25647 research outputs found
Sort by
Optimization of production processes by defining priorities with Analytic Hierarchy Process (AHP)
Get PDFThis paper explores the application of the Analytic Hierarchy Process (AHP) as a systematic methodology for optimizing manufacturing processes by defining strategic priorities. The research focuses on addressing the challenge of efficient allocation of limited resources in modern manufacturing environments, where multi- criteria decision-making is becoming increasingly complex. The paper develops a complete AHP model that includes four levels of hierarchical structure: strategic goal, main criteria (cost, quality, time, safety and sustainability), sub-criteria and alternative improvement strategies. Through the application of comparison matrices and mathematical calculations of priorities, the model allows for a quantitative assessment of four key alternatives: process automation, implementation of Lean methods, advanced data analysis and personnel training. The research results indicate that the implementation of Lean methods receives the highest priority (0.372), followed by advanced data analysis (0.285), automation (0.215) and training programs (0.128). These findings reveal the importance of balancing short-term operational improvements with long-term strategic investments. The case study demonstrates how the AHP methodology provides a transparent and demonstrable approach to decision-making, enabling better resource management and reducing subjectivity in the decision-making process. Sensitivity analysis confirms the robustness of the results and their applicability in real production conditions.
Keywords: ahp, optimization, production processes, multi-criteria decision making, prioritizatio
Интегративни статистички пристапи за евалуација на ефикасноста на фунгицидите против Botrytis cinerea кај белата сорта грозје Белан
Get PDFВо оваа студија беше евалуирана ефикасноста на различни фунгицидни третмани против Botrytis cinerea кај белата сорта грозје Белан користејќи еднонасочна АНОВА и тукиев тест. Беа тестирани три третмани: контрола, комбинација од двокомпонентен системичен фунгицид флудиоксонил + ципродинил и биолошката формулација Bacillus amyloliquefaciens. Левеновиот тест за хомогеност на варијансите покажа значајна варијабилност помеѓу третманите (p < 0,001). Резултатите од АНОВА покажаа многу значајни разлики во интензитетот на болеста (F = 213,73, p < 0,001), потврдувајќи дека фунгицидните третмани имаат силен ефект врз намалувањето на болеста
Causes and motives of financial statements fraud
Get PDFReliable financial reporting is the basis for economic decision-making by investors, creditors, regulators and other stakeholders. Financial statements should provide a true and objective presentation of the financial position, performance and cash flows of business entities. However, numerous corporate scandals in recent decades have shown that financial statements can be deliberately distorted in order to mislead users of financial information.
Fraud in financial statements poses a serious threat to the reliability of financial reporting and to the confidence of investors, creditors and other stakeholders. Fraud in financial statements, although less common than other forms of corporate fraud, has far-reaching consequences. They can lead to significant financial losses, erosion of confidence in financial markets, and serious legal and reputational consequences for companies and individuals. The identification and analysis of the causes and motives of such fraud is of particular importance for the accounting and auditing profession. Therefore, scientific and professional interest in the causes and motives of such fraud is constantly present.
The aim of this paper is to analyze the main causes and motives for fraud in financial statements by applying relevant theoretical models and empirical knowledge from the literature, as well as to consider the implications for the audit profession.
Keywords: fraud, financial reporting, economic decisions, audit risk, corporate control
Lexeme „soul“ as a component in phraseologisms in Macedonian, German and English language corpora
Get PDFThe lexeme soul has different interpretations in dictionaries. Interpretations range from its literal meaning: soul – spirit (breath), to metaphorical images of the soul as life or life force. For us as a team of researchers, the lexeme soul is particularly interesting as a component in phraseological expressions that are part of languages in their referential form. In the Explanatory Dictionary of the Macedonian Standard Language, the noun soul means: the totality of feelings, consciousness of character traits of a person, spirit; the immaterial principle of man's life which leaves the body after death; person, family member, resident. Being aware that the lexeme soul in its universality is present in all languages (Slavic and non-Slavic), we set out to do research by drawing parallels between: Macedonian, German and English language. From the initially performed analyses, it is evident that the lexeme soul is quite frequent in the language corpora of the indicated languages. The questions that arose from the initial insight were: What is the frequency of the lexeme soul in the phraseological expressions of the indicated language? And: With what meaning is the lexeme soul used? To make a detailed analysis and give precise answers to the questions asked, we did some research. The students of the Faculty of Philology, Goce Delcev University, Stip, North Macedonia, were included in the research: Macedonian language and literature (20 students), German language and literature (9 students) and English language and literature (20 students). As part of the research, the students were given the task of looking into the phraseological dictionaries and detecting the phraseological expressions that contain the indicated lexeme. The second part of the research referred to the analysis of the meaning with which the lexeme soul was used in the given phraseological expression. Bearing in mind the Christian and ethical interpretation of the lexeme soul, in our analysis we approached its metaphorical meaning. In fact, the lexeme itself has a great capacity in creating metaphorical sequences, which in itself speaks of its semantic fullness. Observed through the prism of symbolism, the lexeme soul also creates space for a kind of synonymy: the soul as symbol of life, strength, love, goodness, but also death. And, in order to reach the final conclusion, but also to open up space for new research, we made a register of equivalents of phraseological expressions that contain the lexeme soul in the Macedonian, German and English
Влијание на калциум нитратот [Ca(NO3)2] врз растот и развојот на растенија од грав (Phaseolus vulgaris L.)
