Opin visindi
Not a member yet
2982 research outputs found
Sort by
Advancing sustainability in economic sectors
The necessity of a sustainability transition i.e. large scale transformation to
solve grand societal challenges at all levels is not debated. How to go about
achieving these necessary transitions is the question. The role and contribution
of economic sectors to sustainability is an important aspect to consider for
management and policy-making. This thesis is comprised of two different but
interconnected streams of research explored in five papers on how economic
sectors contribute to sustainability both in terms of their impacts (positive and
negative) and in terms of their management of impacts.
Paper I sought to contribute to the conceptual understanding of the synergies
and trade-offs between a sector and its performance across the 169 targets of the
Sustainable Development Goals (SDGs). The study examined the tourism
sector’s contribution to the SDGs with a specific focus on revealing synergies
and trade-offs. Synergies, i.e. co-benefits of tourism positively contributing to
the fulfilment of one or more SDG targets were found in 32 instances. Tradeoffs,
i.e. drawbacks of tourism activities negatively affecting the fulfilment of
one or more SDG targets were found in 11 instances. Findings were classified
through a ranking system for easily accessible and comprehensive results
targeted to policy-makers and managers.
Paper II reviewed and applied a previously developed, national-level
environmental sustainability indicator set to the Icelandic tourism sector in
order to determine whether sectoral environmental impacts can be discerned on
the national level. Capturing these impacts is important in terms of the
environmental performance of the nation as a whole. Data gaps were found in
most thematic categories applied to the tourism sector indicating the need for
increased efforts in the collection of pertinent environmental data for Iceland’s
sustainability performance assessment. The tourism sector’s impact was
discernible albeit underestimated due to the lack of data
Paper III explored the perspectives of high level managers of medium and large
tourism companies and relevant organizations in Iceland in relation to the
tourism sector’s management of environmental issues. The study attempted to
determine the factors influencing organizational change in the tourism sector in
Iceland in response to environmental issues. The study found that the policy and
regulatory framework in the tourism sector had been slow to develop in an
iv
exceedingly fast-growing sector. Complicated institutional frameworks and
increased societal pressure to address key environmental issues created
difficulties not easily overcome by the sector alone.
Paper IV explored the perspectives of high level management among medium
and large companies and relevant organizations in the fisheries sector of Iceland
and Norway to determine the factors (drivers and barriers) that enable blue
growth, i.e. economic growth through sustainable use of aquatic resources. The
study found that strict fisheries management regimes constituted a necessary
requirement for sustainable growth stimulating value-added activities. However,
both industries were still mired in debates on equitable social outcomes which
the concept of blue growth has not adequately addressed. Governance of shared
aquatic resources also emerged as an important aspect of blue growth in a
rapidly changing world.
Paper V explored stakeholders’ views on policy tools for achieving
sustainability transition in European food systems. The study’s aim was to
explore and analyse stakeholders’ proposed solutions for creating sustainable
agri-food systems. The proposed solutions were then categorized by the use of
an adapted policy tools’ typology into five categories: direct activity
regulations, market-based, knowledge-related, governance and strategic policy
tools. The findings were, then, used to derive policy recommendations targeted
to three stakeholder groups: government, food value chain actors (ranging from
primary producers to retailers), and civil society.
This thesis contributed to research on sectoral approaches to sustainability with
the aim of informing policy and management for achieving sustainability
transitions. Future research could provide a more in-depth investigation of the
interactions among sustainability policies across different sectors and systems.Nauðsyn umbreytinga í átt að sjálfbærni eru óumdeild, en þá er átt við
umbreytingar af þeirri stærðargráðu sem leysir úr viðamiklum samfélagslegum
áskorunum. Spurningin er aftur á móti, hvernig er gerlegt að ná fram
nauðsynlegum breytingum. Við stjórnun og stefnumörkun er mikilvægt að huga
að hlutverki og framlagi atvinnugreina til sjálfbærni. Ritgerð þessi
samanstendur af tveimur mismunandi, en samtengdum, rannsóknaráherslum. Í
fimm fræðigreinum er fjallað um það hvernig atvinnugreinar stuðla að
sjálfbærni bæði hvað varðar áhrif þeirra (jákvæð og neikvæð) og stjórnun þeirra
á áhrifum.
Niðurstöður í grein I stuðla að þekkingu á samlegðaráhrifum og fórnarkostnaði
á milli atvinnugreinar og frammistöðu hennar hvað varðar 169 undirmarkmið
heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Í rannsókninni var
kannað framlag ferðaþjónustunnar til heimsmarkmiðana með sérstakri áherslu á
að leiða í ljós samlegðaráhrif og fórnarkostnað. Samlegðaráhrif, þ.e.a.s.
gagnkvæmur ávinningur af ferðaþjónustu sem stuðlar jákvætt að því að uppfylla
eitt eða fleiri undirmarkmið heimsmarkmiðanna fannst í 32 tilvikum.
Fórnarkostnaður, þ.e.a.s. neikvæð áhrif tengd ferðaþjónustustarfsemi sem
dregur úr því að eitt eða fleiri undirmarkmið heimsmarkmiðanna náist, fannst í
11 tilvikum. Notað var matskerfi til að flokka niðurstöðurnar þannig að þær
væru aðgengilegar fyrir stefnumótendur og stjórnendur.
Í grein II voru vísar fyrir umhverfíslega sjálfbærni á landsvísu skoðaðir og
aðlagaðir fyrir ferðaþjónustuna til að ákvarða hvort greina mætti umhverfisáhrif
atvinnugreinarinnar á landsvísu. Mikilvægt er að ná utan um áhrif einstakra
atvinnugreina þegar árangur þjóða í tengslum við umhverfislega sjálfbærni er
mældur. Í flestum þemaflokkum sem tengjast ferðaþjónustunni skorti gögn, en
þessi vöntun á gögnum dregur fram mikilvægi aukinnar gagnaöflunar um
umhverfislega stöðu mála þegar meta á umhverfislega sjálfbærni Íslands. Áhrif
ferðaþjónustunnar á umhverfislega sjálfbærni Íslands voru greinanleg, en þó
vanmetin, vegna skorts á viðeigandi gögnum.
