Repozytorium Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (AMUR)
Not a member yet
24938 research outputs found
Sort by
Democracy indices and current state of their advancement for measuring quality of democracy at a local level
No full textJak mierzyć demokrację? Jak ocenić, czy jeden ustrój demokratyczny jest bardziej demokratyczny od innego i na jakiej podstawie to stwierdzić? Pomiary jakości demokracji na poziomie państw istnieją już od 1946 roku, a na ich podstawie powstawały indeksy demokracji jak np. Freedom House, Polity IV, czy też Varieties of Democracy. Poza poziomem państw jest zdecydowanie mniej narzędzi tego typu, a istniejące – jak np. Local Autonomy Index – nie dotyczą bezpośrednio miast. Poniższy artykuł stawia tezę, że indeks demokracji na poziomie lokalnym jest potrzebny dla rzetelnej analizy jakości demokracji w polskich gminach i miastach. Przeanalizowano w nim dotychczasowe doświadczenia w mierzeniu jakości demokracji na poziomie miast, kierując się podejściem w duchu instytucjonalnym. Następnie omówiono przykłady lokalnych indeksów demokratycznych np. The Civic Index z USA, i najnowszą propozycję indeksu demokratycznego dla miast portugalskich. W zakończeniu zaproponowano zarys metodyki do mierzenia demokracji na poziomie miast w Polsce.How to measure democracy? How to assess, whether one democratic regime is more democratic than other, and on what basis? Democracy quality measurements on state level exists since 1946, and thanks to them democracy indices like Freedom House, Polity IV or Varieties of Democracy have been developed. Except state level there are fewer tools, and existing ones – like Local Autonomy Index – doesn’t concern municipalities. This article put forward a thesis, that democracy index on municipality level is needed for thorough democracy quality analysis in polish municipalities. In article previous experiences in measuring democracy on municipality level has been analysed. Then examples of local democracy indices has been discussed e.g. The Civic Index z USA and the newest proposal of democracy index for portuguese municipalities. In conclusion, an outline of methodology that measure democracy in municipalities in Poland has been proposed
Identification and genetic characterization of SNI1, a gene encoding the subunit of SMC5/6, as a natural modifier of meiotic recombination in Arabidopsis thaliana
No full textWydział BiologiiRekombinacja mejotyczna odgrywa fundamentalną rolę w kształtowaniu różnorodności genetycznej eukariontów. Częstotliwość i rozkład mejotycznych crossing-over są ściśle kontrolowane. Użyłem fluorescencyjnego systemu reporterowego do pomiaru częstotliwości crossing-over w Arabidopsis thaliana. Wcześniej metoda ta była wykorzystana do zmapowania dwóch loci cech ilościowych (QTL) na chromosomie 1 i 4. Poprzez rozległe mapowanie zawęziłem QTL4 do intterwału 19 kb, który zawierał 6 genów. Za pomocą różnych technik zademonstrowałem, że QTL4 to SUPPRESSOR OF NPR1-1, INDUCIBLE (SNI1), gen kodujący składnik kompleksu STRUCTURAL MAINTAINANCE OF CHROMOSOM 5/6 (SMC5/6). Pokazałem, że allele SNI1 różnią się odpowiedzią na temperaturę. Ponadto pokazałem, że sni1 wykazuje zmodyfikowany wzór rekombinacji w całym genomie. Mutacje w SNI1 powodują zmniejszenie interferencji crossing-over i mogą częściowo przywrócić płodność mutanta crossing-over klasy I. Analiza genetyczna innych mutantów SMC5/6 potwierdza obserwacje redystrybucji rekombinacji. Wskazuje to, że efekt obserwowany u roślin pozbawionych SNI1 wynika z jego funkcji w kompleksie SMC5/6.Meiotic recombination plays a fundamental role in shaping genetic diversity in eukaryotes. The frequency and distribution of meiotic crossovers are tightly controlled. I used a fluorescent reporter system to measure crossover frequency in Arabidopsis thaliana. Previously, this method was used to map two quantitative trait loci (QTL) on the chromosome 1 and 4. By extensive mapping I narrowed down the QTL4 to a 19kb interval, which contained 6 genes. I used different techniques to demonstrate that SUPPRESSOR OF NPR1-1, INDUCIBLE (SNI1), a gene encoding the component of STRUCTURAL MAINTAINANCE OF CHROMOSOME 5/6 (SMC5/6) complex, corresponds to QTL4. I showed that SNI1 alleles differ in their response to temperature. Furthermore, I showed that sni1 exhibits a modified pattern of recombination across the genome. Mutations in SNI1 result in reduced crossover interference and can partially restore the fertility of a Class I crossover mutant. Genetic analysis of other SMC5/6 mutants confirms the observations of crossover redistribution. This indicates that the effect observed in plants lacking SNI1 is due to its role in the SMC5/6 functions.This work was supported by the following sources:
