26023 research outputs found
Sort by
Pottery as an indicator of interregional contacts. Place of Vardar and Struma river valleys in the cultural network of Central Macedonia in the Late Bronze Age
No full textNiniejsza praca doktorska skupia się na badaniach nad ceramiką naczyniową z późnej epoki brązu w regionie Macedonii Centralnej, koncentrując się na jej roli jako świadectwa kontaktów ponadregionalnych. Praca jest wynikiem analizy dostępnych materiałów z badań terenowych, wykopaliskowych, kwerend literaturowych z różnych regionów, oraz analiz przestrzennych. Macedonia Centralna, leżąca na styku Bałkanów i Egei, była strefą peryferyjną lub marginalną w systemie światowym epoki brązu, co miało wpływ na rozwój jej kultury materialnej, a widoczne jest zwłaszcza w najbardziej powszechnie występującym materiale archeologicznym – fragmentach naczyń ceramicznych. Praca ukazuje, w jaki sposób ceramika może dostarczyć informacji o kontaktach kulturowych między tymi regionami. W rozprawie przeanalizowane zostały trzy kategorie naczyń ceramicznych: ceramika mykeńska, malowana matową farbą oraz nacinana i inkrustowana. Badania obejmują materiały ze stanowisk archeologicznych zlokalizowanych w dolinach Wardaru i Strumy, które były ważnymi szlakami komunikacyjnymi i miejscami interakcji kulturowych w późnej epoce brązu w tej górzystej części południowo-wschodnich Bałkanów. Te doliny rzeczne, ze względu na swoje strategiczne położenie, prawdopodobnie pełniły rolę korytarzy wymiany kulturowej, czyniąc je kluczowymi obszarami do badania w kontekście kontaktów ponadregionalnych. W pracy omówione są kwestie chronologii i organizacji osadnictwa w późnej epoce brązu. Mimo wpływów z południowego świata mykeńskiego, osady zachowały swoje lokalne tradycje, co znajduje odzwierciedlenie w unikalnym charakterze ich produkcji ceramicznej. Metodyka pracy opiera się na tradycyjnych technikach badawczych, takich jak analiza techno-stylistyczna ceramiki, uzupełniając ją analizami przestrzennymi. Próbę badawczą stanowiły naczynia i fragmenty zgromadzone w zbiorach między innymi: Muzeum Brytyjskiego w Londynie, Muzeum Archeologicznego w Salonikach, Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach, Regionalnego Historycznego Muzeum w Błagojewgradzie. Wzięto pod uwagę fragmenty zebrane zarówno podczas jednych z pierwszych działań badawczych w regionie – podczas I wojny światowej i latach 20. XX wieku, jak również nowsze materiały gromadzone w trakcie postępów prac systematycznych badań powierzchniowych w Grecji i Bułgarii. Dodatkowo, jako uzupełnienie informacji płynących z analiz ceramicznych – zastosowano serię analiz przestrzennych, wykonanych dla obszaru południowo-wschodnich Bałkanów, z zastosowaniem narzędzi systemu informacji geograficznej – GIS. Pozwoliło to na lepsze zrozumienie funkcji osad w przestrzeni w kontekście kontaktów kulturowych. Praca zawiera analizę rozwoju wytwórczości ceramicznej w Macedonii Centralnej, w tym wpływów północnych i południowych. Poddane badaniu zostało jak lokalna ceramika była kształtowana przez te wpływy, jednocześnie zachowując swoje unikalne cechy. Wyróżnione kategorie naczyń ceramicznych odgrywały kluczową rolę w analizie kontaktów kulturowych, pokazując, jak lokalne społeczności integrowały wpływy zewnętrzne w swojej produkcji. Ukazano, które regiony w sieci powiązań Macedonii Centralnej były kluczowe z punktu widzenia interakcji interregionalnych. Pod koniec późnej epoki brązu, w regionie północnej Egei, nie odnotowano znaczących przerw w osadnictwie, co sugeruje stabilny rozwój kultury materialnej, mimo zewnętrznych wpływów. W Macedonii Centralnej nie zarejestrowano obecności zinstytucjonalizowanych centrów politycznych, co odróżnia ten region od bardziej zaawansowanych cywilizacyjnie obszarów Grecji południowej. Dalsze badania, w tym bardziej zaawansowane analizy chemiczne i petrograficzne, mogłyby dostarczyć dodatkowych informacji i pogłębić zrozumienie dynamiki kulturowej w tej części świata. Praca podkreśla również znaczenie badań nad rytuałami pogrzebowymi, które w Macedonii Centralnej są wciąż słabo zbadane. Brak formalnych praktyk pogrzebowych odróżnia ten region od sąsiednich obszarów, w których rytuały pogrzebowe były bardziej rozwinięte. Dalsze badania nad tym aspektem mogą dostarczyć nowych informacji o społecznych i kulturowych strukturach regionu. Na zakończenie przedstawiono perspektywę na przyszłość, sugerując, że włączenie nowoczesnych technik analitycznych, takich jak analiza chemiczna i petrograficzna, mogłoby znacznie wzbogacić zrozumienie ceramiki z Macedonii Centralnej i jej roli w ponadregionalnych kontaktach kulturowych.