Get PDFЦелта на ова истражување беше да се анализира влијанието на калциум нитратот [Ca(NO3)2] врз растот и развојот на растенија од грав (Phaseolus vulgaris L.). Во секоја експериментална саксија беа посеани по девет зрна грав, а растот беше следен 40 дена. Експериментот беше спорведен во контролирани услови со три третмани: полевање само со вода, полевање еднаш неделно со растворен Ca(NO3)2, а останатите денови од неделата се полева само со вода и полевање само растворен Ca(NO3)2. Резултатите покажаа дека највисок процент на ‘ртност (100%) е забележан кај третманот полевање со вода и ѓубриво, додека најздрав развој на листовите и најмасовен вегетативен раст е забележан кај растенијата полевани исклучиво со вода. Во третманот на растенијата исклучиво со ѓубриво беше забележано појава на изгорени растенија и деформации на листовите, што укажува на токсичен ефект при прекумерна концентрација на калциум нитрат [Ca(NO3)2]. Набљудувањата укажуваат дека присуството на калциум нитрат [Ca(NO3)2] ја зголемува ретенцијата на вода во тресетот, што е потврдено и во други истражувања. Од добиените резултати можеме да заклучиме дека калциум нитратот [Ca(NO3)2] позитивно влијае на ‘ртноста на семето од грав, но неговата оптимална примена треба да биде во комбинација со редовно полевање со вода за да се избегне токсичен ефект и да се обезбеди рамномерен раст
Concert, lecture and masterclass from prof. d-r Milica Shkarikj at Bursa Uludag University within Erasmus + Program
Get PDFFrom 20-24 October 2025 prof. d-r Milica Shkarikj was invited at Bursa Uludag University at the Department of Fine Arts Education / Music Education within the Erasmus + Program to perform a concert with prof. d-r Sirin Akbulut Demirci and give a lecture with piano masterclass.
On October 22 2025 prof. Shkarikj and prof. Demirci performed a concert with piano pieces for four hands from the Turkish composer Berkant Genckal, the Serbian composer Dragana Jovanovic and the Macedonian composer Aleksandar Lekovski. The concert was held at Mete Cengiz Cultural Center. On October 24th prof. Shkarikj gave a lecture about the "Music Models of Improvisation in Piano Method Books for Beginners" and a piano masterclass at the Department of Fine Arts Education
Intensity of dental caries and bacterial strains S.mutans, S.sobrinus, S.salivarius, S.mitis in saliva of children with permanent dentition
Get PDFIntroduction: Dental caries is one of the most common chronic and multifactorial disease affecting the human population. The appearance of a caries lesion is determined by the coexistence of three main factors: acidogenic and acidophilic microorganisms, carbohydrates derived from the diet and host factors. Caries develops as a result of an ecological imbalance in the stable oral microbiom. Streptococcus mutans, other Streptococci of the so-called non-Mutans streptococci group, Actinomyces and Lactobacillus play a key role in this process. The aim of our research is to detect the bacteria Streptococcus mutans, Streptococcus sobrinus, Streptococcus salivarius, Streptococcus mitis in saliva and to analyze the interdependence of dental status and the degree of dental caries activity with each examined parameter separately. Material and method: The study included 71 children (26 females and 45 males) aged 12 years. We selected the 12-year-old age group based on WHO recommendations, which recommends that age for global monitoring of dental caries and applies only to children with permanent dentition. Results: The data relating to the detection of Streptococcus mutans in the saliva of children with permanent teeth showed that in the experimental group of 40 (56.30%) children in total, Streptococcus mutans were isolated in 28 (39.40%) children and in 12 (16.90%) children were not isolated from the saliva. In the presented distribution of data relating to the detection of Streptococcus mutans in the saliva of children with permanent teeth there is a significant difference between the two groups (p<0.01). Conclusions: Streptococcus mutans and Streptococcus sobrinus are considered the main etiological factors for the occurrence of dental caries. Keywords: Streptococcus mutans, dental caries, saliva, permanent dentition
Инсектите како биоиндикатори за квалитет на животната средина
Get PDFИнсектите претставуваат една од најразновидните и еколошки најзначајни групи организми на Земјата. Поради нивната голема разновидност, брза реакција на промените во екосистемите и различните еколошки ниши што ги населуваат, тие овозможуваат навремено откривање на нарушувања предизвикани од антропогени фактори, како што се загадувањето, промената на живеалиштата и климатските влијанија. Преку следење на нивната бројност и присуство на одредени видови, можно е да се процени состојбата на екосистемите и степенот на влијанието на човекот. Водните инсекти од редовите Ephemeroptera, Plecoptera и Trichoptera, како и некои копнени видови од редовите Coleoptera, Formicidae и Lepidoptera, често се користат во биомониторинг програми за оценка на квалитетот на водата, почвата и вегетацијата. Нивната присутност, бројност и видова структура се тесно поврзани со степенот на загадување и квалитетот на средината.
