Publishing House of the National University of Uzbekistan
Not a member yet
5333 research outputs found
Sort by
SUV POLO SPORT TURIDA KUCH SIFATINI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY INNOVATSIONN TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Our article proposed the use of a complex of specialized exercises based on modern innovative technology, which allowed for the improvement of general and specific physical performance, particularly strength performance in water polo.В нашей статье было предложено использование комаплекс специальных упражнений на основе которого использовалась современная инновационная технология, что позволила совершенствовать общие и специальные физические показатели, а в частности силовых показателей водном поло.Bizning maqolamizda zamonaviy innovatsion texnologiyalarga asoslangan ixtisoslashtirilgan mashqlar majmuasidan foydalanish taklif qilingan bo‘lib, bu suv polosida umumiy va maxsus jismoniy ko‘rsatkichlarni, xususan, kuch ko‘rsatkichlarini yaxshilash imkonini berdi
TILSHUNOSLIKDA TRANSFORMATSION JARAYONLAR TADQIQI
Linguotransformational processes are processes of change, new formation or adaptation of language units in different contexts. Inthis process, words, phrases and grammatical structures undergo semantic, phonetic, morphological, syntactic and pragmatictransformation. The concept of linguotransformational is one of the active terms in modern linguistics, formed from thecombination of the words linguistics and transformation. The article discusses transformationology, linguotransformationalprocesses and the poetics of linguistic changes that occur during the adaptation of dramatic works to the stage.Лингвотрансформaционные процессы — это процессы изменения, нового образования или адаптaции языковых единиц вразличных контекстах. В этом процессе слова, фразы и грамматические структуры подвергаются семантической,фонетической, морфологической, синтаксической и прагматической трансформaции. Понятиелингвотрансформaционного является одним из активных терминов в современной лингвистике, образованным отсочетания слов «лингвистика» и «трансформaция». В статье рассматриваются трансформaциология,лингвотрансформaционные процессы и поэтика языковых изменений, происходящих при адаптaции драматическихпроизведений к сцене.Lingvotransformatsion jarayonlar – bu til birliklarining turli kontekstlarda o‘zgarishi, yangicha shakllanishi yoki adaptatsiyaqilinishi jarayonlaridir. Bu jarayonda so‘zlar, iboralar va grammatik tuzilmalar semantik, fonetik, morfologik, sintaksik vapragmatik jihatdan transformatsiyaga uchraydi. Lingvotransformatsiya tushunchasi - Lingvistika va transformatsiya so‘zlariningqo‘shiluvidan hosil bo‘lgan zamonaviy tilshunoslikdagi faol terminlardan hisoblanadi. Maqolada transformatsiologiya,lingvotransformatsion jarayonlar va dramatik asarlarning sahanaga ko‘chirilishida yuz beradigan lisoniy o‘zgarishlar poetikasihaqida so‘z yuritiladi
BADIIY TARJIMANI TADQIQ ETISHDA KORPUS TAHLILI
The aim of this study is to provide a comprehensive analysis of corpus-based methods used in examining literary translation andto uncover patterns that remain invisible within traditional analytical frameworks. The object of the research is literary texts intranslation, while the subject involves lexical, grammatical, stylistic, and pragmatic transformations that emerge when meaning istransferred from the source language into the target language. The methodology is grounded in the use of parallel, comparable, andmonolingual translational corpora, supported by frequency analysis, collocational analysis, contrastive methods, stylometrictechniques, and semantic–pragmatic examination.Цель исследования заключается в комплексном и многоаспектном анализе возможностей корпусных методов приизучении художественного перевода, а также в выявлении закономерностей, которые остаются скрытыми прииспользовании исключительно традиционных лингвистических подходов. Объектом исследования являютсяхудожественные тексты в переводе, а предметом ‒ лексические, грамматические, стилистические и прагматическиетрансформации, возникающие при переносе содержания с языка оригинала на язык перевода. Методология исследованияоснована на использовании параллельных, сопоставимых и монолингвальных корпусов, а также на применениичастотного, коллокационного, контрастивного, стилометрического и семантико-прагматического анализа.Ushbu tadqiqotning maqsadi badiiy tarjimani chuqur o‘rganishda korpus metodlarining ilmiy imkoniyatlarini keng qamrovda tahlilqilish va an’anaviy yondashuvlar orqali sezilmaydigan qonuniyatlarni aniqlashdan iborat. Tadqiqotning obyekti ‒ tarjima qilinganbadiiy matnlar, predmeti esa mazmunning asl tildan tarjima tiliga o‘tkazilishi jarayonida yuzaga keladigan leksik, grammatik,stilistik va pragmatik transformatsiyalardir. Tadqiqot metodologiyasi parallel, qiyosiy hamda monolingval tarjima korpuslaridanfoydalanishga, shuningdek, chastotaviy, kollokatsion, kontrastiv, stilometrik va semantik-pragmatik tahlil usullariga asoslanadi
