2,353 research outputs found
Sultan II. Bayezid Dönemi Osmanlı Uleması ve İlim Hayatı Üzerine Gözlemler
No full textSultan II. Bayezid / Editör:Beytullah KAYA -- İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi -- ISBN: 978-605-81541-9-3 -- 2024.Sultan II. Bayezid (1481-1512) tahta çıktığında, Fatih Sultan Mehmet’ten miras aldığı sadece
Balkanlardan Fırat Nehri’ne uzanan, teşkilatlı bir devlet ve memleket değildi. Bu miras aynı
zamanda üstün bir yönetici kadrosu, bilgili bir ulema zümresi ve köklü bir ilim geleneğini de
içermiştir.230 Fatih'in kurduğu Sahn-ı Seman Medreseleri, Osmanlı eğitim sisteminde ses
getiren bir gelişme olmuş ve Osmanlı payitahtına gelen bilginler ile düzenlenen münazaralar
sayesinde ilimde büyük bir verimlilik sağlanmıştır. Sultan II. Bayezid de bu mirası geliştirmeye
çok gayret etmiş, payitahtta cami, medrese, türbe, hamam vb. birimlerden oluşan ve yapımı
1505 yılında tamamlanan kendi ismiyle anılan çok kompleksli bir külliye inşa ettirmiştir.231
Bayezid Medresesi'nin vakfiyesinde, medresede şeyhülislamların ders vermesi şart koşulmuş
ve ilk ders veren Şeyhülislam Zenbilli Ali Efendi olmuştur.232 Bu durum, külliyenin bir eğitim
kurumu olmanın ötesinde, Osmanlı'nın dini ve siyasi elitini yetiştiren önemli bir merkez
olduğunu göstermiştir. Şüphesiz Sultan II. Bayezid Külliyesi, Fatih Sultan Mehmet’in mirasını
devam ettiren ve Osmanlı’nın altın çağı olarak kabul edilen bir dönemde inşa edilmiş önemli
bir eserdir.
Sultan II. Bayezid, saltanatı devraldıktan sonra kendi adına külliyeler inşa ettirmiştir. İlk olarak
1484 yılında Amasya’da II. Bayezid Külliyesi’ni yaptırmış ve vakfiyesinde, müftü olan
bilginlerin burada ders vermesini şart koşmuştur.233 Amasya’dakinin hemen ardından 1484
1488 yılları arasında Edirne Külliyesi’ni tamamlatmıştır. Nihayetinde, II. Bayezid 1501-1505
yılları arasında İstanbul’da bir külliye inşa ettirerek, Amasya, Edirne ve İstanbul gibi üç büyük
merkezde üç önemli mimari eser inşa ettiren bir Osmanlı hükümdarı olmuştur. Toplumsal,
iktisadi ve ilmi faaliyetlerin merkezi olan bu külliyelere rağmen, yine de Fatih dönemindeki ruh ve heyecanın tam anlamıyla devam etmediğine yönelik beyanlar da mevcuttur. Özellikle
dönemin önemli âlimlerinden biri olan Molla Lütfi’nin haksız yere idam edilmesi gibi bazı
olumsuzluklar, Sultan Bayezid’in bilim ve bilim insanı hamiliğine gölge düşürmüştür. Ancak
Sultan II. Bayezid’in Türk dili ve edebiyatına olan sevgisi ve hizmeti her türlü takdirin
üzerindedir. İdris-i Bitlisi’nin Heşt Bihişt’ini sunduğunda büyük bir sevinç duymakla birlikte,
Osmanlı tarihinin Farsça yazılmasından dolayı bir burukluk hissetmiştir. Daha sonra
Kemalpaşazade’nin mükemmel bir Türkçe ve üslupla Tevarih-i Al-i Osman'ı takdim etmesiyle
sınırsız bir mutluluk duyduğunu çevresiyle paylaşmıştır
Fusūl-ı Müştereke Risālesi; فصول مشتركه رساله سى; Mirāt-ı Kāināt; مراءت كائنات; Risale fi’l-Ameli bi’l-Kürre; رسالة فى العمل بالكرة; İlāmu’l-İbād fi-Ahbāri’l-Bilād; اعلام العباد فى اخبارالبلاد; Rāhatü’l-Ervāh fi-Ref'i Āfāti’l-Eşbāh; راحة الارواح فى رفع آفات الاشباح; Cünnetü’l-Esma Tercümesi; جنة الاسما ترجمه سى
