1942 research outputs found
Sort by
Normativna gramatika srpskog jezika
No full textНормативне квалификације које се дају у овој Граматици ослоњене
су како на језичку грађу тако и на богату нормативистичку литературу о српском и српскохрватском језику (језички приручници, саветници, поучници и сл., чији је библиографски опис дат на крају књиге) и на акту елну теоријску мисао о језичкој стандардизацији и нормативистици. Колико ова књига успе да подстакне учвршћивање и неговање српске књижевнојезичке норме и њено успешно развијање и дограђивање, то лико ће и њен главни циљ бити остварен. Прво издање Нормативне граматике објављено је 2013. године, друго, измењено и допуњено, издато је 2014, а треће, ијекавско, објављено је 2015. године. Четврто издање Нормативне граматике српског језика у целини је
допуњено и проширено, највише у деловима о творби речи (Р. Драгићевић) и синтакси (П. Пипер). Уз нови регистар примера даје се и опсежан ре гистар појмова
The Czech Theatre of the Absurd: Václav Havel’s Plays Against the Background of Czech History and Culture
No full textMonografia jest pierwszą w Polsce próbą analizy całokształtu twórczości Václava Havla. Prezentuje szczegółowo postać Havla, akcentując znaczący wpływ jego i jego rodziny na historię Czechosłowacji, czeskiej kultury i życia intelektualnego. Zwrócono również uwagę na myśl filozoficzną Havla zawartą w jego utworach dramatycznych i publicystycznych. Książka prezentuje oryginalność czeskiego wariantu nowego nurtu w powojennej dramaturgii światowej nazwanego przez teoretyka tego pojęcia, Martina Esslina, „teatrem absurdu”. Autorka przedstawia twórczość dramaturgiczną Václava Havla jako interesujące uzupełnienie egzystencjalnej perspektywy
dramatopisarzy z Zachodu o wymiar doświadczenia człowieka zza
żelaznej kurtyny. Naświetla ewolucję warsztatu dramaturgicznego pisarza uwikłanego w zmagania z totalitaryzmem XX wieku, bada przydatność narzędzi opisu rzeczywistości zaproponowanych przez teatr absurdu w warunkach państwa policyjnego, pokazuje wpływ doświadczeń dysydenckich na kształtowanie się postaw etycznych wyrażanych w twórczości literackiej, ale również w życiu społecznym. Analizuje postać Václava Havla poprzez perspektywę wydarzeń historycznych dotykających jego oraz jego rodzinę i ich wpływu na postawę Havla wobec ideologii komunistycznej, a także, w konsekwencji, jego rolę w obaleniu tego systemu. Poddaje też refleksji mechanizmy zniesławiania stosowane w czasach socjalistycznych i kapitalistycznych. W monografii autorka stara się też odpowiedzieć na pytanie o źródła postawy etycznej Václava Havla oraz społeczne i psychologiczne przyczyny licznych prób jego publicznej dyskredytacji, podejmowanych zarówno w czasach totalitarnych, jak i posttotalitarnych. Dramaty Václava Havla wymagają kluczy interpretacyjnych, bez których ich lektura nie przyniesie pożądanego efektu – nie będzie możliwa deszyfracja tropów i sensów zakodowanych w nich przez autora. Niniejsza książka takie klucze odbiorcy zapewnia. Do przeprowadzenia analizy utworów zastosowano
proponowany zarówno przez Havla, jak i teoretyków teatru absurdu
klucz interpretacji etycznej, dzięki któremu omawiane dramaty można odczytywać z perspektywy doświadczeń uniwersalnych. Monografia Czeski teatr absurdu ma charakter nowatorski, ponieważ jej
autorka jako pierwsza analizuje szczegółowo całokształt twórczości dramaturgicznej Václava Havla, a także jej przynależność do nurtu teatru absurdu. Poddaje też analizie możliwe tropy interpretacyjne tych dramatów, czerpiąc zarówno z ich inscenizacji teatralnych, jak i z możliwego potencjału zawartego w tekście. Wskazuje na ewolucję powracających motywów, udowadniając, że dramaty Václava Havla stanowią przemyślaną całość i mogą być narzędziem badania przemian duchowych społeczeństwa XX wieku. Ponadto zestawia i poddaje interpretacji wszystkie polskie inscenizacje dramatów Havla, co pozwala jej snuć refleksje nad charakterem polskiego i czeskiego imaginarium teatralnego i wskazywać na różnice między nimi. Stawia tezę, że twórczość dramaturgiczna Václava Havla została w Polsce przyswojona bardzo powierzchownie i w przeważającej mierze nie wykroczyła poza obręb stereotypów na temat czeskiej literatury, tak że w rzeczywistości mamy do czynienia z fałszywą polską recepcją tej dramaturgii. Rozprawę