Opin visindi
Not a member yet
2982 research outputs found
Sort by
Með eigin röddum: Sagnahefðir íslenskra kvenna undir lok nítjándu aldar og í byrjun tuttugustu aldar
No full textThis doctoral research thesis seeks to examine the legend traditions of Icelandic women living in the Icelandic pre-industrial rural society. The source material of the thesis involves audiotaped interviews that the folklore collector Hallfreður Örn Eiriksson took with 200 women born in the late nineteenth century, interviews which are now preserved in the Folkloric Collection of Árni Magnússon Institute in Icelandic Studies in Reykjavík. Alongside these, the project has also made use of interviews taken with 25 male informants born during the same period, interviews which are drawn on for the basis of comparison in some parts of the research. The research combines quantitative and qualitative approaches as a means of mapping out the main features of women’s legend traditions and legend repertoires during this period, simultaneously shedding light on those features of the tradition that seem to be divided on gender lines. The aim of the research was to gain insight into how the spaces, experiences and conditions of Icelandic women in the past influenced their legend traditions and the formation of their legend repertoires. In addition to considering the nature and content of the legends told by women, the thesis considers the roles women played as storytellers, not only in their private households but also in the society at large, underlining among other things the degree to which they were involved and represented in the collection of Icelandic folk narratives in earlier times.
The thesis is built up around four scholarly articles. Three of these have already been published (in the British Folklore in 2018, in the Estonian Folklore in 2021 and in Arv from 2021) and the final one will be published in the Journal of American Folklore this spring (2023). The first article examines the representation of women in the different types of folk narrative archives containing material with a background in the pre-industrial rural society of Iceland and considers their usefulness for the reconstruction of women’s traditions in the past. The second article considers the spatial aspects of women’s storytelling and their legend repertoires, among other things paying attention to their roles in the social landscape of the rural community and the roles they played as storytellers in the central communal space of the baðstofa. The third article (that forthcoming in the Journal of American Folklore) examines the key differences that can be discerned in the legend traditions of women and men contained in the sound archives, considering how the different experiences, roles and conditions of women may have contributed to some of these differences. The fourth article (that published in Arv in 2021) focuses on three women in the sources who have unusually large legend repertoires, something which provides additional insight and individual context with regard to some of the features examined in the other articles, once again highlighting the relationship between the conditions, environments and experiences women knew and the nature of their legend traditions.
As a whole, the thesis reveals that many of the women encountered in the sources were more geographically mobile than expected, while others evidently had a relatively wide range of social contacts, providing them with a valuable role in the oral narrative traditions of their local communities and not least in terms of the transmission of oral stories between different households and even different regions. The research behind the thesis also reveals that certain aspects of the legend tradition seem to have been more common in the repertoires of women than in those of men. These include a more personal approach to the supernatural tradition, greater emphasis on female roles and characters, and particular interest in certain narrative themes, such as dreams, omens and those dealing with the huldufólk. As the thesis notes, these are all themes that seem to be emphasised in the earlier printed collections of folk narratives from the second half of the nineteenth century and early twentieth century, giving us good reason to believe that female storytellers played a much greater role in passing on this source material than their official representation in these collections might suggest.Í rannsókninni er leitast við að rannsaka sagnahefðir íslenskra kvenna sem ólust
upp í hinu óiðnvædda sveitasamfélagi. Frumheimildir ritgerðarinnar eru
hljóðrituð viðtöl sem þjóðfræðasafnarinn Hallfreður Örn Eiríksson tók við 200
konur sem fæddar voru seint á nítjándu öld, viðtöl sem nú eru varðveitt í
Þjóðfræðasafni Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum í Reykjavík. Í
verkefninu er einnig notast við viðtöl sem tekin voru við 25 karlkyns
heimildamenn safnarans, sem fæddir voru á sama tímabili, en sagnir þeirra eru
notaðar til samanburðar í ákveðnum þáttum rannsóknarinnar. Rannsóknin
sameinar megindlegar og eigindlegar nálganir til að kortleggja helstu einkenni
sagnahefða og sagnasjóða kvenna á þessu tímabili og varpa um leið ljósi á þá
þætti hefðarinnar sem virðast skiptast eftir kynjalínum. Markmið
rannsóknarinnar er að öðlast innsýn inn í hvernig rými, upplifun og aðstæður
íslenskra kvenna í fortíðinni höfðu áhrif á þjóðsagnahefðir þeirra og sagnasjóði.
Auk þess að huga að eðli og innihaldi þeirra sagna sem konurnar segja, fjallar
ritgerðin um hlutverk kvenna sem sögumenn og leitast við að leggja mat á
hlutdeild þeirra í sögnum sem birtust í þjóðsagnasöfnum fyrri tíma.
Ritgerðin er byggð upp í kringum fjórar fræðigreinar. Þrjár þeirra hafa þegar
verið birtar (í breskra Folklore árið 2018, í eistneska Folklore árið 2021 og í Arv
árið 2021) og sú síðasta verður birt í Journal of American Folklore í vor (2023).
Fyrsta greinin fjallar um hlutdeild kvenna í hinum ýmsu gerðum þjóðfræðisafna
sem geyma efni gamla íslenska bændasamfélagsins, þar sem meðal annars er
velt upp kostum og göllum þeirra fyrir enduruppbyggingu kvennahefða fyrri
tíma. Í annarri greininni er fjallað um þær hliðar sagnahefðar og sagnasjóða
kvennanna sem tengjast rými, og meðal annars hugað að hlutverkum þeirra í
félagslegu landslagi sveitasamfélagsins og hlutverkum sem þær gegndu sem
sögumenn í félagslegu rými baðstofunnar. Þriðja greinin (sem væntanleg er í
Journal of American Folklore) skoðar þann munn sem greina má á
þjóðsagnahefðum kvenna og karla í heimildunum með tilliti til þess hvernig ólík
reynsla, hlutverk og aðstæður kynjanna kunna að hafa haft áhrif á sagnir þeirra.
