Aristotle University of Thessaloniki: Prothiki/ Βιβλιοθήκη ΑΠΘ - Προθήκη
Not a member yet
5290 research outputs found
Sort by
Exploring Intersemiotic Translation Models: A Case Study of Ang Lee’s Films
No full textReview of the book Exploring Intersemiotic Translation Models: A Case Study of Ang Lee’s Films by Haoxuan Zhang, Routledge Advances in Translation and Interpreting Studies, New York London, Routledge, 2023, 222 pages, ISBN 9781032395326 (1st edition), Hardback £130.00, eBook £29.2
The Amplify Podcast Network Manifesto: On Scholarly Podcasting and Collaborative Experimentation
No full textWe are the Amplify Podcast Network and we are reimagining the sound of scholarship. The Amplify manifesto is a collaborative soundwork that expresses the core values of the Amplify Podcast Network, an academic podcasting research project and community. This work advocates for scholarly podcasting as an innovative form of academic publishing. We believe that scholarly podcasts create new knowledge, out loud and in conversation, by embracing experimentation, making space for different voices, and building new communities through collaboration and openness. Co-created by Stacey Copeland and Hannah McGregor, and sound-designed by Copeland, the manifesto embodies the Amplify project ethos of playfulness, experimentation, and inclusivity we argue is essential to the growth of podcasting as an academic form
CHARACTER STRENGTHS INTERVENTIONS IN HIGHER EDUCATION STUDENTS: A LITERATURE REVIEW
No full textThis review provides a comprehensive overview of interventions on character strengths in college and university students. Both qualitative and quantitative studies were reviewed. The review showed that focusing on character strengths leads to improved well-being, stronger interpersonal relationships, and reduced levels of stress, depression, anxiety, and academic pressure among students. The review also suggests that such interventions can be integrated into elective courses, first-year programs, and short-term training sessions tailored to address the specific needs of students. The interventions can offer a cost-effective alternative to traditional mental health strategies and could be implemented within college counseling centers. The limitations and practical implications of character strengths intervention modules designed specifically for college students are pointed out. By highlighting positive attributes and nurturing personal growth, character strengths interventions emerge as a valuable tool in bolstering the overall well-being of college students
Πρόσβαση οποιουδήποτε μέλους του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους – Προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα»
No full textΒλ. Παρατηρήσεις Χαράλαμπου Ν. Ποντικόπουλο
Το ChatGPT υπό το φως του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων
No full textΣτην παρούσα μελέτη εξετάζεται το ζήτημα κατά πόσο ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT, συμβαδίζει με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR). Η δημιουργία ενός νομοθετικού πλαισίου για την αντιμετώπιση των εγγενών κινδύνων κρίνεται ως ύψιστης σημασίας. Ορόσημο αποτελεί η συμφωνία της 9ης Δεκεμβρίου 2023, για την τεχνητή νοημοσύνη θέτοντας την Ευρώπη να διαδραματίσει έναν ηγετικό ρόλο παγκοσμίως. Για την αποτελεσματική προστασία των προσωπικών δεδομένων, πρέπει να γίνει κατανοητός ο τρόπος λειτουργίας του ChatGPT καθώς και ο τρόπος επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων από αυτό.Η λήψη των κατάλληλων μέτρων για τη συνετή λειτουργία του ChatGPT όχι μόνο θα προστατεύσει το υποκείμενο των δεδομένων από την παράνομη επεξεργασία των προσωπικών του δεδομένων, αλλά θα καταπολεμήσει τις προκαταλήψεις, την κοινωνική διάκριση και την παραπληροφόρηση. Το άρθρο ολοκληρώνεται με μία σύντομη περιγραφή περιπτωσιολογίας σχετικά με την στάση των χωρών εντός και εκτός Ευρώπης αλλά και των μεγάλων επιχειρήσεων απέναντι στο ChatGPT