No full text1. eser : Tezhip özellikleri : 1b’de basit iç içe yarım dairelerden oluşan süslemeli serlevha ve yazı alanı çerçevesinde biribirine bitişik yarım daire şeklinde süslemeler. 3. eser : Resim, cetvel, şekil : 97b’de bir çizim vardır. 5. eser : Resim, cetvel, şekil : 133b-134b’de çeşitli çizimler. 1. eser : İçindekiler : Baştaki ilk dört yaprak boştur. Eser, coğrafya ve astronomiyle ilgili kitap ve risalelerin bulunduğu bir cildin ilk risalesidir (diğerleri için bkz. 204/II vd.) Güneşin hareketleri üzerine bir coğrafi bir risale olan eser 12 bâbdan oluşmaktadır. Bazı nüshalarda eserin adı Şerh-i Acemiyye’dir. 2. eser : İçindekiler : Eserin son bölümü “altıncı bâb: semt-i kıblenin istihracı”dır (11b). Fakat 13a’da tekrar “altıncı bâb: semt-i vakt ve semt-i kıble ve inhirâf-ı kıble istihracı beyanındadır” başlığı vardır. Eser bu başlıkla son bulur. Büyük bir ihtimalle eksiktir. 3. eser : İçindekiler : Eser beş makale ve yüz yirmi bâbdan oluşan denizcilik dolayısıyla astronomi ve coğrafyaya ait bazı konuların işlendiği bir kitaptır. Bazı sayfa kenarlarında Arapça açıklamalar vardır (ör. 53a-55a; 56a, 57a-b). 4. eser : İçindekiler : Eser 13 bâbdan oluşmaktadır. 5. eser : İçindekiler : Risalede 5 küçük tablo yer almaktadır.Original scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20007 vol. in 1, (17 lines); 19x15 c
Destān-ı Kız Mevlūdu; دستان قيز مولودى; Destān-ı İsmail; دستان اسمعيل; Destān-ı İbrāhim Edhem; دستان ابراهيم ادهم; Mekke Şehrindeki Hatunun Destānı (Destan-ı Hatun); مكه شهرنده كى خاتونك دستانى; Destān-ı Geyik; دستان كيك; Kesikbaş Destānı; كسيك باش دستانى; Mucizāt-ı Ezderhā (Destān-ı Ejderhā); معجزات ازدرها; Destān-ı Gügercin; دستان كوكرجين
No full text1. eser : İçindekiler : 1b-4b arasında manzum olarak mevlid okumanın ve okutmanın önemi hk. bilgiler ve küçük hikayeler vardır. Asıl metin 4b’de başlar. Eserin bölümleri: teşrif, intikal-i nur, viladet, mucizat, siretler, vefat, vasiyet, Azrail ile Fatıma’nın konuşması, Fatıma’nın vefatı , vasiyeti ve defnedilmesi, peygamberin mucizatı, Yahudi oğlunun hikayesi, tekrar mucizat, Cebrailin makamı sidre, Mirac, peygamberin Mekke’den Medine’ye gelişi ve ashab’ın feryadları. Bundan sonra yer alan destanlar hk. bkz. 200/II vd. Eser bu haliyle bir külliyat görünümündedir. 9. eser : İçindekiler : Destan son bulduktan sonra 116a-118a: “Ashabların feryad-ı şerifleri beyan olunur” başlıklı bölüm vardır. Burası, bu cilt içindeki ilk eser olan mevlidin sonundaki kısımla (75a-77b) aynıdır; 118a-119a: mevlid duası. 3. eser : Ek bilgiler : Şair adını verdiği son kısımda Sultan Veled ve Gülşeyh Süleyman’ın müridlerinden olduğunu söylüyor.Original scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20009 vol. in 1; 23x12 c
Hilye; حليه; Şerhu Kasideti’l-Bürde; شرح قصيدة البرده; Ta'bir-nāme; تعبيرنامه
No full text3. eser : İçindekiler : Sonda 1135 ve 1138 tarihli iki adet doğum kaydı vardır (93b). 4. eser : İçindekiler : En başta (94b-95b) Kurd Efendi’nin tarikat silsilesi verilmiştir. 99b’de beyitler. 2. eser : Ek bilgiler : Eser türünün ilk ve en beğenilen örneğidirOriginal scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20004 vol. in 1; 20x14 c
Risāle-i Muzaffer Şāh-nāme; رسالۀ مظفر شاه نامه; Manzūme-i Ferāiz; منظومۀ فرائض; Muhtasar Tercümānü’l-Ümem [Risāle fì-İcmāl Ahvāli’l-Mezāhibi’l Muhtelife li-Tavālifi’l-Ümem; رساله فى اجمال احوال المذاهب المختلفه لطوايف الامم; Risāle-i Cifr ve Ed'iye; رسالۀ جفر و ادعيه; Risāle-i Hadìs-i Erba'in; رسالۀ حديث اربعين; Hikāye-i Ahvāl-i Sırāt; حكايۀ احوال صراط; Risāle-i Manzūme berāy-ı Zenān; رسالۀ منظومه براىزنان; Risāle-i Şerh-i Rūz-nāme; رسالۀ شرح روزنامه; Manzūme-i Salāt-ı Şerife; منظومۀ صلوت شريفه; Risāle-i Cennetü’l-Esmā ve Ed'iye; رسالۀ جنت الاسما