Fjórða greinin (sem birt var í Arv árið 2021) fjallar um þrjár konur í
heimildunum sem búa yfir óvenju stórum sagnasjóðum. Þar er leitast við að
veita frekari innsýn inn í suma þeirra þátta sem skoðaðir eru í hinum greinunum
með það fyrir augum að draga betur fram samband aðstæðna, umhverfis og
reynslu kvennanna við mótun sagnahefðar þeirra.
Í heild sinni leiðir ritgerðin í ljós að margar kvennanna voru landfræðilega
hreyfanlegri en búist var við. Einnig kom í ljós að sumar kvennanna áttu í
miklum félagslegum samskiptum við fólk í nærsamfélaginu sem ekki deildi
vi
með þeim heimili. Samfélagslegi hreyfanleikinn skapaði konunum mikilvægt
hlutverk í munnlegum frásagnarhefðum í heimabyggðum sínum, og styrkti
stöðu þeirra sem sögumenn þar sem þær fluttu sínar munnlegu sagnir með sér á
milli heimila og jafnvel ólíkra landshluta. Rannsóknin leiðir einnig í ljós að
ákveðnir þættir sagnahefðar virðast hafa verið algengari í sagnasjóðum kvenna
en karla. Má þar nefna persónulegri nálgun á yfirnáttúrulega hefð, ríkari áherslu
á kvenhlutverk og persónur auk sérstaks áhuga á frásagnarþemum eins og
draumum, fyrirboðum og huldufólkssögnum. Eins og fram kemur í ritgerðinni
eru þetta þemu sem mikil áhersla er lögð á í prentuðum þjóðsagnasöfnum frá
seinni hluta nítjándu aldar og fyrri hluta þeirrar tuttugustu. Þessi samsvörun á
sagnasjóðum kvenna og prentaðra sagnasafna bendir til þess að konur hafi gengt
mun veigameira hlutverki í miðlun þessa efnis en opinber hlutdeild þeirra í
söfunum ber vott um.This work was supported by the University of Iceland Doctoral Research Fund: Grant no. 201083
Burn before Reading: Nordic Small Presses of the Twenty-First Century
No full textThe dissertation analyses the phenomenon of small presses in the Nordic countries in the early twenty-first century (2000–2022). The first two decades of this century have been marked by an explosion of small presses in the Nordic region. This can be interpreted as a response to changes in the literary field induced by new technological possibilities, as well as increased power of the large publishing houses. The focus is on independent publishing houses that primarily publish fine literature and consciously inscribe themselves in the avant-garde tradition. They aim to break with the ruling cultural currents through their literary profile, publishing methods and ways of distribution. These independent publishers position themselves on the margin of the literary field and define themselves in opposition to the mainstream book market. Focal points are the distinctive self-image of the small presses and their redefinition of the connection between author, publisher and reader. Further central aspects of analysis are a focus on the materiality of books and DIY approaches, as well as the performativity of publishing practice and book launches. The theoretical framework is a synthetic combination of sociology, history of books and literary analysis. Special focus is given to paratextual analysis and the post-digital publishing practices of the presses at hand. This thesis aims to offer a better understanding of how small presses distinguish themselves in the cultural field in our contemporary period and describe the methods they apply to that end. The analysis is structured around three key aspects of the contemporary Nordic small presses – namely, the conceptual, the aesthetic and the performative aspect.Doktorsritgerðin er helguð örforlögum á Norðurlöndum í upphafi tuttugustu og fyrstu aldar (2000–2022). Fyrstu tveir áratugir aldarinnar hafa einkennst af sprengju örforlaga á norðurslóðum. Þróuninni má lýsa sem svari við breytingum á bókmenntavettvanginum sem rekja má til tækninýjunga, en einnig sífellt vaxandi vægi stóru forlaganna. Með örforlögum er hér vísað til sjálfstæðra bókaforlaga sem stefna ekki að fjárhagslegum ávinningi og gefa einkum út fagurbókmenntir, auk þess sem þau staðsetja sig markvisst innan framúrstefnuhefðar. Forlögin stefna að umbyltingu ríkjandi fagurfræði og menningarstrauma í gegnum sjálfsmynd sína, útgáfuaðferðir og dreifingarleiðir. Þessir sjálfstæðu útgefendur staðsetja sig markvisst á jaðri bókmenntavettvangsins og skilgreina sig í andófi gegn bókamarkaði meginstraumsins. Sjónum er beint að sérstæðri sjálfsmynd örforlaga og tilraunum þeirra til að endurskilgreina sambandið á milli höfundar, útgefanda og lesanda. Auk þess er horft til efnislegra þátta í bókagerð og gerðu-það-sjálfur aðferða, sem og gjörningsþátta er snúa að útgáfu og bókahófum. Aðferðafræðilegur rammi styðst við kenningar á sviði menningarfélagsfræði, bóksögu og bókmenntafræði. Sérstök áhersla er lögð á greiningu jaðartexta og póst-stafræna útgáfu þeirra örforlaga sem tekin eru til greiningar. Markmiðið er að kanna hvernig örforlög marka sér sérstöðu innan menningarvettvangsins í samtíma okkar og greina þær aðferðir sem þau beita til þess. Greiningin er byggð upp á þremur lykilþáttum í starfsemi norrænna örforlaga samtímans: konsept, fagurfræði og gjörningar
Human Small Heat Shock Protein B8 Inhibits Protein Aggregation without Affecting the Native Folding Process
