ID Design Press
Not a member yet
307 research outputs found
Sort by
Градење на отпорност за справување со топлотни бранови и екстремни временски настани во Република Северна Македонија
No full textHigh ambient temperatures have a significant impact on society and population health, including a rise in morbidity and mortality. Episodes of heat lasting for several days are often referred to as heat waves and can be associated with tens of thousands of premature deaths. In the Republic of North Macedonia, the most striking weather anomaly was in 2007, when the national government declared a nationwide heat-wave emergency. The content of this inspirational example outlines a wide range of coordinated actions at community and system levels to adapt, anticipate and manage the many problems caused by heat waves. Theexample shows the need of intersectional action to build adaptive, absorptive, anticipatory and transformative resilience capacity in both communities and institutions in order to effectively fight against the harmful health effects of heat waves. There were several heat waves in the country during 2007-2023 and public health activities to prevent and minimize adverse health effects.Високите амбиентални температури имаат значително влијание врз здравјето на населението и општеството, вклучително и пораст на морбидитетот и морталитетот. Епизодите на топлина кои траат неколку дена често се нарекуваат топлотни бранови и може да се поврзат со десетици илјади предвремени смртни случаи. Во Република Северна Македонија, највпечатлива временска аномалија имаше во 2007 година, кога националната влада прогласи вонредна состојба заради топлотен бран низ целата земја. Содржината на овој инспиративен пример прикажува широк опсег на координирани дејства на нивоа на заедницата и системот за да се приспособат, предвидат и управуваат со многуте проблеми предизвикани од топлотните бранови. Овој
пример ја покажува потребата од интерсекторски активности за да се изгради капацитет за отпорност и во заедниците и во институциите со цел ефикасно да се спротивстави на штетните здравствени ефекти од топлотните бранови. Имаше неколку топлотни бранови во земјата од 2007 до 2023 година и јавноздравствени активности за спречување и минимизирање на негативните здравствени ефекти
Правна регулација на здравствените специјализации и супспецијализации од областа на стоматологијата во Република Северна Македонија
Get PDFRecognizing the dynamic nature of changes in legal regulations governing health specializations and subspecializations in dentistry, the purpose of this paper was to present the current legal framework governing health specializations and subspecializations in dentistry in the Republic of North Macedonia. Materials and Methods: We conducted a comprehensive search of legal regulations accessible at the database of regulations and publications on the website of the Official Gazette of the Republic of North Macedonia, utilizing specific keywords, including "specializations," "subspecializations," and "dentistry." Additionally, we analyzed regulations available on the websites of higher education institutions offering specializations and subspecializations in dentistry. From the pool of regulations scrutinized, we selected those marked as valid or partially valid and relevant. Our study employed the legal-dogmatic method, content analysis, and the descriptive method. Results: The legal framework includes laws, regulations, decisions of the Government of the Republic of North Macedonia, decisions of higher education institutions, and government programs. Health workers in dentistry, regardless of their employment status, have the right to engage in specialization or subspecialization. The Ministry of Health can approve specialization or subspecialization for foreign citizens with completed dental faculty education. However, approval procedures vary depending on the employment status. Health workers with higher education in dentistry can specialize in 8 branches of specialization and 2 branches of subspecialization, conducted in accredited institutions. During the specialization and subspecialization, health workers are guided by a mentor and educators. In conclusion, frequent revisions in the legal framework governing health specializations and subspecializations in dentistry in the Republic of North Macedonia imply a recurrent re-norming process, potentially affecting healthcare workers' understanding of the legal framework surrounding specializations and subspecializations. Given the rapid scientific evolution, we advocate for reduced norming and alignment of higher education programs with emerging scientific insights.