İbn Haldun Çalışmaları Dergisi (E-Journal)
Not a member yet
100 research outputs found
Sort by
Analyzing Concept and Functions of Fairness in the Islamic Economic System and Presenting Some Teachings for Existing Economic Systems
Full text linkİslam Ekonomik Sistemindeki en önemli yaklaşım ve ögelerden biri hakkaniyettir. Elinizdeki bu çalışma ekonomi literatürü ve İslami metinlerde geçen bu önemli kaideyi farklı boyutları ile analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada hakkaniyetin işlevleri ekonomi, uluslararası ticaret, alış veriş işlemleri ve bankacılık alanlarını tanımlayan hukuki çerçeve içinde dört ana alanda tanımlanmıştır. Çalışmanın sonucunda hakkaniyet konseptinin ekonomik sistemin performansının değerlendirilmesinde ve izlenmesinde önemli bir politika aracı olduğu tespiti yapılmıştır. Sonuç olarak bu önemli kaidenin ışığında yerel ve uluslararası ekonomik sistemi geliştirecek bazı noktalar sunulmuştur. Ekonomik sistemde hakkaniyetin kurumsallaşması ve gerçekleştirilmesi bilgi sistemlerinde adalete, kontrol maliyetinin azaltılmasına ve hakların korunması adına adil bir bilgi akışının kurgulanmasına, üretim karlarının veya ürünün katma değerinin belirlenmesi konusunda hakkaniyete, finansal piyasalarda bilginin simetrik ve şeffaf olarak dağılmasına, ekonomik alanda Sosyal dengeye ve ekonomik sistemde hesap verebilirliğin gelişmesine katkı sunacaktır.One of the most important concepts and indicators in the Islamic Economic System is fairness. The present study intends to examine this important rule in the economics literature and Islamic texts in order to analyze its various dimensions and aspects. In the present study, the functions of fairness are described in four field in the legal system of economy, international trade, transactions and banking. The added value of the present research is that fairness is one of the policy instruments for evaluating and monitoring the Economic System performance. Finally, some teachings of this important rule are presented to improve domestic and international Economic Systems. Institutionalizing and realizing fairness in the Economic System leads to the justice of the information system, reduce the control cost, realize the fair system of information flow in order to secure the right, fairness in determining the production profit or the added value of commodity, resolve the problem of transparency and symmetry of information in financial markets, the social balance in economic issues, improve the accountability in Economic System
Khaldunian Understanding of Economico-Legal Philosophy: A Living Mechanism for Civilizational Existence
Full text linkİbn Haldun mütebahhir İslam bilginlerinden biridir. Her ne kadar hakkındaki biyografik kaynakların ileri sürdüğü üzere sosyoloji, hukuk, tarih yazımı ve politik ekonomi gibi çok geniş alanlardaki çalışmalara iştirak etmiş olsa da kendisi daha çok tarih yazımı ile ilgili katkılarıyla tanınmaktadır. Dolayısıyla onun, modern öncesi olmasına karşın post modern ekonomik problemlere dahi yeteri kadar cevap verebilecek ehliyete sahip olan dinamik ekonomik anlayışı neredeyse birçokları için bir terra incognita olarak kalmış vaziyettedir. Bu makale, doktrinel metot ve karşılaştırmalı hukuki yaklaşımı benimseyerek, hususi olarak kesb, maaş ve (daha sonra KAMAJ olarak bahsedilecek) cibayet (vergi) düşüncelerinin esas niteliklerini ele alıp İbn Haldun’un iktisadi görüşlerini keşfetmeye çalışmakta ve karşılıklı olarak münhasır bir çerçeve içerisinde geliştirilip işlendiği takdirde bu üç aracın belirli bir milleti nasıl canlandırıp ilerleteceğini ve yokluğunun da, özellikle cibayet politikasının düzmece şekilde