Νικολάι Μπερντιάγιεφ: Δουλεία και ελευθερία του ανθρώπου
No full text 2024– 01Μπερντιάγιεφ: Δουλεία και ελευθερία του ανθρώπου Νικολάι Μπερντιάγιεφ [Nicolas Berdyaev]: Περί δουλείας και ελευθερίας του ανθρώπου (μτφ. Πάνος Σταθόγιαννης Γιώργος Πινακούλας). Αθήνα: Printa, 2019, 376 σ., 19 €.______________________________________________Κρίνει ο Μύρων Ζαχαράκης (Υπ. Δρ Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ)[email protected] Με την έκδοση της ελληνικής μετάφρασης, από το ρωσικό πρωτότυπο, του Περί δουλείας και ελευθερίας του ανθρώπου, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα 1939, το ελληνόγλωσσο φιλοσοφικό κοινό αποκτά τη δυνατότητα για μια πληρέστερη γνωριμία με τη φιλοσοφία του Νικολάι Μπερντιάγιεφ, καθώς μέσα στο βιβλίο συμπυκνώνεται ολόκληρη η κοσμοθεωρία του, θεμέλιο της οποίας είναι ο περσοναλισμός (σ. 27).Πρόκειται για έργο της ωριμότητας του Μπερντιάγιεφ, που έπεται χρονικά της κριτικής που έχει κάνει στον κομμουνισμό, τη φιλοσοφία της Ιστορίας και τη Ρωσική Επανάσταση που οδήγησε στο καθεστώς από το οποίο αυτός και πολλοί άλλοι διανοούμενοι απειλήθηκαν, διώχθηκαν και τελικώς εξορίσθηκαν από την πατρίδα τους, στην Ευρώπη.[1] Η σκέψη του Ρώσου φιλοσόφου είναι “ολιστική”, αγγίζοντας ζητήματα μεταφυσικής, γνωσιολογίας, αισθητικής, ηθικής και πολιτικής, τοποθετώντας παράλληλα το καθετί στην ευρύτερη συνάφειά του, αλλά και διαλογική, συνομιλώντας συνεχώς με άλλους διανοητές, θετικά ή αρνητικά, θυμίζοντας πάντως περισσότερο μια σειρά διεισδυτικών αποφθεγμάτων, παρά τη συστηματική πραγμάτευση που περιμένει κανείς συνήθως από μια φιλοσοφική πραγματεία.Πάντως, το βιβλίο θα μπορούσε να έχει τον τίτλο Το ανθρώπινο πρόσωπο και οι πειρασμοί του. Πράγματι, μέσα στις σελίδες του γίνεται λόγος για πειρασμό της ιστορίας (σ. 332), του πολέμου (σ. 207), του εθνικισμού (σ. 218), της επανάστασης (σ. 249), του κολεκτιβισμού και των ουτοπιών (σ. 262), του έρωτα (σ. 289), του αισθητισμού (σ. 307), ακόμη και της αστικότητας (σ. 239). Όλοι οι πειρασμοί καταλήγουν να υποδουλώνουν το ανθρώπινο πρόσωπο και με αυτόν τον τρόπο διαρθρώνονται τα περισσότερα κεφάλαια του βιβλίου.Ουσιώδης αρχή του προσώπου, σύμφωνα με τον Μπερντιάγιεφ, είναι ότι αυτό δεν μπορεί να είναι μέρος σε σχέση με κάποιο ευρύτερο όλον (σ. 45). Ο Χριστιανισμός είναι περσοναλισμός (σ. 116), ακριβώς επειδή εκφράζει την πεποίθηση ότι η αλήθεια δεν είναι κάτι το εντελώς παγιωμένο και ολοκληρωμένο, αλλά κάτι δυναμικό που ενσαρκώνεται σε ένα πρόσωπο (σ. 117). Βάση του περσοναλισμού είναι η αναγνώριση ότι το πρόσωπο είναι πρωταρχικότερο από το είναι (σ. 110) ή, αλλιώς, ότι το πρόσωπο βρίσκεται εκτός του είναι και εναντιώνεται σε αυτό (σ. 115).Πώς όμως, κατά τον Μπερντιάγιεφ, προέκυψε ιστορικά ο περσοναλισμός; Αρχικά, η λέξη “persona” προέρχεται από τον θεατρικό χώρο και σημαίνει τη “μάσκα”, αλλά αναπτύχθηκε φιλοσοφικά από τον Βοήθιο, ο οποίος είχε ορίσει το πρόσωπο ως έλλογο και ατομικό ον. Διαμέσου των Σχολαστικών, η έννοια “πρόσωπο” άρχισε να διακρίνεται από την έννοια “άτομο”, έπειτα ο Λάιμπνιτς εξέφρασε την ιδέα πως ουσία του προσώπου είναι η αυτοσυνειδησία, για να φτάσουμε τελικά στη φιλοσοφική τομή την οποία έκανε στη φιλοσοφική κατανόηση του προσώπου ο Καντ, ο οποίος του έδωσε μια ηθική και όχι πια απλώς διανοητική σημασία, συνδέοντάς το με την ελευθερία από κάθε προκαθορισμό που χαρακτηρίζει τον φαινομενικό κόσμο (σ. 59 και 114).