1. The Polish National Science Centre grant (016/21/B/NZ2/01757).
2. The KNOW RNA Research Centre in Poznan (01/KNOW2/2014).
3. The European Union: Passport to the future - Interdisciplinary doctoral studies
at the Faculty of Biology, Adam Mickiewicz University (POWR.03.02.00-00-I006/17-00)
Generation changes and electoral behaviour. Example of the parliamentary election in Poland in 2019
No full textGłówna hipoteza badawcza postawiona w artykule brzmi: Zmiany pokoleniowe w Polsce miały wpływ na zachowania wyborcze elektoratu w wyborach parlamentarnych w 2019 roku. Celem autora było ukazanie zależności pomiędzy zachowaniem wyborczym, płynnością elektoratu a wynikiem wyborczym ugrupowań politycznych, które przekroczyły próg wyborczy; PiS, Koalicja Obywatelska, SLD, PSL, Konfederacja Wolność i Niepodległość. W artykule podjęto próbę analizy szeregu czynników określających (warunkujących) zachowania wyborcze elektoratu. Tekst ma charakter interdyscyplinarny, problem badawczy został przeanalizowany z perspektywy politologicznej, socjologicznej i filozoficznej. Weryfikując hipotezę postawioną w pracy, zauważono, iż występuje duże prawdopodobieństwo, że zmiany pokoleniowe miały częściowy wpływ na zachowania wyborcze elektoratu oraz wynik wyborczy poszczególnych komitetów wyborczych. Próba odpowiedzi na postawione pytanie badawcze może wnieść istotny wkład w dalsze badanie procesu zachowań wyborczych w wyborach parlamentarnych.The main research hypothesis in the article is that generation changes in Poland influenced the electoral behaviour of the electorate in the parliamentary election in 2019. The author’s aim is to show the relationship between electoral behaviour, liquidity of the electorate, and the election results by political groups that exceeded the election threshold: Law and Justice, Civic Coalition, Democratic Left Alliance, Polish People’s Party, Confederation of Freedom and Independence. The article attempts to analyse a number of factors determining (conditioning) the electoral behaviour of the electorate. The text is interdisciplinary, as the research problem has been analysed from political, sociological, and philosophical perspectives. When verifying the hypothesis, the author has noticed that there is a high probability that the generation changes have a partial impact on the electoral behaviour of the electorate and election results by individual election committees. An attempt to answer the research question can be a significant contribution to further research on electoral behaviour in parliamentary elections
Protection of natural persons with regard to automated individual decision-making in the General Data Protection Regulation
No full textWydział Prawa i Administracji (UŁ)Celem rozprawy doktorskiej jest opisanie i analiza przepisów RODO mających na celu ochronę osób fizycznych w związku ze zautomatyzowanym podejmowaniem decyzji w indywidualnych przypadkach. Intencją autorki jest zbadanie, czy ten akt prawa zapewnia wystarczającą ochronę osób fizycznych w związku z takim przetwarzaniem danych osobowych, w szczególności zidentyfikowanie luk, które ją utrudniają lub uniemożliwiają. Przede wszystkim, jej założeniem jest przedstawienie zasad de lege lata i postulatów de lege ferenda, które mogłyby zapewnić jednostkom skuteczną ochronę w związku ze zautomatyzowanym podejmowaniem decyzji w indywidualnych przypadkach. Z tego powodu, rozprawa doktorska stanowi wkład w toczącą się dyskusję dotyczącą odpowiedzialności algorytmicznej.The purpose of this doctoral dissertation is to describe and analyse the GDPR framework aimed at protecting natural persons with regard to automated individual decision-making. Its objective is to examine whether this legislative act affords sufficient protection of natural persons with regard to such processing, in particular the focus of the thesis is to identify the loopholes that hinder or prevent the above. Above all, this doctoral dissertation is aimed at identifying de lege lata rules and de lege ferenda postulates that could provide individuals with effective protection in relation to automated individual decision-making. Therefore, this thesis contributes to the existing discussion concerning algorithmic accountability
Self-imaging of spin waves in thin, multimode ferromagnetic waveguides