tesis edildiği bir durumda, üretim endüstrisinin nasıl aşınabileceğini ve buna mukabil nasıl bir milleti medeniyet atlasında kaybolmaya ve çöküşün yıkıcı eşiğine sürükleyebileceğini incelemektedir. Böylesi bir sunumla bu çalışma, İbn Haldun’un iktisadi kavramlarının -bazı akademisyenlerin gördüğü üzere ekonomi biliminin teorileşmesinin bir öncüsü değil- batı iktisadi düşüncesine yönelik daha iyi bir alternatif olabileceğini ortaya koymaktadır.Ibn Khaldun is one of the erudite Islamic polymaths. Though he had contributed, as the biographic corpus suggests, to wide range of sociology, jurisprudence, historiography and economico-political philosophy, Ibn Khaldun is best known for his historiographical contribution. Hence his dynamic economic understanding, though pre-modern yet well capable of answering even the postmodern economic questions, almost remains terra incognita to many people. This paper, in adopting doctrinal method and comparative jurisprudential approach, has attempted to explore Khaldunian economic views with special focus on examining the core characteristics of three ideas of kasb maʻāsh and jibāyah (later referred to as KAMAJ) as to how these three tools, if developed and cultivated in a mutually exclusive framework, make a given nation blossom and flourish, and absence of which, especially rigging jibāyah (taxation) policy, may corrode production industries, consequentially leading a given country to the cataclysmic escalation of decadence and disappearance from civilizational cartography. By so presenting, the study has demonstrated that Khaldunian economic conceptions would be a better alternative-not pioneer in the theorization of economics as seen by some academics-to the western economic thought
The Changing Face of the Art Market: A Khalduni Approach
Full text linkGerçekliğin boyutunun artarak simüle edilmesi sanat pazarına hizmet sağlama yöntemlerinde büyük bir değişime neden olmaktadır. Pazarın teknolojiye bağımlılığı, sanat eserlerinin üretilmesi, erişilmesi ve “tüketilmesi” yollarını değiştirmektedir. Bu durum hem araştırmacılar hem de bunu icra edenler piyasanın yeni bölgelere genişlemesine yardımcı olmak için sanal gerçekliği kullanmanın doğasını, kapsamını ve potansiyellerini araştırıyorlar. Mevcut literatüre dayanarak ve metinsel tanımlayıcı analiz yöntemini kullanan bu makale sanat pazarının çağdaş pazarlama modellerini, bugün farklı pazarlama sonuçlarını anlamada hâlâ geçerli olan kavramlarda ve temel iktisadın tarihsel gelişiminde oynadığı önemli kavramsal ve öncü rol nedeniyle, İbn Haldun\u27un ekonomi düşüncesi ile ilişkilendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca VR pazarının, siber suçlar ve dijital korsanlık tehditlerini göz önünde bulundurarak, sanatın sunulma ve korunma biçiminde daha yüksek bir ahlak düzeyini garanti edip etmeyeceğini inceler.The increasingly simulated dimension of reality has resulted in a major shift in the methods of providing services in the art market. As the market’s reliance on technology is transforming the ways through which artworks can be produced, accessed and “consumed”, both researchers and practitioners have been exploring the nature, scope and potentialities of utilizing virtual reality to help the market expand into new territories. Based on the existing literature, and using the method of textual descriptive analysis, this paper aims to relate the contemporary marketing models of the art market to Ibn Khaldun’s economic thought due to the important conceptual and pioneering role he played in the historic development of fundamental economic concepts that are still relevant in understanding different marketing implications today. It also examines whether the VR market would guarantee a higher level of morality in the way art is presented and protected keeping in mind the threats of cyber-crimes and digital piracy