uzupełniają przypisy oraz część dokumentacyjna: zestawienie dramatów Václava Havla wraz ze wskazaniem ich polskich wydań, zestawienie ich polskich inscenizacji, kalendarium życia i twórczości Havla, bibliografia.This study is the first attempt in Poland to analyse the entire work of Václav Havel. It offers an in-depth presentation of this figure, emphasising the significant influence that he and his family had on the history of Czechoslovakia, Czech culture and intellectual life. In doing so, it also considers Havel’s philosophical thought contained in his dramatic works and his essays. The study presents the originality of the Czech variant of the new trend in post-war dramaturgy called “the theatre of the absurd”, a concept introduced by Martin Esslin. The author shows how Havel’s dramatic works add the dimension of human experience behind the Iron Curtain to the existential perspective of Western dramatists. She also discusses the evolution of the laywright’s
workshop in the context of his involvement in the struggle with the
totalitarianism of the twentieth century, examines the usefulness of the tools for describing reality proposed by the theatre of the absurd under the conditions of a police state, and reflects on the influence of dissident experience on the formation of ethical attitudes expressed in literary works, but also in social life. The study analyses the figure of Havel in the context of historical events which affected him and his family, and considers their influence on his attitude towards communist ideology, and, consequently, his role in the overthrow of the system. The analysis also reflects on the mechanisms of defamation used in socialist and capitalist times. It makes an attempt to answer the question about the sources of Havel’s ethical attitude and the social and psychological reasons for numerous attempts to discredit him in public, both in totalitarian and post-totalitarian times. Václav Havel’s plays require interpretative keys, without which their reading will not bring the desired effect – it will not be possible to decode the clues and meanings encoded in them by the author. This study provides such keys to the recipient. The analysis of his works uses the key of ethical nterpretation,
proposed both by the author and theoreticians of the theatre of the
absurd, thanks to which the plays in focus can be read from the perspective of universal experiences. The present study takes a novel approach: it is the first one to analyse in detail the entirety of Havel’s dramatic output and its categorisation as the theatre of the absurd. It also analyses possible interpretative paths of his plays, considering both heir theatrical productions and the potential of the text. It points to the evolution of recurring motifs, proving that Havel’s plays constitute a well-thought-out whole and can provide an insight into the spiritual changes of twentieth-century society. Moreover, the study considers
and interprets all stage productions of his plays in Poland, reflecting on
the character of the Polish and Czech theatrical imaginary and pointing to the differences between them. In doing so, it argues that his dramatic works have been absorbed very superficially in Poland and, for the most part, did not go beyond the stereotypes about Czech literature, which means that in fact we are dealing with a false Polish reception of his oeuvre. The study includes footnotes, appendices (a list of Václav Havel’s plays and their Polish translations, a list of their Polish productions, a timeline of his life and work) and a bibliography.Publikacja dofinansowana z programu „Doskonała Nauka” Ministra Edukacji i Nauki.The work was financed from the “Excellent Science” Programme of the Polish Minister of Education and Science
Актуальні аспекти вивчення українського словотворення
No full textWykład prof. Ievgenii Karpilovskiej, który odbył się online w ramach cyklicznych wykładów członków Komisji Słowotwórczej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (Kijów, 9.03.2022)
Wartości i wartościowanie w aktualnym dyskursie społecznym w językach słowiańskich
No full textSesja naukowa "Wartości i wartościowanie w aktualnym dyskursie społecznym w językach słowiańskich". Organizator: Centrum Slawistycznej Informacji Naukowej IS PAN. (Warszawa, 14.10.2022).
