Publishing House of the National University of Uzbekistan
Not a member yet
5333 research outputs found
Sort by
MARKAZIY OSIYO ORQALI O‘TADIGAN TRANSPORT- LOGISTIKA VA KOMMUNIKATSIYA ALOQALARINING STRATEGIK YO‘NALISHLARI
This article highlights the essence of the strategic plans of the Central Asian countries together with foreign partners for the development and implementation of alternative projects of transport routes to existing transport and logistics directions, as well as the problems of ensuring economic securityВ данной статье освещены сути стратегических планов стран Центральной Азии совместно с зарубежными партнерами по разработке и реализaции альтернативных проектов транспортных маршрутов к существующим транспортно-логистическим направлениям, а также проблемы обеспечения экономической безопасности.Maqolada Markaziy Osiyo mintaqasi davlatlarining murakkab xalqaro siyosiy vaziyat sharoitida xorijlik hamkorlar bilan milliy manfaatlarini himoya qilgan holda mavjud transport-logistika yo‘nalishlariga muqobil bo‘lgan transport marshrutlar loyihalarini ishlab chiqish va amalga oshirish hamda iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlash muammolari bo‘yicha strategik rejalar mohiyati yoritilgan
LINGVOMADANIYATSHUNOSLIK FANINING SHAKLLANISHI, TARAQQIYOTI VA MILLIY-MADANIY QADRIYATLAR
Although linguoculturology entered the field of linguistics only at the end of the twentieth century, it has already succeeded in attracting the attention of many linguists. As a point of convergence between language and culture, linguoculturology is regarded as a science that studies the traditions, customs, ceremonies, and values that, over the centuries, have become an integral part of a particular nation's mentality. This article focuses not only on the contribution of both international and Uzbek scholars to the development of linguoculturology but also discusses the quotations of prominent linguoculturologists, their works, and the concept of values.Лингвокультурология, несмотря на то, что вошла в лингвистику лишь в конце XX века, успела привлечь внимание множества лингвистов. Являясь точкой пересечения языка и культуры, лингвокультурология рассматривается как наука, изучающая традиции, обычаи, обряды и ценности, которые на протяжении веков стали неотъемлемой частью менталитета определённого народа. Данная статья посвящена не только вкладу мировых и узбекских учёных в становление науки лингвокультурологии, но также анализу высказываний известных лингвокультурологов, их трудов и понятию ценностей.Lingvomadaniyatshunoslik yigirmanchi asrning so‘nggida tilshunoslikka kirib kelgan bo‘lsa-da, ko‘plab tilshunoslarning diqqatini tortib ulgurdi. Til va madaniyatning mushtarak nuqtasi hisoblanmish lingvomadaniyatshunoslik millatning o‘zigagina xos bo‘lgan urf-odat, an’ana va marosimlari, asrlar mobaynida ma’lum xalqning mentalitetiga singib ketgan qadriyatlarni o‘rganuvchi fan hisoblanadi. Mazkur maqola lingvomadaniyatshunoslik fanining yuzaga kelishida nafaqat faol xissa qo‘shgan jahon va o‘zbek olimlari, balki mashhur lingvomadaniyatshunos olimlarning iqtiboslari, ularning asarlari va qadriyat tushunchasi kabilar haqida alohida to‘xtalib o‘tadi
MAHKUM XOTIN-QIZLARNING JAMIYATGA REINTEGRATSIYASI PSIXOLOGIK MUAMMO SIFATIDA
Reliable knowledge about the socio-economic conditions and demographic characteristics of criminal experience during the period of stay in correctional institutions and its consequences for various demographic groups of society, preventive measures to correct their socialization trajectories, their resocialization and adaptation to the socio-economic conditions of the correctional institution are of great scientific and practical importance. Despite the fact that the problems of reducing the level of crime and preventing its recurrence are reflected in political programs, official documents, and programs for reforming the penal system, the question of how economically justified and promising the practice of resocialization is today remains unclear. The article discusses the psychological factors of the reintegration of women who have returned from correctional institutions into society.