Η ιδιαίτερη σπουδαιότητα του Καντ, και γενικότερα της νεότερης φιλοσοφίας, είναι ότι μας αποκάλυψε την ενεργητική συμμετοχή του ανθρώπου στον σχηματισμό του «αντικειμενικού» κόσμου (σ. 112). Για τον Μπερντιάγιεφ, προκειμένου να αποκτήσουμε μια καλή κατανόηση του τι είναι πραγματικά το πρόσωπο, καλά θα κάνουμε να εμβαθύνουμε στη διαφορά του με το άτομο: το άτομο, μια έννοια κυρίως βιολογική και κοινωνιολογική, είναι οτιδήποτε το αδιαίρετο σε σχέση με κάποιο ευρύτερο όλο (π.χ. έμβιος οργανισμός, κοινωνικό σύνολο κ.λπ.) στο οποίο υπάγεται (σ. 61).Στον αντίποδα αυτού, το πρόσωπο είναι βασικά η ανθρώπινη ελευθερία και ανεξαρτησία (π.χ. από τη φύση, την κοινωνία, το κράτος κ.λπ.) και είναι κάτι που δεν προέρχεται από αυτόν τον ατελή κόσμο μας, αλλά πηγάζει από τον Θεό, δείχνοντας πως ο άνθρωπος, όντας ταυτοχρόνως άτομο και πρόσωπο, είναι κατά κάποιον τρόπο το “σημείο τομής” (που είναι και σημείο της πάλης) μεταξύ δύο διαφορετικών κόσμων (σ. 328), αφενός του κόσμου της ελευθερίας, του πνεύματος και της ανεξαρτησίας, αφετέρου δε του κόσμου της ύλης, της εξάρτησης και της αιτιοκρατίας (σ. 62). Γι’ αυτό δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συγχέουμε τον ατομισμό με τον περσοναλισμό, δεδομένου ότι ο πρώτος οδηγεί σε νατουραλιστική φιλοσοφία, ενώ ο δεύτερος σε μια φιλοσοφία του πνεύματος (σ. 188). Μια περσοναλιστική φιλοσοφία, εξηγεί ο Ρώσος διανοητής, δεν μπορεί παρά να μεταφέρει το κέντρο βάρους από τις “αντικειμενικές” κοινότητες (κοινωνία, κράτος, έθνος, κάθε λογής συλλογικότητες) στο ανθρώπινο πρόσωπο, χωρίς όμως αυτό να συνεπάγεται κάποιον ατομοκεντρισμό εκ μέρους της (σ. 70).Ένα από τα παράδοξα που όμως συναντάμε όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε το πρόσωπο, είναι ότι αυτό μας εμφανίζεται εξαρχής συνυφασμένο με την αμαρτία και την ενοχή (σ. 87). Σύμφωνα με τον Μπερντιάγιεφ, κατά τον 19ο αιώνα, τέθηκε με μεγάλη ένταση το πρόβλημα του προσώπου από στοχαστές σαν τον Ντοστογιέφσκι, τον Κίρκεγκωρ, τον Νίτσε και τον Ίψεν, οι οποίοι εξεγέρθηκαν ενάντια στις διάφορες ορθολογικές φιλοσοφίες (σ. 80-81).Όντας ένα ον αντιφατικό και παράδοξο, ο άνθρωπος είναι βαθιά μέσα στον πυρήνα του ελευθερία, αγαπάει όμως τη “δουλεία” (σ. 90) και πηγή κάθε “δουλείας” είναι η “αντικειμενοποίηση” (σ. 91 και 89) – ένας όρος με κεντρική σημασία για τη φιλοσοφία του Μπερντιάγιεφ. Η αντικειμενοποίηση δηλώνει την προσαρμογή των στοιχείων του άλλου κόσμου (όταν αυτά εμφανίζονται εδώ) στα δεδομένα αυτού εδώ, την προσαρμογή του ανώτερου (σ. 328). Ο αγώνας ενάντια στην αντικειμενοποίηση και τη δουλεία που αυτή συνεπιφέρει, γίνεται μέσα από τη δημιουργία (σ. 175). Από όλες τις μορφές της ανθρώπινης δουλείας, μεγαλύτερη σημασία έχει η υποδούλωση του ανθρώπου στην κοινωνία (σ. 144), η πλήρης καταβύθιση στην οποία αποτελεί την κυριαρχία της απροσωπίας και της ανωνυμίας (σ. 158 και 88).Μέσα στην ιστορία, η αντικειμενοποίηση συντελείται μέσω διαφόρων μορφών κοινωνικοποίησης, πάντοτε όμως με τον εξής τρόπο: οι ιδιότητες του ανθρώπινου προσώπου προβάλλονται πάνω σε κοινωνικές ομάδες και αποκτούν έναν συμβολικό χαρακτήρα (σ. 235). Η έσχατη αλήθεια για την ανθρώπινη δουλεία, είναι ότι ο άνθρωπος καταλήγει να γίνεται δούλος του ίδιου του εαυτού του (σ. 179). Ο μεγαλύτερος και ο πιο υποδουλωτικός πειρασμός που έχει υπάρξει ποτέ μέσα στην ιστορία, είναι ο πειρασμός της “βασιλείας” (σ. 189). Η βασιλεία αυτού του κόσμου, είναι ό,τι ο Χριστός εννοούσε όταν αναφερόταν στη βασιλεία του Καίσαρα, η οποία βρίσκεται σε διαρκή διαμάχη με τη βασιλεία του Θεού (σ. 192).Ο Μπερντιάγιεφ έχει κατά νου την κυριαρχία που εκφράζει στην εποχή του η ισχύς του κράτους. