İbn Haldun Çalışmaları Dergisi (E-Journal)
Not a member yet
100 research outputs found
Sort by
Economic Development and Corruption in the Post-Revolution Tunisia: Back to the Cycle of Ibn Khaldun
Full text linkTunus, General Zine El Abidine Ben Ali tarafından 23 yıl önce kurulan totaliteryan rejime 14 Ocak 2011 son vermeyi başarmıştır. Tunus yeni bir demokratik döneme girmiştir ve ekonomisini kurmaya başlamıştır. Fakat, yeni sosyal ve ekonomik “temiz toplum” modeline rağmen, yolsuzluklar halan toplumu etkilemekte ve ekonomik gelişmeyi engellemektedir. Bu araştırma, Tunus\u27taki devrim sonrası ekonomik gelişmeyi ve yolsuzlukları Tarihçi İbn Haldun’un 1377 yılında yazdığı Mukaddime kitabının ışığında yeniden gözden geçirmeyi ve incelemeyi amaçlamaktadır. İbn Haldun’un pek çok hanedanlığın kurulması, yükselmesi ve çöküşlerini incelemesine göre geliştirdiği teorisine göre, bir birey halk adına daha çok adalet ve demokrasi istemesiyle iş başına gelmekte ve güç elde etmektedir. İbn Haldun’un teorisine göre bu döngü, hanedanlığın yolsuzluklara bulaşmasıyla kırılır, böylece yönetimde olanlar ve buna karşı ayaklananlar arasında bir eşitsizlik olur ve bunun sonunda da yeni bir yönetici- kral iş başına gelir. Tunus’un yeni ekonomik modeli, İbn Haldun’un önerdiği politik döngü modeline uymakta mıdır? İşler ne kadar kötüleşti? Tunus\u27ta devrim sonrası yeni bir ekonomik model bekleyebilir miyiz? Bu yazıda bu ve buna benzer sorulara cevaplar aranmaya çalışılmaktadır. Bu çalışma iki kısım şeklinde organize edilmiştir. Birinci kısımda Yasemin devriminin oluştuğu ve yeni ekonominin kurulduğu şartlar kısaca özetlenmiştir. İkinci kısımda İbn Haldun’un politik değişim döngüsü incelenmiş ve bunun ne dereceye kadar Tunus\u27taki gözlenen yolsuzluk durumuna uygulanabilirliği incelenmiştir.Since 14th January 2011, Tunisians managed to end the totalitarian regime settled 23 years ago by the General Zine El Abidine Ben Ali. Tunisia entered a new democratic era, and started building its economy. But despite of the new social and economic model based on “clean society”, corruption is still affecting the society and refraining the economic development of the country. The research tries to reexamine the economic development and corruption in the post-revolution Tunisia at the light of the political cycle proposed by the historian Ibn Khaldun in 1377 in the Moqaddima. The theory of Ibn Khaldun, based on the observation of rises and falls of numerous dynasties, starts with the arrival to power of an individual, acting in the name of people, claiming more justice and democracy. In the end of the Ibn Khakdoun cycle, the dynasty is affected by corruption and breaks down, and the rupture of the equilibrium between the reigning dynasty and the rising protesting tribes lead to the emergence of a new king. Did the new Tunisian economic model follow the political cycle observed by Ibn Khaldun? To what extent things got worse? Can we expect a new economic cycle in the post-revolution Tunisia? These are some of the questions to which I will try to find answers in the study. The research is organized into two sections. The first one reminds briefly the circumstances of the Jasmine revolution and the building of a new economy. The second examines the political cycle of Ibn Khaldun, showing to what extent it effectively applies to corruption in the Tunisian case
Categorized Conception of Islamic Legal History of Ibn Khaldun: A Retrospective Paradigm of Legal Cartography