Препознавајќи ја динамичната природа на промените во законските прописи кои ги регулираат здравствените специјализации и супспецијализации во стоматологијата, целта на овој труд беше да ја претстави актуелната правна рамка што ги регулира здравствените специјализации и супспецијализации по стоматологија во Република Северна Македонија. Материјали и методи: Спроведовме сеопфатно пребарување на правните прописи достапни преку базата на прописи и изданија на веб-страницата на ЈП „Службен весник на Република Северна Македонија“, користејќи специфични клучни зборови, вклучувајќи: „специјализации“, „супспецијализации“ и „стоматологија”. Дополнително, ги анализиравме прописите достапни на веб-страниците на високообразовните институции кои спроведуваат специјализации и супспецијализации во стоматологијата. Од сите прописи што беа разгледани, ги избравме оние кои беа означени како важечки или делумно важечки и релевантни. Нашето истражување го користеше правно-догматскиот метод, анализа на содржината и дескриптивниот метод. Резултати: Правната рамка вклучува закони, прописи, одлуки на Владата на Република Северна Македонија, одлуки на високообразовни институции и владини програми. Здравствените работници во стоматологијата, без разлика на работниот статус, имаат право да започнат со специјализација или супспецијализација. Министерството за здравство може да одобри специјализација или супспецијализација за странски државјани со завршен стоматолошки факултет. Сепак, процедурите за одобрување се разликуваат во зависност од работниот статус. Здравствените работници со високо образование од стоматологија можат да специјализираат во 8 гранки на специјализација и 2 гранки на супспецијализација, спроведени во акредитирани институции. За време на специјализацијата и супспецијализацијата, здравствените работници се раководени од ментор и едукатори. Како заклучок, честите ревизии во правната рамка што ги регулира здравствените специјализации и супспецијализации во стоматологијата во Република Северна Македонија подразбираат повторлив процес на ренормирање, што потенцијално може да влијае на разбирањето на здравствените работници на правната рамка за специјализациите и супспецијализациите. Со оглед на брзата научна еволуција, ние се залагаме за намалено нормирање и усогласување на програмите за високо образование со новите научни сознанија.
Животни навики и задоволност од здравствените услуги на старите лица во Република Северна Македонија
Get PDFThe aging of the population in North Macedonia is a big challenge. Life habits and satisfaction with health services are essential indicators for the evaluation of the situation. Objectives: The main objective of this study was to analyze some lifestyle habits and satisfaction with health services by the elderly in North Macedonia. Materials and Methods: A cross-sectional study was conducted in 36 urban areas. We received answers from 281 respondents over 65 years of age. The descriptive-statistical method was used for analyzing the results. Statistical analysis of data was done with the statistical software SPSS for Windows 26.0. The testing of the differences was done with the Chi-square test, Mann-Whitney U Test, Kruskal-Wallis test, Fisher Freeman Halton test and Spearman Rank order correlations. Values of p<0.05 were considered to be statistically significant. Results: There were 52 (18.05%) smokers, 22 (21.15%) were male and 30 (16.95%) female respondents. The average number of cigarettes smoked per day was 20.90±15.50 with no significant difference between genders and the three age categories. Most of the respondents had a visit to the family doctor for continuation of their therapy. No significant association was observed between respondents' gender/age category in terms of trust in the family doctor, adherence to the doctor's advice, and life satisfaction. Conclusion: The relevant authorities in our country should develop more comprehensive and social models of care for older adults, especially in rural areas such as prevention, long-term care, and palliative care.