This doctoral dissertation focuses on the study of pottery from the Late Bronze Age in the Central Macedonia region, emphasizing its role as evidence of interregional interactions. The research is the result of analyzing available materials from fieldwork surveys, excavations, literature queries from various regions, and digital spatial analyses. Central Macedonia, located at the intersection of the Balkans and the Aegean, was a peripheral or marginal zone in the world-system theory of the Bronze Age, which influenced the development of its material culture. This influence is particularly visible in the most commonly found archaeological material—fragments of ceramic vessels. The dissertation demonstrates how ceramics can provide information about cultural contacts between these regions. The study analyzes three categories of ceramic vessels: Mycenaean pottery, matt-painted pottery, and incised and encrusted pottery. The research includes materials from archaeological sites located in the Vardar and Struma valleys, which were important communication routes and sites of cultural interactions during the Late Bronze Age in this mountainous part of the southeastern Balkans. These river valleys, due to their strategic location, likely served as corridors for cultural exchange, making them key areas for studying interregional contacts. The dissertation discusses issues of chronology and settlement organization during the Late Bronze Age. Despite influences from the southern Mycenaean world, the settlements retained their local traditions, which is reflected in the unique character of their ceramic production. The methodology of the work is based on traditional research techniques, such as techno-stylistic analysis of ceramics, complemented by spatial analyses. The research sample consists of vessels and fragments collected in the collections of institutions such as the British Museum in London, the Archaeological Museum of Thessaloniki, Aristotle University of Thessaloniki, and the Regional Historical Museum in Blagoevgrad. The study takes into account fragments collected during some of the earliest research activities in the region—during World War I and the 1920s, as well as more recent materials gathered during systematic surface surveys in Greece and Bulgaria. Additionally, to complement the information derived from ceramic analyses, a series of spatial analyses was conducted for the southeastern Balkans using Geographic Information System (GIS) tools. This allowed for a better understanding of the function of settlements in the spatial context of cultural contacts. The dissertation includes an analysis of the development of ceramic production in Central Macedonia, including northern and southern influences. The research examines how local ceramics were shaped by these influences while maintaining their unique characteristics. The highlighted categories of ceramic vessels played a crucial role in analyzing cultural contacts, showing how local communities integrated external influences into their production. The study identifies which regions in the Central Macedonia network were key from the perspective of interregional interactions. By the end of the Late Bronze Age, no significant breaks in settlement continuity were recorded in the northern Aegean region, suggesting a stable development of material culture despite external influences. In Central Macedonia, no institutionalized political centers were recorded, distinguishing this region from the more advanced southern Greek areas. Further research, including more advanced chemical and petrographic analyses, could provide additional information and deepen the understanding of cultural dynamics in this part of the world. The dissertation also highlights the importance of studies on burial rituals, which in Central Macedonia are still poorly understood. The lack of formal burial practices distinguishes this region from neighboring areas, where burial rituals were more developed. Further research on this aspect may provide new information on the social and cultural structures of the region. Finally, the dissertation presents a future perspective, suggesting that the inclusion of modern analytical techniques, such as chemical and petrographic analysis, could significantly enhance the understanding of Central Macedonian ceramics and their role in interregional cultural contacts.
Wydział Archeologi
Evolutionary ecology of masting: mechanisms, models, and climate change
No full textMany perennial plants show mast seeding, characterized by synchronous and highly variable reproduction across years. We propose a general model of masting, integrating proximate factors (environmental variation, weather cues, and resource budgets) with ultimate drivers (predator satiation and pollination efficiency). This general model shows how the relationships between masting and weather shape the diverse responses of species to climate warming, ranging from no change to lower interannual variation or reproductive failure. The role of environmental prediction as a masting driver is being reassessed; future studies need to estimate prediction accuracy and the benefits acquired. Since reproduction is central to plant adaptation to climate change, understanding how masting adapts to shifting environmental conditions is now a central question.European Research Cuncil (ForestFuture, 101039066)
Natural Environment Research Council (grant number NE/S00713X)
Polish National Science Centre (grant no. 2019/33/B/NZ8/01345
Neolithic and early Bronze Age in the interfluvial area of the middle Noteć and lower Wełna
No full textWydział ArcheologiiDysertacja składa się z 6 zasadniczych rozdziałów, a także Katalogu oraz Map dołączonych na nośniku cyfrowym. Rozdział I poświęcony jest opisowi środowiska przyrodniczego Międzyrzecza środkowej Noteci i dolnej Wełny. Rozdział II stanowi próbę zarysowania oryginalnej metodyki badań osadniczych oraz jej praktycznej aplikacji do studiów nad neolitem i wczesną epoką brązu omawianego obszaru. W rozdziale III zaprezentowano analizy typologiczo-chronologiczne materiału źródłowego wykorzystanego w pracy. Rozdział IV poświęcony jest szczegółowym studiom osadniczym prowadzonym w obrębie 5 obszarów próbnych: biskupińskiego, kcyńskiego, sipiorskiego, budzyńskiego i mirkowickiego. W rozdziale V przedstawiono modelowe próby ukazania struktur społeczno-osadniczych 4 kultur archeologicznych: KBK, KPL, KAK i KI, które są najczytelniej reprezentowane w materiale źródłowym na omawianym terenie. Zostały one ukazane na szerszym, wielkopolsko-kujawskim tle porównawczym. Ostatni VI rozdział jest podsumowaniem wcześniejszych, stanowi zarys przemian kulturowych, jakie zaszły w międzyrzeczu środkowej Noteci dolnej Wełny pomiędzy początkiem neolitu a końcem II okresu epoki brązu, czyli schyłkiem V a połową II tysiąclecia p.n.e.