Program "Wartość i wartościowanie w komunikacji językowej"
1. Jana Wachtarczykowa (Bratysława), Od "agathon" k súpisom dobrých vlastností. Konceptuálna dynamika a jazykové manifestácie hodnôt v spoločenskom diskurze
2. Alla Taran (Czerkasy), Вторинна номінація як відображення змін
у системі цінностей спільноти
3. Jelena Janković (Belgrad), O promeni statusa i normativne vrednosti varvarizama u savremenom srpskom jeziku
4. Larysa Kysliuk (Kijów), Європейські цінності у мовній діяльності сучасного українського суспільства
5. Julia Cygwincewa (Kijów), Вербалізація цінностей сучасних українців у реєстрі «Словника мови творчих особистостей України
Zdzisław Stieber (1903–1980). Works and Memories
No full textKsiążkę tworzy bogato ilustrowany dokumentami archiwalnymi zbiór artykułów dotyczących Zdzisława Stiebera (1903–1980) – wybitnego językoznawcy, autora wielu znaczących dla slawistyki prac oraz inicjatora i kierownika naukowego pierwszych tomów „Atlasu językowego kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich”, a także założyciela Instytutu Słowianoznawstwa PAN (obecnie Instytut Slawistyki). Autorzy tekstów pokazują Z. Stiebera nie tylko jako uczonego, organizatora dużych przedsięwzięć badawczych i nauczyciela akademickiego, ale również jako otwartego i życzliwego człowieka.
Istotną część książki stanowią dotychczas niepublikowane „Wspomnienia lwowskie” Zdzisława Stiebera, napisane w latach siedemdziesiątych XX wieku, które dotyczą działalności Profesora w Biurze Informacji i Propagandy Obszaru Lwowskiego AK w 1943 r. Ujawniają one wiele faktów nigdzie wcześniej nierejestrowanych, pokazują złożoność stosunków polsko-ukraińskich. Są jednostkowym świadectwem wydarzeń, które doczekały się już wielu opracowań i podlegały różnym interpretacjom.This volume offers a collection of articles about Zdzisław Stieber (1903–1980), an outstanding linguist, the author of many works significant for Slavic studies, the initiator and academic coordinator of the first volumes of Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich [A Linguistic Atlas of Kashubian and Neighbouring Dialects], and the founder of the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences. In their contributions, richly illustrated with archival documents, the authors show Z. Stieber not only as a scientist, organiser of large research projects and academic teacher, but also as an open and kind person.
An important part of this volume are the previously unpublished "Wspomnienia lwowskie" [Lviv Memoirs] by Zdzisław Stieber, written in the 1970s, which concern his activities at the Information and Propaganda Bureau of the Lviv District of the Home Army (Biuro Informacji i Propagandy Obszaru Lwowskiego Armii Krajowej) in 1943. They reveal many previously unrecorded facts, and show the complexity of Polish-Ukrainian relations. They are a testimony of events which have been broadly analysed and have become subject to various interpretations.Wydanie publikacji dofinansowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa WyższegoThe publication of this work was financed by the Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Polan
Methodological and theoretical challenges of ethnolinguistic vitality research of the groups using collateral languages in Poland
No full textThis paper presents and discusses the most important methodological challenges of the project “Linguistic diversity in Poland: collateral languages, language-oriented activities, and conceptualization of collective identity” (2021–2026), funded by the National Science Center. These challenges are related to the contestability of the languages studied in the project. It is based on the differentiation between what a “language” is and what a “dialect” is. In the Polish and European acts, linguistic diversity is fully recognized only with regard to those linguistic varieties which are considered independent languages. At the same time, all remaining forms are not taken into consideration. Such subordinate status of different varieties of languages spoken in Poland influences their speakers’ language practices and attitudes. The theory of ethnolinguistic vitality presented in this article is discussed in connection with the situation of five groups that are the objects of this research, namely: Kashubs, Mazurians, Podhalanians, Podlachians, and Silesians.Artykuł powstał w ramach grantu NCN SONATA BIS (2020/38/E/HS2/00006) „Różnorodność językowa w Polsce: języki kolateralne, działania na rzecz języków i konceptualizacja tożsamości zbiorowej”, kierowanego przez dr hab. Nicole Dołowy–Rybińską, prof. IS PAN
