Opin visindi
Not a member yet
2982 research outputs found
Sort by
Húsið og heilinn. Um virkni reimleikahússins í The Shining og þremur íslenskum hrollvekjum
No full textHrollvekjur um reimleikahús snúast oftar en ekki um heila, enda getur verið reimt í heilanum ekki síður en í húsum. Afturgangan í sinni einföldustu mynd hverfist um fortíð sem snýr aftur til að ásækja einstaklinga (sögupersónur eða lifendur), en þessi hugmynd birtist hvað skýrast í meðförum Sigmund Freud þar sem mannsálin verður að gotnesku reimleikahúsi. Í ritgerðinni er leitt að því líkum að gotneskt myndmál hafi ekki einungis áhrif á það hvernig við ræðum um heilann í daglegu tali, heldur hefur gotnesk hugmyndafræði ef til vill einnig haft áhrif á það hvernig heilinn er framreiddur í samtímataugafræði. Litið er til líffræðilegra einkenna taugakerfa eins og þau birtast í reimleikahúsum í nokkrum kvikmyndum og skáldsögum. Í ritgerðinni er sérstaklega fjallað um virkni þriggja reimleikahúsa í tveimur íslenskum kvikmyndum, Húsinu eftir Egil Eðvarsson (1983) og Rökkri eftir Erling Óttar Thoroddsen (2017) og einni íslenskri skáldsögu, Hálendinu eftir Steinar Braga (2011). Í greiningunni er stuðst við fyrirmyndartexta sem fjallað er um í öðrum kafla ritgerðarinnar, The Shining eftir Stephen King (1977).
Þó að ekki sé ætlunin að rekja bókmenntasögu íslenskra reimleikahússins er nauðsynlegt að veita svolitla innsýn í sögu og helstu hugðarefni slíkra bókmennta og kvikmynda, hérlendis og erlendis. Því er gerð stuttlega grein fyrir sögu skáldaðra reimleikahúsa í formála ritgerðarinnar, allt frá því að Horace Walpole gaf út skáldsöguna The Castle of Otranto árið 1764 og markaði þar með það sem almennt er talið upphaf gotnesku stefnunnar. Einnig verður rætt um helstu þemu og minni reimleikahússhefðarinnar.
Í inngangi eru dregin fram líkindi reimleikahúsa og heilabúsins; sameinkenni fyrirbæranna birtast meðal annars í líkingum sem viðhafðar eru um heilann og í myndmáli reimleikahússins. Gerð er grein fyrir því hvernig hrollvekjur og vísindarannsóknir á starfsemi hugans hafa fylgst að frá á síð-Viktoríutímanum, ef ekki lengur, því að ýmsir höfundar gotneskra skáldsagna virðast hafa stuðst við rannsóknir í taugavísindum við skrif sín. Þá er sagt frá samtímarannsóknum í taugafræði sem hafa kortlagt óttasvæðin í heilanum og tengt þau við reimleikahús með hjálp líkinga. Einnig er rætt um það hvernig hrollvekjur taka sér stundum bólfestu í hugum áhorfenda og breyta heila þeirra um leið í nokkurs konar reimleikahús.
Það er óhætt að fullyrða að Overlook-hótelið í The Shining sé eitt þekktasta reimleikahús á seinni hluta 20. aldar og áhrifa þess gætir sennilega í flestum reimleikahúsasögum og kvikmyndum sem komið hafa út síðan. Í ritgerðinni eru þrjú frásagnarminni úr The Shining dregin fram og þau greind í íslensku verkunum þremur. Fjallað er um hvaða öfl hrekja Torrance-fjölskylduna í sögunni inn í reimleikahúsið, Overlook-hótelið, en það eru ekki síst fjárhagsaðstæður. Einnig er rætt um hvernig reimleikahúsið gerir sig aðlaðandi fyrir hina nýju íbúa til þess að byrja með. Þá er greint frá því hvernig húsið birtir tráma fjölskyldunnar. Að lokum er rætt um kynferðisofbeldi, sem virðist vera leyndarmálið sem liggur dýpst grafið í húsinu.