The dissertation consists of 6 main chapters, as well as a Catalog and Maps attached on a digital medium. Chapter I is devoted to the description of the natural environment of the interfluvial area of the middle Noteć and lower Wełna. Chapter II is an attempt to outline the original methodology of settlement research and its practical application to studies of the Neolithic and Early Bronze Age of the discussed area. Chapter III presents typological and chronological analyzes of the source material used in the work. Chapter IV is devoted to detailed settlement studies conducted within 5 trial areas: Biskupin, Kcynia, Sipiory, Budzyń and Mirkowice. Chapter V presents model attempts to show the social and settlement structures of four archaeological cultures: Brześć Kujawski culture, Funnel Beaker culture, Globular Amphora culture and Iwno culture, which are most clearly represented in the source material in the discussed area. They were shown against a broader, Greater Poland-Kujawy comparative background. The last, sixth chapter is a summary of the previous ones, and is an outline of the cultural changes that took place in the interfluvial area of the middle Noteć and lower Wełna between the beginning of the Neolithic and the end of the 2nd period of the Bronze Age, i.e. the end of the 5th and the middle of the 2nd millennium BC
Więzi, nie roszczenia. Reprezentacja polityczna jako forma relacji politycznej
Get PDFIn the article, I argue that Michel Saward’s popular approach to political representation leads to its particularly problematic understanding as a potentially coercive form of political relationship. Drawing primarily on the experiences of feminist theorists, I argue that beyond analyzing the mechanism of ‘claim-making’, it is also ethically necessary to consider the possibilities and consequences of ‘claim-breaking’. Situations where political representation is broken illustrate how even institutionalized forms of representation often stem from the emotional needs of specific individuals, which politicians cynically exploit. To illustrate this, I utilize and critically assess Saward’s general explanatory
model, analyzing the example of Donald Tusk’s resignation from the position of Prime Minister of Poland to assume the role of President of the European Council.
W artykule wskazuję, że popularne podejście Michela Sawarda do reprezentacji politycznej prowadzi do jej wyjątkowo problematycznego ujęcia jako potencjalnie przemocowej formy relacji politycznej. Korzystając głównie z doświadczeń teoretyczek feministycznych, argumentuję, że poza analizą mechanizmu „tworzenia roszczeń” reprezentacji konieczne jest także etyczne rozważenie możliwości i konsekwencji „łamania roszczeń”. Sytuacje, w których reprezentacja polityczna jest zrywana, ilustrują, jak nawet zinstytucjonalizowane formy reprezentacji często mają korzenie w emocjonalnych potrzebach konkretnych ludzi, które politycy cynicznie wykorzystują. Aby to zobrazować, wykorzystuję i krytycznie oceniam ogólny model wyjaśniający Sawarda, analizując przykład rezygnacji Donalda Tuska z funkcji Premiera Polski, aby objąć stanowisko Przewodniczącego Rady Europejskiej
,,The king with nation, the nation with king"? The Polish Ruler as a figura seria of Political Discourse in the Dramas of the Polish Enlightenment (1760-1792)
Get PDFWydział Filologii Polskiej i KlasycznejCelem niniejszej pracy było dokonanie charakterystyki reprezentacji literackich przekształceń idei monarchicznej realizowanych na gruncie dramatu w dobie oświeceniowego teatru narodowego jako znaczącego (obok czasopiśmiennictwa) kanału komunikacyjnego służącego dyskusji, która dotyczyła między innymi projektów reformy ustrojowej i postulatów odnośnie roli króla w państwie. Zrealizowano to poprzez interpretację pojawiających się w kolejnych dramatach figur monarchy, które nawiązywały do opisów znanych z europejskiej myśli filozoficznopolitycznej począwszy od czasów Arystotelesa przez św. Tomasza z Akwinu, hiszpańskich teoretyków monarchii z XVI i XVII wieku po autorów oświecenia polskiego (np. Cezar Pyrrhys de Varille, Stanisław Konarski). Kolejne rozdziały poświęcone są dramatom: ,,Władysław pod Warną" (Wacława Rzewuskiego – 1760 i Juliana Ursyna Niemcewicza – 1787), ,,Casimir le Grand" Jeana Baptiste’a Dubois (1775), ,,Kazimierz Wielki" Juliana Ursyna Niemcewicza (1792) i ,,Zygmunt August" Józefa Wybickiego (1783).