Anthropological and Linguistic Images of the Soul in an Intercultural Perspective. Vol. 4. The Soul in Temporality – The Soul in Infinity
No full textPublikacja Dusza w doczesności – dusza w nieskończoności pod redakcją Ewy Masłowskiej i Doroty Pazio-Wlazłowskiej jest czwartym tomem cyklicznego opracowania zatytułowanego Antropologiczno-językowe wizerunki duszy w perspektywie międzykulturowej. Tom zawiera dwadzieścia dziewięć rozpraw naukowych, w których zaprezentowano wielogłosowy dyskurs naukowy nad temporalnym aspektem duszy – pojęcia uwikłanego w rozmaite konteksty kulturowe i religijne. Refleksja nad statusem duszy dotyczy bytu człowieka i bytu wszechświata w perspektywie doczesnej i wiecznej, bytu w czasoprzestrzeni „tu i teraz” oraz „tam i potem”. Pojęcie wieczności wskazuje na eschatologiczny wymiar ludzkiej egzystencji. Stawiając pytania dotyczące istoty ludzkiego bytowania w wymiarze fizycznym i duchowym, przedstawiciele różnych dyscyplin i kultur dążą do uzyskania pełnego obrazu człowieka, jego zdolności przekraczania granicy poznania zmysłowego i wkraczania w sferę rzeczywistości duchowej, czym nadają jej kształt w wymiarze ponadczasowym w postaci kultury, tradycji i historii. Zarówno dziedzictwo kulturowe, jego międzypokoleniowy przekaz, jak też twórcza inicjatywa w kreowaniu rzeczywistości stanowią punkt wyjścia do refleksji nad antropologiczno-językowym wymiarem duszy z perspektywy czasu.The volume Dusza w doczesności – dusza w nieskończoności [The Soul in Temporality – The Soul in Infinity], edited by Ewa Masłowska and Dorota Pazio-Wlazłowska, is the fourth part of the series entitled Antropologiczno-językowe wizerunki duszy w perspektywie międzykulturowej [Anthropological and Linguistic Images of the Soul in an Intercultural Perspective]. The volume contains twenty-nine scholarly articles presenting a polyphonic discourse on the temporal aspect of the soul, a concept entangled in various cultural and religious contexts. Reflection on the status of the soul concerns the existence of man and the existence of the universe in the temporal and eternal perspective, existence in space-time “here and now” and “there and hereafter”. The concept of eternity points to the eschatological dimension of human existence. By asking questions about the essence of human existence in the physical and spiritual dimensions, representatives of various disciplines and cultures strive to obtain a full picture of man, his ability to cross the border of sensual cognition and enter the sphere of spiritual reality, thereby giving it a timeless shape in the form of culture, tradition and history. Both cultural heritage, with its intergenerational transmission, as well as initiative in creating reality are the starting point for reflection on the anthropological and linguistic dimension of the soul from the perspective of time.Publikacja dofinansowana z programu „Doskonała nauka” Ministra Edukacji i Nauki w ramach projektu nr DNK/SN/461679/2020.The work was financed from the “Excellent Science” Programme of the Polish Minister of Education and Science, project No: DNK/SN/461679/202
Kashubian language teaching. On the ideologies of collateral languages