Стареењето на населението во Северна Македонија е голем предизвик. Животните навики и задоволството од здравствените услуги се суштински показатели за процена на состојбата. Главната цел на оваа студија беше да се анализираат некои животни навики и задоволството од здравствените услуги кај постарите лица во Северна Македонија. Материјали и методи: Спроведена е студија на пресек во 36 урбани средини. Одговори добивме од 281 испитаник над 65 години. За анализа на резултатите се користеше дескриптивна статистичка метода. Статистичката анализа на податоците е направена со статистичкиот софтвер SPSS за Windows 26.0. Тестирањето на разликите беше направено со Chi-square тест, Mann-Whitney U Test, Kruskal-Wallis тест, Fisher Freeman Halton тест и Spearman Rank корелации за редослед. Вредностите од p<0,05 се сметаа за статистички значајни. Резултати: Имаше 52 (18,05%) пушачи, 22 (21,15%) беа мажи и 30 (16,95%) жени. Просечниот број на испушени цигари дневно изнесува 20,90±15,50 без значајна разлика меѓу полот и трите возрасни категории. Најголем дел од испитаниците имале посета на матичен лекар за продолжување на терапијата. Не е забележана значајна поврзаност помеѓу полот/возрасната категорија на испитаниците во однос на довербата во матичниот лекар, почитувањето на советите од лекарот и задоволството од животот. Заклучок: Одговорните во нашата земја треба да развијат посеопфатни и социјални модели на грижа за постарите возрасни лица, особено во руралните области како што се превенција, долготрајна нега и палијативна нега
Дијабетес во Република Северна Македонија: епидемиологија и економско оптоварување, 2018-2021
Get PDFDiabetes is a chronic, metabolic disease with hyperglycemia caused by defects in insulin secretion, insulin action, or both, results in dysfunction and failure of various organs, reduced quality of life, increased medical costs, reduced productivity and premature mortality in diabetic patients. The main goal of the study is presentation of epidemiological data for diabetes, evaluation of complications associated with the disease and economic burden of diabetes in the Republic of North Macedonia. Materials and methods: A retrospective epidemiological study based on prevalence data from the Diabetes Registry in the Republic of North Macedonia, as well as data from primary and specialized healthcare centers was conducted. It combined population demographics in our country in 2021 with epidemiological data for diabetes, as well as healthcare costs associated with diabetes obtained from WHO, Institute of Health Metrics and Evaluation and National Health Insurance Fund. Results: The incidence rate of type 1 diabetes (T1DM) in the Republic of North Macedonia was presented with 1.21%ooo newly diagnosed in 2018 and 2.8%ooo in 2021 with is highest rate in the age group of youths from 10-14 (12.4%ooo) in 2021. In time period 2018-2021, the incidence rate of patients with type 2 diabetes (T2DM) also enlarged from 323.3%ooo to 355.5%ooo, while the prevalence rate increased from 5554.4%ooo to 6549.3%ooo. The highest prevalence rates for T2DM analyzed by age were observed in age groups between 55 and 79 years. The highest rate of diabetes-associated complications in North Macedonia are complication on peripheral circulation, followed by ketoacidosis, neurological complications, ophthalmic complication, diabetic coma and multiple complications. The percentage of prescriptions for blood glucose lowering drugs (excluding insulin) in our country rose form 7.3% in 2018 up to 7.6% in 2020, whereas the cost of provision of diabetes treatment supplies in 2021 for patients on insulin amounted to approximately 13,457,508,62 USD. The calculated burden of diabetes mellitus and diabetic complications in the Republic of North Macedonia amounted to 42,806.59 disability-adjusted life-years (DALYs). Conclusions: Diabetes rates are increasing worldwide and in the Republic of North Macedonia, too. This epidemiological study is a solid base for implementation of the national strategy for diabetes and will contribute in effective planning and evaluation of all aspects of diabetes control in the Republic of North Macedonia.