Prof. Dr. İsmail Kara Religious Life in Türkiye Archive

GATA'nın Yeni Adı Sultan Abdülhamid

Çukur Siyaseti Çöktü

Yazı metninde Halil İnalcık'ın fotoğrafı yer almaktadır. -- 26.07.201

100 Yılın Tanığıydı

Emeti Saruhan'ın Ahmet Hamdi Topbaş ile Hüdayi Vakfı hakkında yapmış olduğu bir röpörtaj yer almaktadır. Yazıda Ahmet Hamdi Topbaş'ın fotoğrafı yer almaktadır. -- 1-10 Nisan 201

Saruhan, Emeti

Çorba Kazanını Boş Bırakmadılar

Tekin, Mustafa

DİNÎ DEĞERLERİN
BUHARLAŞMASI
İslam, Allah’ın gönderdiği dinin adı,
Müslümanlık da bizim bu dini anlama ve
uygulama tarzımızdır.
GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE
DİN İSTİSMARI
Din genelde bütün bir İslam âleminin, özelde bu
ülkenin hem en temel yapı taşlarından hem de
en büyük zaaf unsurlarından birisidir.
GÜC ARZUSUNDAN DÜNYEVİLEŞMEYE
DİN MÜHENDİSLİĞİ
Din mühendisliği istenilen dini, mezhebi, din
anlayışını topluma empoze etme, dayatma, kabul
ettirme gibi durumları ifade eder.
DİN İSTİSMARI ÜZERİNE PROF. DR.
M. ALİ BÜYÜKKARA İLE SÖYLEŞİ
Bu örgütlenme bildiğimiz klasiktayır hizmeti
yapan cemaat boyutunun çok ötesinde çok farklı
bir içerik barındırıyordu.
@®ERİB^ diyanet
Dinî Değerlerin Buharlaşması
Prof. Dr. Ali BARDAKOĞLU 30 Sahtekârlığın Diğer Adı:Takiyye
Doç. Dr. İsmail KARAGÖZ
10 Geçmişten Günümüze Din İstismarı
Prof. Dr. Mustafa ÖZTÜRK 34
Din İstismarı Üzerine
Prof. Dr. M. Ali Büyükkara ile Söyleşi
Ali AYGÜN
1 4 21. Yüzyılda Din Mühendisliği
J- I Prof. Dr. Mustafa TEKİN 42 Mesih/Mehdi Beklentisi ve İstismarı
Prof. Dr. Ali ERBAŞ
18 Batı’da ve Türkiye’de Dinî Gruplar
Doç. Dr. Ali AYTEN - Yrd. Doç. Dr. Şevde DÜZGÜNER 46 Dinlerarası Diyalog Gerçekte Nedir?
Doç Dr. Lütfü ÖZŞAHİN
22
Din Mühendisliğine Karşı
Sırat-ı Müstakim
Prof. Dr. Muammer ERBAŞ
50 Şeytan, İblis, Mefisto... Hepsi Aynı Kapıya Çıkıyor
Doç. Dr. Halil ALTUNTAŞ
26 Güç Arzusundan Dünyevileşmeye
Din Mühendisliği
Prof. Dr. Ejder OKUMUŞ
52 Kelimelerin Namusunu Kurtarmak
H. Havva ERGÜN
Diyanet işleri Başkanlığı
Adına Sahibi ve
Genel Yayın Yönetmeni
Dr. Yüksel SALMAN
Sorumlu Yazı İşleri Müdürü
Dr. Faruk GÖRGÜLÜ
Mali İşler ve Dağıtım Sorumlusu
Mustafa BAYRAKTAR
Yayın Koordinatörleri
Mustafa BEKTAŞOĞLU
Dr. Lamia LEVENT ABUL
Ali AYGÜN
Mulıammed Kâmil YAYKAN
Muhammet Emin GÜRDAMUR
Tashih
Mustafa BEKTAŞOĞLU
Arşiv
Ali Duran DEM1RC1OĞLU
H diyanetdergi@diyanet.gov.tr
facebook.com/diyanetaylikdergi
, j twitter.com/DiyanetDergisi
İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Üniversiteler Malı. Dumlupmar Blv.
No: 147® 06800 Çankaya/Ankara
Tel : 0312 285 86 61
Faks : 0312 295 61 92
2 | DİYANET AYLIK DERGİ | EYLÜL 2016
Peki din mühendisliği
ile neyi kastetmekteyiz?
Din mühendisliği
aslında toplum
mühendisliğinin bir
boyutudur. Yani dinin
araçsallaştırılarak
mühendislik eseri
bir toplum inşasına
girişilmesidir.
21. Yüzyılda
Din Mühendisliği
Prof. Dr. Mustafa TEKİN
İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
14 | DİYANET AYLIK DERGİ | EYLÜL2016
■ Mühendislik kelimesinin mo￾dern zamanlarda bilhassa sayısal
bilimlerde kuvvetli olumlu çağ￾rışımlarıyla gündemde olduğu,
İslam dünyasında da büyülü bir
etki yarattığını yakın tarihe kaba￾ca bir göz attığımızda hemen gö￾rebiliriz. Modemizmin nicellik,
hesaplanabilirlik ve nihayetinde
öngörülen sonuçlara ulaşım he￾defi, her şeyin bir mühendislik
alanı şeklinde kurgulanabilece￾ği bir çabayı pratize etti. Yollar,