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο μεγάλος κίνδυνος δεν βρίσκεται στην ίδια την ιδέα του κράτους, που εκτελεί αναγκαίες λειτουργίες, αλλά στην ιδέα της κυριαρχίας του κράτους, στην εκδοχή της θεοκρατίας, είτε της μοναρχίας, της αριστοκρατίας, της δημοκρατίας ή και του κομμουνισμού (σ. 197).[2] Εξάλλου, λίγο-πολύ όλα τα μεσοπολεμικά πολιτικά και καλλιτεχνικά κινήματα μαρτυρούν, λέει αλλού ο Μπερντιάγιεφ,[3] την πλήρη υποβάθμιση του ανθρώπινου προσώπου στον εικοστό αιώνα.Προχωρώντας σε ζητήματα πολιτικής φιλοσοφίας, ο Μπερντιάγιεφ μιλάει για τις επαναστάσεις και διατυπώνει τον ισχυρισμό ότι κάθε επανάσταση είναι, κατά κάποιον τρόπο, κάτι το “μοιραίο”, μια απόπειρα απελευθέρωσης από κάποια μορφή δουλείας, η οποία καταλήγει όμως να εγκαθιστά μια νέα δουλεία, σχεδόν αμέσως αφού έχει συντρίψει την παλιά, κατορθώνοντας έτσι τη διαλεκτική της αυτοαναίρεση (σ. 249-251). Όλες οι επαναστάσεις καταλήγουν τελικά στον καισαρισμό (σ. 257).Σύμφωνα με τον ίδιο, η ρίζα της αποτυχίας των επαναστάσεων είναι το ότι οι δράστες τους τείνουν πάντοτε να αντιμετωπίζουν το μέλλον ως ανώτερο ιδανικό και στόχο, ενώ το παρόν ως απλό μέσο για την πραγμάτωση αυτού του στόχου (σ. 25), το μεγάλο όμως μυστικό είναι ότι τα μέσα είναι σημαντικότερα από τους σκοπούς (σ. 256). Η μεγαλύτερη “επανάσταση”, που όμως δεν έχει ακόμη συντελεστεί, είναι η περσοναλιστική επανάσταση (σ. 251). Με το συγκεκριμένο θέμα είναι στενά συνυφασμένο και το πρόβλημα των ουτοπιών. Με τα λόγια του Μπερντιάγιεφ:Σε όλες τις εποχές ο άνθρωπος έχτιζε διαφόρων ειδών ουτοπίες κι επεδίωκε την πραγματοποίησή τους. Και το εκπληκτικότερο απ’ όλα: οι ουτοπίες είναι πολύ πιο πραγματοποιήσιμες απ’ όσο φαίνεται […] Όλες οι μεγάλες επαναστάσεις αποδεικνύουν ότι πραγματοποιούνται ακριβώς οι ριζοσπαστικότερες ουτοπίες, ενώ οι πιο μετριοπαθείς ιδεολογίες, που μοιάζουν πιο ρεαλιστικές και πρακτικές, ανατρέπονται και δεν παίζουν κανένα ρόλο […] Αυτή η πραγματικότητα ήταν ταυτόχρονα αποτυχία, και οδήγησε τελικά σ’ ένα σύστημα που δεν αντιστοιχεί στην ουσιαστική πρόθεση της ουτοπίας. Έτσι είναι γενικά η ιστορία. (σ. 268-269)Τότε όμως ποια λύτρωση μπορεί να υπάρξει για τα ανθρώπινα όντα; Περνώντας από το πρόσωπο στην κοινωνία και από εκεί στο ζήτημα της ιστορίας, ο Ρώσος φιλόσοφος διατείνεται ότι μέσα στην ιστορία συντελείται η διαρκής διαπάλη ανάμεσα στα στοιχεία των δύο κόσμων και επίσης η αποκάλυψη του Χριστιανισμού στον άνθρωπο (σ. 331), η οποία αποτελεί μια “ρωγμή” σε αυτόν τον κόσμο, όπου κάνει σποραδικά την εμφάνισή του ο άλλος (τέτοια “ρωγμή”, παρατηρεί, είναι κάθε σημαντικός άνθρωπος στην ιστορία) (σ. 338).Η ανθρώπινη ιστορία είναι ουσιαστικά μια διαρκής “αποτυχία”. Πρόκειται όμως για μια αποτυχία με νόημα, όπου δοκιμάζεται η ελευθερία του ανθρώπου (σ. 339):Η κοινωνία των ελεύθερων, η κοινωνία των προσώπων δεν είναι ούτε μοναρχία ούτε θεοκρατία ούτε αριστοκρατία ούτε δημοκρατία, ούτε αυταρχική κοινωνία ούτε φιλελεύθερη κοινωνία, ούτε αστική κοινωνία ούτε σοσιαλιστική κοινωνία, ούτε φασισμός ούτε κομμουνισμός ούτε επίσης αναρχισμός, αφού στον αναρχισμό υπάρχει αντικειμενοποίηση. Είναι καθαρός αποφατισμός, όπως καθαρός αποφατισμός είναι η γνώση του Θεού, ελεύθερη από έννοιες, από κάθε είδους εξορθολογισμού. (σ. 104)Η “νίκη” της ιστορίας δεν μπορεί παρά να έρθει στο τέλος της ιστορίας, που θα σηματοδοτεί το πέρασμα σε έναν άλλο κόσμο, που θα συμπίπτει με τη μεταμόρφωση αυτού του κόσμου. Πρόκειται για τη βασιλεία του Θεού (σ. 343). Με αυτό, ο Μπερντιάγιεφ μεταβαίνει στην εσχατολογία. Ο Μπερντιάγιεφ έχει ήδη προβεί αλλού σε μια σφοδρή κριτική της κοσμικής ιδέας της προόδου, τονίζοντας ότι αυτή έχει την απάνθρωπη ιδιότητα να απαιτεί από όλες τις προηγούμενες γενιές ανθρώπων, πριν από την πολυπόθητη κορύφωση, την οποία τοποθετεί σε ένα αόριστο μέλλον, να υποτάξουν ή και να θυσιάσουν τις ζωές τους, για την πολυπόθητη “νίκη” που μια μελλοντική γενιά θα απολαύσει κάποτε. Με λίγα λόγια, μεταχειρίζεται όλη την ανθρωπότητα πριν από την πραγμάτωση του ιδανικού της προόδου της, ως ένα μέσο και όχι ως αυτοσκοπό.