Hicrî İlk Beş Asırda Tasavvufun Geçirdiği Süreçler
Full text linkNearly a century after the death of Prophet Muhammad, Sufism began to become evident in the form of a hayatı strict life of asceticism, century, as "science" had not tebarüz. Hijri III. The various views expressed by the Sufis on religious issues since the 19th century have caused the reaction of many groups, especially the jurists and muhaddis. As a result, the Sufis who had not previously attempted to determine the scientific value of Sufism or their place in religious sciences had to defend Sufism as a ”science karşı against the tradition of fiqh-kalam and hadith. As a result of this, the Sufis were sent to Hijri IV. As of the end of the century, they began to write and defend their ideas through a line based on the Qur\u27an and hadith. In this paper, this process will be put forward through the evaluations in the master thesis prepared by the author.Hz. Peygamber’in vefatından yaklaşık yüzyıl sonra “katı bir zühd hayatı” şeklinde belirginleşmeye başlayan tasavvuf, hicrî III. asra kadar “ilim” olarak tebarüz etmemişti. Hicrî III. asırdan itibaren sûfîlerin dinî konularla ilgili dile getirdikleri çeşitli görüşleri, başta fakîhler ve muhaddisler olmak üzere pek çok grubun tepkisine sebep olmuştur. Bunun neticesinde daha önceden tasavvufun ilmî değerini veya din ilimleri içerisindeki yerini tespit etmeye yönelmemiş sûfîler, tasavvufu, fıkıh-kelâm ve hadis geleneğine karşı bir “ilim” olarak savunmak durumunda kalmışlardır. Bunun sonucu olarak da sûfîler hicrî IV. asrın sonlarından itibaren Kur’ân ve hadis temelli bir çizgide eser telif etmeye ve düşüncelerini bu eserler vasıtası ile dile getirip savunmaya başlamışlardır. Bu bildiride bu süreç, yazarın hazırlamış olduğu yüksek lisans tezindeki değerlendirmeler üzerinden ortaya konulmaya çalışılacaktır
Waqf for Socio-Economic Development: A Perspective of Ibn Khaldun
Full text linkVakıf geçmişinin toplumun refahı üzerinde önemli katkısı kabul edilirken, vakfın bu çağdaş dönemde İslam medeniyetini kurmak ve sosyo-ekonomik adaleti teşvik etmek adına bir simge ve saygın bir kurum olma potansiyeline sahip olduğuna inanılmaktadır. Vakıf üzerinde çok fazla çalışma yapılmasına rağmen, Batı perspektifinin tartışmaya hâkim olduğu açıktır. Vakıf gelişimi ile ilgili iç görü kazanmak için tanınmış Müslüman âlimlerden ise daha az çalışma tetkik edilmiştir. Haddi zatında bu çalışma vakfın dirilişi için bu tutum ile İbn Haldun\u27un perspektifini keşfederek ve onunla ilişkilendirerek bu boşluğu dolduracaktır. İlk olarak, bu makale İbn Haldun\u27un sosyo-ekonomik kalkınma için Devletin rolü konusundaki perspektifi üzerinde duracaktır. İkinci olarak, İbn Haldun’un toplumda sürdürülebilir ve adil ortamı garanti eden ahlaki değerlerin nasıl teşvik edileceğine ilişkin bakış açısını ele alacaktır. Onun bakış açısına dayanarak, sosyo-ekonomik kalkınma için vakfın teşvik edilmesi adına önerilen bir uygulama teklif edilmektedir. Bu çalışma sürdürülebilir sosyo-ekonomik kalkınmayı teşvik etmek için vakıf ve İbn Haldun’un bakış açısını detaylı bir şekilde ele alma girişiminde bulunan öncü çalışmaları temsil etmektedir.While waqf past significant contribution towards the welfare of society has been acknowledged, it is believed that waqf has potential to be the icon and esteemed institution to establish Islamic civilization and promote socio economic justice in this contemporary era. While more studies on