barajlar, evler, bu anlamda birer
mühendislik eseri olarak kendi￾lerini hayatın farklı alanlarında
gösterdi. Bu anlamda mühendis￾liğin kimi olumlu sonuçlarından
bahsedilebilir. Nitekim şehirle￾rin, barajların, evlerin ve teknik
birçok aygıtları burada zikredebi￾liriz. Hatta gökdelenler, köprüler,
uzay araçları, insanın bu konuda
ulaştığı başarıların doruk noktası
şeklinde gösterilebilir. Fakat bu
büyüleyici mühendislik işlerinin
en önemli handikaplarından biri￾si, görkemli sonuçlarına rağmen
yaşadığı metafizik kayıptır. Bu da
sadece güç gösterisi olarak ortaya
çıkan ürünlerle insanı karşı karşı￾ya bırakmakta, ancak ona hedefi￾ni kaybettirmektedir.
Mühendislik kelimesinin bizde
büyüleyici etkiler yaratması, Mo￾dern Batı ve onun her alandaki
başarılarıyla sıkıntılı zamanlarda
karşılaşmış olmamızdır, lleri-geri
antagonizması içerisinde Batı ile
ileri, Doğu ile geri arasında yapı￾lan özdeşleştirmeler, OsmanlI’nın
son döneminden itibaren Fen
Bilimleri, mühendislik, sayısal
bilimlerin prestijini yükseltmiş
ve bu algılama aslı itibarıyla bu￾güne kadar da devam edegelmiş￾tir. OsmanlI’nın son döneminden
itibaren açılan okulların niteliği￾ne bakıldığında, bu daha da iyi
anlaşılır. Öte yandan modernleş￾menin Osmanlı Devletinin pratik
ihtiyaçları çerçevesinde algılanışı
da mühendislik ve sayısal alanla￾ra verilen önemi artırmıştır. Do￾layısıyla tekil mühendislik üre￾timlerinin külli bir bakış açısı ve
dünya görüşü ile anlamlı olduğu
hâlâ anlaşılabilmiş değildir.
Mühendislik bağlamında esas
bahsetmemiz gereken olumsuz￾luk ise, toplumlarm da tıpkı ev
ve köprü gibi mühendislik eseri
oluşturabileceği kanaatinin mo￾dernitenin totaliter doğasının bir
parçası olarak yaygınlaşmasıdır.
Böylece kâğıttan geometrik şe￾killer çıkarır gibi, kurgulanan
toplumlarm icadına çalışılmıştır.
Özellikle Comte ve Durkheimci
yaklaşımlarda toplumsal olgula￾rın nesne gibi ele alınması, neti￾cede “insan” faktörünü dışarıda
bırakan kurgular yaratılmasını
sonuçlamıştır. Batı’da sosyal bi￾limlerin tabiat bilimlerini takip
etmesi ve sosyal bilimlerin de fi￾zik, kimya gibi bilimlere bakarak
kurulması söz konusu olmuştur.
Modemizmin bizzat kendisi de,
matematik hesaplar ve nicel yak￾laşımlarda mühendislik eseri bir
dünya inşa etme teşebbüsünde
bulunmuştur. Sömürgeler, sa￾vaşlar, ideolojiler, faşizm tüm bu
zihniyet ve teşebbüslerin 20. yüz￾yılda dünyaya yaşattığı sorunlar
olarak önümüzde durmaktadır.
Rusya ve hinterlandında yaşanan
Bolşevik İhtilali sonrasında ya￾şanan tecrübeler, sosyal alanda
bu mühendisliğin nasıl sonuçlar
ürettiğini bize göstermektedir.
Mühendislik kelimesinin tam da
bu noktada iki özelliğine dikkat
çekmeliyiz. Birincisi, üzerinde ça￾lıştığı öğeleri salt madde gibi ele
almasıdır. Bina, köprü ve tekno￾loji üretimlerinde bu durum bir
noktaya kadar tolere edilebilir.
Fakat bu üretimlerin varlık anla￾yışında eşyaya egemen olma cid￾di bir yer tutmaktadır. Egemen
olma, güç ve hegemonya kurma
ise, sosyal bilimler söz konusu ol￾duğunda aslında bir tahakküm ve
faşizme dönüşmektedir. Zira sos￾yal bilimlerin konusu insandır ve
insanlar geometrik olarak şekil￾lendirilebilir varlıklar değildirler.
Mühendisliğin ikinci özelliği de
burada devreye girmektedir. Elde
edilmek istenen sonuçların firesiz
gerçekleşmesi; sosyal bilimlerde
bunun karşılığı ise kurgulanan
insan ve toplumu gerçekleştir￾me. Mühendislik önce bir çizimle