Í grein III er greint frá sjónarmiðum stjórnenda meðalstórra og stórra
ferðaþjónustufyrirtækja, og tengdra atvinnugreinasamtaka, á Íslandi varðandi
stjórnun umhverfismála hjá ferðaþjónstunni. Í rannsókninni var reynt að
ákvarða þætti sem hafa áhrif á skipulagslegar breytingar hjá fyrirtækum í ferðaþjónustunni í tengslum við umhverfismál. Rannsóknin leiddi í ljós að
stefna og regluverk í ferðaþjónustunni hefur þróast hægt og ekki í takt við
hraðan vöxt í atvinnugreinarinni. Flókin stofnanaumgjörð og aukinn aukinn
samfélagslegur þrýstingur til að takast á við umhverfismál skapaði erfiðleika
sem atvinnugreinin ein og sér getur ekki yfirstigið.
Í grein IV var kannað sjónarmið stjórnenda meðalstórra, og stórra fyrirtækja og
tengdra atvinnugreinasamtaka, í sjávarútvegi á Íslandi og í Noregi til að ákvarða
þætti (drifkrafta og hindranir) sem stuðlað geta að 'bláum vexti', þ.e.a.s.
hagvexti sem byggist á sjálfbærri nýtingu sjávarafurða. Rannsóknin leiddi í ljós
að ströng fiskveiðistjórnunarumgjörð sé nauðsynleg undirstaða sjálfbærs vaxtar
sem örvað getur virðisaukandi starfsemi. Aftur á móti var sjávarútvegurinn á
Íslandi og í Noregi að kljást við samfélagslegan ágreining um sanngjarna
skiptingu arðs af auðlindinni, sem hugtakið 'blár vöxtur' tekur ekki á með
fullnægjandi hætti. Stjórnun sameiginlegra sjávarafurða kom einnig fram sem
mikilvægur þáttur í tengslum við 'bláan vöxt' í síbreytilegum heimi.
Í grein V voru könnuð sjónarmið hagsmunaaðila til stefnumótunaraðferða sem
stuðla að umbreytingu í átt að sjálfbærni í Evrópskum matvælakerfum.
Markmið rannsóknarinnar var að kanna og greina áformaðar lausnir
hagsmunaaðila til að skapa/þróa sjálfbær matvælakerfi. Lausnirnar sem fram
komu voru flokkaðar samkvæmt fimm stefnumótunaraðferðum. Þær eru beinar
reglugerðir, markaðstengdar aðferðir, þekkingartengdar aðferðir, stjórntæki og
stefnumarkandi aðferðir. Niðurstöðurnar voru síðan nýttar til að útfæra tillögur
fyrir þrjá hópa hagsmunaaðila, þ.e. stjórnvöld, hagsmunaaðila innan
aðfangakeðja matvæla (frá frumframleiðendum til smásala) og félagasamtaka.
Með rannsókn á áherslum og aðgerðum atvinnugreina varðandi sjálfbærni
dregur ritgerðin fram þekkingu sem nýtist við mótun stefnu til að ná fram
umbreytingum í átt að sjálfbærni. Frekari rannsóknir gætu kafað dýpra í samspil
mismunadi þátta stefnunnar og ólíkra atvinnugreina
Smart Material Prosthetic Ankle: Employing material properties for variable stiffness
The inspiration for this research is the natural graduation in stiffness of the biological ankle, over a wide range of ambulation tasks. The goal is to achieve variable stiffness in the force response of a prosthetic foot, utilizing the properties of smart materials. This thesis presents the design and prototyping of a coupling that utilizes the discontinuous change in viscosity observed in shear thickening fluids. A speed dependent stiffness is achieved with the coupling installed in a system of springs. The coupling design presented is used in the modification of a commercially available prosthetic foot. The stiffness of the prototype foot depends on the rate of movement, ranging from a dissipating support at very slow walking speed, to efficient energy storage and return at normal walking speed.
Providing energy return during walking is an important design objective for passive prosthetic feet. The objective of this work is to design a prosthetic foot that provides a damped compliant support for slow ambulation without sacrificing the spring like energy return that is beneficial in normal walking. The function of the original prosthetic foot was analyzed in a finite element model to acquire the parameters for the improved design. The coupling was developed and characterized by uniaxial testing. A prototype prosthetic foot was designed and built, and the speed dependent stiffness measured mechanically. Furthermore, the prototype was tested by a user and body mechanics measured in gait analysis for varying walking speed, comparing the prototype to the original foot model. The results confirm speed dependent stiffness introduced by the novel device.Innblásturinn að þessari rannsókn er náttúrulegur breytileiki í stífni líffræðilegs ökkla við
mismunandi hreyfingu. Markmiðið er að ná fram breytilegri stífni gervifótar í svörun við
álagi með virkum efniseiginleikum snjallefna. Þessi ritgerð lýsir hönnun og gerð frumgerðar
á kúplingu sem nýtir sérstaka skerþykkjandi efniseiginleika vökva (e. shear thickening
fluids) sem felast í skyndilegri, ósamfelldri breytingu á seigju vökvans. Hraðaháð stífni næst
með kerfi af hlið- og raðtengdri fjöðrun, þar sem kúplingin er notuð við yfirfærslu krafta í
kerfinu. Þekkt hönnun á gervifæti er endurbætt með kúplingu sem breytir virkni fótarins.
Stífni fótarins veltur þannig á hraða hreyfingar notandans, allt frá því að veita dempandi
stuðning á mjög hægum gönguhraða, að því að veita fjaðrandi endurgjöf á venjulegum
gönguhraða.