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA MAISHIY LEKSIKANING LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI
This article analyzes domestic lexical units in the English and Uzbek languages. The basic words, phraseologisms, proverbs, and idioms within the domain of the core domestic lexicon were selected as research materials. The most important stratum of language that reflects culture is the domestic lexicon. This is because concepts such as daily life, family, household, clothing, food, and hospitality are an integral part of the people's lifestyle. Domestic words not only perform the function of naming but also express the national mentality, traditions, and values of the people.В данной статье был проведен анализ лексических единиц бытовой лексики в английском и узбекском языках. В качестве исследовательского материала были выбраны основные слова, фразеологизмы, пословицы и идиомы из сферы бытовой лексики. Важнейшим пластом языка, отражающим культуру, является бытовая лексика. Это связано с тем, что такие понятия, как повседневная жизнь, семья, домашнее хозяйство, одежда, еда и гостеприимство, являются неотъемлемой частью образа жизни народа. Бытовые слова не только выполняют номинативную функцию, но и выражают национальное мышление, традиции и ценности народа.Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi maishiy leksika birliklari tahlil qilindi. Tadqiqot materiallari sifatida asosiy maishiy leksika doirasidagi so‘zlar, frazeologizmlar, maqollar va iboralar tanlandi. Tilning madaniyatni aks ettiruvchi eng muhim qatlami bu – maishiy leksikadir. Chunki kundalik hayot, oila, uy-ro‘zg‘or, kiyim-kechak, taom, mehmondo‘stlik kabi tushunchalar xalq turmush tarzining ajralmas qismidir. Maishiy so‘zlar nafaqat nomlash funksiyasini bajaradi, balki xalqning milliy tafakkuri, an’analari va qadriyatlarini ham ifodalaydi
O‘ZBEKISTONDA ENERGETIK INFRATUZILMANING SHAKLLANISHI: QUVASOY GRESI MISOLIDA TARIXIY-TAHLILIY TADQIQOT
The article examines the formation of Uzbekistan’s energy infrastructure in the first half of the twentieth century through theexample of the Quvasoy Thermal Power Plant (GRES). Within the framework of the GOELRO plan, the construction of the plantand its impact on industrial development, urban planning, and socio-environmental processes in the Fergana Valley are analyzedon the basis of archival and statistical sources. The study substantiates the role of the Quvasoy GRES as a key infrastructuralfactor in the development of Uzbekistan’s energy system.В статье рассматривается формирование энергетической инфраструктуры Узбекистана в первой половине XX века напримере Кувасайской ГРЭС. В рамках плана ГОЭЛРО на основе архивных и статистических источников анализируютсястроительство станции и её влияние на промышленное развитие, градостроительные, а также социально-экологическиепроцессы Ферганской долины. Обосновывается значимая роль Кувасайской ГРЭС как важного инфраструктурногофактора в становлении энергетической системы Узбекистана.Maqolada XX asr birinchi yarmida O‘zbekiston energetik infratuzilmasining shakllanishi Quvasoy GRESi misolida yoritiladi.GOELRO rejasi doirasida stansiyaning barpo etilishi va uning Farg‘ona vodiysi sanoat, shaharsozlik hamda ijtimoiy-ekologikjarayonlarga taʼsiri arxiv va statistik manbalar asosida tahlil qilinadi. Quvasoy GRESi O‘zbekiston energetika tiziminishakllantirishda muhim infratuzilmaviy omil bo‘lgani asoslanadi
SOVET DAVRIDA O‘ZBEK XOTIN-QIZLARINING QISHLOQ XO‘JALIGIDAGI MEHNATI VA UNING IJTIMOIY OQIBATLARI (1940–1970-YILLAR MISOLIDA)
This article analyzes women’s labor in agriculture in Uzbekistan during the Soviet period and its social consequences. Within theframework of cotton production policy, the study examines the mechanisms of employing female labor, forms of forced labor,and their impact on social life. Based on archival documents, periodicals, and scholarly literature, the article explores the role ofwomen in production processes and the effects of these factors on their health and social status. The findings reveal the complexand contradictory nature of the use of women’s labor during the Soviet era.В статье анализируется труд узбекских женщин в сельском хозяйстве в советский период и его социальные последствия.