No full text1. eser : İçindekiler : Ia: Yazma içindeki bütün risalaler ait genel fihrist; 1a-11b: Fezail-i Leyle-i Kadr; 12a-20b: Fezail-i Mah-ı Receb; 21a-28b: Fezail-i Mah-ı Şaban; 28b-55b: Fezail-i Mah-ı Ramazan.; 2. eser : İçindekiler : Eser, çeşitli peygamberlerin, filozofların, mutasavvıfların ve devlet adamlarının hikmetli sözlerinden oluşan bir derlemedir.; 4. eser : İçindekiler : Eserde çeşitli İslam mezhep ve fırkaları birkaç satırla tanıtılmaktadır. Eser bittikten sonra 73a’da Arapça olarak İmam Şafii’den bir alıntı; 73b: Hz. Ali’den Arapça beyitler.; 5. eser : İçindekiler : 74b-76a: Türkçe Risâle-i Cifr; 76b-86b: Çeşitli zamanlarda okunacak Arapça dualar; 87a-97b: Risâle-i nâd-ı necât; 98a’da Osmanlı sultanlarının sırasıyla tahtta kalış yıllarını gösteren tablo; 99a-100b: Fâtiha tefsiri.; 6. eser : İçindekiler : Eser sırat köprüsünün nasıl geçileceği hk. mesnevi nazım biçimiyle yazılmış bir manzumedir.; 8. eser : İçindekiler : Eser, kadınlara hitaben yazılmış mesnevi biçiminde bir manzumedir. Bu manzume bittikten sonra 118a-b arasında peygamberler, ebced harfleri hk. Türkçe ve Kuranda yer alan namazla ilgili hükümler hk. Arapça notlar.; 9. eser : İçindekiler : Eser, hicri ayların ve mevsimlerin asıl tayin edilebileceği ve özellikleri hk.; 10. eser : İçindekiler : Şiir dörtlüklerle yazılmıştır. Kenarda da dörtlükler vardır.; 11. eser : İçindekiler : Risale dualardan oluşmaktadır. Eserin sonunda 143b-151b arasında çeşitli rüya tabirleri, manzumeler ve boş sayfalar bulunmaktadır. 151b-154b arasında ise küçük bir satır arası Arapça-Türkçe sözlük vardır.Original scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP200011 vol. in 1; 15,5x10,5 c
Cümelü’l-Ahkām; جمل الاحكام; Es-Siyāsetü’ş-Şer'iyye; السياسة الشرعيه; Fevā’idü’z-Ziyā’iyye [Ferā'izü’s-Sirāciyye Tercümesi]; فوائد الضيائيه [ فرائض السراجيه ترجمه سى
No full text1. eser : İçindekiler : Akaid usulune dair meselelerden söz eden eser 47 fasıldan oluşmaktadır. 2. eser : İçindekiler : 130b: fihristtir. Eser 131b’de başlar. Kenarda ekleme ve açıklamalar vardır. 3. eser : İçindekiler : 146b-147b arasında eserin Telòìãü’ø-ØiyÀéiyye adlı muhtasarı yer almaktadır. Eser bittikten sonra ise 168b-179b arasında yine feraizle ilgili bilgilerin, fetvaların ve çizelgelerin bulunduğu bir bölüm yer almaktadır. Bu bölümün, en sondaki kayıttan (179b), Óasan b. İbrÀhìm tarafından 25 Rebiülâhir 1126 / 10 Mayıs 1714 tarihinde istinsah edildiği anlaşılıyor.Original scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20003 vol. in 1; 31x20 c
Risāletü’l-Hākimiyye fi’l-İrādeti’l-Cüz'iyye; رسالة الحاكميه فى الارادة الجزئيه; Zeyl-i Risāletü’l-Hākimiyye fi’l-İrādeti’l-Cüz'iyye; ذيل رسالة الحاكميه فى الارادة الجزئيه; Sübülü’l-Hüdā; سبل الهدى; Es'ile-i Zarife ve Ecvibe-i Latife; اسئلۀ ظريفه و اجوبۀ لطيفه
No full text1. eser : İçindekiler : Eser 24b’de son bulur. 24b-25b: Hızır ve Musa hk. 2. eser : İçindekiler : 30a: bazı hadisler, 30b-31b: Yazar eseri nasıl yazmaya karar verdiğini ayrıntılı şekilde anlatır. Kaza, kader ve irade konusunda mevcut kaynakları tarayarak eserini yazdığını söyler. Sayfa kenarlarında kısa notlar vardır. 3. eser : İçindekiler : Müellif, kendi eserine zeyl olarak yazdığı bu risalede kaza ve kader hakkında Eşariyye ve Maturidiyye’nin görüşlerini ayrıntılı bir şekilde ele almıştır. 4. eser : İçindekiler : 98a’da fihrist vardır. Eser “Marifet ve İman” kitabıyla başlayıp “Savm” kitabıyla son bulur (139b). 5. eser : İçindekiler : Risale, soru cevap şeklinde verilen fetvalardan ibarettir.Original scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20005 vol. in 1; 20x14 c