Full text linkSınır ötesi yasal anlayış, herhangi bir yargı yetkisinin, söz konusu sistemle çelişen durumu çözmesine yardımcı olacak eril bir aygıttır. Anlamanın farkına varmak için, bazı teorik araçlar merkezi oyuncular olarak işlev görür. Bu araçlar arasında yasal haritacılık çok önemlidir. Son yıllarda batı hukuk akademisinde karşılaştırmalı hukuk disiplininin yükselişini tetiklemiş olabilir. Buna karşılık, İslami yasaların, tüm bu anlayışlarla ve yüzyıllar öncesinin ötesinde zengin olduğu görülmüştür. Doktrin yöntemini benimseyen bu makale, İbn Haldun\u27un Mukaddimesindeki jeolojik ev sahipleriyle eşleştirildiği şekliyle İslam Hukuku\u27nun çeşitli yasal metodolojilerini ele almayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, İbn Haldun\u27un, farklı doktrinsel okulların (madhahib) alanını, kartografik bir paradigma olarak betimleyip, batı hukukçuları ve hukuk akademisyenleri tarafından ağır basan bir İslami yasal haritacı olduğunu göstermektedir.Crossboundary legal understanding is a masculine device which would help any jurisdiction solve the issue whose position is at odds with that given system. In terms of realizing that understanding, inter alia some theoretical tools function as central players. Among those tools, legal cartography is a very pivotal one which might have triggered the rise of the discipline of comparative jurisprudence in western legal academia in recent decades. In contrast, Islamic corpus juris is seen to have been rich with all those conceptions and beyond centuries before. This paper in adopting doctrinal method, aims to explore Ibn Khaldun’s treatment of diverse legal methodologies of Islamic Law as mapped with their geological hosts in Muqaddimah. This study shows that Ibn Khaldun is an Islamic legal cartographer who by depicting the domain of different doctrinal schools (madhahib) as a cartographic paradigm could have predominated the western jurists and legal academics
Dawla and Leviathan: Ibn Khaldun and Hobbes in Defense of State Authority
Full text linkİbn Haldun ve Thomas Hobbes siyaset kurumu öncesi durumu tolere edilemez cebir ile tasvir etmekte ve sağlam bir siyasi otoritenin kurulmasını istikrar için en önemli umut olarak görmektedir. Ne var ki, bu otoritenin kaynağını tespit noktasında ikisi ayrılmaktadır. Hobbes açısından egemenlik, toplu bir barış arzusundan ilham alan umumi bir rıza ve muvafakat ile ortaya çıkarken; İbn Haldun, bunun ancak “asabiyya” olarak bilinen, kapsamlı bir kavmiyet duygusundan gücünü alarak pekiştiğini söylemektedir. Modern siyaset, yaygın rıza ve hukuka vurgu yapan Hobbes’un yaklaşımını, kavmiyet duygusu, himaye ve özel çıkarlara vurgu yapan İbn Haldun’un yaklaşımı ile kaçınılmaz olarak birleştirmektedir.Ibn Khaldun and Thomas Hobbes both present the pre-political state as characterized by intolerable violence, and view the establishment of a strong political authority as the best hope of stability. Yet they differ in tracing the origin of this authority. For Hobbes, sovereignty arises due to universal consent and agreement inspired by a collective desire for peace, while for Ibn Khaldun it is consolidated only through the overwhelming power of a tribal feeling known as asabiyya. Modern politics inevitably combines the emphasis on popular consent and law so characteristic of Hobbes, and the tribal feeling, patronage, and special interests so characteristic of Ibn Khaldun
Ethnic Violence and Conflict: The Dynamics of Ibn Khaldun’s Theory of Asabiyyah (Social Feeling)