Mikilvægt markmið í hönnun gervifóta er að hámarka orkunýtni þeirra. Markmiðið þessarar
vinnu er að hanna gervifót sem veitir mjúkan stuðning við hægar hreyfingar, án þess að fórna
þeirri orkunýtni sem hjálpar notandanum í venjulegri göngu. Virkni gervifótarins var greind
með einingaraðferð (e. FEM) til að greina breytur og stærðir sem notaðar eru í endurbættu
hönnunina. Kúplingin var þróuð og eiginleikar hennar staðfestir með prófunum. Frumgerð
gervifótar var hönnuð og smíðuð, og hraðaháð stífni mæld. Ennfremur voru framkvæmdar
notendaprófanir og göngugreining á mismunandi gönguhraða þar sem frumgerðin var borin
saman við upprunalega gervifótinn. Niðurstöður prófana staðfestu hraðaháða stífni nýrrar
hönnunar.This work was funded by the Technology Development Fund (grant no. 163805-0613) and
the University of Iceland Research Fund
Surrogate-Assisted Design of Checkerboard Metasurface for Broadband Radar Cross-Section Reduction
Publisher's version (útgefin grein)Multiple-input multiple-output (MIMO) antennas are considered to be the key components of fifth generation (5G) mobile communications. One of the challenges pertinent to the design of highly integrated MIMO structures is to minimize the mutual coupling among the antenna elements. The latter arises from two sources, the coupling in the free space and the coupling currents propagating on a ground plane. In this paper, an array of H-shaped parasitic patches is proposed as a decoupling structure for compact MIMO antennas to reduce propagation of the coupling currents on a shared ground plane. The proposed decoupling structure is generic, and it can be applied to different antenna configurations as demonstrated in the work. Furthermore, it is employed to develop a new high-performance compact dual-band MIMO structure featuring acceptable level of element coupling at both operating frequencies. The design is validated both numerically and experimentally. The mutual coupling levels are less than -17 dB and -20 dB, with the total efficiency of 89% and 90%, and the realized gain of 6.6 dB and 7 dB at the two resonant frequencies of 5 GHz and 6 GHz, respectively. Topological complexity of the compact MIMO systems featuring elaborated decoupling structures, a large number of geometry parameters, as well as the necessity of handling multiple performance figures, constitute the major challenges of antenna design, in particular, its re-design for various specifications. To alleviate these difficulties, the paper also provides a procedure for rapid geometry scaling of the dual-band MIMO antennas. Our approach is based on inverse surrogate modeling methods, and results in numerically-derived expressions that enable a precise control over the operating antenna bands within broad ranges thereof (from 4 GHz to 8 GHz for the lower band, and from 1.1 to 1.3 ratio of the upper to lower operating frequency). The aforementioned procedure is accompanied by an optimization-based design refinement scheme. A practical utility of the procedure is corroborated using multiple verification case studies as well as physical measurements of the antenna designed for the exemplary set of performance specifications.Peer reviewe
Identification of novel progression-related candidate genes in breast cancer
Breast cancer is the most common type of cancer in women worldwide. It is
also a highly heterogeneous disease that is characterized by an array of
genetic rearrangements, including copy number alterations (CNA),
translocations, inversions, insertions, and deletions. Despite progress in
targeted therapy, tailored to the patient genetic background, disease relapse
is not uncommon, even 6 to 10 years after the initial diagnosis. Because of
variety of molecular subtypes and heterogenicity of breast cancer, identifying
prognostic and predictive markers has been challenging. Thus, novel
approaches to identifying breast cancer genes must be developed.
Inter-chromosomal and intrachromosomal rearrangements can generate
fusion genes with oncogenic properties (e.g., oncogene activation, tumor
suppressor deletion/downregulation, or chimeric proteins capable of altering
cellular pathways); and genes fusions can dysregulate expression of host
genes and intragenic miRNAs. We speculated that genes frequently involved
in gene fusions in breast tumors are likely associated with breast cancer
development and progression.
We developed a novel approach to identify new breast cancer genes.
Here, we screened publicly available databanks for fusion genes in breast
cancer cell lines and tumors, and candidates had to pass three criteria: 1) the
breakpoint must be similar in breast tumors and cell lines, 2) the lesion must
be recurrent in tumors, 3) but not located within an amplicon carrying a
known oncogene (unless it is part of the fusion), and 4) possess a function
supportive of tumorigenesis. Next, the genes that make up the selected
fusion gene had to meet two conditions: 1) Show a high positive correlation
between gene copy number variations and their mRNA levels, and 2) show a
correlation between the expression of the genes and the clinical and
pathological aspects of a breast cancer cohort accessible in an open
database. Subsequently, Vacuole membrane protein (VMP1) was selected
for further research.
By screening two Icelandic breast cancer cohorts and confirming results in
two, large, publicly available, breast-cancer cohorts, we identified vacuole
membrane protein 1 (VMP1) as a candidate gene involved in the
development of breast tumors, particularly the HER2-positive subtype. The
role of VMP1 was explored further in HER2 positive BC cell lines and
although it did not affect proliferation further studies will reveal whether it
affects cellular migration and invasion as well as drug resistance due to its
role in autophagy.
The study on VMP1 lead us to the study of a second gene, MIR21. Since
there is considerable sequence overlap between the two genes, the
possibility remained that expression from the two genes could affect one
another. Also, while hsa-miR-21-5p is a well-known oncomir in breast
cancer, its “sibling” hsa-miR-21-3p is hardly studied at all. Notably, we found
hsa-miR-21-3p (which is transcribed from its own promoter, within intron 10
of VMP1) is a potential marker for breast tumors, confirming the validity of our
approach. Data from these two studies showed that screening for fusion
genes is a viable method for identifying novel cancer-associated genes.
Further, functional cell-based experiments are expected to shed light on the
biology of VMP1 and hsa-miR-21-3p, in health and disease.Brjóstakrabbamein er eitt algengasta krabbamein kvenna á heimsvísu.
Myndun brjóstaæxla er af margvíslegum toga og m.a. geta breytingar í
erfðaefni s.s. stökkbreytingar, genamögnun, litningayfirfærsla, viðsnúningar,
innskot og úrfellingar ýtt undir myndun þess. Þrátt fyrir framfarir í
einstaklingsmiðaðri meðferð sem byggir á erfðabakgrunni sjúklingsins þá
getur meinið komið aftur, jafnvel sex til tíu árum eftir greiningu. Vegna
margbreytilegs uppruna brjóstaæxla og mismunandi sameindafræðilegra
undirhópa getur verið snúið að finna lífmörk (e. marker) sem spá fyrir um
horfur sjúklinganna. Skilgreining nýrra gena sem taka þátt í æxlisþroska gefur
skýrari mynd af því hvernig æxlin taka breytingum, sérstaklega á frumu- og
sameindafræðigrunni. Slíka þekkingu mætti nota við að spá fyrir um horfur
sjúklinga, genin mætti nota sem ný lyfjamörk og gæti hún leitt til betri
eftirfylgni fyrir sjúklinginn.