Get PDFSmall Heat Shock Proteins (sHSPs) are key components of our Protein Quality Control system and are thought to act as reservoirs that neutralize irreversible protein aggregation. Yet, sHSPs can also act as sequestrases, promoting protein sequestration into aggregates, thus challenging our understanding of their exact mechanisms of action. Here, we employ optical tweezers to explore the mechanisms of action of the human small heat shock protein HSPB8 and its pathogenic mutant K141E, which is associated with neuromuscular disease. Through single-molecule manipulation experiments, we studied how HSPB8 and its K141E mutant affect the refolding and aggregation processes of the maltose binding protein. Our data show that HSPB8 selectively suppresses protein aggregation without affecting the native folding process. This anti-aggregation mechanism is distinct from previous models that rely on the stabilization of unfolded polypeptide chains or partially folded structures, as has been reported for other chaperones. Rather, it appears that HSPB8 selectively recognizes and binds to aggregated species formed at the early stages of aggregation, preventing them from growing into larger aggregated structures. Consistently, the K141E mutation specifically targets the affinity for aggregated structures without impacting native folding, and hence impairs its anti-aggregation activity.Funding from AriSLA Foundation (MLOpathy) and Departments of excellence 2018–2022 (MUR, E91I18001480001). S.A. acknowledges the European Research Council (PhaseAge, 725836) for funding. P.O.H. acknowledges funding from the European Research Council (ERC StG, 101040601-PIONEER). Work in the group of S.T. was supported by the “Netherlands Organization for Scientific Research” (NWO). C.C. is grateful to the University of Modena and Reggio Emilia (FAR 2016) and to MUR (PRIN, Exo_ALS) for funding.Published versio
Weight effects and variation in word order in Icelandic and Faroese
Get PDFAbstract
The theoretical aim of this project is to get a better understanding of the so called weight effects illustrated in examples like the following (? = a questionable example, * = a bad example, ** = an even worse example; brackets enclose the relevant constitutents):
(1) a. María las [bókina um Línu langsokk og sjóræningjana]
Mary read [book.DET about Pippi Longstocking and pirates.DET]
[fyrir börnin].
[to children.DET]
‘Mary read the book about Pippi Longstocking and the pirates to the children.’
b. María las [fyrir börnin]
Mary read [to children.DET]
[bókina um Línu langsokk og sjóræningjana].
[book.DET about Pippi Longstocking and pirates.DET]
‘Mary read to the children the book about Pippi Longstocking and the pirates.’
c. María las [bókina] [fyrir börnin]/ *[fyrir börnin ] [bókina].
Mary read [book.DET] [to children.DET] [to children.DET] [book.DET]
‘Mary read the book to the children.’
d. María las [hana] [fyrir börnin]/ **[fyrir börnin] [hana].
Mary red [it] [to children.DET] [to children.DET] [it]
‘Mary red it to the children.’
In (1b) the “heavy” direct object of the verb has been shifted to a right-peripheral position after the prepositional phrase (PP) and the outcome is a natural word order. As (1c) shows, this shift (usually referred to as “Heavy NP Shift” or HNPS for short) is much worse if the object is lighter or shorter and it is completely impossible if it is an unstressed pronoun as in (1d).
Weight effects of a similar kind have been observed in a number of languages and in various constructions. The sentences in example (1) are in Icelandic but HNPS is also a similar and a well-known construction in English. Weight effects are also found, for instance, in English and Icelandic particle verb constructions. While most speakers can say sentences (2a), where an NP precedes a particle and (2b), where the same NP follows the particle, an unstressed pronominal object like it cannot follow the particle, like in (2c) whereas a heavy NP usually does (2d).
(2) a. Ég skrifaði [heimilisfangið] [niður].
I wrote [address.DET] [down]
‘I wrote the address down.’
b. Ég skrifaði [niður] [heimilisfangið].
I wrote [down] [address.DET]
‘I wrote down the address.’
c. **Ég skrifaði [niður] [það].
**I wrote [down] [it]
‘I wrote it down.’
d. ?Ég skrifaði [heimilisfangið sem þú gafst mér] [niður].
?I wrote [address.DET that you gave me] [down]
‘I wrote down the address that you gave me.’
Something similar is apparently also true of the so-called Object Shift in Icelandic:
(3) a. Ég las [aldrei] [bókina sem þú gafst mér á jólunum í fyrra].
I read [never] [book.DET that you gave me at Christmas in last-year]
‘I never read the book that you gave me for Christmas last year.’
b. ?*Ég las [bókina sem þú gafst mér á jólunum í fyrra] [aldrei].
I read [book.DET that you gave me at Christmas in last-year] [never]
‘I never read the book that you gave me for Christmas last year.’
c. Ég las [aldrei] [þessa bók] / [þessa bók] [aldrei].
I read [never] [this book] / [this book] [never]
‘I never read this book.’
d. Ég las *[aldrei] [hana] / [hana] [aldrei].
I read [never] [it] [it] [never]
’I never read it.’
The default position of the object in Icelandic is shown in (3a), where the object follows the sentential adverb aldrei ‘never’. As (3b) suggests, the heavy object can only marginally shift to the left across aldrei, whereas the variants in (3c) show that this shift is natural, but not necessary, if the object is a definite non-heavy NP. But as shown in (3d), an unstressed pronominal object must shift across the sentential adverb and cannot be left in situ.
The theoretical question is then what is it that makes these constituents heavy. Although weight effects in word order have been known to linguists at least since Behagel (1909), they tend to disagree as to what the relevant concept of weight is. Here are some possibilities that have been suggested in the literature:
• Weight can be defined morphologically and/or phonologically: It is simply the number of words in the relevant constituents that plays a role.
• The syntactic makeup of the constituents plays a role. Phrases that contain embedded clauses are intrinsically more “heavy” than phrases that do not.