Дијабетесот е хронична, метаболична болест со хипергликемија предизвикана од промени во инсулинската секреција, дејството на инсулинот или и на двата фактора, што резултира со нарушување на физиолошката функција на многу органи и нивно потенцијално откажување, што, пак, резултира со намалување на квалитетот на животот на пациентите, зголемување на медицинските трошоци, намалување на продуктивноста и прерана смртност кај пациентите со дијабетес. Главна цел на студијата е презентација на епидемиолошки податоци за дијабетесот, евалуација на компликации поврзани со болеста и економско оптоварување од дијабетесот во Република Северна Македонија. Материјали и методи: Спроведена е ретроспективна епидемиолошка студија базирана на податоци за преваленција од Регистарот за дијабетес во Република Северна Македонија, како и податоци од примарни и специјализирани здравствени центри. Ги комбинира демографијата на населението во нашата земја во 2021 година со епидемиолошки податоци за дијабетес, како и трошоци за здравствена заштита поврзани со дијабетес добиени од СЗО, Институтот за здравствена метрика и евалуација и Националниот фонд за здравствено осигурување. Резултати: Стапката на инциденција на дијабетес тип 1 (Т1ДМ) во Република Северна Македонија е претставена со 1,21%ооо новодијагностицирани во 2018 година и 2,8%ооо во 2021 година со највисока утврдена стапка кај возрасната група на млади од 10-14 години (12,4%оо) во 2021 година. Во временскиот период 2018-2021 година, стапката на инциденција на пациенти со дијабет тип 2 (Т2ДМ) исто така се зголемила од 323,3%ооо на 355,5%ооо, додека стапката на преваленција се зголемила од 5554,4%ооо на 6549,3%ооо. Највисоките стапки на преваленција за T2DM анализирани според возраста беа забележани во возрасните групи помеѓу 55 и 79 години. Највисока стапка на компликации поврзани со дијабетес во Северна Македонија се компликации на периферната циркулација, по што следуваат кетоацидоза, невролошки компликации, офталмолошки компликации, дијабетична кома и повеќекратни компликации. Процентот на рецепти за лекови за намалување на гликозата во крвта (кај пациенти што не се на инсулин) во нашата земја се зголемил од 7,3% во 2018 година на 7,6% во 2020 година, додека трошоците за обезбедување средства за третман на дијабетес во 2021 година за пациенти на инсулинска терапија изнесувале приближно 13.457.50 ,62 американски долари. Пресметаниот товар на дијабетес мелитус и дијабетични компликации во Република Северна Македонија изнесува 42.806,59 disability-adjusted life-years (години на животот приспособени на неспособност/попреченост) (DALYs). Заклучоци: Стапките на дијабетес се зголемуваат во светот, како и во Република Северна Македонија. Оваа епидемиолошка студија е солидна основа за имплементација на националната стратегија за дијабетес и ќе придонесе во ефективно планирање и евалуација на сите аспекти на контролата на дијабетесот во Република Северна Македонија
Цилијарна циста на вулва кај 13- годишно девојче- приказ на случај
No full textVulvar cysts are rare, mostly benign lesions in childhood, originating from Miller's embryonic tissue and associated with progesterone action. The interior of the cysts is lined with columnar epithelium with cilia. They can be asymptomatic until they reach a size that causes heviness and pressure on the surrounding tissue and aesthetic deformity of the vulva. Case report: A 13-year-old girl presented with a large elongated cystic structure originating from the right labia majora of the vulva, with a length of about 20 cm, without significant symptoms, except for discomfort in the external genitalia. The cyst was surgically removed and the histopathological findings confirmed the existence of a ciliary vulvar cyst, originating from Miller's structures. After the operation, the cosmetic result was excellent and the young patient felt relieved. Conclusion: Vulvar cysts are a rare finding in childhood and puberty, but they can also reach large sizes. The treatment is surgical excision, which provides a cure, correction of the normal anatomy of the vulva, and histological confirmation of the diagnosis.Вулварните цисти се ретки, најчесто бенигни промени во детската возраст, со потекло од Милеровите ембрионални структури и се поврзани со дејството на прогестерон. Внатрешноста на цистите е обложена со колумнарен епител со трепки. Можат да бидат асимптоматски сé додека не постигнат големина за да предизвикаат тежина и притисок врз околното ткиво, како и естетски деформитет на вулвата. Приказ на случај: Тринаесетгодишно девојче дојде на преглед со голема цистична структура која потекнуваше од десната голема усна на вулвата, со должина од околу 20 см, без значајни симптоми, освен дискомфорт во надворешни гениталии. По сооветна подготовка, цистата беше хируршки отстранета- хистопатолошкиот наод потврди постоење на цилијарна вулварна циста, со потекло од Милеровите структури. Постоперативниот тек помина уредно, со одличен козметички резултат и олеснување за младата пациентка. Заклучок: Вулварните цисти се редок наод во детска возраст и пубертет, но можат да достигнат и големи димензии. Третманот се состои во хируршка ексцизија со која се постигнува лекување, корекција на нормалната анатомија на вулвата, како и хистолошка потврда на дијагнозата