Достоверные знания о социально-экономических условиях и демографических особенностях преступного опыта в период пребывания в исправительных учреждениях и его последствиях для различных демографических групп общества, профилактические меры по коррекции траекторий их социализации, ресоциализации и адаптации к социально-экономическим условиям исправительного учреждения имеют важное научное и практическое значение. Несмотря на то, что проблемы снижения уровня преступности и предупреждения ее рецидивов нашли свое отражение в политических программах, официальных документах, программах реформирования уголовно-исполнительной системы, вопрос о том, насколько экономически оправдана и перспективна практика ресоциализации, на сегодняшний день остается неясным. В статье рассматриваются психологические факторы реинтеграции в общество женщин, вернувшихся из мест лишения свободыAxloq tuzatish muassasalarida bo‘lish davrida jinoiy tajriba orttirishning ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlari va demografik xususiyatlari va uning jamiyatning turli demografik guruhlari uchun oqibatlari, ularning ijtimoiylashuv trayektoriyalarini tuzatish bo‘yicha profilaktika choralari, ularni qayta ijtimoiylashtirish va axloq tuzatish muassasasining ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlariga moslashtirish to‘g‘risida ishonchli bilimlar katta ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Jinoyat darajasini pasaytirish va uning takror sodir etilishining oldini olish muammolari siyosiy dasturlarda, rasmiy hujjatlarda, jazoni ijro etish tizimini isloh qilish dasturlarida o‘z aksini topganiga qaramay, bugungi kunda qayta ijtimoiylashtirish amaliyoti qanchalik iqtisodiy asosli va istiqbolli degan savol noaniqligicha qolmoqda. Maqolada jazoni o‘tash muassasasidan qaytgan xotin-qizlarni jamiyatga reintegratsiyaning psixologik omillari haqida so‘z borad
INGLIZ TILIDA O‘QISH VA GAPIRISH QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI
This article focuses on teaching effective strategies for improving English reading and speaking skills, focusing on the relationship between these two skills and the importance of a holistic approach to language learning. The study analyzes different styles and methodologies, explores their strengths and weaknesses, and highlights their importance for fluency, comprehension, and language acquisition.Эта статья посвящена обучению эффективным стратегиям улучшения навыков чтения и разговорной речи на английском языке, уделяя особое внимание взаимосвязи между этими двумя навыками и важности целостного подхода к изучению языка. В исследовании анализируются различные стили и методологии, исследуются их сильные и слабые стороны, а также подчеркивается их важность для беглости речи, понимания и овладения языком.Ushbu maqola ingliz tilida o‘qish va gapirish ko‘nikmalarini yaxshilashning samarali strategiyalarini o‘rgatishga qaratilgan bo‘lib, bu ikki ko‘nikma o‘rtasidagi munosabatlarga va til o‘ganishga yaxlit yondashuvning ahamiyatiga e’tibor qaratadi. Tadqiqot turli uslub va metodologiyalarni tahlil qiladi, ularning kuchli va zaif tomonlarini tadqiq etadi, ravonlik, tushunish va tilni bilishda ularning ahamiyatini ta’kidlaydi
TEMIR YO‘L ATAMALARINING QIYOSIY LINGVISTIK TAHLILI. INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA SEMANTIK TUZILMALAR HAQIDA TUSHUNCHA
This study presents a comparative linguistic analysis of railway terminology in English and Uzbek, focusing on both structural and semantic features. It explores how historical, cultural, and linguistic factors have shaped the development of technical terms in the railway sector. The research reveals that while English railway terms often derive from Latin, Greek, and French through processes like compounding and affixation, Uzbek terms primarily consist of Russian loanwords, reflecting the Soviet-era influencВ этом исследовании представлен сравнительный лингвистический анализ железнодорожной терминологии на английском и узбекском языках, с акцентом на структурные и семантические особенности. В нем исследуется, как исторические, культурные и лингвистические факторы повлияли на развитие технических терминов в железнодорожном секторе.Ushbu tadqiqot ingliz va o‘zbek tillarida temir yo‘l terminologiyasining qiyosiy lingvistik tahlilini taqdim etadi, bunda tarkibiy va semantik xususiyatlarga e’tibor qaratiladi. Tarixiy, madaniy va lingvistik omillar temir yo‘l sohasidagi texnik atamalarning rivojlanishini qanday shakllantirganligini o‘rganadi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, ingliz temir yo‘l atamalari ko‘pincha lotin, yunon va fransuz tillaridan birikma va affiksatsiya kabi jarayonlar orqali kelib chiqqan bo‘lsa-da, o‘zbek atamalari asosan sovet davridagi ta’sirni aks ettiruvchi rus so‘zlaridan ibora
PAREMIOLOGIYA: MAQOLLAR ORQALI TIL, JAMIYAT VA TAFAKKURNI TAHLIL QILISH