No full textSelf-imaging of waves is an intriguing and spectacular effect. The phenomenon was first observed for light in 1836 by Henry Fox Talbot and to this day is the subject of research in many areas of physics, for various types of waves and in terms of different applications. This paper is a Talbot-effect study for spin waves in systems composed of a thin, ferromagnetic waveguide with a series of single-mode sources of spin waves flowing into it. The proposed systems are studied with the use of micromagnetic simulations, and the spin wave self-imaging dependencies on many parameters are examined. We formulated conditions required for the formation of self-images and suitable for experimental realization. The results of the research form the basis for the further development of self-imaging-based magnonic devices.10.13039/501100004281-Narodowe Centrum Nauki (Grant Number: 2019/35/D/ST3/03729 and UMO-2018/30/Q/ST3/00416)IEEE Transactions on Magnetic
Atlas klimatu Polski (1991–2020)
No full textPublikacja sfinansowana ze środków Zakładu Meteorologii i Klimatologii oraz Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznani
Learning to Become a Physics Inquirer: Environment, Process, and Challenges
No full textWydział Studiów EdukacyjnychBadanie podjęte przez autorkę analizuje postrzeganie przez uczniów ich uczenia się w programie "Research Physics" realizowanym w Instytucie Davidsona w Weizmann Institute for Science w Izraelu w latach 2016-2019. W ramach programu uczniowie eksperymentowali z zagadnieniami fizycznymi przy użyciu metod dociekań, których zakres systematycznie wzrastał w ciągu 3 lat (klasy 10-12). Badania dotyczyły postrzegania przez uczniów ich doświadczeń, wyzwań i rozwoju w zakresie różnych praktyk badawczych, na różnych etapach programu. Ponadto, badania dotyczyły postrzegania przez uczniów środowiska uczenia się "Research Physics" (role uczniów/nauczycieli oraz zasoby edukacyjne). Wyniki badań pokazują, że środowisko "Research Physics" pomogło uczniom rozwinąć zróżnicowane praktyki badawcze i umiejętności pracy zespołowej, dodatkowo pomogło im poprawić zrozumienie natury nauki i samego procesu badawczego sprawiając, że w procesie badawczym uczeń stał się niezależnym badaczem, którego charakteryzowała inicjatywa, chęć samodzielnego uczenia się i kreatywność w rozwiązywaniu problemów. Wyniki badań wskazują jednak również na deficyty w konstrukcji programu. W zakresie niektórych działań, mimo że uczniowie realizowali eksperymenty, nie można było zauważyć znaczącego rozwoju, zwłaszcza gdy nie otrzymywali oni od nauczycieli odpowiedniego wsparcia. Podjęte przez autorkę badania wskazują na możliwość tworzenia działań służących ulepszeniu projektów realizowanych w ramach programu "Research Physics" oraz programów podobnych.This research examines students' learning in the ‘Research Physics’ program, as they perceive it, cycle 2016-2019, in the Davidson Institute at the Weizmann Institute for Science, Israel. In the program the students experiment with physical issues using inquiry methods that steadily increasing in scope over 3 years (10th-12th grades). The research followed up after the students’ perception of their experience, challenge, and development in the different inquiry practices in different stages of the program, so as to present the relationship between them. In addition, the research followed up after the students’ perception of the 'Research Physics' learning environment (the roles of students/teachers and the learning resources). The findings portray that the inquiry physics environment helped the students to develop diverse inquiry practices and abilities of teamwork, additionally helped them to improve their understanding of the nature of science and inquiry process itself. In particular, this inquiry process makes the student to became an independent researcher with initiative, self-regulation, self-learning and creativity in problem solving. However, the findings also indicate deficits in the design of the program. In some of the components of the inquiry, although students have considerably experimented with them, there was no significant development, especially when did not give appropriate scaffolding. According to the findings, the research provides future improvements for the design of this program and similar ones, and raises the importance of the scaffolding in each of the inquiry components.This study took place in the context of a pedagogical lab - the 'Research Physics’ program - headed by Prof. Edit Yerushalmi from the Department of Science Teaching, Weizmann Institute of Science, and carried out within the Institutional framework of the Davidson Institute of Science Education, Weizmann Institute of Science, Israel.