waqf have been conducted, it is apparent that Western perspective dominates the discussion. Less literatures from well-known Muslim scholar is explored to gain the insight for waqf development. As such, with the spirit for waqf revival, this current study is going to fill this gap by exploring and relating to the perspective of Ibn Khaldun. Firstly, this paper is going to elaborate the perspective of Ibn Khaldun on the role of the State for socio-economic development. Secondly, it will elaborate the Ibn Khaldun’s perspective on how to promote moral values that warrant sustainable and fair environment in the society. Based on his perspectives, a recommended practice is proposed to promote waqf for socio-economic development. This study represents the pioneer work that attempts to elaborate waqf and Ibn Khaldun’s perspective to promote sustainable socio-economic development
Sivil Toplum Kuruluşlarına Genel Bakış ve ANKOS
Full text linkNon-governmental organization is defined as the community of individuals that individuals create and carry out their activities outside the state administration on a voluntary basis. These communities can have effects in many areas such as political, cultural, social, gross national product of countries. It is shown as the fourth most important community in the world after non-governmental organizations, financial institutions, multinational companies and media, especially with the developments in social media tools, audiovisual broadcasts and information communication technologies. In this study, the concept of civil society, its types, historical development, features and importance are discussed. The contributions of non-governmental organizations to individuals and society are emphasized. In addition, evaluations are made on the basis of associations from non-governmental organizations, and ANKOS Association which operates in the field of librarianship is examined in detail within the scope of non-governmental organizations.Sivil toplum kuruluşu, gönüllülük esasıyla devlet yönetimi dışında oluşturulan ve etkinliklerin yürütüldüğü bireyler topluluğu olarak ifade edilmektedir. Bu toplulukların, ülkeler üzerinde siyasi, kültürel, sosyal ve ekonomik etkiler gibi birçok etkisi olabilmektedir. Özellikle sosyal medya araçları, görsel işitsel yayınlar ve bilgi iletişim teknolojilerindeki gelişmeler ile birlikte sivil toplum kuruluşları, finans kuruluşları, çok uluslu şirketler ve medyadan sonra dünyada en önemli dördüncü güce sahip topluluk olarak gösterilmektedir. Bu çalışmada sivil toplum kavramı, türleri, tarihsel gelişimi, özellikleri ve önemi ele alınmıştır. Sivil toplum kuruluşlarının kişilere ve topluma sağladığı katkılar üzerinde durulmuştur. Ayrıca Sivil toplum örgütlerinden dernekler esas alınarak değerlendirmeler yapılmış, kütüphanecilik alanında faaliyet gösteren ANKOS Derneği sivil toplum kuruluşları kapsamında detaylı olarak incelenmiştir
Power and Urban Life: Reading the Historical Changes of Tehran Before and After the 1979 Revolution From the Perspective of Ibn Khaldun\u27s Theory
Full text linkKentlerin çöküşü nasıl açıklanır? Bu soruya yanıt olarak İbn Haldun, birkaç yüzyıl sonra bile hala işlevsel görünmekte olan geniş bir teori sunmaktadır. Bu yazıda, 1979 İslam Devrimi\u27nden öncesi ve sonrasındaki dönemlerdeki Tahran tarihinin İbn Haldun\u27un teorisiyle açıklanması amaçlanmıştır. Makalenin yöntemi, tarihsel çalışmadır ve bu bağlamda tarihi belgeler (gazeteler, bültenler ve diğer otantik tarihi kaynaklar) ve Tahran ile ilgili kitaplar, ana kaynaklar olarak belirtilmiştir. İbn Haldun\u27un bölümlerine dayanarak, bu çalışmanın sonucu, Tahran için her iki