başlar, hedeflenen kurgunun ger￾çekleştirimi için atılacak adımlar
ve izlenecek yol planlanır ve her
aşamada bunların gerçekleşip
gerçekleşmediği kontrol edilir.
Mühendislik eseri oluşturulma￾ya çalışılan toplum için de, onun
içinde yaşayan insanların talep￾leri, kendiligindenlik birer risk
faktörü olarak değerlendirilir ve
istenen sonuçlara ulaşmak için
toplum sürekli yukarıdan dü￾zenlemeye tabi tutulur. Bunun
anlamı ise, toplumun faşist yön￾temlerle baskı altına alınması, çi￾zilen geometride uygun olmayan
şekillerin derhal düzeltilmesidir.
Bu anlamda toplum söz konusu
olduğunda iki özelliğin sürekli
EYLÜL 2016 | DİYA® AYLIK DERGİ | 15
hatırda tutulması gerekmektedir.
Birincisi, toplumda insan faktörü
vardır. İnsan, bilinçli, talepleri
olan, değişebilen ve değiştirile￾bilen bir varlıktır. Bir taş gibi,
nesne gibi sürekli şekil verilebi￾len bir varlık değildir. Bununla
bağlantılı ikinci önemli bir nitelik
de, toplumsal yaşamın sürekli bir
oluşum halinde bulunmasıdır.
Bunun da iki anlamı olduğunu
söyleyebiliriz. İlki, toplum in￾sanların katılımı, müdahalesi, ta￾lepleri, değişimler ile yeniden ve
yeniden şekillenir. İkincisi, dışa￾rıdan ve yukarıdan mühendislik
eseri düzenlemelerin insan, top￾lum doğası ve kendiligindenlige
bir müdahale olduğunu ve hiçbir
biçimde bu müdahalelerin olum￾lu sonuçlar vermeyeceğini bilmek
serekir. Sosval olavlarm beklenen
kadar beklenmeyen sonuçları da
vardır ve yukarıdan müdahale in￾san ve toplumun tabiatını bozdu￾ğu için mutlaka bir takım arızalar
çıkarır ve istenen sonuçları da
vermez. Hatta tam tersine sonuç￾lar da çıkarır. Çünkü bilinçli bir
varlık olarak insan ve insanlardan
oluşan toplumlar pasif veya açık
dirençlerle bu müdahalelere hoş
bakmazlar. 20. yüzyıl bunun ne￾gatif örnekleriyle doludur. Nazi
Almanyası, faşist iktidarlar, top￾lumlara dayatılan kavramlar ve
reformlar bu türdendir.
Peki din mühendisliği ile neyi
kastetmekteyiz? Din mühendis￾liği aslında toplum mühendisli￾ğinin bir boyutudur. Yani dinin
araçsallaştırılarak mühendislik
eseri bir toplum inşasına girişil￾mesidir. Belki söylediklerimizi
daha iyi anlatabilmek için önce
dinin neligine dair birkaç hatır￾latmada bulunmalıyız. Din, İslam
açısından bir hidayet, rehberlik
ve yol göstermedir. Kuran daha
en başta “içinde hiçbir şüphe
bulunmayan bu kitap mütta￾kiler için bir rehberdir.” (Bakara,
2/2.) derken, onun bu niteliğine
atıfta bulunmaktadır. Dolayısıyla
insan varlık, anlam, bilgi, değer
konusunda kendi konum ve yö￾nelimlerini din ile belirginleştirir
ve netleştirir. İkinci önemli nok￾ta; dünya insan için bir imtihan
alanıdır ve burada sınanmakta￾dır. Allah (c.c.) insana hidayet
yolunu gösterdikten sonra kendi
iradesiyle iman etmesi ve sırat-ı
müstakimi tercih etmesini bek￾ler. Bu konuda insana bir özgür￾lük alanı tanınmıştır; dolavısıvla
16 | DİYANET AYLIK DERGİ EYLÜL2016
imam edip etmemek insanın ter￾cihine kalmıştır. Ahirette insan
amellerinin yegâne yargılayıcısı
da, hesap sorucusu da Allah’tır.
Allah insanlara dini bir peygam￾ber aracılığıyla gönderir. Fakat
din toplumla buluştuktan itiba￾ren farklı anlamaların konusu
olur ve anlamadaki farklılıklar
farklı cemaat, mezhep ve yorum￾ların dogmasını sonuçlar. Dinin
kendisi bir hakikati ifade etmekle
birlikte, farklı din anlayışları ve
bunların toplumda ete kemiğe
bürünmüş yansımaları olan ta￾rikat, cemaat, mezhepler dine
dair yorumlardır. Dolayısıyla bu