The study is a research collaboration between Prof. Edit Yerushalmi from the Weizmann Institute of Science and Prof. Stanisław Dylak from AMU University in Poznan, Poland.
The institute allowed the researcher, Michal Sigron, to use the pedagogical lab - the 'Research Physics’ program – throughout the program period (2016-2019), under the academic supervision of Prof. Edit Yerushalmi.
Any publication of results of the research carried out in the 'Research Physics’ Program at the Weizmann institute would be approved by Prop. Yerushalmi and include the relevant lab members' names as authors. The Weizmann Institute retains all copyrights and commercial rights to the research instruments carried out within the 'Research Physics’ program
Specialization trade-offs and ecology of dispersal in phytophagous mites
No full textWydział BiologiiDyspersja jest fundamentalnym procesem ekologicznym, wpływającym na strukturę genetyczną i dynamikę populacji oraz kształtującym geograficzne zasięgi gatunków. Aby była skuteczna, osobniki przemieszczające się muszą ostatecznie znaleźć się w środowisku sprzyjającym ich dalszemu rozwojowi i umożliwiającemu reprodukcję. W przypadku organizmów roślinożernych takim środowiskiem są odpowiednie gatunki roślin żywicielskich. Zatem od stopnia specjalizacji żywicielskiej zależy dostępność siedlisk nadających się do kolonizacji. Generaliści są przystosowani do eksploatacji wielu gatunków roślin żywicielskich, przez co mają dużą szansę na znalezienie odpowiedniego środowiska. Skuteczność dyspersji specjalistów jest zależna od występowania na danym terenie konkretnego gatunku rośliny żywicielskiej. Z drugiej strony, specjaliści na odpowiednim dla nich żywicielu osiągają wyższe dostosowanie w porównaniu z generalistami zasiedlających tę samą roślinę. Takie ograniczenia (kompromisy ewolucyjne) są wszechobecne w przyrodzie, a ich zrozumienie jest niezbędne do wyjaśniania ewolucji cech historii życiowych. W ramach mojej pracy doktorskiej skupiłam się na wyjaśnieniu kompromisów ewolucyjnych w procesie specjalizacji żywicielskiej i dyspersji roślinożernego roztocza Aceria tosichella (wheat curl mite, WCM).
Wykazałam, że proces dyspersji WCM jest zależy od interakcji kształtu ciała oraz wykazywania specyficznych zachowań (tworzenia zgrupowań z kilku osobników) w odpowiedniej prędkości wiatru. Wyniki stanowią istotny krok do zrozumienia procesów kształtujących proces dyspersji biernej, który wpływa na rozprzestrzenianie się tego organizmu na dalekie odległości i jego wysoki potencjał inwazyjny. Co więcej, wykonałam badania, które pozwoliły mi na wyjaśnienie mechanizmów procesu dyspersji utrzymujących odpowiedni poziom heterozygotyczności w populacjach roztoczy ulegających dyspersji biernej z wiatrem, u których występuje haplodiploidalny sposób determinacji płci. Badania wykazały, że dyspersji z wiatrem ulegają głównie zapłodnione samice, a proporcja płci potomstwa zmienia się na korzyść samic wraz ze wzrostem heterozygotyczności populacji. Dodatkowo, stosunek płci potomstwa jest zależny od liczby zniesionych przez samicę jaj, im jest ich więcej, tym częściej pojawiają się samce. Mechanizm taki może być odpowiedzialny za wysoką inwazyjność roztocza i jego zdolność do szybkiej kolonizacji nowych siedlisk. Wykazałam także jak ważne są siedliska suboptymalne dla przetrwania populacji w optymalnym środowisku, szczególnie w przypadku organizmów zasiedlających zmienne czasowo środowiska, takie jak agrocenozy. Zrozumienie mechanizmów kolonizacji siedlisk, jest kluczowe dla wyjaśniania zmian zasięgów gatunków oraz, co istotne, może prowadzić do lepszego zarządzania uprawami i stosowania nowych sposobów walki biologicznej w przypadku pasożytów roślin ekonomicznie istotnych.Dispersal is a fundamental ecological process that affects population dynamics, genetic structure and geographic ranges of species. To be effective, dispersers must find a proper environment for settlement and further colonisation. In the case of herbivorous organisms, such an environment is an appropriate host plant species, therefore the level of host specialization depends on the availability of habitats suitable for colonization. Generalists are adapted to the exploitation of a broad spectrum of host plants, which increases their chances of finding suitable environments. In contrast, the effectiveness of specialists' dispersal depends on the presence of a specific host plant species in a given area. However, specialists’ fitness measured on their host plant is higher, as compared to generalists on the same plant. Such limitations (evolutionary trade-offs) are ubiquitous in nature, and understanding them is essential to explain the evolution of life-history traits. As part of my doctoral dissertation, I focused on explaining the evolutionary trade-offs in the process of host specialization and dispersal of the herbivorous mite Aceria tosichella (wheat curl mite, WCM).