[4]Αντίθετα, ο Χριστιανισμός, είναι στον πυρήνα του εσχατολογικός (σ. 342). Ωστόσο, τονίζει ο Μπερντιάγιεφ, η διακοπή της αντικειμενοποίησης και ο σχηματισμός μιας κοινωνίας ελεύθερων προσώπων, είναι κάτι που πρέπει να πραγματοποιηθεί ήδη από αυτή τη ζωή (σ. 104). Ο Θεός όμως δεν δρα με εξαναγκασμό, αλλά μονάχα μέσω της ελευθερίας του ανθρώπου (σ. 340). Αξίωση του περσοναλισμού είναι, σε τελική ανάλυση, η αξίωση για το τέλος της ιστορίας, μια αξίωση με ενεργητική και δημιουργική διάθεση (σ. 344), που περιλαμβάνει και θυσίες και βάσανα (σ. 345).Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, ο Μπερντιάγιεφ δίνει μια υπαρξιακή και χριστιανική διάσταση στον καντιανό δυϊσμό, συνδέοντας τον κόσμο των φαινομένων με τον ανθρώπινο πόνο και την κάθε λογής ατέλεια, διαπιστώνοντας έτσι την ανάγκη να επέλθει κάποτε το εσχατολογικό επίπεδο, ως η μοναδική και αναγκαία “επίλυση” αυτού του δυϊσμού.Το παρόν έργο έχει, βέβαια, και ορισμένα σημεία που χρήζουν περαιτέρω επισημάνσεων. Αρχικά, ο Ρώσος φιλόσοφος παρουσιάζει την ακόλουθη αντίφαση: ενώ διατείνεται, σε συμφωνία με τον Καντ, πως τον νοούμενο κόσμο ο άνθρωπος αδυνατεί να τον γνωρίσει, συμπληρώνοντας μάλιστα πως μπορεί να νοηθεί μόνο αποφατικά, στη συνέχεια παραθέτει αναλυτικά τις ιδιότητές του, αφήνοντας ουσιαστικά αναπάντητο το ερώτημα για την πηγή της βεβαιότητας με την οποία το πράττει.Επιπλέον, η διάκριση των δύο κόσμων, από τον Μπερντιάγιεφ, λαμβάνει έναν τόσο απόλυτο χαρακτήρα, πράγμα που γεννά το εύλογο ερώτημα του από πού τελικά προέρχεται ο φαινομενικός (και αξιολογικά κατώτερος) κόσμος, αφού ο νοούμενος εξ ορισμού δεν μπορεί να αποτελεί την αιτία του.Ερωτήματα γεννά, επίσης, και η αρκετά πολύπλοκη σχέση του Μπερντιάγιεφ με τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, από τον οποίο άλλοτε αντλεί (π.χ. τη θεολογική ιδέα του προσώπου) και στον οποίο άλλοτε εξαπολύει τα βέλη της κριτικής του (π.χ. στην παραδοσιακή θεολογική ιδέα της αιώνιας κόλασης, στην “ουσιοκρατική” τάση μερικών χριστιανών συγγραφέων),[5] με αμφότερες να μην επικαλούνται ένα σαφές και φανερό θεμέλιο. Εν ολίγοις, εν ονόματι τίνος ασκεί ο Μπερντιάγιεφ την κριτική του και γιατί σε άλλα σημεία αποδέχεται χριστιανικές ιδέες; Κανένα ξεκάθαρο κριτήριο δεν παρέχεται μέσα στο βιβλίο, και ο ίδιος δηλώνει φιλόσοφος, όχι θρησκευτικός μύστης, κάτι που προφανώς τον αποτρέπει από το να επικαλεστεί ρητά το άμεσο μυστικιστικό βίωμα.Τέλος, ο ρόλος της εσχατολογίας στη σκέψη του Ρώσου υπαρξιστή καθίσταται ασαφής, αφού ο Μπερντιάγιεφ αφενός κρίνει “αναγκαία” την οριστική αποκατάσταση του κόσμου μας, αφετέρου όμως διευκρινίζει ότι αυτή δεν μπορεί να επέλθει “αιτιοκρατικά”, παρά μονάχα με την ελεύθερη συνεργασία Θεού και ανθρώπου. Τελικά, στο βιβλίο δεν ξεκαθαρίζεται αν αυτή είναι αναγκαία (κάτι που θα σήμαινε ντετερμινισμό) ή εξαρτώμενη από την ελεύθερη δημιουργία (οπότε μπορεί και να μην επέλθει ποτέ, κάτι που θα ακύρωνε την ελπίδα στην οποία ο συγγραφέας προσβλέπει). Αυτές οι παρατηρήσεις, πάντως, δεν αναιρούν την οξυδέρκεια και την πρωτοτυπία με την οποία ο Μπερντιάγιεφ διεισδύει στα φιλοσοφικά προβλήματα με τα οποία καταπιάνεται, π.χ. υιοθετώντας τη λεπτή και σημαντική διάκριση ανάμεσα σε “πρόσωπο” και “άτομο”, καθώς και ανάμεσα σε “ουτοπία” και “εσχατολογία”.[6]Συμπερασματικά, η παρούσα έκδοση συνιστά αξιόλογο εγχείρημα, δεδομένης της γενικής απουσίας αντίστοιχων μεταφρασμένων έργων σημαντικών περσοναλιστών στοχαστών (π.χ. Μαριτέν, Μουνιέ), καθώς και της περιορισμένης έκδοσης άλλων (π.