Proverbs, short and often metaphorical expressions that convey wisdom or universal truths, are a significant part of language and culture. This paper explores the role of proverbs in linguistics, focusing on their linguistic characteristics, cognitive functions, and cultural relevance. Through a literature review and linguistic analysis, we examine how proverbs reflect social norms, cognitive processes, and linguistic structures. Our findings suggest that proverbs play an essential role in understanding language development, cultural identity, and human cognition. Their function not only as tool for transmitting cultural wisdom but also as linguistic tools that encapsulate complex ideas in succinct forms.Пословицы, краткие и часто метафорические выражения, передающие мудрость или универсальные истины, являются значимой частью языка и культуры. Данная работа исследует роль пословиц в лингвистике, фокусируясь на их лингвистических характеристиках, когнитивных функциях и культурной релевантности. Посредством обзора литературы и лингвистического анализа мы рассматриваем, как пословицы отражают социальные нормы, когнитивные процессы и лингвистические структуры. Наши выводы свидетельствуют о том, что пословицы играют существенную роль в понимании развития языка, культурной идентичности и человеческого познания. Они функционируют не только как средства передачи культурной мудрости, но и как лингвистические инструменты, которые заключают сложные идеи в лаконичные формы.Maqollar, donishmandlik yoki jamiyatdagi haqiqatlarni ifoda etuvchi qisqa va ko‘pincha metaforik iboralar, til va madaniyatning muhim qismi hisoblanadi. Ushbu maqola maqollarning lingvistikadagi o‘rnini o‘rganib, ularning lingvistik xususiyatlari, kognitiv funksiyalari va madaniy ahamiyatiga e’tibor qaratadi. Adabiyotlar tahlili va lingvistik tadqiqot orqali, biz maqollarning ijtimoiy meyorlarni, kognitiv jarayonlarni qanday aks ettirishini ko‘rib chiqamiz. Tadqiqotimiz natijalariga ko‘ra, maqollar til rivojlanishi, madaniy identitet va inson kognitiv tafakkurini tushunishda muhim rol o‘ynaydi. Ular nafaqat madaniy donishmandlikni uzatish vositasi sifatida, balki murakkab g‘oyalarni qisqa shakllarda jamlaydigan lingvistik vositalar sifatida ham ishlaydi
SADOQAT KONSEPTI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI LISONIY TIZIMIDAGI O‘RNI
Each language has its own semantic and pragmatic system, which reflects people’s worldview, social values, and culture. Loyalty is an important concept that refers to a person’s loyalty to an idea, family, friendship, or organization, their self-interest, and their permanence. Each language expresses this concept in different ways, depending on its cultural and historical characteristics. This article analyzes the semantic and pragmatic aspects of the concept of loyalty in English and Uzbek, their place in the language system, and their differences.каждого языка существует своя уникальная семантическая и прагматическая система, в которой отражаются мировоззрение народа, социальные ценности и культура. Верность (преданность) — это важный концепт, обозначающий приверженность человека к определённой идее, семье, дружбе или организации, готовность жертвовать своими интересами и сохранять постоянство. Каждый язык выражает данный концепт по-разному в зависимости от своих культурных и исторических особенностей. В данной статье анализируются семантические и прагматические аспекты концепта верности в английском и узбекском языках, а также его место и отличительные черты в языковых системах.Har bir tilning o‘ziga xos semantik va pragmatik tizimi mavjud bo‘lib, bu tizimda odamlarning dunyoqarashi, ijtimoiy qadriyatlar va madaniyat o‘z aksini topadi. Sadoqat — insonning biror g‘oya, oila, do‘stlik yoki tashkilotga nisbatan sodiqlik, o‘z manfaatlarini kechirish va doimiylikni anglatuvchi muhim bir kontseptdir. Har bir til o‘zining madaniy va tarixiy xususiyatlariga qarab, bu kontsepti turli shakllarda ifodalaydi. Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillarida sadoqat konseptining semantik va pragmatik jihatlari, ularning til tizimidagi o‘rni va farqlari tahlil qilinadi
PERIFRAZ GENERATSIYA QILISH ALGORITMLARI TAHLILI (O‘ZBEK, INGLIZ VA RUS TILLARI MISOLIDA)
This article presents a comparative analysis of paraphrase generation algorithms using Uzbek, English, and Russian languages as case studies. The paper focuses on seq2seq, Transformer-based (BERT, T5), and multilingual models (mBART, XLM-R). It evaluates how each language's morphological and syntactic structure impacts paraphrasing. The study highlights challenges specific to the agglutinative structure of the Uzbek language and offers transfer learning as a solution.В статье представлен сравнительный анализ алгоритмов генерации парафраз на примере узбекского, английского и русского языков. Рассматриваются методы на основе seq2seq, Transformer (BERT, T5), а также многоязычные модели (mBART, XLM-R). Проанализированы морфологические и синтаксические особенности каждого языка и их влияние на генерацию парафраз. Также предложены решения адаптации моделей под узбекский язык с помощью технологии transfer learning.Ushbu maqolada perifraz generatsiyasi algoritmlarining texnik va uslubiy asoslari o‘zbek, ingliz va rus tillari misolida taqqoslab tahlil qilinadi. Tadqiqotda seq2seq, Transformer (BERT, T5) hamda ko‘p tilli modellar (mBART, XLM-R) asosidagi yondashuvlar o‘rganildi. Har bir tilning sintaktik va morfologik xususiyatlari, ularning algoritmik moslashuvga ta’siri misollar orqali ko‘rsatildi. O‘zbek tilining agglutinativ tuzilmasi tufayli uni modelga moslashtirishdagi muammolar hamda transfer learning asosida yechimlar taklif qilindi