Примената на инсектите како биоиндикатори придонесува кон развојот на интегриран биомониторинг, кој обединува биолошки, физички и хемиски податоци за попрецизна еколошка проценка. Овој пристап е особено значаен во време на климатски промени, кога традиционалните методи на следење не секогаш обезбедуваат доволно информации за биолошките последици од деградацијата на животната средина.
Во Македонија постои голем потенцијал за воведување биоиндикаторски системи базирани на инсекти во програмите за заштита на водите, почвите и земјоделските екосистеми. Воспоставувањето на долгорочни мониторинг програми, изработката на соодветни стратегии и развојот на стручни кадри би претставувале клучен чекор кон современо и одржливо управување со природните ресурси.
Тоа значи дека инсектите не се само показатели за еколошката состојба, туку и стратегиски партнери во заштитата на биодиверзитетот и обезбедувањето на здрава животна средина за идните генерации
Македонските русалии денес - реликт на древните ритуални игри
Get PDFРусалиите како машки обредни поворки коишто во минатото биле активни во времето на т.н. некрстени денови, претставуваат интегрален дел од македонската обредна традиција. Активноста на овие специфични обредни игри се случува во т.н. обредно време, а самите игри имаат заштитна функција. Хтонскиот карактер на игрите се препознава во начинот на организација на самите игри, реквизитите (голите сабји, секирата и тапанот), табуата коишто ги следат како и силното почитување на култот кон природата и култот кон мртвите предци. Самите движења, облеката, звукот на тапанот и ората, ги претставуваат русалиите како суштества од другиот свет коишто се подготвени да се соочат со злото, да му се спротивстават и да го уништат. Еден од начините како да се зауздаат злите сили била примената на танцот и играта како дел од синкретичната пракса. Русалиските игри во Македонија во минатото имале своја регионална распространетост и тоа во југоисточниот дел што ги опфаќа Струмичкиот и Гевгелиско-валандовскиот регион. Русалиските дружини коиштоорганизирано го практикувале обредот во неговата изворна форма, биле активни до втората половина на XX век. Новите општествени контексти доведоа до тоа русалиските игри да ја изгубат својата оригинална изведувачка форма и обредната практика што произлегува од нив и како такви повеќе не се среќаваат. Тие одамна ги изгубиле формата на изведување како и целта, бидејќи до денес останале да опстојуваат само како обичај кој се изведува во с.Секирник за време на празниците Голема Богородица и Велигден. Она што денес го имаме како сведоштво за некогашните игри се фолклорните дружини коишто сѐ уште го негуваат русалиството како реликт од древните обредни
игри, коишто биле практикувани од нивните предци. Во овој труд ќе се обидеме да направиме пресек на русалиската обредна традиција во Македонија некогаш и денес, кога истата се применува во современ контекст, видоизменета форма и цел.
Клучни зборови: Русалии, обредни ритуали, македонска народна традиција, Струмица, Секирник, Гевгелиј
The Impact of Physical Activity on the occurrence of obesity and Undernutrition in the Adolescent Population
Get PDFAdolescence is a period of intense physical, emotional, and social changes. It is the stage of the most rapid growth in height and body mass, as well as increased energy needs. Unsatisfied with their appearance, adolescents may experience significant emotional lows that can affect them later in life.
The occurrence of obesity among adolescents is considered one of the most serious public health problems of the 21st century and the second leading preventable cause of death.
The main aim of this research is to determine how often adolescents engage in physical activity, for how long, and how this affects the occurrence of obesity and undernutrition.
The study was conducted on a sample of 409 high school students, of which 214 were girls and 195 were boys. In order to fulfill the main objective, participants completed an anonymous questionnaire. The collected data were statistically analyzed using the SPSS 20 statistical program and the EXCEL software (p<0.05).
From the conducted research, we can conclude that adolescents who are at a significantly higher risk of obesity do not engage in daily physical activity, while the risk of developing undernutrition is present among adolescents who engage in daily physical activity for 90 minutes or more. Based on the summarized results, recommendations are made for the application of physical activity as a primary goal in improving health and physical condition