tarihsel dönemdeki (1979 devriminden önce ve sonra), beş ana dersi ele aldığımızda, şehrin bu aşamaların geçişine tanıklık ettiğini göstermektedir. Devrim öncesi dönemde, Tahran\u27da müttefiklerin varlığı ve Muhammed Rıza Şah Pehlevi\u27nin taç giymesiyle yeni bir çağ başlamış, 1954 darbesi ile de şehirde otokrasi başlamıştır. Entelektüellerin gelişmesi, 50\u27li yıllarda petrol gelirleri, işçilerin banliyölere akını ve İslam devrimi kentin düşüşündeki ayrı ayrı dört aşama olarak yer almaktadır. İslam Devrimi\u27nin zaferi ve gece kulüplerinin yakılmasıyla, zafer çağı başlamıştır. İslami değerlerin genişlemesi ve savaş sonrası yeniden yapılanma, iktidarın zirvesi olarak değerlendirilebilir, ancak çevresel krizler ve kentsel nüfusun muazzam büyümesinden kaynaklanan sorunlar, kentin düşüşü sırasında karşılaştığı en büyük sorunlardır. Dolayısıyla bu değişimler İbn Haldun\u27un hükümet, kent ve iktidar alanındaki fikirleri kullanılarak açıklanmaktadır.How to explain the decline of cities? In response to this question, Ibn Khaldun has presented a broad theory that seems to be still functional after several centuries. In this paper, we aim to explain the history of Tehran before and after of 1979 Islamic Revolution with Ibn Khaldun\u27s theory the history. The method of article is historical study and historical documents (newspapers, newsletters and other authentic historical sources) and books related to the city of Tehran have been cited as the main sources in this regard. The result of this study shows that if, based on the division of Ibn Khaldun, we consider five main courses for Tehran, in both historical periods (before and after the 1979 revolution), the city witnessed the passage of these stages. In the pre-revolutionary period, Tehran, with the presence of the Allies, and the coronation of Mohammad Reza Shah Pahlavi began their new era. With the coup d\u27état of 1954, the autocracy began in this city. the flourishing of intellectuals , the oil revenues in the 50s , the invasion of the labors to suburban and the Islamic revolution are the four phases in the fall of city ,respectively. With the victory of the Islamic Revolution and the burning of nightclubs, the era of victory began. Expansion of Islamic values and post-war reconstruction can be considered as the peak of power but Environmental crises and the problems caused by the immense growth of the urban population are greatest issues that the city faces during its decline. So these changes are explained using Khaldunian ideas in the area of government, city and power
Değişen Medeniyet Paradigmalarına Ayna Tutan Bir Gözlemci: Mısırlı Yahya Hakkı
Full text linkYahya Hakkı who is one of remarkable literary figures of Egypt, was born as a son of an Albanian mother with a Turkish father in a modest house in Cairo in the year of 1905 and has died in Cairo in 1992. He served as diplomat in various countries after graduation from Faculty of Law, Cairo University. In this frame; he served in Istanbul in between the years of 1930-1934 as well as in the Egyptian embassy, Ankara in between the years of 1951-1952. He learned Turkish at a level to translate from the press and to follow the press in the time he was in Istanbul. He visited many cities and villages and then acquired impressions about those places in the time he was in Turkey. His work named Zikreyât Matviyye (memories that remained hidden) could not come to light for many years. Finally in the year of 1993, namely one year later from his death, it was able to be printed with the efforts of Neha Yahya Hakkı, his daughter. He recorded his cultural, art, social, political, economic and military