Full text linkToplumsal değişimi çatışmaya iten şey nedir? Bu muhtemelen devlet içi çatışmaları neyin beslediğinin ele alınmasında ana zorluktur. Neden bazı gruplar bazı etnosentrik ihtiyaçların peşinde koşarken ayrılıkçı bir kimlik ve politika iddia ediyorlar? Tarih boyunca, etnik çatışmalar uzun zamandan beri uluslararası politikanın bir bileşeni olmuştur. Bugün bile, etnik savaşlar dünyadaki en yaygın silahlı çatışmalar biçimi olmaya devam ediyor. Modernleşme mücadelesi, etnik grupları dayanmaya hazır olmadıkları yabancılaşmaya itiyor. Sosyo-kültürel ve politik bağlara, değerlere, yönelimlere, kurumlara ve hiyerarşik sosyal düzene meydan okumalar, bu etnik grupların seçkinleri tarafından kimliğe tehdit olarak algılanmaktadır. Dahası, modernleşmenin yarattığı yoğun ve kapsamlı rekabet, sosyal hayal kırıklığı, toplumsal çatışma ve şiddete yol açan öfke yaratmaktadır. Arka planda, İbn Haldun’un “Asabiyyah (birliktelik)” kuramı, bu etnik grupların toplumsal köleliğini anlamada hayati bir rol oynamaktadır. Bu karmaşık terimin hem grubun birleştirici gücünü, hem de kendi özgünlüğüne ve ortak özlemlerine sahip olduğu bilincini kaçınılmaz bir şekilde güç arayışı uyandıran gerginlikleri kapsadığını açıklamaktadır. Buna göre, “Asabiyyah”, sosyal grupları hegemonik steroidler üzerine yerleştiren ve bireylerin belirli bir zamanda kendilerini güçlü hissetmelerini sağlayan şeydir. Bu makale, çağdaş etnik çatışmaları ve şiddeti Ibn Khaldun’un asabiyet (birliktelik) teorisi ile keşfetmeye ve incelemeye çalışmaktadır. Herhangi bir kültürel, sosyal, politik tehdidin çatışmaya yol açtığı sonucuna varmaktadır. Karar vermede ve politika oluşturma organlarında uygun demokratik alan ve etnik grupların temsil edilmesinin etnik gerilimleri azaltacağını savunulmaktadır.What drives social change toward conflict? This is probably the main challenge in addressing what nurtures intra-state conflicts, and why sub-groups rebel and claim a separatist identity and politics in the pursuit of some ethnocentric needs. Throughout history, ethnic conflicts have long been a component of international politics. Even today, ethnic wars continue to be the most common form of armed conflicts around the world. The challenge of modernisation produces alienation which the ethnic groups are ill-prepared to withstand. Challenges to socio-cultural and political ties, values, orientations, institutions and hierarchical social order is often viewed or perceived by the elite of these ethnic groups as threats to identity. Moreover, the intensive and extensive competition created by modernisation generates social frustration and anger leading to social conflict and violence. In this backboard, Ibn Khaldun’s theory of ‘Asabiyyah (social feeling) plays a vital role understanding the social bondage of these ethnic groups. He explained how this complex term encompasses both the cohesive force of the group, the conscience that it has its own specificity and collective aspirations, and the tensions that animate it ineluctably to seek power. Accordingly, ‘Asabiyyah is what puts social groups on hegemonic Steroids, and makes individuals feel powerful at a particular point in time. The paper attempts to explore and examine the contemporary ethnic conflicts and violence through Ibn Khaldun’s theory of social feeling. It concludes that any cultural, social, political threat to an ethnic group leads to conflict. It advocates that providing proper democratic space and representation of ethnic groups in decision making and policy forming bodies would reduce the ethnic tensions
Umran İlmi, Çatışma Çözümü ve Barış