Results of my dissertation show that WCM dispersal depends on the interaction of body shape and exhibition of specific behaviours (grouping of several individuals) when wind speed is appropriate. The results represent an important step in understanding the processes shaping the passive dispersal that influences the long-range spread of this organism and its high invasive potential.
Moreover, my experiments explain the mechanisms of the dispersal and colonisation processes maintaining an appropriate level of heterozygosity in the populations of passively dispersed mites with the haplodiploid sex determination system. The study shows that fertilized females are main dispersers and the sex ratio of the offspring changes in favour of females with the increase in population heterozygosity. Additionally, the offspring sex ratio depends on the number of eggs laid by the female: the more eggs are produced, the more often males develop from them. Such a mechanism may be responsible for the high invasiveness of the mite and its ability to colonize new habitats quickly.
My findings also reveal how important suboptimal habitats are for survival of the population in the optimal environment (source-sink dynamics), especially in the case of organisms inhabiting seasonally varying environments, such as agrocenoses. Understanding the mechanisms of habitat colonization is key to explaining changes in species ranges and, importantly, can lead to better crop management and the application of new biological pest control methods to economically important plant pests.Pierwszy oraz częściowo trzeci rozdział powstał w wyniku realizacji zadań badawczych
projektu pt. „Ewolucja specjalizacji i dyspersji w dwukierunkowym eksperymencie
selekcyjnym na przykładzie inwazyjnego roztocza Aceria tosichella”, przyznanego dr hab.
Annie Skorackiej, prof. UAM w ramach konkursu OPUS 11, finansowanego z Narodowego
Centrum Nauki.
Drugi oraz częściowo trzeci rozdział niniejszej rozprawy doktorskiej powstał w wyniku
realizacji projektu badawczego nr 2017/27/N/NZ8/00305 pt. „Kompromisy ewolucyjne
w procesie specjalizacji żywicielskiej na przykładzie inwazyjnego roztocza Aceria tosichella”,
którego Autorka jest kierownikiem. Projekt był finansowany ze środków Narodowego Centrum
Nauki (Preludium 14).
Drugi rozdział rozprawy został częściowo sfinansowany w ramach projektu finansowanego
przez Dziekana Wydziału Biologii UAM (GDWB-07/2018), przyznanego Autorce rozprawy.
Autorka uzyskała środki finansowe na przygotowanie niniejszej rozprawy doktorskiej
w ramach stypendium doktorskiego Etiuda nr 2019/32/T/NZ8/00151, finansowanego przez
Narodowe Centrum Nauki.
Autorka uzyskała również Stypendium Fundacji UAM dla doktorantów w roku 2019/2020 oraz
stypendia w ramach projektu „Paszport do przyszłości - Interdyscyplinarne studia doktoranckie
na Wydziale Biologii UAM”, POWR.03.02.00-00-I006/17, współfinansowanego ze środków
Europejskiego Funduszu Społecznego
Cobalt(II) complexes with Schiff base ligands as new pre-catalysts for hydrosilylation of alkenes and alkynes
No full textWydział ChemiiHydrosililowanie to jeden z najważniejszych procesów przemysłowych. Najczęściej stosowanymi katalizatorami tej reakcji są związki platyny. Cena platyny oraz jej toksyczność ukierunkowują naukowców na poszukiwania alternatywnych metali do syntezy katalizatorów. Nowe katalizatory, powinny bazować na metalach tańszych. Alternatywą taką są metale przejściowe pierwszego szeregu. Ważne jest, aby nowe katalizatory posiadały racjonalnie dopasowane ligandy. Rozprawa doktorska łączy te dwie idee – zastosowania kobaltu oraz ligandów typu zasad Schiffa do syntezy katalizatorów reakcji hydrosililowania.