χ. Μαξ Σέλερ). Ακόμη περισσότερο, η παρούσα έκδοση έχει ιδιαίτερη αξία, δεδομένου ότι λόγω της ιστορικής σκιαγράφησης της έννοιας του “προσώπου”, από τον συγγραφέα του, της λεπτής και διεισδυτικής συλλογιστικής, αλλά και της διαλογικής διάθεσής του με άλλους γνωστούς περσοναλιστές, μπορεί να λειτουργήσει ως εισαγωγή, στα καθ’ ημάς, για το συγκεκριμένο φιλοσοφικό ρεύμα, ανοίγοντας ίσως έναν νέο εκδοτικό και μεταφραστικό κύκλο στο προσεχές μέλλον. Αν και το ελληνικό κοινό είχε εδώ και δεκαετίες την ευκαιρία για μια γνωριμία με έργα του Μπερντιάγιεφ, ο νέος αυτός τόμος μεταφράζεται για πρώτη φορά και η συμβολή του καλείται να προστεθεί, δεδομένης της σημασίας του στη συγγραφική πορεία του Ρώσου φιλοσόφου. Τέλος, η μετάφραση του κειμένου έχει γίνει σε καλή και προσεγμένη νεοελληνική, που διευκολύνει τον αναγνώστη να εμβαθύνει καλύτερα στα φιλοσοφικά του νοήματα.[7] __________[1] Για τον ρόλο της εξορίας αυτής στη διαμόρφωση της ρωσικής διανόησης γενικότερα, του Μπερντιάγιεφ συμπεριλαμβανομένου, μπορεί κανείς να συμβουλευθεί το βιβλίο Paul L. Gavrilyuk, Ο π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ και η Ρωσική Θρησκευτική Αναγέννηση (μτφ. Νικόλαος Ασπρούλης. Βόλος: Εκδοτική Δημητριάδος, 2022), ιδιαίτερα το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο. Το βιβλίο επιχειρεί, μεταξύ άλλων, να δείξει πως ο περσοναλισμός τον οποίο μεταχειρίσθηκαν οι Ρώσοι θεολόγοι του εικοστού αιώνα, προβάλλοντάς τον πάνω στην πατερική σκέψη, ανήκει στην πραγματικότητα σε πιο σύγχρονα ρεύματα, προ παντός δε στον Χέρτσεν (Alexander Herzen) και στον Γερμανικό Ιδεαλισμό από τον οποίο αυτός διαμορφώθηκε (άποψη που φαίνεται μάλλον να επιβεβαιώνει όσα μας λέει ο Μπερντιάγιεφ για τον ρόλο του Kant στη διαμόρφωση του περσοναλισμού).[2] Νικόλαος Μπερδιάγεφ, Δοκίμιο εσχατολογικής μεταφυσικής (μτφ. Χρήστος Μαλεβίτσης. Αθήνα: Αρμός 2010 [1984]), σ. 184· Nicolas Berdyaev, Το πεπρωμένο του ανθρώπου στο σύγχρονο κόσμο (μτφ. Ευτυχία Γιούλτση. Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, 1980), σ. 44-5.[3] Nicolas Berdyaev, Το πεπρωμένο του ανθρώπου στο σύγχρονο κόσμο (μτφ. Ευτυχία Β. Γιούλτση. Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, 1980), σ. 35-37.[4] Νικολάϊ Μπερντιάεφ, Το νόημα της ιστορίας (μτφ. Σωτήρης Δημόπουλος. Αθήνα: Εναλλακτικές εκδόσεις, 2021), όλο το κεφάλαιο «Το δόγμα της προόδου και το τέλος της ιστορίας».[5] Μάλιστα, πάνω σε αυτό το ζήτημα, ο φιλόσοφος έχει αφιερώσει ένα ολόκληρο έργο του. Βλ. Νικόλαος Μπερντιάεφ, Αλήθεια και Αποκάλυψη (μτφ. Χρήστος Μαλεβίτσης. Αθήνα: Δόμος, 2010), ιδιαίτερα το 3ο και το 8ο κεφάλαιο.[6] Για τη σχέση του προσώπου με την ελευθερία, βλ. Νικολάι Μπερντιάγιεφ, «Το πρόβλημα του ανθρώπου: για μια χριστιανική ανθρωπολογία» (μτφ. Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης), Στέπα: Επιθεώρηση Ρωσικού Πολιτισμού 14 (2019) 424-446, και σε αυτοτελή έκδοση (Αθήνα: Εκδόσεις s@mizdat, 2020). Για μια σφαιρικότερη επισκόπηση του έργου του Ρώσου συγγραφέα, ο αναγνώστης μπορεί να συμβουλευθεί και το Μύρων Ζαχαράκης, «Nicolas Berdyaev: ένας υποτιμημένος στοχαστής», Στέπα 14 (2019) 406-420.[7] Θα ήθελα εδώ να ευχαριστήσω τους ανώνυμους κριτές του περιοδικού, για τα χρήσιμα σχόλιά τους κατά την τελική διαμόρφωση του παρόντος κειμένου. Δημοσιεύθηκε: 12.4.2024.Τρόπος παραπομπής στη βιβλιοκρισία:Ζαχαράκης, Μύρων: (Βιβλιοκρισία του:) Ν. Μπερντιάγιεφ: Περί δουλείας και ελευθερίας του ανθρώπου (μτφ. Πάνος Σταθόγιαννης Γιώργος Πινακούλας). Αθήνα: Printa, 2019). Κριτικά 2024-01, https://doi.org/10.26262/critica.v14i0.10021
Συγκριτισμός και διακειμενικότητα: “Η μορφή του Τειρεσία στον Σοφοκλή και στους Μαστούς του Τειρεσία του Απολλιναίρ”