Stökk og snúningar litningabúta innan litnings eða á milli litninga geta leitt
til myndunar samrunagena, sem sum hver fá við það illkynja eiginleika. Þau
geta orðið ofvirk, e.k. æxlisgen, eða vanvirk, e.k. æxlisbæligen, og einnig
myndað ný prótein sem geta haft áhrif á boðleiðir frumunnar. Samrunagen
geta myndað samrunaprótein, þ.e. samsett úr hlutum tveggja gena, og geta
þau ruglað tjáningu frá genum og microRNA (MIR), sem eru stundum
staðsett innan þeirra. Við settum fram þá tilgátu að stakt gen sem kæmi
endurtekið fyrir í samrunageni í brjóstaæxlum gæti mögulega verið áhrifagen
í brjóstakrabbameinsþróun.
Í verkefninu er stuðst við nýja nálgun til að skilgreina áður óþekkt
áhrifagen brjóstakrabbameins. Hún er sú að bera saman samrunagen í
brjóstaæxlum og í brjóstakrabbameinsfrumulínum og velja þau sem finnast í
báðum. Til að verða fyrir valinu þurftu samrunagenin að uppfylla eftirfarandi
skilyrði: 1) vera samsett á sem líkastan hátt í æxlum og frumulínum, 2) vera
síendurtekin í æxlum, 3) ekki vera staðsett innan mögnunarsvæðis þekkts
æxlisgens nema það væri hluti af samrunageninu, og 4) að genin hefðu virkni
sem styður við æxlisþróun. Því næst þurftu genin, sem mynda völdu
samrunagenin, að uppfylla tvö skilyrði: 1) sýna háa jákvæða fylgni á milli
eintaka gens og mRNA magn þess og 2) sýna fylgni tjáningar gensins við
klíníska og meinafræði þætti í sjúklingahópi sem er aðgengilegur í opnum gagnabanka. Í kjölfarið var Vacuole membrane protein (VMP1) valið til
frekari rannsókna. Magn VMP1 mRNA var mælt í brjóstaæxlum tveggja
íslenskra hópa. Marktæk tengsl sáust á milli hárrar VMP1 mRNA tjáningar við
klíníska og meinafræðiþætti, sem tengjast verri horfum, og við skemmri
sjúkdómsfría lifun. Tveir erlendir hópar brjóstakrabbameinssjúklinga voru
notaðir til að staðfesta niðurstöðurnar og leiddu frekari rannsóknir í ljós að
VMP1 tengdist helst skemmri lifun hjá sjúklingum með HER2 jákvæð æxli.
Rannsóknir á VMP1 leiddu til rannsókna á hinu áhrifageni verkefnisins,
sem er MIR21. Bæði genin eru staðsett á litningasvæði 17q23.1 og skarast
5´ endi MIR21 við 3´ enda VMP1. Vegna þessa var hugsanlegt að þau hefðu
áhrif á tjáningu hvors annars þó hvort genið um sig hafi eigið stýrisvæði.
Þrátt fyrir að hsa-miR-21-5p sé vel þekkt áhrifagen í brjóstakrabbameini
(æxlismir) þá er „systkini“ þess hsa-miR-21-3p lítið rannsakað. Við könnuðum
áhrif hsa-miR-21-3p í sömu sjúklingahópum og VMP1 og niðurstöður okkar
benda til þess að hsa-miR-21-3p er einnig hugsanlegt áhrifagen í þróun
brjóstaæxla.
Niðurstöður þessara rannsókna sýna að aðferð okkar við að skima
samrunagen til að finna hugsanleg áhrifagen í framvindu brjóstaæxla virkar.
Rannsóknir á virkni VMP1 á sameindafræðigrunni eru hafnar í
brjóstakrabbameinsfrumulínum.This work was supported by Grants from The Icelandic Centre for
Research Fund (152530-051, www. rannis.is), Scientific Fund of Landspitali –
The National University Hospital in Iceland (A-2015-039, A-2018-034,
www.landspitali.is), grants from Gongum saman (2013, 2017, 2018
http://www.gongumsaman.is/) and Icelandic Cancer Society research funds
for years 2019 and 2020
Þróun styrkleikamiðaðra meðferðarsamræðna við konur með krabbamein og maka þeirra og prófun á ávinningi af að styrkja aðlögun tengda kynlífi og nánd
Markmið: Markmið doktorsrannsóknarinnar var að lýsa stöðu þekkingar á meðferðarrannsóknum eftir greiningu og meðferð krabbameins sem ætlað er að draga úr kynlífsvanda og efla nánd hjá pörum. Ennfremur var markmiðið að þróa og meta árangur nýrrar styrkleikamiðaðrar stuðningsmeðferðar og fræðslu fyrir pör þar sem konan hefur greinst með krabbamein, í því skyni að efla aðlögun hvað varðar kynlíf og nánd.
Bakgrunnur: Vandamál sem tengjast kynlífi og nánd eru algeng hjá konum með krabbamein og geta haft neikvæð áhrif á kynferðislega vellíðan og náið samband. Gott parsamband og stuðningur maka getur hins vegar dregið úr streitu sem tengist breytingum á kynlífi og nánd eftir greiningu og meðferð krabbameins. Hjúkrunarfræðingar með framhaldsmenntun á þessu sviði geta þróað og veitt pörum stuðningsmeðferð og fræðslu hvað varðar kynlíf og nánd eftir krabbameinsgreiningu og meðan á krabbameinsmeðferð stendur.