Rozprawa składa się z czterech publikacji. Pierwsza opisuje syntezę kompleksów kobaltu(II) z ligandami typu zasad Schiffa. Kompleksy zostały przebadane jako prekatalizatory w reakcji hydrosililowania. Badania wykazały, że kompleks kobaltu(II), aktywowany przez trietylohydroboran litu, jest wydajnym katalizatorem hydrosililowania winyloarenów.
Druga i trzecia praca opisuje aktywność katalityczną kompleksów kobaltu(II) w reakcji hydrosililowania alkinów. Aktywowane kompleksy zostały zdefiniowane jako katalizatory efektywnego i selektywnego hydrosililowania.
Ostatnia praca prezentuje zastosowanie trietylohydroboranu sodu jako katalizatora reakcji dehydrogenującego sililowania. Reakcje alkinów z wodorosilanami w obecności trietylohydroboranu sodu prowadzą do selektywnego otrzymania produktów dehydrogenującego sprzęgania. Powyższe obserwacje sugerują potrzebę dogłębnych badań w przypadku aktywacji kompleksów metali przejściowych poprzez trialkilohydroborany.Hydrosilylation is one of the most important catalytic reactions used on industrial scale. The catalysts used in this process are platinum based, however, it’s high price of and negative impact on the environment have prompted the search for alternative solutions. One idea proposed to solve this problem was to use catalysts based on the earth abundant metals. On the other hand, it is essential to develop a rational and sustainable coordination environment. The doctoral dissertation is a combination of these two ideas – the use earth abundant cobalt complexes with Schiff base ligands as catalysts for the hydrosilylation.
The first paper presents the syntheses of cobalt(II) complexes with Schiff base ligands. The complexes were applied as pre-catalysts in the hydrosilylation of alkenes. The study has shown that obtained compounds, when activated by lithium triethylborohydride, act as a good catalysts for β-selective hydrosilylation.
The second and third papers describe the catalytic activity of cobalt(II) complexes in the alkynes hydrosilylation. Activated complexes, have been found to act as very good catalysts for regioselective hydrosilylation. The effectiveness of the catalytic process at extremely low catalyst loading has pointed out the uniqueness of the developed systems.
The last article presents sodium triethylborohydride-catalysed C(sp)–H bond silylation. The reaction of alkynes with hydrosilanes led to the synthesis of dehydrogenative coupling products. This observation suggest the need for complex analysis of the reaction pathway on which the metal pre-catalysts are activated by metal borohydrides.ChemInter Project (grant no. POWR.03.02.00-00-1026/16); National Science Centre, Poland grant OPUS no. UMO-
2016/23/B/ST5/00177 and grant PRELUDIUM no. 2019/33/N/ST4/0004
Austrian development policy towards global challenges
No full textArtykuł poddaje analizie ramy instytucjonalne i charakter austriackiej współpracy na rzecz rozwoju. W centrum uwagi jest polityczno-rozwojowy dyskurs prowadzony przez jej głównych aktorów Federalne Ministerstwo Spraw Europejskich i Międzynarodowych (BMEIA) i Austriacką Agencję Rozwoju (ADA). Porównuje regionalny/sąsiedzki i globalny wymiar austriackiej ODA, w odniesieniu do zmieniających się międzynarodowych uwarunkowań i globalnych wyzwań, jak kryzys uchodźczy, pandemia COVID-19 czy wojna w Ukrainie.This paper examines the institutional framework and nature of Austrian development cooperation. The focus is on the development policy discourse led by its main actors, the Federal Ministry for European and International Affairs (BMEIA) and the Austrian Development Agency (ADA). It presents Austrian aid from a regional/neighborhood and global perspective in relation to changing international conditions and global challenges, as the refugee crisis, the COVID-19 pandemic and the war in Ukraine