No full textΤο πρόσωπο του τυφλού μάντη Τειρεσία εμφανίζεται σε αρκετά έργα του αττικού δράματος. Συγκεκριμένα, όμως, στις τραγωδίες του Σοφοκλή που θα μας απασχολήσουν σε αυτή τη μελέτη, ο Τειρεσίας εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Οιδίποδα Τύραννο. Εκεί, ο μάντης λειτουργεί ως καταλύτης στην ανάπτυξη και την εξέλιξη του μύθου αφού θα αποκαλύψει ένα μυστικό που θα καθορίσει το μέλλον της οικογένειας των Λαβδακιδών Συνακολούθως, βλέπουμε τον Τειρεσία να έχει σημαντική παρουσία στην Αντιγόνη. Ο μάντης εδώ προειδοποιεί για τα τραγικά γεγονότα που θα συμβούν στον οίκο του Λαβδακιδών αν ο βασιλιάς Κρέοντας δεν ανακαλέσει την απόφασή του να τιμωρήσει την Αντιγόνη με θάνατο. Ο μάντης στις σοφόκλειες τραγωδίες – Οιδίπους Τύραννος και Αντιγόνη – λειτουργεί ως καταλύτης στην ανάπτυξη του μύθου και η ικανότητά του να προειδοποιεί και να προειδοποιεί τους πρωταγωνιστές για το μέλλον είναι μια άκρως πολιτική πράξη και ταυτόχρονα σχετίζεται με το ηθικό καθήκον και τη διαφύλαξη της ιδεολογίας και των αξιών της πόλης.Εκτός από τη μαντική ικανότητα, ο Τειρεσίας διατηρεί ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Ζει την εμπειρία της μεταμόρφωσής του από άνδρα σε γυναίκα και μετά πάλι σε άνδρα. Ένας από τους μύθους που εξηγεί την τύφλωσή του και τη μετάβασή του από άνδρα σε γυναίκα είναι ότι η Ήρα τον μεταμόρφωσε σε γυναίκα όταν διαφώνησε μαζί της για το ποιο από τα φύλα βιώνει περισσότερη ευχαρίστηση και απόλαυση κατά τη διάρκεια της ερωτικής συνεύρεσης. Η απάντηση που εξόργισε την Ήρα ήταν ότι οι γυναίκες βίωναν περισσότερη ευχαρίστηση.Η έμφυλη αλλαγή και τροποποίηση της ταυτότητας φύλου που βίωσε ο Τειρεσίας εμφανίζεται και σε άλλους μύθους. Κυρίως οι Θεοί είναι αυτοί που μπορούν να αλλάξουν φύλο, όπως η Αθηνά που μεταμορφώνεται σε Μέντη – στενή φίλη του Οδυσσέα -. Οι θνητοί δεν μπορούν να αλλάξουν φύλο με την ίδια ευκολία. Σε πολλές περιπτώσεις, ωστόσο, για να το πράξουν, μεταμφιέζονται. Έτσι, είτε μέσω μετασχηματισμού είτε μέσω μεταμφίεσης, το ζήτημα της αλλαγής φύλου ή της ταυτότητας φύλου ήταν ένα ζήτημα που είχε τεθεί και απασχολούσε τους αρχαίους μύθους.Επιστρέφοντας στον Τειρεσία, η μορφή του μάντη εμφανίζεται αργότερα στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Συγκεκριμένα, ως ανδρόγυνη φιγούρα, τον βρίσκουμε στο σουρεαλιστικό έργο του Γκυγιώμ Απολλιναίρ Οι μαστοί του Τειρεσία (Les Mamelles de Tirésias). Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1917.Ο Aπολλιναίρ τοποθετεί έντεχνα τη μορφή του Τειρεσία στο κέντρο της ιστορίας του. Παράλληλα, αντιλαμβάνεται και διαπραγματεύεται με ιδιαίτερο τρόπο το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της μεταμόρφωσής του σε γυναίκα.Η διασκευή του μύθου του Τειρεσία ως μετάβαση από το αρσενικό στο θηλυκό, όπως αποτυπώνεται από τον Aπολλιναίρ, δημιουργεί μια νέα προοπτική στην ανάγνωση και ερμηνεία ζητημάτων που αφορούν το φύλο, τις σχέσεις εξουσίας, τη διακειμενικότητα και την πρόσληψη των αρχαίων ελληνικών κειμένων. Ενώ η ερμηνεία της μαντικής ικανότητας του Τειρεσία ως αμιγώς πολιτικής πράξης αναδεικνύει και γεννά σκέψεις και περαιτέρω προβληματισμούς για την πολιτική και ιδεολογική διάσταση της αττικής τραγωδίας.
Performance and strategy use in integrated writing paraphrase and source attribution
No full textDespite the prevalence of integrated writing tasks in academia and in tests of academic English competence, problems in effective use of paraphrase and source attribution still persist, especially in English as a Foreign Language (EFL) contexts. The effectiveness of strategy instruction (SI) on these aspects of writing may hold much promise but remains scarce, and the relation between writing performance and language strategies warrants further investigation. Against this backdrop, this study conducts SI intervention in a watch-and-read-to-write