impressions that he acquired in the time he was in Istanbul to the history with the selis style. What he present to the reader is not only transfer but they are the articles that pass through the sieve of observation and analysis.Mısır’ın önemli edebi şahsiyetlerinden olan Yahya Hakkı, 1905 senesinde Kahire’de mütevazı bir evde Türk bir baba ile Arnavut bir annenin oğlu olarak dünyaya gelmiş ve 1992’de Kahire’de ölmüştür. Kahire Üniversitesi, Hukuk Fakültesi’nden mezun olduktan (1925) sonra çeşitli ülkelerde diplomat olarak görev yapmıştır. Bu çerçevede 1930-1934 yılları arasında İstanbul’da, 1951-1952 yılları arasında da Ankara’da Mısır elçiliğinde görev yapmıştır. İstanbul’da bulunduğu süre içinde basından çeviri yapabilecek ve basını takip edebilecek düzeyde Türkçe öğrenmiştir. Türkiye’de bulunduğu süre içinde birçok şehri ve köyü gezmiş ve buralarla ilgili izlenimler edinmiştir. Zikreyât Matviyye (saklı kalmış hatıralar) adlı eseri uzun yıllar gün yüzüne çıkamamış, nihayet 1993 senesinde yani ölümünden bir sene sonra kızı Neha Yahya Hakkı’nın gayretleriyle basılabilmiştir. Türkiye’de kaldığı süre içinde edindiği kültürel, sanatsal, sosyal, siyasal, ekonomik ve askeri izlenimlerini selis üslubuyla tarihe kaydetmiştir. Okuyucuya sundukları sadece nakil değil, gözlem ve tahlil eleğinden geçen yazılardır
Ibn Khaldun’s Economic Thought: A Role Model for Sukuk Market
Full text linkBu makalenin amacı Sukuk piyasaları için İbn Haldun’un iktisadi düşüncelerinin temelini tespit etmektir. Sukuk piyasaları son yıllarda hızlı bir yükseliş yaşamaktadır. Ancak bazı meydan okumalar Sukuk piyasalarının potansiyelini sınırlamaktadır. Bu problemler standartların olmayışı, uygun olmayan alım-satım altyapıları, düşük sukuk oranlarının olmayışı, küçük yatırımcı için sukuk piyasa yapısının eksikliği, global ölçekte İslami bankacılık kurumlarının olmayışı olarak sıralanabilir. Bunun yanında kanuni çerçeve ve vergi alanında çerçeve eksikliği, şeriat yönetişimi alnındaki eksiklikler, kurumsal sukuk ihracı eksikliği ve yatırımcı çeşitliliğinin yeterli olmaması gibi faktörler de bu piyasaların gelişimini kısıtlamaktadır. Bu kısıtlamaları aşmak ve sukuk piyasalarının büyüme sürecini geliştirmek için İbn Haldun’un sekiz kategori içeren bir ekonomik modeli bu makalede önerilmiştir. Önerilen modelin yanında İbn Haldun birçok farklı ekonomik yapı tavsiye etmiştir.The purpose of this paper is to determine the principle of Ibn Khaldun’s economic thoughts in Sukuk markets. Sukuk market has surprisingly risen in recent years. However, some challenges hinder the potentiality of sukuk market. The notable problems are lack of standardization, lack of inadequate trading platforms, lack of low level of sukuk rates, lack of market structure of sukuk for retail investors and lack of global Islamic banking institutions. Apart from that, some other factors that hamper sukuk market’s growth like lack of legislative framework, lack of tax law framework, lack of Shari’ah governance framework, lack of corporate sukuk issuances and diversified investor base. In order to overcome the constraints and improve the growth of sukuk market, one of the Ibn Khaldun’s economic model that entails eight categories, has been proposed in this work while Ibn Khaldun proposed several economic structures in literatures other than the proposed one
الدولة الوطنية ومفهوم الجماعات التحت وطنية: دراسة لفكرة العصبية عند ابن خلدون