Eкономска евалуација на трошоци- ефективност кај раната наспроти одложена лапароскопска холецистектомија кај акутен холецистит
Get PDF Diseases of the biliary tree are prevalent in the gastrointestinal tract (GIT) and can have significant implications in terms of morbidity and mortality. Among these diseases, acute cholecystitis holds particular importance as it requires immediate attention and mandates timely diagnosis and appropriate treatment. Early laparoscopic cholecystectomy (LC) is a safe and effective procedure for managing acute cholecystitis, providing definitive treatment during the initial hospital stay and it is considered a superior option compared to delayed LC for the treatment of acute cholecystitis. The objective of the study was to examine the overall expenses incurred by hospitals and the duration of hospitalization concerning delayed laparoscopic cholecystectomy in patients diagnosed with acute cholecystitis. Materials and methods: An analytical (case-control) study was conducted involving 139 patients diagnosed with acute cholecystitis and admitted to the University Clinic for Digestive Surgery. Among them, 71 patients were assigned to the study group, while 68 patients were placed in the control group. Patients in the study group received early LC treatment within 0-7 days from the onset of symptoms, while patients in the control group underwent delayed LC treatment between 6-12 weeks from symptom onset. The selection of patients was made using a simple random selection method, following predetermined inclusion and exclusion criteria. Results: Among patients from both groups, there was no statistically significant distinction in age, gender, education, place of residence, past illnesses, comorbidity, and previous abdominal surgery for p>0.05. However, a notable dissimilarity existed between the groups regarding total costs, with significantly higher expenses observed during delayed treatment of patients with acute cholecystitis (t-test for independent samples=-37.644 df=137 p=0.0001). Conclusion: Significant variations were observed in total hospital length of stay and hospital costs between the two groups, indicating that laparoscopic treatment for acute cholecystitis was associated with higher expenses and longer hospital stays.Болестите на билијарното дрво се распространети во гастроинтестиналниот тракт (ГИТ) и може да имаат значителни импликации во однос на морбидитетот и морталитетот. Меѓу овие болести, акутниот холециститис има особено значење бидејќи бара итно внимание и бара навремена дијагноза и соодветен третман. Раната лапароскопска холецистектомија (LC) е безбедна и ефикасна процедура за управување со акутен холециститис, обезбедувајќи дефинитивен третман за време на почетниот престој во болница и се смета за супериорна опција во споредба со одложената LC за третман на акутен холециститис. Целта на студијата беше да се испитаат вкупните трошоци направени од страна на болниците и времетраењето на хоспитализацијата во врска со одложената лапароскопска холецистектомија кај пациенти со дијагноза на акутен холециститис. Материјали и методи: Спроведена е аналитичка (случај-контрола) студија во која учествуваа 139 пациенти со дијагноза на акутен холециститис и примени на Универзитетската клиника за дигестивна хирургија. Меѓу нив, 71 пациент беа распоредени во испитуваната група, додека 68 пациенти беа во контролната група. Пациентите во испитуваната група добија ран третман со LC во рок од 0-7 дена од почетокот на симптомите, додека пациентите во контролната група беа подложени на одложен третман со LC помеѓу 6-12 недели од почетокот на симптомите. Изборот на пациенти беше направен со користење на едноставен метод на случаен избор, следејќи ги однапред одредени критериуми за вклучување и исклучување. Резултати: Кај пациентите од двете групи, немаше статистички значајна разлика во возраст, пол, образование, место на живеење, минати болести, коморбидитет и претходна абдоминална операција за p>0,05. Сепак, постоеше сигнификантна разлика помеѓу групите во однос на вкупните трошоци, со значително повисоки трошоци забележани при одложен третман на пациенти со акутен холециститис (т-тест за независни примероци=-37,644 df=137 p=0,0001). Заклучок: Беа забележани значајни варијации во вкупната должина на болничкиот престој и болничките трошоци помеѓу двете групи, што укажува дека лапароскопскиот третман за акутен холециститис е поврзан со повисоки трошоци и подолг престој во болница