• It is not only the weight of the “movable” constituent that plays a role but also the weight of the constituent that it shifts over (e.g. the PP in (1)). So relative weight is important.
More proposals about the nature of linguistic weight can be found in the linguistic literature, as reviewed to some extent in Chapter 2 of this thesis. In addition, it has been argued that constructions within a given language may vary with respect to the role of different weight predictors‒ and languages may also differ in this respect.
The effects of these different weight predictors have not been systematically compared to each other across more than one syntactic construction and it has also never been investigated whether various potential weight factors have different roles in two closely related languages (most previous studies have focused on a single syntactic construction in one language and one research method). The goal of this thesis was to test the definitions of weight mentioned above, among other notions of weight effects across various syntactic constructions in Icelandic and Faroese, including Heavy NP Shift (HNPS), Full NP Object Shift (OS) and Particle Shift (PS). A study of this kind, where weight effects in various syntactic constructions in two different languages, has not been done before. The study used mixed methods, comparing spoken and written production data from language production tasks and an extensive corpus study, along with speaker evaluations from acceptability experiments. These methods were combined to provide a clearer image of weight effects and variation in word order in Icelandic and Faroese than has previously been done.
Since the potential heaviness factors under consideration belong to different levels of the language, namely morphology/phonology, syntax and discourse, experiments and surveys of the kind proposed should shed light on the interaction between these different levels, which is part of the theoretical impact of this thesis. Because the surveys included a relatively large number of speakers, the results provide us with new information about possible variation within and across closely related languages. In addition, this research adds to our descriptive knowledge of Icelandic and Faroese.
The main results of this study show that different weight predictors, including number of words and syllables, syntactic complexity, measured by whether the NP includes a relative clause or not, and even prosodic weight factors, such as stress at the phrase level, can affect word order in various syntactic constructions in Icelandic and Faroese, although the effects are in some instances less clear in Faroese.The results show that these weight predictors do not affect syntactic constructions to the same degree. For instance, prosodic weight factors and complexity can have stronger weight effects than other weight predictors in some syntactic constructions. The results also show that weight effects are more extensive than has previously been considered, in the sense that heaviness attracts long or complex constituents to the left edge of the sentence via leftward movement such as Left Dislocation (LD), unlike what is generally assumed in the literature.
Finally, the results show that different weight predictors affect syntactic constructions to a varying degree in language production, i.e., in written and spoken language, and in speakers’ evaluations. For example, the number of words the shiftable constituent includes and the relative length of the shifted constituent vs the string of words it shifts over, proved to be important on all levels, in speakers’ evaluations and in language production but relative weight and syntactic complexity are more important in language production than in acceptability evaluations. These results show that weight effects have more effect on speakers’ production planning than the recipients’ parsing of written language. This has not been demonstrated before by an extensive study such as this one.Ágrip
Markmið þessarar rannsóknar er að kanna eðli svokallaðra þyngdaráhrifa í setningum á borð við þessar (? = vafasöm setning, * = ótæk setning, ** = enn verri setning, hornklofar afmarka þá setningarliði sem eru til skoðunar):
(1) a. María las [bókina um Línu langsokk og sjóræningjana] [fyrir börnin].
b. María las [fyrir börnin] [bókina um Línu langsokk og sjóræningjana].
c. María las [bókina] [fyrir börnin]/ *[fyrir börnin ] [bókina].
d. María las [hana] [fyrir börnin]/ **[fyrir börnin] [hana].
Dæmi af þessu tagi sýna að þungt andlag eins og [bókina um Línu langsokk og sjóræningjana] má hafa á eftir forsetningarlið eins og [fyrir börnin] og er þá sagt að andlagið hafi færst með færslu þungs nafnliðar. Dæmi (1c) sýnir að léttari andlög eins og [bókina] fara illa í þessari stöðu og sé andlagið áherslulaust fornafn eins og [hana] er sú orðaröð alveg ótæk.
Þyngdaráhrif af þessu tagi má finna í ýmsum tungumálum og ólíkum setningagerðum, t.a.m. í agnarsagnasamböndum í ensku og íslensku. Flestum íslenskum málhöfum þykja setningar (2a) og (2b) eðlilegar en fæstir myndu samþykkja setningu (2c) þar sem áherslulaust persónufornafn kemur á eftir sagnarögninni niður. Ef andlagið er þungt fer hins vegar betur að hafa það aftast í setningunni en á eftir sagnaröginni (2d).
(2) a. Ég skrifaði [heimilisfangið] [niður].
b. Ég skrifaði [niður] [heimilisfangið].
c. **Ég skrifaði niður [það].
d. ?Ég skrifaði [heimilisfangið sem þú gafst mér] niður.
Það sama virðist eiga við um svokallað andlagsstökk í íslensku:
(3) a. Ég las [aldrei] [bókina sem þú gafst mér á jólunum í fyrra].
b. ?*Ég las [bókina sem þú gafst mér á jólunum í fyrra] [aldrei].
c. Ég las [aldrei] [þessa bók]/[þessa bók] [aldrei].
d. Ég las **[aldrei] [hana]/[hana] [aldrei].
Grundvallarstaða andlagsins í íslensku sést í (3a) þar sem andlagið kemur á eftir setningaratviksorðinu aldrei. Eins og (3b) gefur til kynna er erfitt að færa þunga andlagið til vinstri yfir neitunina en dæmin í (3c) sýna að þessi orðaröð er eðlileg, þó ekki nauðsynleg, ef andlagið er ákveðinn, léttur nafnliður. Eins og (3d) sýnir verður áherslulaust persónufornafn alltaf að færast til vinstri með andlagsstökki enda getur það ekki staðið á upprunastað.