yorumların hiçbirisi dinin yerine
ikame olamayacağı gibi yorum
olması itibarıyla birbirleriyle eşit￾tirler. Hiçbirisi hakikatin tama￾mının kendisi tarafından temsil
edildiğini ya da tek gerçek doğru￾nun kendisi olduğunu iddia ede￾mez. Esasen farklı din anlayışları,
siyasal, sosyal, kültürel birtakım
faktörlerin de devreye girmesiyle
birbirinden farklılaşan ve çeşit￾lilik olması itibarıyla da bir zen￾ginlik olarak görülmesi gereken
oluşumlardır. Özlenen manzara;
farklı din anlayışlarının birbirle￾riyle olumlu ilişkiler kurması ve
İlmî tartışmalar yapması; böylece
çeşitlilik için bir birliğin sağlan￾masıdır.
Fakat bir anlayışın ya da cema￾atin kendisini hakikatin yegâne
temsilcisi ve “iyi’yi elinde tutan
bir yapı olarak kabul etmesi, din
mühendisliğinin yolunu açmak￾tadır. Böyle bir anlayışla hareket
edildiğinde tüm insanlara “iyi’yi,
“hakikat”! empoze etmek, kabul
etmediklerinde zorla onları yu￾karıdan düzenlemeye çalışmak
devreye girmektedir. Bu anlayış,
kendisi dışındakileri sapık gör￾müş olduğundan, onları cehen￾nemden kurtarmak ve imana
erdirmek için kendi anlayışını
farklı biçimlerde zorlar ve son
kertede tüm toplumu kafasındaki
homojen modele göre düzenle￾meye kalkar. Doğal olarak bunun
sonucu totalitarizmdir. Allah bile
insana bir hayat tarzı seçme öz￾gürlüğü vermiş iken, dayatılan
“iyi”lik topluma karşı bir zorba￾lığa dönüşebilir. Hz. Peygamber
(s.a.s.) marufu emredip münke￾ri nehyederken bu “iyi”ye daveti
gönüllere seslenerek yapmıştır.
Modemizmin kendisi bizzat mü￾hendislik eseri toplumlar inşa
etmeye çalışırken, bu süreçte
maalesef İslam dünyasında mo￾demizme bakarak teoride dinin
araçsallaştırıldıgı toplumsal mü￾hendislikler üretmiştir. Neredey￾se toplumda yaşayan herkesin
din adına aynı şeyleri anlayacağı,
aynı giyineceği, aynı düşüneceği
bir din mühendisliği bazı İslam
anlayışlarında kendisini göstere￾bilmiştir. Bu, son derece yanlış
bir şeydir. Her şeyden önce top￾lumun bir çeşitlilik ve farklılık
olduğunu, bilinçli, talep eden,
değişen, değiştiren, etkileyen, et￾kilenen insanlardan oluştuğunu
ve toplumun da kendi doğal seyri
ve değişimi için her türlü olu￾şumlara imkân tanıyan bir yapı
olduğunu unutmamak gerekir.
Kanaatimizce homojen bir dinî
anlayışın, toplum tasarımı ve din
mühendisliği Tanrılık iddiasına
varan bir şeydir. Ülkemizde 15
Temmuz’da yaşanan darbe giri￾Modemizmin kendisi
bizzat mühendislik
eseri toplumlar inşa
etmeye çalışırken,
bu süreçte maalesef
İslam dünyasında
modernizme bakarak
teoride dinin
araçsallaştırıldıgı
toplumsal
mühendislikler
üretmiştir. Neredeyse
toplumda yaşayan
herkesin din
adına aynı şeyleri
anlayacağı, aynı
giyineceği, aynı
düşüneceği bir din
mühendisliği bazı
İslam anlayışlarında
kendisini
gösterebilmiştir.
şimi, anlaşıldığı kadarıyla böyle
bir mühendislik zihniyetinden
beslenmiş; hakikati temellük et￾tiğinin garantisiyle tasarladığı
topluma cebri ve şiddete dayalı
yöntemlerle ulaşmaya çalışmıştır.
Sonuç olarak; bu sorunların gi￾derilmesi için tüm dinî anlayış ve
yorumların “hakikat”! tekelinde
bulundurduğu ve “iyi”sini herke￾sin benimsemesi gerektiğine dair
zihniyet durumunu bir kenara
bırakmalıdır. Kendine ait doğru
olduğunu düşündüğü “iyi”sini
sadece kamuoyuna deklare et￾meli ve onların kabul edilip edil￾memesini topluma bırakmalıdır.
Bunun için de özgürlük öncelikli
bir şarttır.
EYLÜL 2016 | DİYA® AYLIK DERGİ | 17