The aim of this paper was to characterize the representation of literary transformations of the monarchical idea realized on the basis of drama in the era of enlightenment national theatre as a significant (next to periodicals) communication channel for discussion, which concerned, among other things, projects of political reform and postulates concerning the role of the king in the state. This was achieved through the interpretation of the figures of the monarch appearing in dramas, which referred to descriptions known from the European philosophical and political thought, starting from the times of Aristotle, through st. Thomas Aquinas, Spanish theoreticians of monarchy from the 16th and 17th centuries, to authors of the Polish Enlightenment (e.g. Caesar Pyrrhys de Varille, Stanisław Konarski). The chapters are devoted to the dramas: Władysław at Varna (by Wacław Rzewuski – 1760 and Julian Ursyn Niemcewicz – 1787), Casimir le Grand by Jean Baptiste Dubois (1775), Casimir the Great by Julian Ursyn Niemcewicz (1792) and Zygmunt August by
Józef Wybicki (1783)
Persuasion strategies in the Letters of Theodoret of Cyrrhus
No full textWydział HistoriiCelem rozprawy jest analiza strategii perswazyjnych stosowanych w zachowanych listach Teodoreta, biskupa Cyru(393-460?), ze szczególnym uwzględnieniem jego kontaktów z poganami. Autor rozprawy stara się zbadać wzorce komunikacji i metody perswazji występujące w tym podzbiorze listów Teodoreta. Główna hipoteza pracy zakłada, że biskup, zamiast stosować tradycyjną apologetykę, starał się przedstawić chrześcijaństwo jako źródło nowej przynależności społecznej, utraconej przez jego korespondentów po zakazaniu publicznego kultu pogańskiego. Dowód podzielony jest na cztery etapy przedstawione w czterech rozdziałach. Pierwszy rozdział zawiera ogólne informacje o Teodorecie, jego listach i korespondentach. Drugi rozdział stanowi prozopograficzny przegląd sylwetek czternastu korespondentów Teodoreta, mający na celu ustalenie ich przynależności religijnej. Trzeci rozdział podsumowuje wzorce komunikacji obecne w listach do pogan i łączy je z główną hipotezą. Czwarty rozdział ma na celu potwierdzenie tego związku poprzez przedstawienie aluzji do obrzędu chrztu (rozumianego jako ryt przejścia niezbędny do uzyskania przynależności chrześcijańskiej) obecnych w listach Teodoreta do pogan.
The aim of the dissertation is to investigate persuasive strategies employed in the extant letters of Theodoret, bishop of Cyrrhus (393-460?) with a particular focus on his communication with pagans. Author of the dissertation tries to investigate pattern of communication and modes of persuasion present in this subsection of Theodoret’s letters. The main hypothesis states that the bishop, instead of intellectual appeal, tried to present Christianity as a source of new social affiliation, lost after prohibition of pagan cult. The hypothesis is advanced in four stages split into four chapters. The first chapter provides general information about Theodoret, his letters and his correspondents. The second chapter undertakes of prosopographical survey of fourteen correspondents to establish their religious affiliation. The third chapter summarizes patterns of communications in the letters to pagans and connects these patterns to the main hypothesis. The fourth chapter aims to validate this connection by presenting allusions to baptism (which stands as rite de passage required to gain Christian affiliation) present in Theodoret’s letters to pagans
Collocations in legal language in online monolingual English learners’ dictionaries
Get PDFWydział AnglistykiRozprawa doktorska skupia się na zagadnieniu kolokacji w języku prawa w jednojęzycznych słownikach online dla uczących się języka angielskiego. Punktem wyjścia jest omówienie istoty kolokacji, jej roli i znaczenia w rozumieniu i produkcji języka. W rozdziale pierwszym dokonano przeglądu badań w zakresie stanu wiedzy na temat łączliwości wyrazów wśród uczących się języka. Następnie, zaprezentowano temat kolokacji z perspektywy specjalistycznej odmiany języka. W szczególności uwagę poświęcono dyskursowi prawa. Nacisk położono zwłaszcza na kwestię tłumaczenia języka prawa. Rozdział pierwszy zakończony jest konkluzją, iż kolokacje odgrywają kluczową rolę, zarówno w angielskim języku prawa, jak i w polskim języku prawa. W rozdziale drugim przedstawiono cele badawcze. Pierwszy z nich stanowi analiza słownikowego podejścia do kolokacji. Drugi cel to dokonanie oceny wpływu elementów mikrostruktury słownika oraz elementów składowych kolokacji na ich użycie i czas wykonywania zadania poprzez test wymagający uzupełnienia kolokacji. W rozdziale drugim wskazano również pytania badawcze oraz szczegółową procedurę wyboru kolokacji i sformatowania testu. W końcowej części tego rozdziału scharakteryzowano uczestników badania. W rozdziale trzecim zaprezentowano wyniki badania. W pierwszej kolejności do-konano analizy słownikowego podejścia do kolokacji. W tym celu najpierw przedstawiono z osobna każdy z wybranych słowników. Następnie, sformułowano ogólne wnioski, ze szczególnym uwzględnieniem niespójności w słownikach. W dalszej części rozdziału przedstawiono wyniki testu wymagającego uzupełnienia kolokacji, zgodnie z którymi poprawność użycia kolokacji w języku prawa jest istotnie zależna od wzajemnego oddziaływania dostępu do kolokacji w haśle słownikowym i elementów składowych kolokacji. Ponadto, czas potrzebny do wypełnienia testu wymagającego uzupełnienia kolokacji jest zależny od dostępu do kolokacji. W konsekwencji osiągnięte wyniki pokazują, że dostęp do kolokacji może mieć decydujący wpływ na ich użycie. Powyższe ustalenia skłaniają do myślenia, w szczególności w kontekście wykorzystania technologii w edukacji.