Dìvançe-i İlahiyyat; ديوانچۀ الهيات; İlāhiyyāt-ı Abdì; الهيات عبدى
No full text1. eser : içindekiler : Mesnevi nazım biçimiyle yazılan eserde sırasıyla Silsile-i Bayrâmiyye, Silsile-i Halvetiyye, sikke-i dervişan, ahval-i hilafet, hıdmet-i şeyh ve hurde-i tarikat, makalat-ı meşayih, makalat-i fukara, beyan-ı halvet ve bakıyye-i makalat bölümleri yer almaktadır. 2. ve 3. eser : içindekiler : Eser alfabetik sıraya göre tertip edilmiş mürettep bir divançedir. 1. eser : Ek bilgiler : Bu cilt içinde yer alan Himmet Efendi ve oğlu tarafından yazılan diğer eserler için bkz. 50/II-III. 2. eser : Ek bilgiler : Şairin bestelenen bazı ilahileri için şiirin kenarına not düşülmüştür. Eserin sonunda 34b-35a’da Himmet Efendi’nin tercüme-i hali bulunmaktadır. Ayıca bu cilt içinde yer alan Himmet Efendi ve oğlu tarafından yazılan diğer eserler için bkz. 50/I-III. 3. eser : Ek bilgiler : Eserin sonunda rıka yazıyla 40b-43b’de şairin tercüme-i hali, Sultan Mustafa’nın kendisine gönderdiği hatt-ı hümayun sureti ile Himmet-zade Abdullah Efendi’nin buna cevabı bulunmaktadır. Ayıca bu cilt içinde yer alan Himmet Efendi ve oğlu tarafından yazılan diğer eserler için bkz. 50/II-IIIOriginal scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20003 vol. in 1, (15 lines); 27x19,5 c
Vesiletü’l-Makasıd ilā-Ahseni’l-Merāsıd; لوسيلة المقاصد الى احسن المراصد
No full text1. eser : İçindekiler : 1a: Ahmed, Bâkî ve Refîkî’den birer gazel; 1b: Giriş; Burada eserin mevcut sözlüklerden derlenerek yazıldığı ve 3 kısımdan oluştuğu kayıtlıdır: 1b-14a: Mastarlar; 14a-18b: Farsça gramer kuralları; 19a’dan itibaren hem alfabetik hem de hareke esasına göre Farsça-Türkçe sözlük. Eser 70a’da “cân” maddesinde son bulur, yarım kalmıştır. 2. eser : İçindekiler : 71b’de Ali Beg Rumelivî’ye ait istishab kaydı; 71b-72b: Giriş; 72b-94a: 1. bâb - Mastarlar; 94a-131b: 2. bâb - Emsile (fiil çekimleri); 131b-225a: 3. bâb - Esmâ (isimler); 225a-229b: Edatlar. Eser sondan eksiktir. 2. eser : Ek bilgiler : Üç bab ve hatimeden oluşan eserde, her bâb kendi içinde çeşitli fasıllara ayrılmıştır. Her Farsça kelimenin altına Türkçe karşılığı yazılmış, gramer bilgileri fasıl aralarında kısa manzumeler halinde verilmiştir. Eser, aynı cilt içinde yer alan Lugat-i Nimetullah’ın da kaynaklarındandır.Original scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20002 vol. in 1; 20,5x15,5 c
Hubān-nāme; خوبان نامه
No full text1. eser : İçindekiler : 1230 senesinin takvimidir. 1a’da 9 Rebiü’s-sani 1230 [21 Mart 1815] gününün “Nevrûz-ı Sultânî olduğu kayıtlıdır. 2a’da iki zayiçe, 2b’den itibaren tarih cetvelleri bulunmaktadır. 9b yaprağı 1198 yılına ait imsak vakitlerini gösteren bir takvim parçasıdır. Muhtemelen sonradan buraya eklenen bu yaprak kopuk durumdadır. 2. eser : İçindekiler : 10b’de bir lugaz ve Tırsî’ye ait bir gazelOriginal scanned with Zeutschel OS 12000C A2 scanner and saved as 300 ppi uncompressed tiffs. Display images generated in CONTENTdm as JP20002 vol. in 1; graphics; 20.5x14 c
- …