Full text linkoai:ojs.journal.ihu.edu.tr:article/9It can be stated that one of the most important facts determining today\u27s world is conflict. Of course, it is clear that there is a need for remedial approaches to conflict resolution and peace and new practices by taking advantage of this approaches. At this point, by benefiting from the data of ‘Ilmu\u27l-Umrân\u27 invented by Ibn Khaldun (1332-1406), who influenced many thinkers, scholars, intellectuals and politicians till today, it may be thought that some new approaches can be brought about conflict resolution and peace in today’s world of conflict. The meanings that Ibn Khaldun puts on such concepts as umran, civilization, conflict, peace, conflict resolution, asabiya, religion, change, property, state can help in this context. In this study, the researcher tries to consider and understand contributions of Science of Umran to conflict resolution and peace approaches presented to science and mankind.Bugünün dünyasını belirleyen en önemli olgulardan birinin çatışma olduğu söylenebilir. Elbette çatışma karşısında çatışma çözümü ve barış için çözüm getirici yaklaşımlara ve bu yaklaşımlardan yararlanarak yeni uygulamalara ihtiyaç olduğu açıktır. Bu noktada bugüne kadar birçok düşünür, bilim adamı, aydın ve siyaset adamını etkilemiş olan İbn Haldun’un (1332-1406) icat ettiği Umran İlminin (‘Ilmu’l-‘Umrân) verilerinden yararlanarak bugünkü çatışma dünyasında çatışma çözümü ve barış için bazı yeni yaklaşımlar getirilebileceği düşünülebilir. İbn Haldun’un umran, medeniyet, çatışma, barış, çatışma çözümü, asabiyet, din, değişim ve mülk gibi kavramlara yüklediği anlamlar, bu çerçevede yardımcı olabilir. Bu çalışmada, İbn Haldun’un bilime ve insanlığa armağan ettiği Umran İlminin çatışma çözümü ve barış yaklaşımlarına katkıları ele alınmakta ve anlaşılmaya çalışılmaktadır
Yanılgının Kesinliğinden Yenilginin Diyalektiğine: İbnü’l-Arabî ve İbn Haldun’da Galibiyetin Sosyolojik ve Metafizik İlletleri
Full text linkBoth Ibn al-Arabi’s universe and Ibn Khaldun’s prosperity are a loud network of relations that revolve around reason and spites. The interpretations they make about the nature and structure of these relations allow us to see the contrast between the worlds of two different thinkers. In this sense, although Ibn al-Arabi and Ibn Khaldun are the children of a single civilization, their depictions of the scenery they watch are different. When we look at any common subject that both are interested in, it will immediately be noticed how the conceptual and terminological world has changed the frame of explanation. While Ibn al-Arabi’s picture is a universe with all its dimensions, the frame of Ibn Khaldun is the social prosperity. This article sets out the route of comment on “defeating and being defeated” as the main path in order to compare the approaches of two different thinkers. While one constructs the case of defeat with terminological choices such as knowledge, ability, confirmation, acuity of belief, exonerate, similitude, polytheism, tawhid, unity, abundance, the help of god, concussion, breach, the other uses the concepts of predominance, invasion, oppression, dominance, courage, wildness/savagery, social solidarity, bedouin-ḥaḍar community.Hem İbnü’l-Arabî’nin âlemi, hem de İbn Haldun’un umranı illet ve nispetler etrafında dönen gürültülü bir ilişkiler ağıdır. Bu ilişkiler düzeninin doğası ve bünyesi hakkında yaptıkları yorumlar, iki farklı düşünürün izledikleri dünya resmi arasındaki kontrastı görmeye imkân sunar. Bu anlamda İbnü’l-Arabî ve İbn Haldun tek bir medeniyetin çocuğu olsalar da seyrettikleri manzarayı resmedişleri farklılık arz eder. Her iki düşünürün ele aldığı herhangi bir ortak konuya bakıldığında, kavramsal ve terminolojik dünyanın, açıklama çerçevesini nasıl değiştirdiği hemen fark edilecektir. İbnü’l-Arabî’nin izlediği resim bütün boyutları ile âlem iken, İbn Haldun’un çerçevesi toplumsal umrandır. Bu makale iki farklı düşünürün yaklaşımlarını mukayese etmek için “yenmek ve yenilmek” konulu yorum güzergâhını temel izlek olarak belirler. Biri yenilgi olgusunu bilgi, kudret, tasdik, inanç kesinliği, tenzih, teşbih, şirk, tevhid, vahdet, kesret, nusret, sarsıntı, gedik gibi terminolojik seçimlerle inşa ederken, diğeri galebe, istila, tagallüb, hâkimiyet, cesaret, vahşet/yabanilik, asabiyyet, bedevi-hadari topluluk kavramları etrafında değerlendirir