Fyrsti greiningarkafli íslensku verkanna fjallar um Húsið eftir Egil Eðvarðsson sem er fyrsta íslenska kvikmyndaða hrollvekjan í fullri lengd. Það er kannski engin hending að hún sæki í hefð reimleikahúsakvikmynda því þær nutu mikilla vinsælda á Vesturlöndum á áttunda og níunda áratug síðustu aldar, en The Shining var þar fremst í flokki. Húsið í kvikmyndinni er eins og flest önnur reimleikahús grafreitur gotneskra leyndarmála en að sama skapi er það staður þar sem leyndarmál lifna við – og ganga aftur. Reimleikahúsið er því jafnan trámatískur staður, eða birtingarmynd trámans sem ásækir huga íbúanna – eins og einnig er rætt um í fyrirmyndardæminu The Shining. Reimleikahúsið í kvikmynd Egils birtir tráma aðalpersónu Hússins og er þetta áfall greint með hliðsjón af nýlegum rannsóknum geðlæknanna Bessel van der Kolk og Onno van der Hart.
Annar greiningarkaflinn fjallar um Hálendið eftir Steinar Braga. Í skáldsögunni er virkni reimleikahússins ekki bundin eiginlegu húsi heldur er hún fólgin í landslaginu. Þannig fylgir Steinar Bragi hefð norrænna gotneskra sagna þar sem myrkar og óvægnar óbyggðirnar birta það sem innra með sögupersónum hrærist. Sagan gerist rétt eftir hrun og fjallar um það hvernig fjárhagsvandræði festa sögupersónur í reimleikahúsinu – sem er eitt af þeim atriðum sem dregið hefur verið fram í sýnidæminu – nema að þessu sinni er reimleikahúsið í raun hálendi Íslands. Í kaflanum verður rætt um ótta og áföll sögupersóna og sýnt hvernig hvort tveggja endurspeglast í íslenskri auðn.
Þriðji greiningarkaflinn fjallar um kvikmyndina Rökkur eftir Erling Óttar Thoroddsen. Kvikmyndin er frá árinu 2017 og fjallar – eins og elsta íslenska hrollvekjan í fullri lengd – um reimleikahús. Í kvikmynd Erlings hefur reimleikahúsið þó þróast í takt við breyttar áherslur á 21. öldinni; það veitir hvorki skjól gegn veðri né vindum, því það er ekki úr timbri, steypu eða steini. Draugarnir í Rökkri hanga nefnilega á netinu og í snjalltækjum, sem eru jafnframt birtingarmyndir vitundarinnar líkt og náttúran í Hálendinu og húsið í kvikmynd Egils. Erlingur beinir sjónum sérstaklega að þeim hættum sem kunna að steðja að ungum hommum og gerir það á forsendum hrollvekjugreinarinnar því að sögupersónur hans verða fyrir kynferðisofbeldi, rétt eins og greina má einnig í The Shining. Aðlöðunarferðlið sem gerendurnir beita í Rökkri er hliðstætt því sem Overlook hótelið notar til að lokka til sín fórnarlömb nema að þessu sinni eru það spjallrásir og samfélagsmiðlar sem orka eins og veiðitæki fyrir skrímslin í kvikmyndinni, sem sitja þar fyrir aðalpersónum hennar.
Frásagnarminnin þrjú; fjármál, tráma og kynferðisofbeldi koma flest fyrir í fleiri en einu íslensku verkanna sem greind eru í ritgerðinni. Það er líka eitt helsta einkenni reimleikahúsa að í þeim er fólgin áráttukennd endurtekning. Í lokaorðum er dregin ályktun um merkingu hennar; einkum þá þekkingu sem reimleikahúsið kann að miðla til lesenda og áhorfenda í krafti endurtekinna minna
Issues and Importance of Age and Length Data in Fisheries Models
Get PDFAge and length (i.e. composition) data are, along with abundance indices, some of the most basic yet informative data collected in fisheries science. Measurements on age and length have been collected since the study of fish and fish stocks began in the 19th century. Composition data are crucial for estimating growth, mortality, selectivity, and, in some cases, recruitment in fisheries stocks. The importance of these data to many types of fisheries models cannot be understated, and yet some of the issues associated with composition data still continue to vex models employed in fisheries.
This thesis focuses on some of the issues associated with composition data in fisheries models as well as the importance of including these data in integrated assessment models. There are five chapters in this thesis; the first two focus on issues in using age and length data to estimate growth in fisheries, the third chapter describes in a novel manner the drivers for spatiotemporal growth for an important fish stock in Icelandic waters, Atlantic cod (Gadus morhua L.). The last two chapters focus on the importance of age and length data in integrated assessment models for how they impact both point estimates as well as uncertainty estimates.