The thesis reports on a study into collocation in legal language in online monolingual English learners’ dictionaries. It begins with a discussion of the concept of collocation, its role and importance in language comprehension and production. An overview of studies into collocational knowledge among language learners is offered, prominence being given to lexicography-oriented research. Subsequently, collocation is presented from the perspective of a specialised variety of a language. Primary focus is directed to legal dis-course. In the discussion the issue of legal translation is given priority. Chapter One ends with a conclusion that collocation plays a major role in both legal English and legal Polish. Chapter Two introduces the aims of the study, which concern dictionary treatment of collocations and assessing the influence of elements of microstructure and composition of collocations on their use and time of the completion of a collocation provision test. Chapter Two introduces research questions as well as detailed procedures of the selection of collocations and test design. As a final part, Chapter Two provides information on study participants. Chapter Three presents the results of the study. First of all, an analysis of diction-ary treatment of collocations is offered. In order to achieve the purpose of the analysis, each of the selected dictionaries is first presented separately. Subsequently, general con-clusions are drawn, which mainly emphasise inconsistencies within dictionaries. Further, the chapter presents the results of the collocation provision test, which shows that the accuracy of use of legal collocations is significantly influenced by the interaction of ac-cess to collocation in a dictionary entry and collocation pattern. Moreover, the time needed to complete the collocation provision test is influenced by access. Hence, the re-sults obtained demonstrate that access to collocations might be decisive in their use. The findings seem particularly thought-provoking in the context of technology use in educa-tion
Creating a Particular Danger to the Environment as a Ground for Tort Liability
No full textWydział Prawa i AdministracjiRozprawa dotyczy stwarzania szczególnego niebezpieczeństwa dla otoczenia jako przesłanki (podstawy) odpowiedzialności deliktowej.
W wielu europejskich systemach prawnych istnieją klauzule ogólne ustanawiające odpowiedzialność na zasadzie ryzyka związaną z wyjątkowo niebezpieczną przyczyną szkody. W polskim porządku prawnym brak jest obecnie takiej regulacji. Wiele przepisów zostało jednak sformułowanych przez prawodawcę w taki sposób, że zarówno przedstawiciele doktryny, jak i judykatura, niemalże jednomyślnie twierdzą, iż to właśnie wzmożone niebezpieczeństwo wyrządzenia szkód stanowi ich motyw (ratio legis).
Najbardziej ilustratywnym przykładem takiej regulacji jest chyba art. 435 k.c. Tyle tylko, że zawarte w nim unormowanie już na pierwszy rzut oka jawi się jako mocno anachroniczne. Jest to element szerszego problemu, związanego z tym, że kształt współczesnego prawa zobowiązań w swoim rudymentarnym zrębie wywodzi się z przełomu XIX i XX wieku. Treść powstałych wówczas kodyfikacji cywilnych państw Europy Zachodniej silnie wpłynęła bowiem – za pośrednictwem Kodeksu zobowiązań – na kształt III księgi Kodeksu cywilnego. Dokonywane na przestrzeni lat zmiany legislacyjne miały na celu przede wszystkim dostosowanie regulacji do zmieniającego się modelu społeczno-gospodarczego, a w niewielkim stopniu uwzględniały postęp technologiczny, gdyż rewolucje technologiczne całkowicie transformujące życie społeczne (takie jak np. upowszechnienie się pary czy elektryczności) zdarzały się średnio raz na sto lat. W ostatnich latach obserwujemy jednak gwałtowne zwiększenie tempa rozwoju technologicznego i jesteśmy świadkami nieustannej rewolucji technologicznej. W porównaniu z czasami twórców Kodeksu zobowiązań i Kodeksu cywilnego z 1964 r. liczba innowacji technologicznych znacznie wzrosła, a czas pomiędzy kolejnymi osiągnięciami techniki i nauki, jak również czas potrzebny na wdrożenie efektów tych osiągnięć do masowej produkcji, znacznie się skrócił.
Powyższe czynniki stanowiły asumpt do sformułowania w rozprawie hipotez badawczych, które w pewnym uproszczeniu przedstawić można następująco:
(H1) Obowiązujące obecnie w Polsce przepisy prawne regulujące odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu czynów niedozwolonych nie przystają do obecnych uwarunkowań gospodarczo-technologicznych.
(H2) Klauzula ogólna wprowadzająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka związaną z wyjątkowo niebezpieczną przyczyną szkody wydaje się najbardziej adekwatna do szybkiego postępu technologicznego oraz spójna z systemem wartości przypisywanym racjonalnemu prawodawcy.