Türk Yahudi Kimliğinin Üç Temel Taşı: Aidiyet, Vatandaşlık ve Asabiyet
Full text linkIn the early 20th century, the Republic of Turkey has emerged as a nation state from the ashes of the Ottoman Empire from which it had derived its state and sociocultural structure. In fact, the sociocultural heritage has led to a great number of serious issues, especially in terms of citizenship, identity and rights, administration, and, even in daily life in the newly-founded republic. With their distinct sociocultural experience, the Jewish community, one of the many religious communities in Turkey, has distinguished itself from the other communities. Although the Jewish community had been under the protection of the Ottoman Empire for centuries, their existence in Anatolia roots back to earlier centuries, even millennials. Additionally, in the late 15th century, the Jews that are exiled from the Iberian Peninsula by inquisitions took refuge in the Ottoman Empire. With the occurrence of some disturbing events in the country and the establishment of the Jewish state, Israel, their population has significantly decreased due to emigrations over the years. In this study, the main pillars of the construction of the identity of Turkish Jewish community in terms of “belonging”, “citizenship” and “asabiyet”. Not only does the study analyze the presence of Israel State as a “safe shelter”, but it also discusses the notion of land and history, and the laws regarding taxation and conscription with regarding to belonging and citizenship respectively.Osmanlı Devleti’nin devlet ve toplum yapısından kaynaklanan sosyokültürel mirası devralan Türkiye Cumhuriyeti, tarih sahnesinde mecburi ve ani bir kesikle, ulus devlet hüviyetinde teşekkül etmiştir. Söz konusu sosyokültürel miras özellikle vatandaşlık, kimlik ve haklar konularında, gerek gündelik yaşamda gerekse de idari alanda tezahür eden sorunlara sebep olmuştur. Yaşadıkları sosyokültürel deneyim Türkiye Cumhuriyeti’nin dini cemaatlerinden birisi olan Yahudi toplumunu özgün kılmıştır. Anadolu coğrafyasındaki varlığı İsa peygamberden önceye dayanan Yahudi grupları, Bizans sonrası Osmanlı himayesine girmişlerdir. On beşinci yüzyılın sonlarında İspanya’da ve Portekiz’de kurulan engizisyon mahkemelerince sürgün edilen Yahudiler, Osmanlı Devleti’ne sığınmışlardır. Türkiye Cumhuriyeti kurulana kadar geçen süreçte artan Yahudi nüfusu, kimi itici sebepler ve İsrail Devleti’nin kurulması sonucunda Türkiye’nin verdiği dış göç ile azalmıştır. Bu çalışma, Türk Yahudi toplumunun kimlik inşası sürecinde kurulan aidiyet ve vatandaşlık bağı ile asabiyet ilişkisine odaklanacaktır. Bu odağın merkezinde aidiyet bağı olarak toprak ve tarih, vatandaşlık bağı olarak vergi ve askerlik ile birlikte asabiyet ilişkisi olarak da sığınılacak bir liman olarak güçlü İsrail devletinin varlığı yer almaktadır
الآخر ومقامه في ضوء أطروحة ابن خَلدون في مقدمته