No full textIbn Khaldun is considered one of the first who addressed the role of ‘’AL-ASSAIBYA’’ in the cohesion and stability of the society, followed by studies in the fields of sociology and political sociology by linking the social environment with its political engines internally and externally. The purpose of this paper is to link the variables of the local environment of the state with its sociological and socio-cultural components in the fields of comparative policy analysis, especially those that deal with the understanding of the subjects of democracy and political and social development. On the other hand, these socio-cultural dimensions are linked to the subjects of international relations and external environmental issues of the state. Therefore the region of the Middle East –by its political, social, cultural and even historical dimensions- is considered a fertile environment for studying the status of the sub-national group for understanding the interactions among political units , whether at the level of countries or societies or even among members of a single group, whose loyalties are divided according into intellectual or political data, especially in the light of two basic ideas in the approach of Ibn Khaldun: 1- The idea of ‘’AL-ASSAIBYA’’ and its social and political roles in creating a league with a common ‘’Band’’ linked by a kind of social solidarity to face other social entities.2- the idea of ‘’EL-Wazii’’: which Ibn Khaldun says that he is the ruler according the human nature or the reigning king dominates (here we discuss the idea of the fragility of the national state in the Middle East), in the sense of the existence of an authority that preserves society cohesion and works to strengthen cooperation between its members and curb the aggression of some on Some, Ibn Khaldun says, "….and they needed to do that to the ruler who ruled over them, which is by virtue of the human nature of the omnipotent king domineering." Particular emphasis will be placed on the role played by these groups, both as tools in the hands of the regional powers, or as an important task that has a functional role to form new models in the form and functions of the State in the Middle East. In more detail, sectarianism and ethnicity - or religious fanaticism and ‘’AL-ASSAIBYA’’ in the region - have had a profound impact on the demarcation of the Middle East\u27s political and strategic landscape. For example, after the victory of the Khomeini revolution in 1979 in Iran and the establishment of the Islamic Republic of Iran by theocratic and populist bases, which triggered a series of reactions adopted by Iran\u27s regional neighborhood. As gathering under a bloc by Gulf states in a single entity to confront the Iranian tide and the danger of exporting the revolution to it, On the other hand, the reactions to Iranian policies have become more violent following the collapse of Saddam Hussein’s regime, deepening Iranian penetration in the region and fueling sectarianism by provoking war and sectarian strife in Iraq and Yemen and reaching Syria, and the role of forging new relations between Iran and the Middle East. Arab and non-Arab countries, especially Turkey. In the midst of this mess, the loyalties to the national state have transcended their traditional frameworks to extend beyond their borders to the benefit of the regional powers.In addition, The concept of a state in the Middle East has been threatened. Today, however, the issue of the State of the community or the state of the group or what Ibn Khaldun has called "the League"’’EL-OUSBAH’’ has become a fact. For example In Syria, one of the solutions was the establishment of the Alawite state in western Syria and the Kurdish state in the north. It is the same approach that has been proposed to settle the Iraqi situation ,since 2003 by dividing it into Shiite, Kurdish and Sunni entities. To Libya by dividing it into three regions according to ethnicities. يعتبر ابن خلدون من الأوائل الذين تطرقوا إلى دور العصبية في تلاحم المجتمع واستقراره، لتلي بعد ذلك دراسات انصبت في مجالات علم الاجتماع، وعلم الاجتماع السياسي وذلك بربط البيئة الاجتماعية بمحركاتها السياسية داخليا وخارجيا، وكذلك بربط الظواهر والنتائج المرتبطة بمجالات السياسة المقارنة والعلاقات الدولية.