Przeprowadzone badania można podzielić na pięć głównych części:
1)Analiza zasad odpowiedzialności deliktowej pozwalająca na ustalenie ich aksjologicznego uzasadnienia.
2)Analiza obowiązujących regulacji krajowych dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej związanej z wprowadzeniem szczególnego niebezpieczeństwa dla otoczenia, tj. art. 435 k.c. oraz rozwiązań zawartych w ustawach szczególnych (dotyczących odpowiedzialności za szkody jądrowe, szkody górnicze i szkody w środowisku).
3)Część komparatystyczna obejmująca analizę analogicznych rozwiązań przyjętych w innych państwach europejskich (tj. w systemie niemieckim, francuskim i czeskim) oraz tzw. prawie modelowym (tj. w Principles of European Tort Law oraz w Draft Common Frame of Reference).
4)Analiza zagrożeń związanych z rozwojem nowych technologii i generowanych przez nie problemów w zakresie prawa deliktów (ze szczególnym uwzględnieniem systemów sztucznej inteligencji i związanych z nimi propozycji w prawie UE).
5)Synteza wyników badań i przedstawienie rekomendacji nowelizacji obowiązujących przepisów (postulaty de lege ferenda).
W badaniach wykorzystano przede wszystkim metodę dogmatycznoprawną. Interpretacja tekstów prawnych nastąpiła przy odwołaniu się do Macieja Zielińskiego derywacyjnej koncepcji wykładni w jej postaci rozwiniętej przez Olgierda Boguckiego. Istotną rolę w pracy odegrała również analiza orzecznictwa sądów powszechnych (przede wszystkim Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych). Ponadto w badaniach wykorzystano metodę komparatystyczną oraz uwzględniono, w miarę możliwości, dorobek ekonomicznej analizy prawa. W niewielkim zakresie wykorzystano również metodę historyczną, elementy logiki formalnej oraz metodę socjologiczno-prawną.
Zastosowanie powyższych metod doprowadziło do potwierdzenia wstępnie sformułowanych hipotez badawczych.
The dissertation concerns creating a particular danger to the environment (surroundings) as a ground for tort liability.
Many European legal systems incorporate general clauses introducing strict liability associated with an extraordinarily dangerous cause of damage. The regulations currently effective in Poland do not contain such a provision. However, many provisions have been formulated by the lawgiver in such a way that both literature and the judicatory almost unanimously claim that it is the increased risk of causing damage that constitutes the motive (ratio legis) of these regulations.
The most illustrative example of such a provision is art. 435 of the Polish Civil Code. Unfortunately, today this provision seems archaic. Which is a part of a broader problem related to the fact that the contemporary system of liability law in Poland was established in general at the turn of the 19th and 20th centuries. The content of the civil codifications of Western European countries established at the time had a strong impact on the development of the Polish Code of Obligations of 27 October 1933 and through it on the form of volume III of the currently effective Civil Code of 23 April 1964. The legislative amendments made over years were aimed mainly at adaptation of regulations to the changing social and economic model of the state. They recognised technological progress on a small scale, because technological revolutions, which completely transformed social life (such as e.g. popularization of steam or electricity) occurred on average once every century. However, the recent years have brought a considerable spike in the pace of technological development and we are currently witnessing an incessant technological revolution. Compared to the times of the authors of the Code of Obligations and the Civil Code of 1964, the numbers of technological innovations have risen considerably and the time between successive technological and scientific breakthroughs as well as the time required to implement the effects of these accomplishments into mass production has been greatly reduced.
The above-mentioned factors have led to formulation of the research hypotheses, which can be briefly presented as follows:
(H1) The provisions currently effective in Poland regulating tortious liability for damages do not correspond to the current economic and technological reality.
(H2) A general clause introducing strict liability associated with an extraordinarily dangerous cause of damage seems to be the most appropriate solution for the current rapid technological progress and appear to be coherent with system of values attributed to a rational lawgiver.
The conducted research can be divided into five main segments:
1)Analysis of the rules of tort liability allowing to establishment of their axiological justification.
2)Analysis of the effective national regulations concerning compensation liability associated with introduction of escalated danger to the surroundings, i.e. art. 435 of the Civil Code and the solutions presented in specific laws (concerning liability for nuclear damage, mining damage and environmental damage).
3)Comparative part covering the analysis of corresponding solutions established in other European countries (i.e. in the German, French and Czech systems) and the so-called reference law (i.e. in the Principles of European Tort Law and in the Draft Common Frame of Reference).
4)Analysis of hazards associated with development of new technologies and problems generated by them in the field of tort law (with particular emphasis on artificial intelligence systems and proposals in EU law in this regard).
5)Synthesis of the research results and presentation of recommendations for changing effective standards (de lege ferenda postulates).
The study used primarily the legal dogmatic method. The legal texts are interpreted mainly in scope of the derivative concept of the interpretation of M. Zieliński in the form developed by O. Bogucki. The analysis of common court rulings (mainly those of the Supreme Court and Courts of Appeals) also plays an important role in this thesis. In addition, the research used comparative method and took into account, as far as possible, the achievements of the economic analysis of law. The historical method, the elements of formal logic and the sociological method were also used to a limited extent.