Fræðilega spurningin er þá hvað það er sem gerir setningarliði þunga. Þótt þyngdaráhrif hafi lengi verið þekkt fyrirbæri, a.m.k. síðan Behagel skrifaði um þau (1909), eru málfræðingar ekki á einu máli um það hvernig best sé að skilgreina þyngd. Hér eru nokkur dæmi sem hafa verið gefin í fræðilegri umfjöllun um þyngd:
• Þyngd liða ræðst af orðafjölda. Það er orðafjöldi innan viðkomandi liðar sem skiptir máli.
• Setningafræðileg gerð liðarins (svokallað „flækjustig“) skiptir máli. Liðir sem innihalda tilvísunarsetningu eru í eðli sínu þyngri en liðir sem ekki gera það.
• Það er ekki aðeins þyngd færanlega liðarins sem skiptir máli, heldur einnig þyngd liðarins sem hann færist yfir. Hlutfallsleg þyngd viðkomandi liða skiptir máli.
Fleiri skilgreiningar á eðli málfræðilegrar þyngdar er að finna í fræðilegri umfjöllun um þyngdaráhrif og verða þeim helstu gerð skil í öðrum kafla þessarar ritgerðar. Því hefur einnig verið haldið fram að þyngdaráhrif geti verið mismunandi eftir setningagerðum og jafnvel tungumálum.
Hins vegar hafa áhrif þessara þátta ekki verið borin skipulega saman og ekki hefur verið skoðað hvort áhrifin geti verið mismunandi eftir tungumálum (fyrri rannsóknir hafa flestar miðað við eina setningagerð, eitt tungumál og eina rannsóknaraðferð) en það er gert í þessari ritgerð. Í ritgerðinni eru ofangreindar kenningar og fleiri prófaðar og skýringargildi þeirra kannað fyrir ýmsar setningagerðir í íslensku og færeysku, þ.m.t. í setningum með færslu þungs nafnliðar, andlagsstökki og agnarsagnasamböndum. Samanburðarrannsókn af þessu tagi, sem ber saman þyngdaráhrif í ólíkum setningagerðum í tveimur tungumálum, hefur ekki verið gerð áður. Í rannsókninni eru notaðar blandaðar rannsóknaraðferðir þar sem töluð og rituð málgögn úr málframköllunarprófum og málheildum, ásamt mati málhafa á setningagerðum úr dómaprófum, eru borin saman til þess að fá skýrari mynd af þyngdaráhrifum á orðaröð í íslensku og færeysku en áður hefur verið gert.
Þar sem þyngdaráhrif tilheyra ólíkum sviðum tungumálsins, þ.e.a.s. orðhlutum/hljóðkerfi, setningagerð og merkingu liða, varpar þessi rannsókn nýju ljósi á samspil þessara ólíku sviða og felst vísindalegt gildi hennar m.a. í þessu. Þýði málhafa sem taka þátt í rannsókninni er ansi stórt og niðurstöðurnar munu þess vegna veita nýjar upplýsingar um möguleg tilbrigði innan og á milli tveggja náskyldra tungumála. Þar að auki mun rannsóknin bæta miklu við við málfræðilega lýsingu íslensku og færeysku.
Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að ólíkir þyngdarþættir, þ.m.t. orðafjöldi, flækjustig liða, hlutfallsleg þyngd og jafnvel hljóðkerfislegir þættir á borð við setningaráherslu, geta allir haft áhrif á orðaröð í ýmsum setningagerðum í íslensku og færeysku, þótt áhrifin séu í sumum tilvikum óljósari í færeysku. Niðurstöðurnar sýna að ólíkir þyngdarþættir hafa mismikil áhrif á setningagerðirnar, t.a.m. geta hljóðkerfisleg þyngd og flækjustig haft meira vægi en orðafjöldi liða í ákveðnum setningagerðum. Niðurstöðurnar leiða einnig í ljós að þyngdaráhrif eru víðtækari en áður var talið, þar eð þau ná einnig til liða sem færast á vinstri kant setninga, ólíkt því sem almennt hefur verið talið.
Að lokum sýna niðurstöðurnar að ólíkir þyngdarþættir hafa mismikil áhrif á setningagerðir eftir því hvort þeir koma fyrir í málframleiðslu, þ.e.a.s. töluðu og rituðu máli, eða í mati málhafa á setningagerðum: t.a.m. reyndust orðafjöldi og hlutfallsleg þyngd mikilvægir þættir í dómum málhafa og í málframleiðslu en hlutfallsleg þyngd og flækjustig hafa enn meira vægi í málframleiðslu. Þessar niðurstöður benda til þess að þyngdaráhrif almennt séu mikilvægari fyrir framleiðsluferli mælanda en upplýsingaúrvinnslu viðtakanda á rituðu máli, en ekki hefur verið sýnt fram á þetta áður með svo ítarlegri rannsókn.Þetta verkefni var styrkt af Rannsóknasjóði (Rannís). Styrkur númer: 185263-05
Synthesis of saturated, mono- and polyunsaturated methoxylated ether lipids
Get PDFMethoxylated ether lipids (MELs) are a subset of 1-O-alkyl-sn-glycerols that are found ubiquitously in nature in very low concentrations. The MELs occur in significantly higher amounts in the liver oil of shark and related cartilaginous fish species. These compounds have not been explored in a meaningful capacity and their function and physiological effects are therefore completely unknown. They can be described as a glycerol molecule ether-linked with a fatty hydrocarbon tail which can be saturated, monounsaturated, or polyunsaturated, possessing the methoxyl group. A remarkable omega-3 polyunsaturated DHA-like MEL derivative had been discovered in shark liver oil, and the main focus in the work described in this thesis was on its highly successful asymmetric synthesis. This synthetic task may be divided into two challenging parts. Firstly, the design and synthesis of a double-chiral synthon, regarded as the “head piece” of the MEL structure, and the control of its diastereomeric purity. Secondly the synthesis of the omega-3 polyunsaturated fatty chain regarded as the “tail” of the MEL structure and the considerable effort that went in to synthesizing and purifying compounds with up to six all-cis skipped double bond structures. The methodology developed in this work was used to synthesize the total of ten saturated, monounsaturated, and polyunsaturated MEL derivatives of which six are present in shark liver oil. A literature survey on the nature of skipped poly-yne/ene synthesis is contemplated in much detail in this thesis, both from the historical and experimental point of view.