Overall, this thesis has advanced the understanding of composition data in fisheries models by: a) revealing new aspects to selectivity bias through aspects of growth that can enhance or increase bias, b) comparing methods to correct for selectivity bias, c) describing in a novel manner the drivers for spatiotemporal growth for an important fish stock in Icelandic waters, d) and systematically testing for the importance of age and length data in both point estimates for parameters of integrated assessment models as well as associated uncertainty estimates.Gögn um aldur og lengd fiska, ásamt vísitölum úr stofnmælingum, eru undirstöðuupplýsingar í fiskifræði. Mælingum á aldri og lengd hefur verið safnað síðan rannsóknir hófust
á fiskum og fiskistofnum á nítjándu öld. Þessi gögn um aldurs- og lengdarsamsetningu
eru nauðsynleg til að meta vöxt, afföll, valmynstur og nýliðum fiskistofna. Þrátt fyrir
mikilvægi þessara gagna fyrir líkön í fiskifræði eru enn til staðar ýmis vandamál sem
fylgt hafa gögnum um samsetningu alveg frá upphafi.
Þessi ritgerð fjallar um helstu mál sem tengjast notkun gagna um samsetningu í
fiskilíkönum, auk mikilvægis þeirra í samþættum stofnlíkönum. Í ritgerðinni eru fimm
kaflar: Fyrstu tveir fjalla um vandamál sem tengjast aldurs- og lengdargögnum við mat
á vexti, sá þriðji fjallar um breytileika vaxtar þorsks (Gadus morhua L.) í tíma og rúmi
umhverfis Ísland. Síðustu tveir kaflarnir fjalla um mikilvægi aldurs- og lengdargagna í
samþættum stofnlíkönum vegna áhrifa gagnanna á bæði punktmat og óvissumat.
Á heildin litið hefur sú vinna sem hér er lýst þróað nokkuð skilning á mikilvægi
samsetningargagna með því að a) sýna nýjar hliðar á valmynstursbjaga sem eykur
bjaga sem var þó áður þekktur b) samanburði aðferða til að leiðrétta þennan bjaga c)
lýsa á nýjan hátt breytileika vaxtar þorsks í tíma og rúmi d) sýna á kerfisbundinn hátt
mikilvægi aldurs- og lengdargagna bæði fyrir punktmat og óvissu metla í samþættum
stofnmatslíkönum
Improved distributed algorithms for coloring interval graphs with application to multicoloring trees
Get PDFPost-print (lokagerð höfundar)We give a distributed (1+eps)-approximation algorithm for the minimum vertex coloring problem on interval graphs, which runs in the LOCAL model and operates in O((1/eps) log* n) rounds. If nodes are aware of their interval representations, then the algorithm can be adapted to the CONGEST model using the same number of rounds. Prior to this work, only constant factor approximations using O(log* n) rounds were known. Linial's ring coloring lower bound implies that the dependency on log* n cannot be improved. We further prove that the dependency on 1/eps is also optimal.
To obtain our CONGEST model algorithm, we develop a color rotation technique that may be of independent interest. We demonstrate that color rotations can also be applied to obtain a (1+eps)-approximate multicoloring of directed trees in O((1/eps)log* n) rounds.Magnus M. Halldorsson is supported by grants 152679-05 and 174484-05 from the Icelandic Research Fund. Christian Konrad is supported by the Centre for Discrete Mathematics and its Applications (DIMAP) at Warwick University and by EPSRC award EP/N011163/1."Peer Reviewed
Stable oxygen isotope reconstruction of temperature exposure of the Icelandic cod (Gadus morhua) stock over the last 100 years
Get PDFPublisher's version (útgefin grein)Increasing water temperatures are predicted around the globe, with high amplitudes of warming in Subarctic and Arctic regions where Atlantic cod (Gadus morhua) populations currently flourish. We reconstructed oxygen isotope and temperature chronologies from Icelandic cod otoliths, one of the largest cod stocks in the world, to determine if cod moved or migrated over the last 100 years to avoid increasing water temperatures. For δ18Ootolith analysis, individual annual growth increments from immature and mature life history stages were micromilled from adult otoliths, which were collected in southern Iceland. Linear mixed-effect models confirmed that stable oxygen isotope time series of immature and mature cod differ significantly between both life stages (p < 0.001). Overall, cod otolith δ18O was significantly correlated with water temperature (sea surface temperature: p < 0.001, temperature at 200 m depth: p < 0.01), indicating that Atlantic cod were exposed to fluctuating water temperatures during the past 100 years and did not move as a response to increasing ocean temperatures. All of the alternate physical factors that were considered for the isotope-based variation in the temperature exposure of Icelandic cod were rejected.Funding for this study was provided by Icelandic Research Fund Grant 173906-051. Establishment funding for FARLAB (Facility for advanced isotopic research and monitoring of weather, climate, and biogeochemical cycling) by Research Council Norway Grant 245907 is also acknowledged.Peer reviewe