Aðferðir: Doktorsverkefnið hefur að geyma þrjár rannsóknir. Fyrsta rannsóknin var kerfisbundin, fræðileg samantekt. Stuðst var við handbók Joanna Briggs og Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses til að greina stöðu þekkingar á meðferðarrannsóknum við kynlífsvanda hjá fullorðnum einstaklingum og mökum eftir greiningu og meðferð krabbameina, og setja fram niðurstöður. JBI-Meta Analysis of Statistics Assessment and Review Instrument var notað til að meta aðferðafræðileg gæði rannsókna. Rannsóknarsnið í meðferðarrannsókn var fyrir og eftir hálf-tilraunasnið. Meðferð í rannsóknum tvö og þrjú fólst í þremur 50 mínútna löngum styrkleikamiðuðum meðferðarsamræðum þar sem hjúkrunarfræðingur með sérfræðiþekkingu í kynlífsheilbrigði hitti parið augliti til auglitis. Á milli fyrstu og annarrar samræðu liðu 1–2 vikur og sú síðasta fór fram sem eftirfylgdartími þremur mánuðum eftir fyrstu samræður. Eftir fyrstu samræður fengu pörin aðgang að læstri vefsíðu með upplýsingum um kynferðislegar aukaverkanir krabbameinsmeðferðar ásamt úrræðum. Tilgangur meðferðar var að efla styrkjandi viðhorf í aðlögun varðandi kynlíf og nánd og greina hindrandi viðhorf. Í fyrsta tíma var lagður grunnur að góðum meðferðartengslum og parinu boðið að segja frá sinni reynslu, skoða áhyggjuefni sín og ígrunda eigin aðstæður. Í öðrum tíma var lögð áhersla á að skoða þær breytingar sem parið vill sjá og vinna með styrkleika beggja. Í þriðja og síðasta eftirfylgdartíma var skerpt á þeim jákvæðu breytingum sem urðu hjá parinu og þær festar í sessi. Kenningafræðilegur grundvöllur meðferðarrannsóknanna voru styrkleikamiðaðar fjölskyldusamræður, Illness Beliefs-líkanið, Neotheoretical-kenning kynverundar og New View-stefnuyfirlýsingin. Rannsókn tvö byggðist á konum í virkri krabbameinsmeðferð (N=60) og mati á áhrifum fræðslu og stuðningsmeðferðar á kynferðisleg áhyggjuefni hjá konunum og áhrif krabbameinsveikinda á daglegt líf fyrir meðferð (T1), með samanburði við tvær meðferðarsamræður (T2), og að lokinni meðferð eftir þriðja og síðasta fræðslu- og stuðningsmeðferðartímann (eftirfylgdartímann) (T3). Þriðja rannsóknin byggðist á konum í virkri krabbameinsmeðferð (N=60) og mökum þeirra (N=60) og mati á árangri fræðslu- og stuðningsmeðferðarinnar varðandi það hve mikla fullvissu konan og maki hennar telja sig hafa um áhrif styðjandi og hindrandi viðhorfa á kynlíf og nánd og gæði parasambands á tímapunktum T1, samanborið við eftirmeðferðina á tímapunkti T2, og að lokinni meðferð, eftir þriðja fræðslu- og stuðningsmeðferðartímann á tímapunkti T3. Í meðferðarrannsóknunum var notuð dreifigreining fyrir endurteknar mælingar (rannsókn II og III), pöruð t-próf milli T1-T2 og T2-T3 (rannsókn II) og milli T1-T2, T2-T3, og T1-T3 (rannsókn III) til að kanna ávinninginn af fræðslu- og stuðningsmeðferðinni.
Niðurstöður: Niðurstöður úr fyrstu rannsókn sýndu að ekki ríkir einhugur um hvernig best sé að hanna meðferðarrannsóknir fyrir pör, þegar ætlað er að efla kynlíf og nánd, hvað varðar innihald meðferðar eða hvernig hún skuli fara fram. Þetta undirstrikar skort á gagnreyndri þekkingu sem hindrar framþróun á þessu sviði í klínísku starfi hjúkrunarfræðinga. Mikilvægustu niðurstöður úr rannsókn tvö voru þær að konur með krabbamein greindu síður frá kynferðislegum áhyggjuefnum eftir styrkleikamiðuðu fræðslu- og stuðningsmeðferðina samanborið við það sem áður var og lýstu engum marktækum áhrifum krabbameinsveikinda yfir tíma á nánd. Helstu niðurstöður úr þriðju rannsókn voru þær að konur með krabbamein og makar þeirra greindu frá marktækt meiri gæðum parsambandsins og aukinni fullvissu um áhrif viðhorfa á kynlíf og nánd eftir styrkleikamiðuðu fræðslu- og stuðningsmeðferðina samanborið við það sem áður var.
Ályktun: Rannsókn eitt leiddi í ljós hvernig megi auka megi gæði meðferðarrannsókna fyrir pör í framtíðinni til að efla klíníska hjúkrun. Niðurstöður úr rannsókn tvö styðja gagnsemi styrkleikamiðaðra meðferðarsamræðna til að draga úr áhyggjum sem tengjast kynlífi og nánd hjá konum í virkri krabbameinsmeðferð. Loks sýndu niðurstöður úr rannsókn þrjú fram á árangur af styrkleikamiðuðum meðferðarsamræðum fyrir pör til að efla aðlögun kvenna með krabbamein og maka hvað varðar kynlíf og nánd. Þessi gagnsemi og ávinningur styrkleikamiðaðra meðferðarsamræðna ætti að virka hvetjandi fyrir hjúkrunarfræðinga sem vilja stuðla að bættu kynlífsheilbrigði. Í heild varpa niðurstöður doktorsrannsóknarinnar ljósi á það hvernig hjúkrunarfræðingar geta þróað og samþætt nýja meðferð sem byggð er á gagnreyndri þekkingu innan fjölskylduhjúkrunar og kenningum um kynverund í því skyni að bæta kynlífsheilbrigði hjá pörum.
Lykilorð: Krabbamein, konur, makar, kynlífsheilbrigði, kynverund, kynlíf, nánd, styrkleikamiðaðar meðferðarsamræður, stuðnings-og fræðslumeðferð, klínísk hjúkrunarrannsóknAims: The present thesis aimed to describe the characteristics of couplebased intervention studies that address sexuality after cancer and develop
and test the effectiveness of a novel nurse-managed couple-based strengths
oriented (CO-SOTC) intervention for women with diverse types of cancer and
their intimate partners.
Background: Problems related to changes in sexuality and intimacy are
common among women with cancer, which threatens their sexual well-being
and intimate relationships. Good relationship quality and perceived partner
support can reduce stress associated with sexual changes in women with
cancer. Nurses with the appropriate knowledge, skills, and training in sexual
health can develop and offer couple-based interventions addressing sexuality
and intimacy after cancer.
Method: This doctoral research project comprises three studies. Study I was
a systematic literature review that assessed the characteristics of couple‐
based intervention studies addressing sexuality following cancer. The
reporting of Study I was guided by checklists for quantitative research
evidence in the Joanna Briggs Institute Reviewer’s Manual and the Preferred
Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses. Studies II and
III were quasi-experimental single-group pre-post-follow-up design studies.