Some preliminary studies done mostly in the 1970’s showed interesting biological effects, such as anti-tumour, anti-bacterial and immune stimulating properties. These studies were all conducted with isolated mixtures of compounds or synthesized compounds with a mixture of diastereomers. Their low concentration in nature makes them difficult and arduous to isolate and study. This thesis describes a new synthetic strategy which allows access to any imaginable individual MEL compound in high diastereomeric purity which can hopefully rekindle interest in these mysterious compounds.Metoxýleruð eter lípíð (MEL) tilheyra undirflokki 1-O-alkýl-sn-glýseróla og finnast hvarvetna í náttúrunni í afar lágu magni, en koma fyrir í mun ríkari mæli í lifrarlýsi hákarla og annarra brjóskfiska. Þessi efni eru ekki mikið rannsökuð og virkni þeirra og tilgangur algerlega óþekktur. Þau hafa til að bera mettaðar eða ómettaðar kolvetniskeðjur (fituhalinn) settar metoxyl-hópnum, og eru þær tengdar sem eter inn á glýseról hluta sameindarinar (hausinn). Mjög áhugaverð MEL afleiða hefur fundist og verið greind í hákarlalýsi og hefur hún sömu kolefniskeðju og hin mikilvæga ómega-3 fjölómettaða fitusýra DHA. Megináhersla þessarar ritgerðar og rannsóknanna að baki henni fól í sér efnasmíðina á þessari heillandi ómega-3 fjölómettuðu MEL afleiðu og tókst hún með miklum ágætum. Henni má skipta í tvo meginþætti. Annars vegar efnasmíðin á svokölluðum haus-hluta þessara MEL efna með tvö hendin kolefni og rúmefnafræðilegur hreinleika hans; hins vegar efnasmíði fjölómettuðu kolvetniskeðjunnar með sex tvítengi og stjórnun á cis-skipaðri rúmefnafræði þeirra. Aðferðafræðinni var beitt til efnasmíða á samtals tíu MEL afleiðum, mettuðum, einómettuðum og fjölómettuðum og hafa sex þeirra fundist í hákarlalýsi. Í ritgerðinni eru efnasmíðar á fjölómettuðum alkýn og alken keðjum skoðaðar og tilraunum til smíða á slíkum efnum lýst í sögulegu samhengi.
Nokkrar rannsóknir gerðar á MEL efnablöndum framkvæmdar á áttunda áratuginum sýndu fram á margvíslega lífvirkni, á borð við krabbameinsdrepandi, bakteríudrepandi og ónæmisvekjandi áhrif. Hinn lági styrkur þessara efna í náttúrunni gerir það að verkum að erfitt er að nálgast þau á hreinu formi til að rannsaka nánar. Þessi ritgerð lýsir nýrri synþetískri nálgun sem gerir efnasmíðar á þessum efnum mögulegar í háum efna- og rúmefnafræðilegum hreinleika. Þetta hefur vonandi það í för með sér að aukinn áhugi vakni aftur á þessum athyglisverðu efnum og þau þá rannsökuð meira og ýtarlegar.The Icelandic Center for Research (Rannís) grant number 17439
Iceland wind farm assessment case study and development: An empirical data from wind and wind turbine
Get PDFThis study aimed to apply empirical data to assess wind energy production at the Búrfell site in Iceland based on the E44 turbine model. The empirical data are 5 years of recordings at the site location by the Iceland Metrological office. The wind speed data are measured at a 10 m height from 2017 to 2021. There are two E44 wind turbines test installed on the site. In the previous studies, the wind farm capacity and Levelized cost of energy (LCOE) were reported without investigating the wake loss model and its impacts on LCOE and have an estimation applied. The previous research was based on the two installed wind turbines at the site, which are located in a straight line and perpendicular to the prevailing wind speed. This study applies the Jensen-Katic model to investigate wake loss. Downwind and crosswind ten-rotor diameters and five-rotor diameters are calculated respectively as the best options. Afterward, an appropriate number of wind turbines is suggested for 80MW production. In addition, this study's optimum capacity factor (CF) is 26.08%, which was reported at 37.9% - 38.38% before. On average, the turbines produce less than 30% of their rated power, which has been reported at 38.15% in prior studies. This study presents the LCOE as equal to 0.0659 USD/kWh, which is less than 0.0703 USD/kWh in the previous studies and the LCOE reported by the 2020 LCOE European report. The obtained LCOE in this study is based on the weighted average cost of capital in the energy project by Landsvirkjun, the national power company of Iceland. The obtained result from the model used, which matched the empirical measurements, displays Iceland's best rank for wind energy LCOE metric among European countries. The proposed method provides a vision to use the wake loss model output in deep learning training to predict power production, leading to a sustainable and reliable power grid.This work was performed in the Center of Excellence (CoE) Research on AI and Simulation-Based Engineering at Exascale (RAISE), the
EuroCC and the EuroCC 2 projects receiving funding from EU’s Horizon 2020 Research and Innovation Framework Programme under grant
agreement no. 951733, no. 951740 and no. 101101903, respectively.Peer Reviewe
Historical and future trends in global snow conditions – observed by remote sensing and forecasted by spatio-temporal modelling