DAVLAT BOSHQARUVINING FUNKSIONAL ASOSLARI
This article is based on research on such areas as state administration and its functional structure, foundations, political institutions and their significance for the development of the country, the full expression of the interests of all classes and social groups by state power, the formation of a broad administrative apparatus regulating various spheres of life, and scientific and theoretical studies on the set of norms and rules regulating political relations between state organizations and people in the management systemВ статье рассматриваются такие направления исследований, как государственное управление и его функциональная структура, основы, политические институты и их значение для развития страны, полное выражение интересов всех классов и социальных групп органами государственной власти, формирование широкого административного аппарата. аппарат регулирования различных сфер жизни, роль государства в системе управления. Исследования по научно-теоретическим исследованиям основывались на комплексе норм и правил, регулирующих политические отношения между государственными организациями и людьми.Mazkur maqolada davlat boshqaruvi va uning funksional tuzilishi, asoslari, siyosiy institutlar hamda uning mamlakat taraqqiyoti uchun ahamiyati, davlat hokimiyatining barcha tabaqalar va ijtimoiy guruhlar manfaatlarini to‘la ifodalashi, hayotning turli sohalarini tartibga soluvchi keng boshqaruv apparatini shakllantirishi kabi tadqiqot yo‘nalishlari, boshqaruv tizimida davlatning tashkilotlar va insonlar o‘rtasidagi siyosiy munosabatlarni tartibga soluvchi me’yorlar va qoidalar majmui bilan ilmiy-nazariy tadqiqotlar borasidagi izlanishlar asoslandi
DISLEKSIYANI ERTA ANIQLASHNING PEDAGOGIK STRATEGIYALARI: XALQARO TAJRIBALAR TAHLILI
The article reviews the diverse methods of diagnosing dyslexia in different countries of the world. Attention is drawn to the significant differences in diagnostic criteria and procedures depending on the linguistic characteristics of the language, educational systems and cultural context. The lack of uniform international standards, the difficulties in adapting instruments for different languages and cultures, as well as the prospects for the use of interdisciplinary cooperation and technological innovations to improve the diagnosis of dyslexia on a global scale are discussed. The article emphasizes the need to take into account sociocultural factors and calls for international exchange of experience to improve the identification and support of individuals with dyslexia worldwide.В статье рассматриваются различные методы диагностики дислексии в разных странах мира. Обращается внимание на то, что диагностические критерии и процедуры существенно различаются в зависимости от лингвистических особенностей языка, образовательных систем и культурного контекста. Будут обсуждаться вопросы отсутствия единых международных стандартов, трудности адаптации инструментов для разных языков и культур, а также перспективы междисциплинарного сотрудничества и использования технологических инноваций для улучшения диагностики дислексии в глобальном масштабе. В статье подчеркивается необходимость учета социокультурных факторов и содержится призыв к международному обмену опытом для улучшения выявления и поддержки лиц с дислексией во всем миреMaqolada dunyoning turli mamlakatlarida disleksiya tashxisining xilma-xil usullari ko‘rib chiqiladi. Tilning lingvistik xususiyatlari, ta’lim tizimlari va madaniy kontekstga bog‘liq holda tashxis mezonlari va protseduralari sezilarli darajada farqlanishiga e’tibor qaratiladi. Yagona xalqaro standartlarning yo‘qligi, turli tillar va madaniyatlar uchun instrumentlarni moslashtirishdagi qiyinchiliklar, shuningdek, global miqyosda disleksiya tashxisini takomillashtirish uchun fanlararo hamkorlik va texnologik innovatsiyalarni qo‘llash istiqbollari muhokama qilinadi. Maqola sotsiomadaniy omillarni hisobga olish zarurligini ta’kidlaydi va butun dunyo bo‘ylab disleksiyasi bor shaxslarni aniqlash va qo‘llab-quvvatlashni yaxshilash uchun xalqaro tajriba almashinuviga chaqiradi