No full textThe article discusses the educational consequences of the collateral nature of the Kashubian language in relation to Polish. The collateral nature is defined as the languages’ mutual intelligibility resulting from their formal proximity and the lack of political independence of the language community. Based on longterm field research and in-depth interviews, the analysis touches upon language ideologies in Kashubia which directly impact the process of teaching the Kashubian language. These ideologies – the assumptions about the language and its users rooted in social consciousness – refer to the status of the Kashubian language, its dialectal nature, and the legitimate speakers of Kashubian. Language ideologies related to the collateral nature of Kashubian are responsible for the choice of the teaching methods, the distrust of people associated with education (parents, teachers, students) as to the meaningfulness of teaching, as well as the relationship between the language learnt and spoken by the community.Artykuł powstał w ramach grantu NCN SONATA BIS (2020/38/E/HS2/00006) „Różnorodność językowa w Polsce: języki kolateralne, działania na rzecz języków i konceptualizacja tożsamości zbiorowej”, kierowanego przez dr hab. Nicole Dołowy-Rybińską, prof. IS PAN
Shaped by History: Poles in the Historical North-Eastern Borderland and in Latvia in Their Own Eyes (Outlooks, Social Status, Attributes of Polishness, the Role of Religion, Non-Polish Neighbours, Personal and Collective Fates)
No full textKsiążka składa się z trzech głównych części. Część pierwsza stanowi wprowadzenie w tematykę dotyczącą Kresów jako wschodnich obszarów dawnej Rzeczypospolitej, na których osiedlali się Polacy z etnicznej Polski. Część ta pokazuje, jakie oddziaływanie miał napływ ludności polskiej na polonizowanie się i przyswajanie przez etnicznych
mieszkańców mowy przybyszów. W Części drugiej, stanowiącej najważniejszą część opracowania, przedstawione są wypowiedzi Kresowian pozwalające wyciągnąć wnioski odnośnie do roli historycznych zmian, które wywołały nieodwracalne przeobrażenia w ich życiu, do poglądów na rolę Kościoła katolickiego, różnice społeczne (szlachta – chłopi), procesy i przyczyny depolonizacji, także na tolerancję i animozje na tle wyznaniowym i narodowościowym. Od chwili rozbioru Polski (pod koniec XVIII w.) we wschodniej części dawnej Rzeczypospolitej następowały częste zmiany państwowości: Rosja carska, niepodległa Polska, Związek Radziecki (w postaci republik socjalistycznych podległych Moskwie), w końcowej fazie niezawisła Litwa i niezawisła Łotwa w składzie Unii Europejskiej
oraz pseudosamodzielna Białoruś pod dyktaturą Aliaksandra Łukaszenki, popierana przez Rosję. Każda zmiana państwowości pozostawiała zmiany w psychice mieszkańców tych ziem, nie tylko ludności etnicznej, ale też napływowej. Część trzecia, która zawiera przegląd cech językowych polszczyzny północnokresowej,
przeznaczona jest przede wszystkim dla historyków, socjologów, psychologów i tych językoznawców, którzy nie zajmowali się dialektologią. Tu czytelnik znajdzie wykaz cech językowych charakteryzujących mowę tutejszych Polaków jako wspólną
dla całego obszaru polszczyzny północnokresowej. Niewielkie różnice na poszczególnych terytoriach etnicznych (Białoruś, Litwa, Łotwa) – będące wynikiem wpływu lokalnych języków narodowościowych – nie przekreślają tej wspólnoty. W Aneksach przedstawiony jest tzw. aparat pomocniczy. Składają się nań przede wszystkim trzy słowniczki: „Słownictwo i zwroty zapożyczone i trudniejsze do zrozumienia
regionalizmy” (582 jednostki), „Wykaz nazw miejscowości i obszarów (oraz ich lokalizacja) wraz z wariantami funkcjonującymi w mowie informatorów, a także nazw użytych w relacjach odautorskich” (230 jednostek słownikowych), „Słownik polszczyzny łotewskiej na podstawie wywiadów z polską ludnością wiejską na Łotwie (powiat Madona)” (705 jednostek), ale też dwa spisy publikacji na temat polszczyzny północnokresowej: pierwszy – pracowników IS PAN oraz oraz drugi – językoznawców spoza IS PAN.This book consists of three parts. Part One provides an introduction to the issues in focus, including information about the areas of Polish settlement in the Kresy, the eastern regions of the historical Polish-Lithuanian Commonwealth, and about the impact of the process on the native local population: Polonisation and the adoption of the Polish language. Part Two, the key part of the volume, presents a selection of passages from interviews with Poles from the geographical area under consideration. The informants talk about historical events which had a profound impact on their lives, and voice their opinions on a number of issues, including the role of the Roman Catholic Church, social differences (the gentry vs the peasantry), the process of de-Polonisation and its reasons, as well as tolerance on the one hand, and religious and etnic animosities on