انطلاقا من هذه الفكرة تسعى الورقة البحثية التي بين أيدينا ربط متغيرات البيئة المحلية للدولة بمكوناتها المجتمعية والسوسيو_ثقافية بمجالات التحليل في السياسة المقارنة، خاصة تلك التي تهتم بفهم مواضيع الديمقراطية والتنمية السياسية والاجتماعية، ومن جهة أخرى ربط هذه الأبعاد السوسيو_ثقافية بمواضيع العلاقات الدولية وقضايا البيئة الخارجية للدولة. وبالتالي تعتبر منطقة الشرق الأوسط -بمحدداتها السياسية والاجتماعية والثقافية وحتى التاريخية- بيئة خصبة لدراسة مكانة الجماعة التحت-وطنية في فهم التفاعلات الحاصلة بين الوحدات السياسية فيما بينها سواء على مستوى الدول أو المجتمعات، أو حتى بين أعضاء الجماعة الواحدة التي تنقسم ولاءاتها حسب معطيات فكرية أو سياسية أو حتى اقتصادية، على ضوء فكرتين اساسيتين في منهج اين خلدون ألا وهما: 1-فكرة العصبية وأدوارها الاجتماعية والسياسية في خلق عصبة لها انتماء وهدف موحد يربطها نوع من التضامن الاجتماعي في مواجهة الكيانات الاجتماعية الاخرى.2-فكرة الوازع: الذي يقول عنه ابن خلدون أنه هو الحاكم بمقتضى الطبيعة البشرية أو الملك القاهر المتحكم (هنا نناقش فكرة هشاشة الدولة الوطنية في منطقة الشرق الاوسط)، بمعنى وجود سلطة تحفظ للمجتمع تماسكه وتعمل على تقوية التعاون بين أفراده وكبح عدوان بعضهم على بعض، ويقول ابن خلدون " واحتاجوا من أجل ذلك إلى الوازع وهو الحاكم عليهم، وهو بمقتضى الطبيعة البشرية الملك القاهر المتحكم".كما سيتم التركيز بشكل خاص على الدور الذي أصبحت تلعبه هذه الجماعات في منطقة الشرق الأوسط سواء باعتبارها أدوات في أيدي القوى الاقليمية، أو باعتبارها فواعل مهمة لها دور وظيفي يصوغ نماذج جديدة في شكل ومهام الدولة في الشرق الاوسط ومتغير مهم تمر عبرها التفاعلات الاقليمية بين دول المنطقة. بتفصيل أكثر، فقد اصبح للنزعة الطائفية والعرقية -أو العصبية الدينية وعصبية الانتماء المذهبي حسب التعبير ‘‘الخلدوني‘‘- في المنطقة، الأثر البالغ في رسم معالم الخارطة السياسية والاستراتيجية الشرق اوسطية، وكمثال فقد اشتد ذلك بشكل خاص بعد انتصار ثورة الخميني في 1979 في ايران واقامة الجمهورية الاسلامية الايرانية بمنطلقات ثيوقراطية و شعبوية في آن واحد مما اثار سلسلة من ردود الافعال تبنها الجوار الاقليمي لإيران، كان من نتائجها تكتل الدول الخليجية في كيان واحد لمواجهة المد الايراني وخطر تصدير الثورة اليها، من خلال اقامة اتحاد مجلس التعاون لدول الخليجي كنظام فرعي عربي اصبح اليوم يعمل بمعزل عن جامعة الدول العربية والنظام العربي العام، هذا من جهة. من جهة أخرى توالت ردود الفعل للسياسات الايرانية بشكل اكثر عنفا بعد انهيار نظام صدام حسين وتعمق التغلغل الايراني في المنطقة وتأجيج النزعة الطائفية بإثارة الحروب والنزاعات على اسس مذهبي في العراق واليمن وصولا الى سوريا، ودور كل ذلك في صياغة علاقات جديدة بين ايران وبين دول الشرق الأوسط العربية منها والغير عربية لاسيما تركيا. وفي خضم هذه الفوضى أصبحت الولاءات المعهودة للدولة الوطنية تتعدى أطرها التقليدية لتمتد خارج حدودها لصالح القوى الاقليمية، بل علاوة على ذلك اصبح المجتمع الواحد في الشرق الاوسط يتسم بعدم التعايش في عالم يتسم بالتكتلات وسياسات الاندماج. و بهذا الادراك الخطير لانعدام الولاء وطني للجماعة التحت-وطنية سواء كانت مذهبية او دينية أو حتى سياسية، اصبح مفهوم الدولة في الشرق الاوسط مهددا، بل الحديث اليوم اصبح يدور حول دولة الطائفة أو دولة الجماعة أو ما يسميه ابن خلدون \u27\u27بالعصبة \u27\u27، و الامثلة في ذلك كثيرة على غرار الوضع في سوريا و العراق و اليمن، ففي سوريا طرح من بين الحلول اقامة الدولة العلوية في غرب سوريا و دولة الاكراد في شمالها، وهو نفس المنهج المطروح لتسوية الوضع العراقي منذ 2003 بتقسيمه الى كيانات شيعية وكردية وسنية، وكذلك بالنسبة لليبيا بتقسيمها الى ثلاث اقاليم حسب الانتماءات العرقية والاثنية