The theoretical frameworks guiding the intervention are the Family-strengths
oriented therapeutic conversation intervention, the Illness Beliefs Model, the
Neo-theoretical framework of sexuality, and the New View Manifesto. The
nurse met the participating couples face to face and engaged in three
strengths-oriented therapeutic conversations (CO-SOTC) focusing on
addressing changes in sexuality and intimacy after cancer. After the first
session, the couples were also provided access to evidence-based
educational information on a secure website about the most common sexual
side effects of cancer treatment and possible solution. The second study,
conducted in women in active cancer treatment (N = 60), assessed a nursemanaged CO-SOTC intervention on the women’s sexual concerns and illness
interference in daily life measured preintervention at baseline (T1),
postintervention after receiving two sessions of the intervention (T2), and
after a follow-up booster session after 3 months (T3). The third study,
conducted in women in active cancer treatment (N = 60) and their intimate partners (N = 60), evaluated the effects of the CO-SOTC intervention on the
relationship quality and confidence of the participating women and their
intimate partners about how their illness beliefs affect sexuality and intimacy
with regard to cause, control, effect, suffering, and support, measured at T1,
T2, and T3. In Studies II and III, repeated measures ANOVA was used for
assessing outcome differences over time. The Kolmogorov-Smirnov test was
used to assess normality before the intervention at baseline. In study II, the
treatment effect over the three time points was assessed using an F test and
a paired t test was used to further compare the outcomes of the CO-SOTC
intervention between measurements at T1–T2 and T2–T3. In study III, the
treatment effect over the three time points was assessed using an F test, and
a paired t test was used to further compare the outcomes of the CO-SOTC
intervention between measurements at T1–T2, T2–T3, and T1–T3. Dyadic
difference scores between the participating women and their intimate
partners were computed using an F test.
Results: Findings from Study I suggested a current lack of consensus about
how couple-based interventions addressing sexuality after cancer are best
structured in terms of content and delivery, thus highlighting the limited
empirical data available to guide clinical nursing practice. The main findings
of studies II and III were that women with cancer reported benefits of the
intervention with respect to sexual concerns, no significant changes over time
were observed related to illness interference on intimacy, and the women
with cancer and their intimate partners showed significant improvements in
relationship quality and confidence about how their illness beliefs affect
sexuality and intimacy which may help the couple to deal with changes in
sexuality and intimacy following cancer diagnosis and treatment.
Conclusion: Study I offered speculative evidence on how the quality of
future couple-based intervention research can be improved to benefit clinical
practice. Study II findings suggested that the novel nurse-managed couplebased intervention is beneficial in lessening concerns related to sexuality and
intimacy in women in active cancer treatment. The findings of Study II also
supported the feasibility of integrating empirical knowledge of family nursing
with theories about sexuality to improve sexual health outcomes for couples.
Findings of Study III indicated that the dyadic CO-SOTC intervention was
effective in supporting sexual adjustment in women in active cancer
treatment and their partners. The components of the CO-SOTC intervention –
active listening, validation of the unique individual couple narrative, and
facilitation of constructive beliefs – are a powerful tool to help couples
manage changes related to sexuality and intimacy after cancer. The overall positive findings should encourage nurses with appropriate qualifications to
further advance psychosexual support in cancer care. In addition, findings of
this doctoral research project add new empirical evidence to the very limited
pool of couple-based nurse-managed interventions designed to address
changes in sexuality and intimacy for women after cancer.Rannsóknasjóður Ingibjargar R. Magnúsdóttur, Vísindasjóður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, Vísindasjóður Landspítala, Vísindasjóður Krabbameinsfélags Ísland
Standardized analysis of juvenile pyroclasts in comparative studies of primary magma fragmentation; 1. Overview and workflow
Pre-print version (óritrýnt handrit)Juvenile pyroclasts, especially in the ash size range, provide important information on primary fragmentation processes, i.e., initial explosive magma fragmentation, and on the state of the magma both prior to and at the point of fragmentation and quenching. There exists an extensive body of literature focusing on the quantification of juvenile particle morphology (shape), internal textures, and surface features spanning several decades; however, a standardized method has yet to emerge for comparative studies. No community-wide consensus currently exists (i) regarding the most representative size fraction(s) to be examined, (ii) on sample preparation procedures (such as whether to use whole-particle silhouettes or 2D cross-sections), (iii) on imaging techniques and image acquisition parameters, or (iv) on the optimal morphometric parameters to measure. Lack of a standardized method precludes robust comparison between different studies and laboratories. We propose here a preliminary “best practices” and workflow for characterization of juvenile pyroclasts, for comparative studies of primary fragmentation. If the community follows such a standardized method, it will become possible to accumulate a large volume of consistent data on juvenile pyroclasts from a range of eruption styles, fragmentation mechanisms, and magma compositions. This will ultimately allow deeper insights into the full panoply of magma-to-pyroclast processes that drive particle-producing volcanic eruptions. One or more “fragmentation diagrams” may eventually be developed to allow different types of magmatic and phreatomagmatic explosive eruptions to be distinguished based on their products
Lower-limb Prosthetics in the Age of Advanced Solutions: Understanding People’s Needs and Future Benefits
The field of lower limb prosthetics has advanced rapidly in the past two decades with increasingly sophisticated devices becoming available each year. Nevertheless, function has yet to be fully restored for people with lower limb amputation. Active microprocessor-controlled prostheses and neuromuscular interfacing can decrease the gap between intact- and prosthetic limbs, providing active assistance, sensory feedback, and intent control where signals from the neuromuscular system are used to implement intended action. While recent evidence suggests that such solutions may improve peoples’ function when compared to earlier technology, device abandonment rates are still a concern, and the impact of novel functions is relatively unclear. Furthermore, current evaluation strategies in the field may be psychometrically invalid, inappropriate for the population, or may not capture the whole range of constructs they are intended to measure.
We conducted semi structured interviews, focus group discussions and a contextual inquiry with multiple stakeholders in the field, coupled with a systematic literature search in order to; 1) Explore unfulfilled lower-limb prosthetic user needs; 2) Identify the current and future benefits of advanced lower-limb prosthetic systems, including ones providing active motion, sensory feedback, and intent control; 3) Understand the challenges associated with developing and evaluating such functions; and 4) Assess the relevance of current evaluation methods in light of new developments within the field of lower limb prosthetics.