the other. From the Partitions (in the late eighteenth century), the eastern regions of the former Polish-Lithuanian Commonwealth experienced changes of political borders several times and belonged to different political entities: the Russian Empire, independent Poland, the national republics of the Soviet Union; as it is today, they are part of independent Lithuania and Latvia (members of the European Union), and quasi- independent Belarus under Aliaksandr Lukashenka (supported by Moscow). Each of those changes on the political map left an imprint on the mindset of the inhabitants of the area, both native and immigrant. Part Three offers an overview of language features of North Borderland Polish (polszczyzna północnokresowa). Although it is aimed at non-linguistic readership (historians, sociologists, psychologists and scholars in other fields), it may also be useful to those linguists who do not specialise in dialectology. In this part, the reader will find a list of features common to the speech of local Poles in the entire area of North Borderland Polish. Slight differences between particular ethnic territories (Belarus, Lithuania, Latvia), which stem from the influence of respective languages, do not undermine the essential uniformity of this variety of Polish. In order to help the reader, the book also includes extensive appendices. The first of them is a glossary of borrowings and regionalisms which might be difficult to understand (582 entries). Appendix 2 lists the names of towns, villages and areas, and
provides their explanations in geographical terms (230 entries). Appendix 3, in turn, is a glosary of the Latvian variety of Polish (based on interviews with the Polish rural population in the district of Madona, 705 entries). The final appendix provides two lists of publications on the North Borderland variety of Polish: works by scholars affiliated with the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, and works by linguists from other reseach and academic centres.Publikacja dofinansowana z programu „Doskonała Nauka” Ministra Edukacji i NaukiThe work was financed from the “Excellent Science” Programme of the Polish Minister of Education and Scienc
The Contemporary Porabian Micro-Language: On the Language of the Porabje Slovenes and the Porabje Region in a Language Ecology Perspective
No full textCelem niniejszej monografii jest przedstawienie sytuacji i zróżnicowania języka słoweńskiego na Porabju w ujęciu ekologii języka oraz charakterystyka Słoweńców porabskich jako wspólnoty komunikatywnej funkcjonującej w warunkach mniejszości narodowej na terenie Węgier. W kolejnych rozdziałach staram się odpowiedzieć na pytania: jak wygląda sytuacja językowa regionu, jakim językiem lub językami porozumiewają się Słoweńcy porabscy, jaki status ma język słoweński wśród omawianej mniejszości. Szukając odpowiedzi na powyższe
pytania ogólne, w monografii odwołuję się do interdyscyplinarnego paradygmatu opisu języka, który wypracowany został w ramach ekologii języka. Wykorzystuję struktury matryc ekologicznych
zaproponowanych przez polskich i zagranicznych badaczy do prezentacji szczegółowych kwestii związanych z głównym tematem.The aim of this book is to present the situation and diversity of the Slovene language in the Porabje region in terms of language ecology and to provide an overview of the Porabje Slovenes as a communication community and a national minority in Hungary. The study examines the current language situation in the region, the language(s) used by the Porabje Slovenes and the status of Slovene in this minority. The discussion draws on an interdisciplinary paradigm of language description developed within the framework of the language ecology approach. It also applies ecological matrices proposed by Polish and foreign researchers to present more
detailed issues related to the topic in focus.Publikacja dofinansowana z programu „Doskonała Nauka” Ministra Edukacji i Nauki.The work was financed from the “Excellent Science” Programme of the Polish Minister of Education and Science