No full textIbn Khaldun investigates the concept of "the Other" through a holistic social approach. The multi-layered examination highlights the importance of "the Other" and collaborates with( him) to meet the minimum requirements of primitive life as well as the more complex and civil life of societies that tend to differ in terms environmental and climate conditions. In addition to the role that religion and tribalism play in defining and dealing with "the other", Ibn Khaldun examines "the Other" in the state of peace and war and considers that radical tribalism and injustice are the introduction to the destruction of the civilization. This research examines Ibn khaldun\u27s postulation about the Other from the following two main perspectives: 1) The other whether civilized or not as distributed in the world. 2) The way Ibn Khaldun thought of Arabs. All in all, The final conclusion showed that Ibn Khaldun stigmatized Arabs (Bedouins) and other nations according to civilization factor.يتناول البحث موقف ابن خلدون في مقدّمته من الآخر ضمن أطروحته الاجتماعية الشاملة، وضمن تصوّر متكامل، بدءا من ضرورة الآخر، والتعاطي معهُ، وصولاً إلى تَعقّدِ الحياة المدنية، بتباينٍ بين المجتمعات وفق بيئاتها وأجوائها، فيناقش الموقف من الآخر في السلم والحرب، وفي ضوء الأديان، بالتقاطع مع مفهوم العصبية، وتدّرج هذا الموقف بالتوازي مع عمليات العمران وخراب الدُّول، في إطار محدّدات كالدعةُ في العيش مثلا، مبيّنا التناسب العكسيّ بين الحضارة والعصبية.وينظر البحث في مذهب ابن خلدون في ضربين من الآخرية هما: الآخر من حيث التحضّر أو عدمه، وإشكاليّة موقف ابن خلدون من العرب، والأعراب، ومكانتهم الحضارية والتحضّريّة من الأمم والجماعات البشريّة
Bedevi Aşiret Yapısından Şehirli Modern Topluma Dönüşüm Sürecinde Dubai Örneği
Full text linkBecause of its remarkable development in recent years, Dubai, the rising star of the Middle East, can be taken as the most successful example of globalization process in the region. This study shows the similarities between the motivation of Dubai’s success and Ibn Khaldun’s teory on asabiyya which is a kind of society contract.. Khaldun explained the transformation of the Arabian societies from “badawa” (rural society) to “hadara” (urban society), by extensively analyzing this transition. Haldun’s theories provide us a deeper perspective to understand the dramatic transformation of Dubai.Son yıllarda gösterdiği çarpıcı kalkınma hamlesiyle Orta Doğu’nun yükselen yıldızı olan Dubai küreselleşme kavramının bölgedeki en başarılı örneğidir. Bu makalede bedevi kültürünün hüküm sürdüğü kurak bir çöl coğrafyasında yer alan bu küçük yerleşim yerinin, Orta Doğunun ticaret ve turizm merkezi haline dönüşmesini sağlayan ilgi çekici gelişimi incelenecektir. Ayrıca Dubai örneğinde İbn Haldun’un toplum yaşamında ilkel bir durumdan, badawa\u27dan,(kırsal toplumdan) asabiyet adını verdiği ve bir tür toplum sözleşmesi olarak görülebilecek dayanışma ile zamanla uygar topluma, yani hazara\u27ya dönüşmesindeki açıklamaların ne derece örtüştüğüne de bakılacaktır. Dubai’nin başarısındaki sosyolojik, tarihsel ve ekonomik faktörlerin analizi yapılırken İbn Haldun’un umran ve asabiyet kavramları üzerinde de durulacaktır
İbn Haldun’a Göre Akıl ve Bilginin Oluşumu
Full text linkIslamic philosopher Ibn Khaldun who lived in XIV. century thinks that God made man who through reason superior to other beings to universe. According to him, reason is the ability to bring man to the higher level of humanity. Ibn Khaldun, who was also influenced by the views of his previous Islamic philosophers on the functioning of the mind has shown them a different and quite unique approach calling the intelligent mind, the experiential and the intellectual mind in the process of producing information. Ibn Khaldûn states that people don’t bring in information from nature and that they obtain