Our results indicate that numerous unmet user requirements may be addressed with neuromuscular interfacing and active motion provided by advanced prostheses. We further identified several challenges in the development and evaluation of advanced prostheses as well as a need for new or updated evaluation strategies. Finally, we present perspectives on factors important for user satisfaction and the actualization of a usable system that reaches end users.The Icelandic Research Fund (Rannís
Temporal evolution of crystal mush reservoirs beneath the Bárðarbunga- Veiðivötn volcanic system, Iceland
The physico-chemical properties of magma storage reservoirs in multi-level magmatic
systems may change with time, along with the timescales at which crystals and melts are
processed throughout the crust.
In this thesis, I use an integrated approach of quantitative petrological and geochemical
analysis combined with diffusion chronometry to evaluate temporal variations of magma
storage and transfer conditions through crystal mush reservoirs beneath the Bárðarbunga-
Veiðivötn volcanic system in Central Iceland. To do this, I targeted five eruptive units of
different age, namely Ljósufjöll (subglacial), Brandur, Fontur and Saxi (early-Holocene),
Þjórsárdalshraun and Drekahraun (middle-Holocene) and Veiðivötn 1477 AD (historical).
The composition of macrocrysts indicates that they are not in chemical equilibrium with
the liquid that carried them to the surface. Plagioclase, olivine and clinopyroxene core
compositions are too primitive to be in equilibrium with the carrier liquid, which indicates
that storage and disaggregation of crystal mushes played an important role in these
eruptions. Macrocryst compositions vary with time, with subglacial and early-Holocene
magmatic units being characterized by more primitive and less variegate compositions
(An85-92, Fo81-87) compared to middle-Holocene and historical units (An80-92, Fo77-87).
Application of different geobarometers suggests that, regardless of time, underneath the
Bárðarbunga-Veiðivötn system there is a multi-tiered, compositionally layered plumbing
system in which crystals and melts are gradually transferred to shallower levels. In
particular, I argue for a temporally invariant reservoir(s) in the middle crust, located at
about 7-8 km depth, in which melts last equilibrate with the crystal cargo prior to
eruptions. The largest contribution from deep-seated, lower crustal reservoir(s) occurs
during subglacial and early-Holocene times. Trace elements and oxygen isotopes (δ18O)
are consistent with the supply of primary mixtures of melts that contain depleted and
enriched mantle signatures. As primary mixtures migrate towards upper crustal levels, they
become more evolved and their δ18O values become lower as a result of crustal
contamination processes. Fe-Mg diffusion chronometry shows that macrocrysts were
mobilized and entrained into the final carrier liquid over timescales of 5-12 months in the
early-Holocene, whereas middle-Holocene and historical macrocrysts were disaggregated
within timescales of about 2 months. The presence of crystalline gabbroic nodules in the
early-Holocene samples, and their larger crystal content relative to recent samples, likely
indicates that during the early-Holocene the mush required more time to be loosened,
mobilised and converted into an eruptible magma. These temporal changes may be
attributed to an increase in magma production rates in the early-Holocene associated with
glacio-isostasy effects.This study was financed by the University of Iceland
Research Fund (Nr: HI17060092) and the EIMSKIP PhD fund of the University of Iceland.
I have also benefitted from the Landsvirkjun Energy Research Fund (NÝR-18 – 2018) and
from the Icelandic Research Fund (Rannis)
Patient handover between ambulance crew and healthcare professionals in Icelandic emergency departments: A qualitative study
Background: Ambulance services play an important role in the healthcare system when it comes to handling
accidents or acute illnesses outside of hospitals. At the time of patient handover from emergency medical
technicians (EMTs) to the nurses and physicians in emergency departments (EDs), there is a risk that important
information will be lost, the consequences of which may adversely affect patient well-being. The study aimed to
describe healthcare professionals’ experience of patient handovers between ambulance and ED staff and to identify
factors that can affect patient handover quality.
Methods: The Vancouver School’s phenomenological method was used. The participants were selected using
purposive sampling from a group of Icelandic EMTs, nurses, and physicians who had experience in patient
handovers. Semi-structured individual interviews were conducted and were supported by an interview guide. The
participants included 17 EMTs, nurses, and physicians. The process of patient handover was described from the
participants’ perspectives, including examples of communication breakdown and best practices.
Results: Four main themes and nine subthemes were identified. In the theme of leadership, the participants
expressed that it was unclear who was responsible for the patient and when during the process the responsibility
was transferred between healthcare professionals. The theme of structured framework described the
communication between healthcare professionals before patient’s arrival at the ED, upon ED arrival, and a written
patient report. The professional competencies theme covered the participants’ descriptions of professional
competences in relation to education and training and attitudes towards other healthcare professions and patients.
The collaboration theme included the importance of effective teamwork and positive learning environment.
Conclusions: A lack of structured communication procedures and ambiguity about patient responsibility in patient
handovers from EMTs to ED healthcare professionals may compromise patient safety. Promoting accountability,
mitigating the diffusion of responsibility, and implementing uniform practices may improve patient handover
practices and establish a culture of integrated patient-centered care.Peer reviewe
Lýðræði í mótun: félagastarf, fjölmiðlun og þátttaka almennings 1874-1915
Á árunum 1874–1915 tók íslenskt samfélag margháttuðum breytingum sem birtust m.a. í efnahags- og félagslegum umskiptum sem tengdust þéttbýlismyndun og lýðræðisþróun. Íslenska sveita-samfélagið átti undir högg að sækja eftir að hafa verið allsráðandi samfélagsgerð fram til þessa tíma. Fjöldi fólks fluttist úr sveitum til sjávarsíðunnar eða vestur um haf, þéttbýli óx og vöxtur hljóp í sjávarútveg og iðnað. Sveitasamfélagið lifði þó áfram, bæði sem veruleiki og hugmynd. Til þess var oft vísað, bæði á rannsóknartímanum og síðar, sem fyrirmyndar og uppsprettu þjóðlegra gilda og menningar. Þetta tímabil einkenndist af vaxandi réttindum almennings, bættri alþýðumenntun og meiri félags- og menningarlegri virkni, sem birtist m.a. í frumkvæði almennings að stofnun margvíslegra félaga og þátttöku í menningarviðburðum. Það ásamt vexti útgáfustarfs efldi og stækkaði hið opinbera rými. Árið 1915 var íslenskt samfélag mikið breytt frá því sem það var rúmum 40 árum fyrr.