Get PDFSnow resources worldwide are undergoing extensive changes in response to widespread and rapid changing of the global climate. These resources are vital in many areas and changes to them have and will continue to impact human societies and ecosystems in cold regions. The research presented in this dissertation entails the assessment and comparison of historical trends in the climate and snow regimes and the projection of these trends until the end of the 21st century, under different emission scenarios. The results show that extensive changes have occurred to the frequency of Northern Hemisphere (NH) snow cover since the beginning of the 21st century, as estimated based on remote sensing data from the MODIS satellite instrument. The future evolution of NH snow resources was modelled for the period 1950-2100 for each of the 21 downscaled and bias corrected CMIP5 climate models for two emission scenarios (RCP45 and RCP85) using the Snow17 model. The simulations show that the Snow Cover Frequency (SCF) is in general projected to diminish substantially across the NH. However, the NH 1st April Snow Water Equivalent (SWE) is projected to increase slightly at the beginning of the period, driven by increased snowfall at high latitudes in the Arctic and then decline back to 1950-1975 levels under RCP45 and 10% under those given RCP85. These trends were analyzed specifically for Icelandic circumstances revealing a trend of increasing SCF in many parts of the country over the period 1930-2021, whereas the simulated results project a decrease in SCF across Iceland between 1950 to 2100.Snjóauðlindir víðsvegar um heiminn eru nú breytingum undiropnar í kjölfar hnattrænna
loftlagsbreytinga. Þessar auðlindir eru mikilvægar víðsvegar og breytingar á eðli þeirra hafa
haft og munu halda áfram að hafa áhrif á mannleg samfélög og vistkerfi á kvöldum svæðum.
Rannsókn sú er birt er í þessari ritgerð fjallar um greiningu og samanburð á sögulegri þróun
loftlags og snjós og gerð forspár um það hvernig væntar loftlagsbreytingar munu hafa áhrif
á snjóauðlindir út 21 öldina miðað við mismunandi sviðsmyndir í hlýnun. Niðurstöður
rannsóknarinnar sýna fram á að víðtækar breytingar hafa þegar orðið á snjóþekju á Norður
Hveli jarðar (NH) frá byrjun 21 aldarinnar útfrá fjarkönnunargögnum frá MODIS
gervihnattamælinum. Spáð var fyrir um framtíðarþróun snjóauðlinda á NH fyrir tímabilið
1950-2100 með Snow17 snjólíkaninu útfrá 21 CMIP5 loflagslíkönum fyrir tvö
hlýnunartilvik (RCP45 og RCP85). Niðurstöður líkansins gefa til kynna að tíðni snjóhulu
(SCF) muni almennt minnka verulega um allt NH en að hinsvegar, muni meðal rúmál vatns
sem geymt er í snjóalögum NH aukast lítillega í byrjun tímabilsins, aðallega vegna aukinnar
snjókomu og norðlægum breiddargráðum innan norðurheimskautsbaugs, en minnka svo
aftur að því sem var um 1950 fyrir RCP45 en 10% neðar en svo fyrir RCP85.. Þróun í loftlagi
og snjóauðlindum var rannsökuð sérstaklega á Íslandi, sem leiddi í ljós tölfræðilega
marktækta aukningu á SCF stórum svæðum frá aldamótum, spá um þróun snjóauðlinda út
21 öldina gerir hinsvegar ráð fyrir verulegri minnkun á SCF í öllum hæðarbilum á Íslandi.Doktorsstyrkjasjóður Háskóla Ísland
Sense and testimony: Speech and empathy on the margins of worlds
Get PDFIn this thesis I explore the nature of issues in communication through the lenses of social epistemology and phenomenology. What is of primary interest is the relation between speech and empathy and what limitations we face when we articulate our experiences across different lifeworlds.
I begin by exploring Miranda Fricker’s concept of epistemic injustice and her discussion of its two primary forms: testimonial injustice and hermeneutical injustice. I argue that the latter is more important to grasp the scale and everydayness of epistemic injustice but I also argue that a focus on discourses and social imaginaries in the literature has made us overlook the importance of embodied and affective dimensions of our everyday interactions.
I then explore how looking to empathy as a sort of communicative panacea has its limitations. I do this through the phenomenological literature exploring Husserlian, Steinian and Merleau-Pontian approaches to empathy. With Merleau-Ponty I show the important way speech and empathy can intertwine and suggest that this can be seen clearly in how we empathically tag along with someone’s narrative.
A pivotal concern in this thesis is the way that, when dealing with the articulation of the experiences of those who are marginalized, who have to give an account of and make sense of their experiences, we tend to focus on the intellectualized practice of giving a statement, of testifying and ultimately giving evidence, rather than attending to the everyday phenomenon of telling someone something and being believed. I call this tendency the testimonification of telling. In this intellectualized atmosphere, the upset or agitated speaker, and thus the speaker who has suffered a wrong but may have a hard time conveying it, is viewed as a flawed or suspect speaker.
When we fail in this manner, we must look for ways to break out of the mould of indistinction. One thing that can facilitate such self-critical struggle – and I take the working groups that defined the term sexual harassment in the 1970s, and the #MeToo and BLM movements as exemplary in this regard – are the processes of intersubjective validation that make possible the creation of homeworlds that have a generative density and are able to lay claim on their own sense of normality.Í þessari doktorsritgerð tekst ég á við eðli samskiptavandamála með verkfærum félagsþekkingarfræði og fyrirbærafræði. Það sem ég beini sérstaklega sjónum að eru tengsl frásagnar og samkenndar og því hvaða takmörkunum við erum háð þegar við reynum að koma orðum að reynslu okkar þvert á lífheima.