Phylogenetic diversity of the lichenized algal genus Trebouxia (Trebouxiophyceae, Chlorophyta): a new lineage and novel insights from fungal-algal association patterns of Icelandic cetrarioid lichens (Parmeliaceae, Ascomycota)
Get PDFPublisher's version (útgefin grein)Lichens have high tolerance to harsh environmental conditions, where lichen symbiont interactions (e.g. myco- and photobionts) may play a crucial role. The characterization of fungal-algal association patterns is essential to understand their symbiotic interactions. This study investigated fungal-algal association patterns in Icelandic cetrarioid lichens using a multi-locus phylogenetic framework, including fungal nrITS, MCM7, mtSSU, RPB1 and RPB2 and algal nrITS, nrLSU, rbcL and mtCOXII data. Most Icelandic cetrarioid lichenized fungi were found to be specifically associated to the known Trebouxia clade “S” (Trebouxia simplex/suecica group), whereas the lichen-forming fungus Cetrariella delisei forms a symbiosis with a previously unrecognized lineage of Trebouxia, provisionally named as the “D” clade. This new Trebouxia lineage is supported by maximum likelihood and Bayesian phylogenetic analyses using all four included algal loci.This project was supported by the European Union’s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration (grant agreement number 606895) to FP7-MCA-ITN MedPlant, “Phylogenetic Exploration of Medicinal Plant Diversity”. The Icelandic Research Fund (grant number 185442051) and the Bergthora and Thorsteinn Scheving Thorsteinsson Fund are also acknowledged for financial support.Peer Reviewe
Margar hliðar tímans: Útreikningur, framsetning og skilningur tímans á Íslandi á miðöldum
No full textThis work investigates the multivalent and dynamic portrayal of time in a selection of early Old Icelandic texts from the twelfth and thirteenth centuries. The main objective is to map out the representations of time in terms of the patterns conveyed, and to examine how the authors configured time through narrative. An extension of this goal is to build up a theoretical understanding of how the people involved in the production of the texts, and possibly their contemporaries as well, reckoned, organized, and understood time.
The primary texts analysed for these purposes are Íslendingabók and two Íslendingasögur, Eyrbyggja saga and Laxdæla saga. Íslendingabók is a concise history of Iceland from its settlement, ca. 870, to 1118, written by the priest Ari Þorgilsson inn fróði (“the Learned,” 1067/68–1148) between the years 1122–33. The two Íslendingasögur, Eyrbyggja saga and Laxdæla saga, date from the thirteenth century, but, like Íslendingabók, are narratively set in the Settlement Period, although Íslendingabók continues further. The treatment of time in each text, especially the sense of the past, along with the explicit and implicit connections that can be established between the texts, allows for a comprehensive comparative analysis of the time patterns they convey. Alongside this analysis, a focus on the historical period of the writing of the texts leads to a deeper understanding of how medieval Icelanders of that time at once measured, managed, and understood time. This in turn allows for a better appreciation of the ideological foundations that influenced the representations of time and the mechanisms involved in reconstructing the past in these texts.
The analysis is conducted by tackling the issue from different theoretical perspectives: narrative, sociological, and philosophical. Such an analytical approach aims to do justice to the multiplicity of times that concurred in medieval Iceland. This approach also attempts to bridge gaps that currently exist within this research area, paving the way for further explorations of the subject of time in medieval Icelandic literature and society, and, more broadly, of time as an existential concern and human experience in the Middle Ages.Þessi doktorsritgerð fjallar um hvernig gerð er grein fyrir margþættum og síkvikum tíma í þremur íslenskum ritum frá miðöldum. Meginmarkmið rannsóknarinnar er að kortleggja hvaða mynstur má lesa út úr framsetningu tímans í textanum og hvernig tímanum er gerð skil í formi frásagnar. Annað markmið, sem leiðir af hinu fyrra, er að byggja upp fræðilegan skilning á því hvernig þau sem stóðu að þessum ritum, og væntanlega samtímamenn þeirra, reiknuðu, skipulögðu og skildu tímann.