В рамках хлопководческой политики рассматриваются механизмы использования женского труда, формыпринудительного труда, а также их влияние на социальную жизнь. На основе архивных документов, периодическойпечати и научных исследований раскрывается роль женщин в производственном процессе, а также влияние данныхфакторов на их здоровье и социальный статус. Результаты исследования показывают сложный и противоречивыйхарактер использования женского труда в советский период.Ushbu maqolada sovet davrida O‘zbekistonda xotin-qizlarning qishloq xo‘jaligidagi mehnati va uning ijtimoiy oqibatlari tahlilqilinadi. Tadqiqotda paxtachilik siyosati doirasida ayollar mehnatidan foydalanish mexanizmlari, majburiy mehnat shakllarihamda bu jarayonning ijtimoiy hayotga ta’siri yoritilgan. Arxiv hujjatlari, davriy matbuot va ilmiy adabiyotlar asosida xotin-qizlarning ishlab chiqarish jarayonidagi o‘rni va ularning sog‘lig‘i, ijtimoiy mavqeiga ta’siri tahlil etilgan. Tadqiqot natijalarisovet davrida ayollar mehnatidan foydalanishning murakkab va ziddiyatli jihatlarini ochib beradi
TALABALARNING MUSTAQIL ISHLASH KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING MOHIYAT MAZMUNI VA KONSEPTUAL ASOSLARI
This article analyzes the essence and conceptual foundations of developing students’ independent learning competence based on acompetency-based approach from theoretical and empirical perspectives. The study identifies the role of the competency-basedapproach in the education system, the structural components of independent learning competence, and effective mechanisms forits development. Based on experimental research results, the dynamics of students’ independent learning competence developmentwere determined and analyzed using diagrams.В статье рассматриваются сущность и концептуальные основы развития компетенции самостоятельной работы студентовна основе компетентностного подхода с теоретической и эмпирической точек зрения. В ходе исследования определеныроль компетентностного подхода в системе образования, структурные компоненты компетенции самостоятельной работыи механизмы её формирования.Mazkur maqolada kompetensiyaviy yondashuv asosida talabalarning mustaqil ishlash kompetensiyasini rivojlantirishningmazmun-mohiyati va konseptual asoslari ilmiy-nazariy hamda empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonidakompetensiyaviy yondashuvning ta’lim tizimidagi o‘rni, mustaqil ishlash kompetensiyasining tarkibiy komponentlari va unirivojlantirish mexanizmlari aniqlashtirildi. Tajriba-sinov ishlari natijalari asosida talabalarning mustaqil ishlashkompetensiyasining rivojlanish dinamikasi aniqlanib, olingan ma’lumotlar diagrammalar orqali tahlil qilindi
NATIONAL-AXIOLOGICAL AND MODERN FOUNDATIONS FOR ENHANCING WOMEN’S INNOVATIVE THINKING
This article examines the national-axiological and modern foundations for enhancing women’s innovative thinking in the context of contemporary social development. Special attention is paid to the role of national values, cultural heritage, and moral principles in shaping innovative consciousness among women. At the same time, the study analyzes modern factors such as digitalization, educational reforms, gender equality policies, and global innovation trends that contribute to the development of women’s creative and innovative potentialВ статье рассматриваются национально-аксиологические и современные основы развития инновационного мышления женщин в условиях современного общественного развития. Особое внимание уделяется роли национальных ценностей, культурного наследия и нравственных принципов в формировании инновационного сознания женщин. Наряду с этим анализируются современные факторы, такие как цифровизация, реформы в сфере образования, политика гендерного равенства и глобальные инновационные тенденции, способствующие развитию творческого и инновационного потенциала женщин.Ushbu maqolada zamonaviy ijtimoiy taraqqiyot sharoitida xotin-qizlarning innovatsion tafakkurini yuksaltirishning milliyaksiologik va zamonaviy asoslari tahlil qilinadi. Xotin-qizlarda innovatsion ongni shakllantirishda milliy qadriyatlar, madaniy meros va axloqiy tamoyillarning o‘rni alohida e’tiborga olinadi. Shu bilan birga, raqamlashtirish jarayonlari, ta’lim sohasidagi islohotlar, gender tenglik siyosati hamda global innovatsion tendensiyalar kabi zamonaviy omillar xotin-qizlarning ijodiy va innovatsion salohiyatini rivojlantirishdagi ahamiyati yoritib beriladi
TARIXIY MEROSNI TIKLASH VA MILLIY QADRIYATLARNI RIVOJLANTIRISH BO‘YICHA DAVLAT DASTURLARI