Евалуација на функцијата на коленото со Lysholm бодовна скала по реконструкција на ПВЛ:конвенционална наспроти all- inside техника
No full textAnterior cruciate ligament (ACL) reconstruction is a common surgical intervention. The aim of this paper was to make a comparison in terms of subjective symptoms that occur in a specific Lysholm scoring scale-in-progress before the operative period, 3 and 8 months after surgical treatment with two surgical methods. Materials and Methods: Eighty patients underwent primary ACL reconstruction at the Department of Orthopaedics and Traumatology in the City General Hospital “8th September” in Skopje in a period of two years. The first group (40 subjects) constituted the control group (CG), surgically treated with a standard method using a graft from m. semitendinosus and m. gracilis. The second group (40 subjects) was the study group (SG) surgically treated with the ALL-INSIDE method using a m. semitendinosus graft. In all subjects preoperatively, at 3 and 8 months after surgical treatment, Lysholm scale was completed representing a designed questionnaire for evaluation of subjective symptoms. Results: Preoperatively, most patients from SG had a score lower than 65 to 55 % (22), while in CG between 65 and 83 – 50% (20). After 3 months of surgical treatment, SG patients had averagely a higher score than CG patients (88.60 ± 11.8 vs. 85.75 ± 17.8), but without statistical significance. Among SG and CG patients, 8 months after surgery (p = 0.043), SG patients had a significantly higher mean score than CG patients (97.62 ± 5.3 vs. 92.40 ± 15.1). Lysholm scale analysed qualitatively 8 months after surgical treatment showed no significant difference between them, i.e., the tested difference in the distribution of patients with a score of less than 65, from 65 to 83, from 84 to 90 and more than 90, and depending on the type of the surgical method was statistically insignificant (p = 0.123). Conclusion: The type of surgical technique used had no significant influence on the subjective complaints of patients after 3 months of surgical treatment. But after 8 months, a better functional result was obtained in SG patientsРеконструкција на предниот вкрстен лигамент (ПВЛ) претставува честа хируршка интервенција. Целта на овој труд беше да се направи компарација во однос на субјективните симптоми кои се јавуваат кај пациентите преку специфична Lysholm бодовна скала во тек на предоперативниот период, 3 и 8 месеци по оперативниот третман со два оперативни метода. Материјали и методи: Осумдест пациенти беа подложени на примарна реконструкција на ПВЛ на Одделот за ортопедија и трауматологија во ГОБ „8-ми Септември“ во период од две години. Првата група (40 испитаници) ја сочинуваа контролната група (КГ), оперативно третирана со стандарден метод со користење графт од m. semitendinosus и m. gracilis. Втората група (40 испитаници) ја сочинуваа испитуваната група (ИГ) оперативно третирана со методот ALL-INSIDE и користење графт од m. semitendinosus. Кај сите испитаници предоперативно, на 3 и на 8 месеци по оперативниот третман беше исполнета Lysholm скалата, која претставува дизајниран прашалник за евалуација на субјективни симптоми. Резултати: Предоперативно најголем дел пациенти од ИГ имаа скор понизок од 65 до 55 % (22), додека во КГ скорот беше помеѓу 65 и 83 – 50 % (20). По 3 месеци од оперативниот третман пациентите од ИГ имаа во просек повисок скор од пациентите од КГ (88,60 ± 11,8 vs, 85,75 ± 17,8), но без статистичка значајност. Осум месеци по оперативната интервенција (p = 0,043), пациентите од ИГ имаа значајно повисок просечен скор од пациентите од КГ (97,62 ± 5,3 vs 92,40 ± 15,1) Lysholm скалата анализирана квалитативно 8 месеци по оперативниот третман не покажа значајна разлика помеѓу групите, односно тестираната разлика во дистрибуцијата на пациенти со скор помал од 65, од 65 до 83, од 84 до 90 и повеќе од 90, а во зависност од типот на хируршкиот метод, беше статистички незначајна (p = 0,123). Заклучок: Типот на користена хируршка техника немаше значајно влијание врз субјективните тегоби на пациентите по 3 месеци од оперативниот третман. Но, по 8 месеци се доби подобар функционален резултат кај пациентите од ИГ