The application of the above-mentioned methods led to the confirmation of the initially formulated research hypotheses
Coding species and individual information in the song of African wood doves (Turtur sp.)
No full textWydział BiologiiŚpiew i wokalizacje ptaków pełnią istotną rolę w ich codziennym życiu, ale szczególnie ważne są w kontekście znalezienia partnera i obrony terytorium. Żeby pełnić te funkcje, śpiew powinien zawierać informację o ich przynależności gatunkowej, a jednocześnie zawierać cechy umożliwiające rozpoznawanie osobników wewnątrz gatunku. W mojej rozprawie badałam afrykańskie turkaweczki, gołębie z rodzaju Turtur, opisując po raz pierwszy ich repertuar wokalny, głównie pod kątem rozpoznawania gatunkowego i osobniczego, a także przeprowadzając eksperymenty z playbackiem, testujące wybrane funkcje śpiewu. W tym celu brałam udział w badaniach terenowych w Nigerii, Mozambiku, Ghanie i Ugandzie w latach 2019-2023 zbierając dane dotyczące śpiewu i innych aspektów biologii. Ponieważ ten rodzaj nie był dobrze poznany, początkowo zbieraliśmy podstawowe dane biometrycznych, próbki krwi oraz piór, a także obserwowaliśmy zachowania i nagrywaliśmy wokalizacje. Dane te pozwoliły na poznanie powiązań filogenetycznych pomiędzy badanymi gatunkami, ich cech morfologicznych, preferencji środowiskowych a przede wszystkim na pełny opis zmienności śpiewu. Analizy genetyczne potwierdziły zakładane związki filogenetyczne między gołębiami, w których dwa większe gatunki preferujące leśne habitaty są ze sobą bliżej spokrewnione niż z pozostałymi trzema gatunkami z otwartych terenów, co pokazywały również dane morfologiczne. Analiza śpiewu wykazała dwuczęściową strukturę piosenek, gdzie u wszystkich gatunków początkowa część jest bardziej różnorodna, cichsza i zawiera duży potencjał do kodowania informacji specyficznej osobniczo. Z kolei końcowa część jest bardziej jednorodna, głośniejsza, przez co niesie się na dalsze odległości, mając większy potencjał do kodowania informacji o gatunku. W drugiej fazie badań przeprowadzaliśmy eksperymenty z playbackiem w celu sprawdzenia naszych założeń teoretycznych dotyczących rozpoznawania gatunkowego i osobniczego. W pierwszym eksperymencie testowaliśmy dwa leśne gatunki (T. brehmeri i T. tympanistria) żyjące w populacji sympatrycznej oraz jednego z nich (T. tympanistria) w populacji allopatrycznej. Ptakom zaprezentowano playbacki ze śpiewem ich własnego gatunku, gatunku blisko spokrewnionego oraz kontroli. W populacji sympatrycznej oba badane gatunki reagowały silnie tylko na śpiew własnego gatunku, a w allopatrycznej samce T. tympanistria reagowały na playback obu gatunków gołębi. Podobny eksperyment przeprowadziliśmy na dwóch gatunkach sawannowych (T. afer i T. chalcospilos) żyjących w populacji sympatrycznej z dodatkowym, mieszanym playbackiem zawierającym pierwszą część piosenki jednego gatunku z końcową drugiego i odwrotnie. Badane samce (T. chalcospilos) reagowały silnie tylko na własny gatunek, zupełnie jak w przypadku gołębi leśnych. Natomiast playback mieszanych śpiewów nie wywoływał mocnej reakcji, co świadczy o tym, że jedna część piosenki nie wystarcza by ptak rozpoznał ją jednoznacznie jako należącą do swojego gatunku. Ostatni eksperyment dotyka już problemu rozpoznawania osobniczego i został przeprowadzony T. brehmeri. Samcom zostały zaprezentowane playbacki sąsiadów oraz obcych ptaków z lokalnej populacji. Gołębie reagowały dużo silniej na playback obcego niż sąsiada, co pokazuje, że są w stanie rozpoznawać się indywidualnie i reagują zgodnie z hipotezą drogiego wroga. Podsumowując, turkaweczki tworzą grupę z podobną składnią śpiewu, jednak zawsze specyficzną gatunkowo i charakterystyką ukształtowaną zgodnie z preferencjami środowiskowymi i jego akustyką. Zbadane eksperymentalnie gatunki wykazują zachowania wskazujące, iż podczas interakcji terytorialnych są one zdolne do przetwarzania informacji związanych z kodowaniem tożsamości na różnych poziomach, co pomaga im w podejmowaniu optymalnych decyzji dotyczących obrony terytorium i wabienia partnerki.