21. Yüzyılda Din Mühendisliği

İmam Hatip Lisesi temel atma töreninin dualar eşliğinde açılışında Emin Saraç, Yahya Kutluoğlu ve Müftü Rahmi Yaman hocalar yer almaktadır -- 12.06.201

Aksu, Fatma

Erdoğan'ın Okulu Yeniden İnşa Ediliyor

Erdem, Y. Hakan

Savaş beyi takipçiliğinden imparatorluğun tüm halkına Osmanlılık

Amerika'ya Medeniyet Merkezi

Ortaylı, İlber

Halil Hocamızın Ardından...

Erzurum’da Yukarı Mumcu Mahallesi’ndeki Cami Sokak’ın adı, esnafın toplu başvurusu üzerine aynı semtte bulunan Atatürk Evi'nden esinlenerek Atatürk Evi Caddesi olarak değiştirildi. Esnaf karan "Caddemizin adı, Atatürk Evi Caddesi olarak değiştirilmiştir" diye pankart asarak duyurdu. Atatürk, Erzurum Kongre si nedeniyle geldiği kentte 9 Temmuz-29 Ağustos 1919 tarihleri arasında Atatürk Evi’nde kalmıştı. Ev 1984’den beri Atatürk Müzesi olarak ziyarete açık tutuluyor.-- 25.04.201

Not a member yet