор, преку компаративна анализа и примери од одредени региони и земји. Во заклучокот се нудат препораки за подобрување на интегритетот на онлајн медиумите преку усвојување на етички стандарди и соработка со традиционалните медиуми за зајакнување на веродостојноста на информирањето.
Клучни зборови: традиционални и онлајн медиуми, интегритет, етички стандарди, кризни состојб
SIMULATION-BASED PERFORMANCE ANALYSIS OF A SECURE UAV-TO-TOC COMMUNICATION FRAMEWORK IN MILITARY AND EMERGENCY OPERATIONS: UDC: [621.396.67.014.9:355.5]:004.77.056
No full textSecure and reliable communication between Unmanned Aerial Vehicles (UAVs) and Tactical Operations Centers (TOCs) is a cornerstone of success in military and emergency response operations. As modern battlefields and disaster zones become increasingly reliant on real-time data, conventional UAV communication systems continue to struggle with electronic warfare threats, cyber intrusions, latency, and data loss under high-stress conditions. This paper presents a simulation-based performance evaluation of the previously proposed Secure Communication Framework for UAV-to-TOC Operations (SCF-UAVTOC). The framework integrates blockchain-based authentication, software-defined radios (SDR), quantum-safe encryption, and AI-driven intrusion detection. Simulated scenarios, reflecting contested environments with jamming, spoofing, and bandwidth congestion, were executed to assess the framework\u27s real-time performance against traditional models. Metrics such as data delivery success rate, latency under stress, and cybersecurity resilience were analyzed. The results clearly show that SCF-UAVTOC significantly improves communication reliability, reduces latency, and maintains mission continuity, even under adversarial conditions. This research provides empirical evidence that advanced security and adaptive communication technologies can transform UAV network resilience in real-world military and crisis settings, offering a path toward more robust tactical communication infrastructures
DENTAL IMPLANTS ANALYSIS WITH SEM MICROSCOPE: UDC: 616.314-089.843:77.026.34
No full textA scanning electron microscope (SEM) is a type of electron microscope that produces images of a sample by scanning its surface with a focused beam of electrons. The electrons interact with the atoms in the sample, generating various signals that contain information about the surface topography and composition of the sample. The electron beam is scanned in a raster pattern, and the beam position is combined with the intensity of the detected signal to create an image. In the most common SEM mode, secondary electrons emitted by atoms excited by the electron beam are detected using a secondary electron detector (Everhart-Thornley detector). The number of secondary electrons that can be detected, and thus the signal intensity, depends, among other factors, on the sample\u27s topography. Some SEMs can achieve resolutions better than 1 nanometer. Samples are observed under high vacuum in a conventional SEM or under low vacuum or wet conditions in a variable pressure or environmental SEM. They can also be examined across a wide range of cryogenic or elevated temperatures using specialized instruments. The instrument model is Tescan Vega 3 LMU. In dentistry, samples must first be prepared using an appropriate method depending on what will be analyzed. After that, they need to be further prepared for microscopy. In this case, the sample was applied only to a holder with a double-sided adhesive carbon tape without coating. The analyses were performed under high vacuum using an SE detector for morphological examination and an EDS detector for point chemical analysis. For handling the implants, sterile gloves were used to prevent additional contamination
ШИРОКОПОЈАСЕН ПРЕНОС НА ПОДАТОЦИ ПРЕКУ ЕЛЕКТРОЕНЕРГЕТСКАТА МРЕЖА: UDC: 004.773.4:621.316.1
No full textОвој труд претставува преглед на технологијата за широкопојасна комуникација преку електричната мрежа (Broadband over Power Line Communication - BPLC) како средство за комуникација при детекција, контрола и автоматизација на електричната мрежа. Некои од апликациите каде што оваа технологија може да се примени се пренос на информации од уреди за мерење на квалитетот на електричната енергија, системи за управување со енергија и автоматизација, управување со побарувачка и други. Во трудот е прикажан преглед и анализа на барањата за комуникациски систем базиран на BPLC, со посебен акцент на условите на постојната мрежна инфраструктура потребни за користење на оваа технологија. Трудот е изработен врз база на вистински пример односно земена е електричната мрежа на градот Богота во Колумбија за анализа и нејзина модернизација се со цел полесно и попрактично користење денес
LASERS AND THEIR APPLICATION IN PEDIATRIC DENTISTRY: UDC: 621.375.826:616.31-053.2
No full textPediatric dentistry\u27s mission in delivering care to our young patients is simple: provide optimal preventive, interceptive, and restorative dental care in a stress-free environment. The goal of paediatric dentistry is to provide preventive education to parents and patients as well as interception and therapy of dental diseases in a minimally invasive way using a stress-free approach. Modern dental medicine seeks to use an approach that is minimally invasive.
The most commonly used lasers in dentistry include holmium yttrium aluminium garnet (HO:YAG), neodymium-doped yttrium aluminium garnet (Nd:YAG), carbon dioxide laser (CO2), erbium-doped yttrium aluminum garnet (Er:YAG), neodymium doped yttrium aluminum perovskite (Nd:YAP), gallium arsenide (GaAs) (diode), erbium, chromium doped yttrium scandium gallium garnet (Er-Cr:YSGG) and argon lasers enable for minimally invasive dentistry for hard- and soft-tissue procedures. This paper offers a revision and a discussion of the international literature, showing also some clinical procedures related to these scientific studies. An electronic search was carried out in IranMedex, InterScience, Scopus, Science Direct, PubMed, ProQuest, Medline and Google Scholar databases to find relevant published articles. Laser applications on hard tissues include caries prevention and detection and application for sealing of pits and fissures, application for cavity preparation, carious removal and pulp therapy. Soft tissues laser applications in Pediatric Dentistry include application in oral surgery as well as in periodontics and orthodontics. Lasers allow pediatric dentists to provide optimal care without many of the fear factors that result from conventional dental techniques in addition to photobiostimulation or therapeutic lasers that produce their healing benefits without producing heat. Because many children may experience laser treatment as their first contact with dentistry, there is a possibility that a new generation of patients will grow up with a different attitude toward dentistry. Parents are enthusiastic about being able to offer their children the advantages of laser care. It is essential to have a good knowledge of laser operation and of which type of laser is most appropriate for each lesion. The choice of optimal energy parameters is a requirement for successful laser caries treatment in pediatric dentistry. The benefit of laser dental treatment has been shown to be the greatest in children