Frumheimildarnar sem greindar voru í þessum tilgangi eru Íslendingabók og tvær Íslendingasögur, Eyrbyggja saga og Laxdæla saga. Íslendingabók er gagnorð saga Íslands frá landnámi um 870 til ársins 1118. Hún var samin af prestinum Ara Þorgilssyni fróða (1067/68–1148) á árunum 1122–33. Eyrbyggja saga og Laxdæla saga eru báðar frá 13. öld, en segja frá atburðum frá landnámi fram yfir Kristinitöku, árið 999/1000. Þær eiga þennan tíma sameiginlegan með Íslendingabók, þótt frásögn Íslendingabókar nái töluvert lengra. Í ritunum þremur má skynja svipaða tilfinningu fyrir fortíðinni, og þau lýsa og sviðsetja tímann þannig að víðtækur samanburður á tímamynstrum er mögulegur. Auk þess eru bæði bein og óbein tengsl milli textanna. Samhliða þessari greiningu, er litið til ritunartíma textanna í leit að dýpri skilningi á því hvernig Íslendingar á miðöldum mældu tímann, stjórnuðu honum og skildu hann. Þetta gerir kleift að meta betur hugmyndafræðilegar forsendur fyrir framsetningu á tímanum í þessum textum og þau ferli sem bjuggu undir þeirri endursköpun á liðnum tíma sem þar átti sér stað.
Í greiningunni er viðfangsefnið nálgast frá ólíkum fræðilegum sjónarhornum, í senn frásagnarfræðilegu, félagslegu og heimspekilegu. Þessi greiningaraðferð miðar að því að gera grein fyrir fjölþættu og samsettu tímahugtaki á Íslandi á miðöldum. Enn fremur leitast hún við að brúa bil milli fræðigreina sem fást við þetta viðfangsefni og leggja grunn að frekari rannsóknum á tíma í íslensku samfélagi og bókmenntum á miðöldum, en jafnframt í reynslu og tilvist miðaldafólks.Rannsóknamiðstöð Íslands (Icelandic Centre for Research
The Meaning of Case: Morphosyntactic Bootstrapping and Icelandic Datives
Get PDFPublisher's version (útgefin grein)Do children use the same resources to learn verb meaning across languages? One approach to language acquisition in which universality has been extensively debated is the syntactic bootstrapping hypothesis, which proposes that children use the argument structure of a verb as a cue to its meaning (Landau & Gleitman 1985, Gleitman 1990, Naigles et al. 1993). In recent years, the extent to which verbal morphology and morphosyntax can be informative of verb semantics has been the subject of cross-linguistic research, with one of the primary questions being whether possibly (syntactic) universal cues have an advantage over language-specific (morphological) ones (e.g. Lidz et al. 2003, Göksun et al. 2008, Matsuo et al. 2012, Trueswell et al. 2012 and Leischner et al. 2016). Using corpora and experimental acquisition data from Icelandic, a language with almost no argument-drop and rich case morphology, we provide qualified support for a morphosyntactic bootstrapping account that does not exclusively rely on universal cues, since a learning model detects the available systematic mappings of form and meaning (Yang 2016). In specific contexts, we argue that morphology can be as salient as the number of arguments. Additionally, we argue that experimental comprehension results show the necessary basis for the well-documented productivity of the Icelandic non-default dative (Maling 2002, Svenonius 2002, Jónsson and Eythórsson 2005, Ingason 2010 and Barðdal 2011 i.a.). Specifically, we show that non-default subject case marking rules can be accounted for with Yang’s (2016) Tolerance Principle (TP).Lidz et al. (2003), based on ideas of universal syntax-semantics mapping, argued that children initially rely on argument number and ignore morphological form to bootstrap verb meaning, even when the morphology provides stronger cues. This has been challenged from various perspectives, one of them being typological evidence against the universality of argument structure cues (Brown & Bowerman 2008).Still, even work on argument-drop languages such as Japanese and Turkish reveals that children use syntactic frames as cues – in addition to e.g. case morphology (Göksun et al. 2008 and Matsuo et al. 2012). Furthermore, research on German (Leischner et al. 2016) shows that children rely less on the number of arguments and more on case when word order is highly flexible. But what about languages that do not drop arguments and have a relatively rigid word order (like English) but still have a rich morphological case system (like Turkish)? Icelandic is such a language, with robust semantically driven dative productivity in subject and object case, and also well-documented links between case and lexical semantics (e.g. Jónsson 1997–1998, Maling 2002, Svenonius 2002 and Barðdal 2008).The Icelandic Research Fun (RANNÍS 162991)Peer reviewe
Tengsl heimila og skóla: tækifæri eða tjúlluð togstreita!
Get PDFÞær Hrefna Sigurjónsdóttir, framkvæmdastjóri Heimilis og skóla og Kristín Jónsdóttir lektor í kennslu- og menntunarfræði tóku af skarið reifuðu málin á fyrsta fræðslufundinum sem bar yfirskriftina Tengsl heimila og skóla – tækifæri eða tjúlluð togstreita!Óritrýn