Ritgerðin hefst á því að greina hugmyndir Miranda Fricker um þekkingarlegt óréttlæti (e. epistemic injustice) og umræðu hennar um tvær megintegundir þess: vitnisburðarranglæti og túlkunarranglæti. Ég færi rök fyrir því að síðarnefnda hugtakið sé mikilvægara þegar ætlunin er að gera grein fyrir umfangi og hversdagsleika þekkingarlegs óréttlætis, en bendi einnig á að sú áhersla sem við sjáum í fræðunum á orðræðugreiningu og félagslega ímyndun hefur orðið til þess að okkur hefur yfirsést það stóra hlutverk sem líkamleiki okkar og hrif hafa á hversdagsleg samskipti okkar.
Ég beini síðan sjónum að þeim takmörkunum sem samkennd er háð í samskiptum okkar með því að líta til hinnar fyrirbærafræðilegu hefðar og sæki í rann Husserls, Stein og Merleau-Ponty og nýti greiningar þeirra á samkennd. Með Merleau-Ponty til liðsinnis sýni ég fram á hvernig frásögnin og samkenndin fléttast saman á mikilvægan hátt, sérstaklega þegar við flæðum með viðmælanda okkar í samkennd inn í frásögnina.
Lykilatriði sem ég greini í ritgerðinni er það hvernig þau sem jaðarsett eru í samfélaginu lenda ítrekað í því, þegar þau reyna að tjá reynslu sína eða gera tilraunir til þess að skilja hana, að þessum tilraunum þeirra er tekið sem vitnisburði fremur en frásögn. Við meðhöndlum orð þeirra nánast eins og þau séu í skýrslutöku: við tökum orðum þeirra sem yfirlýsingum eða sönnunargögnum, frekar en tjáningu manneskju á reynslu sinni. Þetta er ólíkt því sem við eigum að venjast í hversdagslegum samskiptum okkar, þar sem við iðulega segjum frá og okkur er trúað. Ég kalla þessa orðræðuhneigð vitnisburðarvæðingu frásagnarinnar. Þegar við vitnisburðarvæðum, þá birtast þau sem eru í uppnámi þegar þau segja frá, og þá oft þau sem orðið hafa fyrir misrétti, sem vanhæf eða grunsamleg í frásögn sinni.
Samskiptavandi sem sprettur af óréttmætri vitnisburðarvæðingu krefst þess af okkur að við þurfum að brjótast undan venjubundinni hlustun. Ein leið til þess að gera það er að veita athygli þeirri baráttu – sem ég tel að vinnuhóparnir sem skilgreindu hugtakið kynferðislega áreitni á 8. áratugnum, #MeToo og BLM hreyfingarnar vera góð dæmi um – þar sem ferli gagnkvæmrar viðurkenningar gerir mögulega sköpun nýrra lífheima sem búa yfir afli og aðstöðu til að marka sér nýja tegund af eðlileika.This study was supported by the Icelandic Research Fund, grant no. 173754-051
and Heimspekisjóður Brynjólfs Bjarnasonar
"Ástkonur, eyjar og blek". Vistfemínismi í verkum Oddnýjar Eirar Ævarsdóttur og Tove Jansson
Get PDFThis article provides a study of ecofeminist features in the fiction of Tove Jansson in the 1970s and Oddný Eir Ævarsdóttir in the 2010s, with the intention of showing how an ecofeminist perspec tive which gained ground half a century ago can still be detected
in contemporary works, albeit with changes in emphasis. Special attention is paid to the role of islands and goddesses, as well the value of ecofeminist thought in confronting the contemporary climate crisis.
Í greininni er rýnt í vistfemínísk einkenni í skáldverkum eftir Tove Jansson frá áttunda áratug 20. aldar og Oddnýju Eirar Ævarsdóttur frá öðrum áratug 21. aldar í því augnamiði að sýna hvernig áherslur vistfemínismans, sem mótuðust fyrir um hálfri öld, megi enn greina í samtímaverkum þótt hann hafi einnig þróast í nýjar áttir. Sérstakri athygli er beint að eyja- og gyðju myndmáli í þessu samhengi auk þess sem mikilvægi grundvallarhugmynda vistfemínismans í loftslagskrísu samtímans er áréttaðPeer Reviewe
Quantifying the Effect of Wind on Volcanic Plumes: Implications for Plume Modeling
Get PDFThe considerable effects that wind can have on estimates of mass eruption rates (MERs) in explosive eruptions based on volcanic plume height are well known but difficult to quantify rigorously. Many explicitly wind-affected plume models have the additional difficulty that they require the use of centerline heights of bent-over plumes, a parameter not easily obtained directly from observational data. We tested two such models by using the time series of varying plume heights and windspeeds of the 2010 eruption. The mapped fallout and photos taken during this eruption allow us to estimate the plume geometry and to empirically constrain input parameters for the two models tested. Two strategies are presented to correct the difference in maximum plume height and centerline height: (a) based on plume radius, and (b) by using the plume type parameter Π, which quantifies the relative influence of buoyancy and cross-wind on the plume dynamics, to discriminate weak, intermediate and strong plumes. The results indicate that it may be more appropriate to classify plumes as either wind-dominated, intermediate or buoyancy-dominated, where the relative effects of both wind and MER define the type. The analysis of the Eyjafjallajökull data shows that the MER estimates from both models are considerably improved when a plume-type dependent centerline-correction is applied. For one model, we varied the wind entrainment coefficient β. For this particular eruption, we find that the best value for β lies between 0.28 and 0.36, unlike previous suggestions that set this parameter to 0.50.Icelandic Research Fund. Grant number:206527-051Pre-print (óritrýnt handrit