The content, methodological foundations, and social significance of state programs aimed at restoring historical heritage anddeveloping national values are of great importance from a philosophical and socio-political theoretical perspective. The role ofhistorical heritage and national values in societal development, their functions in shaping social consciousness, national identity,and spiritual stability, as well as the importance of state programs in strengthening historical memory and ensuring national culturalsustainability in the context of globalization and digital transformation, are particularly significant. Therefore, the article highlightsthe institutional and ideological mechanisms of state programs based on historical-analytical, comparative, and systemic methods,and demonstrates their strategic importance in contemporary society.Содержание, методологические основы и социальная значимость государственных программ по восстановлениюисторического наследия и развитию национальных ценностей имеют важное значение с философской и социально-политической теоретической точки зрения. Особое внимание уделяется роли исторического наследия и национальныхценностей в общественном развитии, их функциям в формировании общественного сознания, национальнойидентичности и духовной устойчивости, а также значению государственных программ в укреплении исторической памятии обеспечении национальной культурной устойчивости в условиях глобализации и цифровой трансформации. В статье наоснове историко-аналитического, сравнительного и системного методов раскрываются институциональные иидеологические механизмы государственных программ и показано их стратегическое значение для современногообщества.Tarixiy merosni tiklash va milliy qadriyatlarni rivojlantirish bo‘yicha davlat dasturlarining mazmuni, metodologik asoslari vaijtimoiy ahamiyati falsafiy hamda siyosiy-nazariy nuqtai nazardan muhim hisoblanadi. Tarixiy meros va milliy qadriyatlarningjamiyat taraqqiyotidagi o‘rni, ularning ijtimoiy ong, milliy identitet va ma’naviy barqarorlikni shakllantirishdagi funksiyalari,shuningdek, globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida davlat dasturlarining tarixiy xotirani mustahkamlash hamda milliymadaniy barqarorlikni ta’minlashdagi roli ahamiyatli. Shu bois, maqolada tarixiy-tahliliy, qiyosiy va tizimli metodlar asosida davlatdasturlarining institutsional va mafkuraviy mexanizmlari yoritilib, ularning zamonaviy jamiyatdagi strategik ahamiyati ko‘rsatibberilgan
O‘ZBEKISTON VA ROSSIYA FEDERATSIYASI O‘RTASIDAGI IQTISODIY HAMKORLIK TARIXI (1991–1999)
This article analyzes economic cooperation between the Republic of Uzbekistan and the Russian Federation from 1991 to 1999.The key stages of interaction are highlighted, including post-Soviet adaptation and stabilization, as well as the beginning ofcooperation within the framework of multilateral cooperation. The article examines the structural features of Uzbekistan's economyafter the collapse of the USSR, the dynamics of foreign trade, investment projects, and Russia's role in the energy sector. Particularattention is paid to the strategy for diversifying Uzbekistan's foreign economic relations and the formation of an institutionalframework for cooperation with the Russian Federation. The article concludes about Uzbek-Russian multifaceted economicrelations and demonstrate their dependence on domestic and foreign economic and political conditions.Статья посвящена анализу экономического сотрудничества между Республикой Узбекистан и Российской Федерацией впериод 1991–1999 годов. Выделен основной этап взаимодействия, как постсоветская адаптация и стабилизация, а такженачало сотрудничества в рамках многостороннего сотрудничества. Рассматриваются структурные особенностиэкономики Узбекистана после распада СССР, динамика внешней торговли, инвестиционные проекты и роль России вэнергетическом секторе. Особое внимание уделяется стратегии диверсификации внешнеэкономических связейУзбекистана и формированию институциональной базы сотрудничества с РФ. Статья делает вывод о многоплановомхарактере узбекско-российских экономических отношений и демонстрирует их зависимость от внутренней и внешнейэкономической и политической конъюнктуры.Maqola 1991-1999-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlikni tahlil qilishgabagʻishlangan. Oʻzaro munosabatlar rivojlanishining asosiy bosqichi sifatida postsovet davridagi moslashuv va barqarorlashuvjarayonlari, shuningdek koʻp tomonlama hamkorlik mexanizmlari doirasida hamkorlikning shakllanishi aks etgan belgilangan.SSSR parchalangandan Oʻzbekiston iqtisodiyotining tarkibiy xususiyatlari, tashqi savdo dinamikasi, investitsiya loyihalari vaRossiyaning energetika sektoridagi roli koʻrib chiqiladi. Oʻzbekiston tashqi iqtisodiy aloqalarini diversifikatsiya qilish va Rossiyafederatsiyasi bilan hamkorlikning institutsional bazasini shakllantirish strategiyasiga alohida eʼtibor qaratilgan. MaqolaOʻzbekiston-Rossiya iqtisodiy munosabatlarining koʻp qirrali xususiyati toʻgʻrisida xulosa chiqaradi hamda ularning ichki, tashqiiqtisodiy va siyosiy vaziyatga bogʻliqligini namoyish etadi