Ýmsar hindranir voru í vegi félagastarfs á Íslandi á 19. öld, bæði hugarfars- og efnislegar. Íhaldssemi var rótgróin og andstaða var við breytingar á samfélagsgerðinni. Það viðhélt jaðar-setningu stórs hluta landsmanna (einkum kvenna og fátækra karla). Landið var strjálbýlt, innviðir samfélagsins veikir og samgöngur víða erfiðar. Fátækt og hörð lífsbarátta voru hlutskipti stórs hluta landsmanna sem þrengdi svigrúm þeirra til félagsstarfa. Þrátt fyrir þessar hindranir varð til á síðasta fjórðungi 19. aldar fjölbreytt félagastarf á Íslandi með þátttöku fólks af báðum kynjum, ýmsum aldri og úr mörgum þjóðfélagshópum. Það var þó ekki fyrr en undir lok 19. aldar sem fyrstu skipulögðu félagshreyfingarnar tóku að myndast.
Markmið þessarar rannsóknar er að greina lýðræðisþróun á Íslandi á tímabilinu 1874–1915 og hvort – og þá hvaða – áhrif almenningur hafði á þessa þróun. Áherslan er á virkni og þátttöku almennings í starfi félaga og félagshreyfinga sem studdu með beinum eða óbeinum hætti við eflingu og þróun lýðræðis og er sjónum sérstaklega beint að Austurlandi. Við greininguna er reynt að varpa ljósi á afstöðu almennings gagnvart lýðræðisstofnunum og kjörnum fulltrúum en einnig er tekið tillit til annarra áhrifaþátta, s.s. þróunar menntunar á tímabilinu, búsetu- og atvinnubreytinga og valdaafstæðna í nærsamfélögum. Í hnotskurn er þessu verki ætlað að vera félags-, menningar- og stjórnmálasöguleg rannsókn á áhrifum (eða áhrifaleysi) almennings á lýðræðisþróun á Íslandi á tímabilinu 1874–1915. Þó þessi rannsókn taki til alls landsins er megináherslan á austfirskt samfélag tímabilsins. Með Austurlandi er hér átt við Múlasýslur. Með þessari afmörkun fæst meiri dýpt í rannsóknina og hún eykur möguleika á að varpa skýrara ljósi á samspil einstaklinga, félaga og valdaafstæðna, en ef stærri hluti landsins eða landið allt væri undir.
Þessi rannsókn byggist á eftirfarandi grundvallarspurningu: Hafði íslenskur almenningur, starfandi félög og félagshreyfingar merkjanleg áhrif á þróun íslenskra stjórnmála, lýðræðis og samfélags á rannsóknartímanum (1874–1915)? Ef svarið er já er afleidd spurning: Hvaða áhrif? Ef svarið er nei er næsta spurning: Hvers vegna? Þessi grundvallarspurning mótar efnistöku og nálgun í öllum þremur meginhlutum ritgerðarinnar og henni, sem og afleiddum sértækari spurningum, er leitast við að svara í niðurstöðukafla.
Rannsóknin skiptist í þrjá meginhluta: „Lýðræði, samfélagsgerð og fjölmiðlun“, „Almenningur, heimilin og almannarými“ og „Austurland: samfélag, lýðræðisþróun, félagastarf og fjölmiðlun.“ Efnislega færist sjónarhorn rannsóknarinnar frá hinu almenna til hins sértæka. Annar hluti miðast við landið allt, þriðji hlutinn einnig en með skýrri austfirskri áherslu og fjórði hluti miðast við Austurland. Í fimmta og síðasta hlutanum eru niðurstöður rannsóknarinnar dregnar saman.
Annar hluti hefst á umfjöllun um lýðræði, inntak þess, þróun og væntingar sem til þess eru gerðar. Lýðræðisþróun á Íslandi á 19. öld og til loka rannsóknartímans er þar skýrð, sett í fræðilegt samhengi og tengd við sambærilega þróun í nágrannalöndum. Þar er einkum byggt á rannsóknum Jean Grugel, David Held og Charles Tilly. Markmið þessa hluta er að skýra félagsgerð íslensks samfélags og undirbyggja umfjöllun í þriðja og fjórða hluta. Rætt er um megin hugmyndastrauma sem mótuðu íslenskt samfélag og mismunandi stöðu þjóðfélagshópa gagnvart lýðræðislegum réttindum, um félagslega aðgreiningu í íslensku samfélagi, á hverju hún byggði og hvernig henni var viðhaldið, um hlutverk valdhafa og um opinberar umræður, upplýsingadreifingu og sköpun almenningsálits, með áherslu á vaxandi hlutverk fjölmiðla.
Í þriðja hluta er leitast við að skýra vöxt og áhrif félaga og félagshreyfinga í íslensku samfélagi á rannsóknartímanum og hlutverk þeirra í lýðræðisþróun. Þessi hluti brúar bilið milli almennrar samfélagslýsingar annars hluta og afmarkaðri umfjöllunar í fjórða hluta. Rætt er um tilkomu og vöxt félaga og félagshreyfinga á Íslandi frá því um miðja 19. öld og fram á upphaf 20. aldar með hliðsjón af kenningu Jürgen Habermas um almannarými. Rætt er um félagslega þætti sem sköpuðu forsendur fyrir vexti félagastarfs og fjallað um félags- og menningarlegt ástand, einkum með tilliti til áhrifa heimila og nærsamfélags og möguleikum fólks til að afla sér þekkingar og efla félagslega færni sína.
Fjórði hluti beinist að félags-, atvinnu- og búsetuþróun á Austurlandi á rannsóknartímanum, einkum í sveitasamfélögum en einnig með tilliti til vaxandi þéttbýlissamfélaga. Nálgun þessa kafla er persónumiðaðri og sértækari en fyrri hlutanna tveggja og byggir að verulegu leyti á persónulegum heimildum og skjölum félaga. Umfjöllun þessa hluta styðst við notkun Pierre Bourdieu á hugtakinu doxa og hvernig það mótar samfélög og setur íbúum þeirra mörk og viðmið. Fjallað er um austfirska félagsgerð, búsetuþróun, atvinnuhætti og stöðu menntunar og menningar sem og valdaafstæður í nærsamfélögum og hlutverk fjölmiðla í austfirsku almannarými. Meginefni þessa hluta er þó greining á austfirskum félögum og hlutverks þeirra í samfélagsþróun.Rannsóknarsjóður Háskóla Íslands
Minningarsjóður Eðvarðs Sigurgeirssonar (ASÍ)
Fljótsdalshreppur
Hagþenki