Строматогенеза и ангиогенеза, два битни процеси во туморската инвазија кај малигните епителни неоплазми - краток осврт на планоцелуларен карцином на кожата
Get PDF
Each neoplasm creates its own unique micro-environment in which the tumor grows and modifies. Although majority of host cells in the neoplasm stroma have obligatory tumor suppression ability, the stroma changes during the malignant process and even promotes growth, invasion and metastasis. The genetic changes that occur during cancer evolution, driven by malignant cells, lead to changes in the stroma of the host. At the same time angiogenesis occurs, and formation of new vascular net from the existing normal capillaries. The stroma in the neoplasm does not only give mechanical support to the tumor, but also provides metabolically rich and active environment where the cancer cells survive and multiply. It also contributes to tumor growth and through the newly formed vascular pathways enables further guidance to the circulation, so that the four features of the cancers are achieved: migration, invasion, angiogenesis and metastasis. The understanding of the molecular events in the process of stromatogenesis and angiogenesis is essential for clinical research.Секоја неоплазма создава своја единствена микросредина во која туморот расте и се модифицира. Иако повеќето клетки на домаќинот во стромата на неоплазмата имаат задолжителна способност за супресија на туморот, стромата се менува за време на малигниот процес, па дури и почнува да промовира раст, инвазија и метастазирање. Генетските промени кои се случуваат за време на еволуцијата на неоплазмата, поттикнати од малигните клетки, доведуваат до промени во стромата на домаќинот. Исто така, во исто време се јавува ангиогенеза, формирање на нова васкуларна мрежа од постојните нормални капилари. Стромата во неоплазмата не дава само механичка поддршка на туморот, туку обезбедува и метаболички богата и активна средина каде што канцерозните клетки преживуваат и се размножуваат. Придонесува и за раст на туморот, и преку формираните васкуларни патишта овозможува понатамошно водење на циркулацијата, така што се постигнуваат четирите карактеристики на карциномот: миграција, инвазија, ангиогенеза и метастаза. Разбирањето на молекуларните настани во процесот на строматогенезата и ангиогенезата е од суштинско значење за клиничките истражувања
Социоекономскиот статус и репродуктивното здравје на родилки од различни етнички групи во Република Северна Македонија
No full textA reproductive health framework would provide a broader programmatic focus that could bring needed attention to such issues as sexually transmitted diseases, infertility, abortion and women's empowerment generally. In order to analyze the elements of the reproductive health of our population, a one-year study was conducted that included 400 women in labor. Material and methods: Age, parity, number of pregnancies and deliveries antepartal controls, supplements intake, place of residence, etc. were analyzed. A descriptive analysis and statistical significance were made providing women's ethnicity. The results showed that the highest average age of women giving birth was registered among Macedonian women and it was 31.5 ± 5.4 years, and the lowest among Roma women 22.9 ± 5.4 years. The highest average number of deliveries among women in labor was observed in Roma and Bosnian women and it was 2.4±1.2 deliveries, and the lowest rate in Serbian women 1.3±0.6. The difference was statistically significant. It can be concluded that the emancipation of women, the level of education and the employment of women among all ethnic groups are the most important factors in the urban region. The traditions of religion and ethnicity are fundamental in family planning and have the main influence on women's reproductive life.