information later on by means of through understanding. According to him, the person who comes to the world with his / her learning ability starts to learn something by interacting with the environment. With this thought, Ibn Khaldun presents, in some views in accordance with some of the verses in the Qur\u27an and Islamic philosophers such as al-Farabi and Avicenna. Ibn Khaldun, who sees sensory and mental data reasoning as information sources in the process of learning and getting knowledge doesn’t accept that the truths of supernatural spiritual beings can only be comprehended by the ability of people to know. According to him, it is not possible to obtain true knowledge in this world by manipulating with Agent Intellect. There is a limit beyond rational can not pass beyond and human knowledge can not reach true knowledge through philosophical perceptions.XIV. yüzyılda yaşamış bir İslâm filozofu olan İbn Haldun (1332-1406), Tanrı’nın, aklı sayesinde insanı, âlemdeki diğer varlıklardan üstün kıldığını düşünmektedir. Ona göre akıl, insanı insanlığın daha üst seviyelerine ulaştıran bir yetenektir. Aklın işleyişi konusunda kendisinden önceki İslâm filozoflarının görüşlerinden de etkilenmiş olan İbn Haldun, bilgi üretme sürecinde aklı, belli bir sıra düzeni içerisinde temyizî akıl, tecrübî ve nazarî akıl şeklinde isimlendirerek onlardan farklı ve oldukça özgün bir yaklaşım sergilemiştir. İbn Haldun insanın doğuştan bilgi getirmediğini ve edindiği bilgileri sonradan, çeşitli idrak vasıtaları ile elde ettiğini ifade etmektedir. Ona göre öğrenme yeteneği ile dünyaya gelen insan, çevreyle etkileşim içine girerek bir şeyler öğrenmeye başlar. Bu düşüncesiyle İbn Haldun, Fârâbî ve İbn Sînâ gibi İslâm filozoflarına ve Kur’ân-ı Kerim’deki bazı ayetlere uygun düşen bir görüş ortaya koymaktadır. Bilgi edinme ve öğrenme sürecinde duyu ve akıl verilerini bilgi kaynağı olarak gören İbn Haldun, duyular üstü ruhanî varlıkların (küllîler) hakikatlerinin yalnızca insanın bilme yetileri ile kavranabileceğini kabul etmez. Ona göre faal akıl ile ittisal ederek bu dünyada ondan hakikî bilginin elde edilmesi mümkün değildir. Aklın ötesine geçemeyeceği bir sınırı vardır ve insan felsefî idrakler aracılığı ile gerçek bilgiye ulaşamaz.XIV. yüzyılda yaşamış bir İslâm filozofu olan İbn Haldun (1332-1406), Tanrı’nın, aklı sayesinde insanı, âlemdeki diğer varlıklardan üstün kıldığını düşünmektedir. Ona göre akıl, insanı insanlığın daha üst seviyelerine ulaştıran bir yetenektir. Aklın işleyişi konusunda kendisinden önceki İslâm filozoflarının görüşlerinden de etkilenmiş olan İbn Haldun, bilgi üretme sürecinde aklı, belli bir sıra düzeni içerisinde temyizî akıl, tecrübî ve nazarî akıl şeklinde isimlendirerek onlardan farklı ve oldukça özgün bir yaklaşım sergilemiştir. İbn Haldun insanın doğuştan bilgi getirmediğini ve edindiği bilgileri sonradan, çeşitli idrak vasıtaları ile elde ettiğini ifade etmektedir. Ona göre öğrenme yeteneği ile dünyaya gelen insan, çevreyle etkileşim içine girerek bir şeyler öğrenmeye başlar. Bu düşüncesiyle İbn Haldun, Fârâbî ve İbn Sînâ gibi İslâm filozoflarına ve Kur’ân-ı Kerim’deki bazı ayetlere uygun düşen bir görüş ortaya koymaktadır. Bilgi edinme ve öğrenme sürecinde duyu ve akıl verilerini bilgi kaynağı olarak gören İbn Haldun, duyular üstü ruhanî varlıkların (küllîler) hakikatlerinin yalnızca insanın bilme yetileri ile kavranabileceğini kabul etmez. Ona göre faal akıl ile ittisal ederek bu dünyada ondan hakikî bilginin elde edilmesi mümkün değildir. Aklın ötesine geçemeyeceği bir sınırı vardır ve insan felsefî idrakler aracılığı ile gerçek bilgiye ulaşamaz