integrated writing task. The aim is to investigate the effect of SI on students’ performance in paraphrase and source attribution along with the use of related language strategies in an integrated writing task. We also look into the influence of the students’ language competence level on their performance and strategy use. Results show similar patterns of both improved performance in paraphrasing and source attribution and increased frequency of strategies. Similar differences in performance and strategies related to the two skills between B1 and C1 levels are also indicated. The study highlights the developmental and volatile nature of strategies and the importance of SI scaffolding in English for Academic Purposes (EAP)
Mobile Locative Media and Hybrid Narrative Spaces: Editorial
No full textThis editorial offers an overview of the development of mobile locative media, exploring its various representations, experimentations, and manifestations. Mobile locative media can be located at the interstices of multiple fields and disciplines, while various theoretical threads have also emerged out of its study. These technologies appeared as a result of a number of convergences and cultural turns, which are evident in today’s world. The spatial, the narrative, the digital and postdigital, the geohuman, the embodied, the sonic, the object, the ambient, and the metamodern turn, constitute paradigm shifts in the midst of which mobile locative media have evolved. The current special themed issue aims to provide readers with engaging entry points into the exploration and understanding of mobile locative media and its intersection with space and narrative. The essays included here offer broad approaches to mobile locative media, revealing its transformative potential as regards the modalities of spatial representation, as well as its dynamic multifaceted nature, while also inspiring further research questions
Brainstorming on the Encoding of Eastern Music Scripts, Middle-Byzantine Neumes as a Case-Study
No full textThe effort to encode neumatic scripts has primarily focused on Western European repertories, with little attention given to the neumes employed in the East. To address this gap, we propose to raise awareness on some methodological issues that have hindered modern scholars from encoding Eastern neumes. Our case study is the Middle-Byzantine music script, employed from the mid-12th century to about 1815 across a large geographical area encompassing mainly Eastern Europe and part of the Middle East. This music script has been chosen since it has many points of contacts with Western neumatic scripts but, at the same time, its basics differ radically from what we encounter in the West. Indeed, music scripts in the East are of the ‘articulatory’ type, serving as a guide on how to make music, almost similar to a tablature style of notation. In Western neumatic scripts instead, the performance is captured mostly within the neume.Compared to the encoding of Western neumes, the encoding of Byzantine neumes in a machine-readable format entails further challenges. Middle-Byzantine neumes are rich in metadata; thus their encoding should include 1) information on historically informed practice, which is available through musical treatises, manuscripts, and the oral tradition of Byzantine Chant; 2) the names of the neumes in Greek, possibly with transliteration, translation, and etymology. This article contributes to the ongoing discussions on encoding of non-Western early music, particularly the Middle-Byzantine neumatic script, and encourages a collaborative effort to find the most effective way to encode Eastern neumes in general