Со мерките за репродуктивно здравје би се обезбедил поширок програмски фокус со кој би можело да се привлече потребното внимание поврзано со сексуално преносливите болести, неплодноста, абортусот и генерално подобрување на состојбата на жените. Со цел да се анализираат елементите на репродуктивното здравје кај нашата популација, беше направена едногодишна студија во која беа вклучени 400 родилки. Следните варијабли беа анализирани: возраст, паритет, број на бремености и породувања, антепартални контроли, консумација на суплементи, место на живеење и др. Беше изработена дескриптивна анализа и определена статистичка значајност во зависност од етничката припадност. Резултатите покажаа: просечната возраст на родилките беше највисока кај Македонките и изнесуваше 31,5 ± 5,4 содини, а најниската кај Ромките - 22,9 ± 5,4 години. Просечниот број на породувања кај родилките беше највисок кај Ромките и Босанките и изнесуваше 2,4±1,2 породувања, а најмалиот кај Србинките - 1,3±0,6. Разликата беше статистички значајна. Може да се заклучи дека еманципацијата на жените, нивото на образование и вработувањето на жените меѓу сите етнички групи се најважните фактори во урбаниот регион. Традициите на религијата и етничката припадност се фундаментални во планирањето на семејството кои имаат главно влијание врз репродуктивниот живот на жените
Антимикробна осетливост на Salmonella enteritidis изолирана во периодот од 2020 до 2022 година во Штипскиот регион
Get PDFBacteria of the genus Salmonella are widely distributed in nature. They can colonize different hosts and are the most common causes of intestinal infections in humans and animals. The main route of Salmonella transmission to humans is by contaminated food, or undercooked eggs and meat. The aim of this study was to analyze the antimicrobial susceptibility of Salmonella enteritidis, which was the most frequently isolated Salmonella in the Microbiological Laboratory of the Center of Public Health in Shtip. Materials and methods: A total of 1839 samples (12 rectal swabs and 1827 feces), from persons suspect for salmonellosis in the region of Shtip were investigated for the period 2020 to 2022 year. SS (Salmonella Shigella) agar, Rambach agar, and Selenit F media were used for detection of Salmonella spp., and antimicrobial susceptibility testing of the isolated bacteria is performed with disk diffusion method according EUCAST. Results: Salmonella enteritidis is detected in 62 samples (3.37%), isolated strains of Salmonella enteritidis demonstrate high resistance to ampicillin 2 μg (37.09%), and multi-resistant strains (6.45%) were also detected. Conclusion: The appearance of ampicillin and multi-resistant strains of Salmonella enteritidis in the samples analyzed in our study is a sign of concern and an alarm to initiate a change in the algorithm for the treatment of Salmonella enteritidis infections, especially with the use of fluoroquinolones and cephalosporins (of the third generation). It is recommended to introduce a system for the rational use of antimicrobials in human and veterinary health.Бактериите од родот Salmonella се широко распространети во природата. Можат да бидат колонизатори на различни домаќини и се најчести предизвикувачи на цревни инфекции кај луѓето и кај животните. Главниот пат на пренесување на бактериите од родот Salmonella кај луѓето е преку контаминирана храна или недоволно термички обработени јајца и месо. Целта на трудот беше да се анализира антимикробната осетливост на детектираните соеви на Salmonella enteritidis, која беше најчест детектиран вид во микробиолошката лабораторија на Центарот за јавно здравје во Штип. Материјал и методи: Вкупниот број на испитани примероци во микробиолошката лабораторија на Центарот за јавно здравје во Штип во периодот од 2020 до 2022 година е 1839, од кои 12 ректални брисеви и 1827 копрокултури од лица за кои постои сомневање дека имаат салмонелоза во Штипскиот регион. За детекција на Salmonella spp. се користени: SS (Salmonella Shigella) агар, Rambach агар, Selenit F бујон, а детекцијата на антимикробната осетливост на изолираната бактерија се врши со диск дифузиона метода согласно ЕУКАСТ методологијата. Резултати: Salmonella enteritidis е детектирана кај 62 примероци (3.37%) во регионот на Штип. Изолираните соеви Salmonella enteritidis покажуваат висока резистенција кон ампицилин 2 μg (37.09%), a детектирани се и мултирезистентни соеви (6.45%). Заклучок: Појавата на висока резистенција кон ампицилин и мултирезистентни соеви на Salmonella enteritidis во анализираните примероци претставува знак за загриженост и аларм за иницирање на промена на алгоритамот за лекување на инфекциите со Salmonella enteritidis, особено со примената на флуорокинолоните и цефалоспорините (од трета генерација). Се препорачува воведување на систем за рационална употреба на антимикробните средства во хуманото и ветеринарно здравје