The song and other vocalisations of birds play an important role in many aspects of their daily lives but are particularly important in the context of mate attraction and territory defence. To fulfil these functions, song should enable birds to convey information about species identity and, at the same time, contain features that allow individual discrimination within a species. In my thesis, I have studied African doves of the Turtur genus, exploring their vocal repertoire, mainly in terms of species and individual recognition. To this purpose, I participated in field research in Nigeria, Mozambique, Ghana and Uganda between 2019 and 2023, collecting data on the vocalisations and other biological features of the Turtur doves. As this group of birds was not well studied, the first trips were mainly dedicated to collecting biometric data, blood and feather samples, as well as, observing the behaviour and recording the vocalisations of individuals from each species. These data allowed us to describe the phylogenetic relationships between the species, their morphological characteristics and habitat preferences, and – most of all - a complete description of within and- between species song variation. The analysis of the genetic material confirmed the assumed phylogenetic relationships between doves, in which two larger species preferring a forest habitat are more closely related to each other than to the remaining three species from more open areas, as also shown by the morphological data. Song analysis of all species showed shared two-part song structure, where in all species, the initial part is more diverse, quieter and has a high potential for encoding individual specific information. Conversely, the final part is more homogeneous in structure and louder across the genus, and carries over further distances, having more significant potential to encode information about the species. During the study's second phase, we conducted playback experiments to test some theoretical assumptions about species and individual recognition in the Turtur genus. In the first, we tested two forest species (T. brehmeri and T. tympanistria) living in sympatry and one of them (T. tympanistria) in an allopatric population. Both groups were introduced to playbacks with the song of a conspecific, a congeneric and a control. In the sympatric population, both tested species responded strongly only to the songs of their own species, whereas in the allopatric population, T. tympanistria males responded to the playback of both dove species. We conducted a similar experiment in two savannah species (T. afer and T. chalcospilos) living in sympatry with an additional playback containing the first part of the song from one species with the final part from the other, and vice versa. The tested males (T. chalcospilos) reacted strongly only to their own species, like forest doves. In contrast, the additional mixed playback did not elicit strong responses, indicating that one part of the song is insufficient for the bird to categorised the song as coming from its species. The last experiment addressed the problem of individual recognition and was conducted on the largest forest species (T. brehmeri). The males were presented with playbacks of songs from their neighbour and stranger birds of their species from the same population. Doves reacted stronger to the playback of strangers than neighbours, indicating – for the first time for doves - that also in this family, birds are able to discriminate between neighbours and strangers and behave according to the dear enemy hypothesis predictions. Summarising the results from the study presented in this thesis, wood doves of the genus Turtur share a song of a similar, two-part structure but with both species and individually specific phrases, and they are capable of processing this identity information during territorial interactions, which helps them to make optimal decisions regarding territory defence and mate attraction.The research presented in this dissertation was funded by the National Science Center under the OPUS project 2018/31/B/NZ8/00482.
Badania przedstawione w niniejszej rozprawie doktorskiej były finansowane przez Narodowe Centrum Nauki w ramach projektu OPUS 2018/31/B/NZ8/00482
National verification in Greater Poland in years 1945-1950
No full textWydział HistoriiPraca skupia się na przedstawieniu procesu pozbawiania obywatelstwa polskiego osób narodowości niemieckiej w Polsce w latach 1945-1950 w Wielkopolsce i jest podzielona na pięć rozdziałów. Pierwszy wyjaśnia kluczowe pojęcia dla idei narodu i skupia się na przedstawieniu kontekstu historycznego. Autor prezentuje nowy porządek w powojennej Europie, który doprowadził do masowych wysiedleń po 1945 r. Drugi rozdział charakteryzuje sytuację Niemców w Polsce w latach 1945-1950. Trzeci rozdział jest poświęcony instytucji obywatelstwa jako takiej oraz w kontekście wysiedleń Niemców. Czwarty rozdział prezentuje wszystkie wersje procesu pozbawiania obywatelstwa polskiego Niemców oraz opisuje rolę organów państwa w nim uczestniczących. W piątym rozdziale dysertacji autor przedstawia wyniki badań oraz odpowiedzi na pytanie jakie zachowanie potwierdzało związki jednostki z narodem niemieckim. Katalog nie był zamknięty. Do najbardziej popularnych zachowań potwierdzających związki z niemieckością należały: posługiwanie się językiem niemieckim w domu i w miejscach publicznych; dobrowolna przynależność do organizacji niemieckich; służba w armii niemieckiej, związki rodzinne z osobami uważanymi powszechnie za wrogów Polaków oraz przede wszystkim samo zachowani wobec Polaków.
The thesis is focused on process of depriving Germans of civil rights in Poland in years 1945-1950 in Greater Poland and is divided into five chapters. First chapter explains key concepts for idea of nation and focuses on historical background. Author explains a new order in postwar Europe which led to massive resettlements after 1945. Second chapter characterize situation of Germans in Poland in years 1945-1950. Third chapter is dedicated to the institution of citizenship in general and in context of expulsion of the German population. Fourth chapter presents all variants of the process which lead to deprivation Germans of polish citizenship and characterize all state authorities involved. In the fifth chapter of thesis presents author presents the result of scientific research and answers the question: what kind of behaviour confirmed attachment to German nationality. The catalogue wasn't definite. Local organs had much freedom in interpretation. The most popular behaviour which express attachment to German nationality were: speaking German in home and in public; voluntary membership in German organisation; serving in German army; family relationship with person commonly recognize as enemy of Poles and most of all attitude towards Poles