Publishing House of the National University of Uzbekistan
Not a member yet
5333 research outputs found
Sort by
TIBBIYOTDA SUN’IY INTELLEKT VA EXPLAINABLE AI. KASALLIKLARNI PROGNOZLASH VA KLINIK QAROR QABUL QILISHDAGI SAMARADORLIK
This article examines artificial intelligence (AI), particularly explainable artificial intelligence (XAI), and its application in disease prediction in medicine. It discusses the operating principles of classification models, explanation methods using SHAP and LIME, effectiveness in clinical decision-making, and practical limitations associated with XAI outcomes. The paper reviews AI systems based on electronic health records (EHR) and medical imaging, focusing on their accuracy, sensitivity, and the need for transparency, as well as methods for enhancing clinical reliability through visualization of model results.В данной статье рассматриваются искусственный интеллект (ИИ) и, в частности, объяснимый искусственный интеллект (Explainable AI, XAI), а также их применение в прогнозировании заболеваний в медицине. Освещаются принципы работы классификационных моделей, методы интерпретации с использованием SHAP и LIME, эффективность в клиническом принятии решений и практические ограничения, связанные с результатами XAI. В статье анализируются системы ИИ, работающие на основе электронных медицинских записей (EHR) и медицинских изображений, их точность, чувствительность и потребность в прозрачности, а также методы повышения клинической надёжности за счёт визуализации результатов моделей.Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) va ayniqsa tushuntiriladigan sun’iy intellekt (Explainable Ushbu maqola sun’iy intellekt (SI) va Explainable AI (XAI)ning tibbiyotdagi kasalliklarni prognoz qilishdagi qo‘llanilishi, klassifikatsiya modellarining ishlash tamoyillari, SHAP va LIME metodlari orqali tushuntirish, klinik qaror qabul qilishdagi samaradorlik va XAI natijalari bilan bog‘liq amaliy cheklovlarni yoritadi. Maqolada elektron sog‘liqni saqlash yozuvlari (EHR) va tibbiy tasvirlar asosida ishlovchi AI tizimlari, ularning aniqligi, sezgirligi va shaffoflikka bo‘lgan ehtiyoji, shuningdek, model natijalarini vizualizatsiya qilish orqali klinik ishonchlilikni oshirish usullari ko‘rib chiqilgan
DAVLAT XIZMATLARINI INSTITUTSIONAL SHAKLLANTIRISHNING OBЕKTIV SHART - SHAROITLARI
This article analyzes the objective conditions of institutional formation of public services, their essence as a social necessity and their place in the management system. It reveals the problems of departmental division and service provision formed in the early years of independence, the institutional aspects of the activities of the "Single Window" and State Service Centers (SSC). The article also provides a scientific, theoretical and practical justification of the existing problems in the provision of public services in rural and remote areas and ways to eliminate them through electronic and mobile servicesВ данной статье анализируются объективные условия институционального формирования государственных услуг, их сущность как социальной необходимости и место в системе управления. Раскрываются проблемы ведомственного деления и предоставления услуг, сформировавшиеся в первые годы независимости, институциональные аспекты деятельности «Единого окна» и Государственных сервисных центров (ГЦ). В статье также приводится научное, теоретическое и практическое обоснование существующих проблем в предоставлении государственных услуг в сельской и отдаленной местности и пути их устранения посредством электронных и мобильных услугMazkur maqolada davlat xizmatlarini institutsional shakllantirishning obyektiv shart-sharoitlari, ularning ijtimoiy zarurat sifatidagi mohiyati va boshqaruv tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. Unda mustaqillikning dastlabki yillarida shakllangan idoraviy bo‘linish va xizmatlar ko‘rsatishdagi muammolar, “Yagona darcha” hamda Davlat xizmat ko’rsatish markazlari (DXKM) faoliyatining institutsional jihatlari ochib beriladi. Shuningdek, maqolada qishloq va olis hududlarda davlat xizmatlarini ko‘rsatishdagi mavjud muammolar hamda elektron va mobil xizmatlar orqali ularni bartaraf etish yo‘llari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan asoslab beriladi
INGLIZ TILI DARSLARIDA O‘YIN ASOSIDAGI MEDIA TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH BOSQICHLARI
Games continue to become very important entertainment of lessons and sessions. More teachers are using games than ever beforeas they look for ways to socially interact with their audience and fun ways to conduct not only lessons but also seminars, trainings, conferences, etc.. This article discusses the role of gaming activities during learning English language. Furthermore, in this article will be considered main advantages and disadvantages of gaming activities in foreign language learning. And a list of the most popular online gaming activities will also be recorded. The main advantage of the article is that teachers of Osh State University pass a survey on the topicИгры продолжают становиться важным развлечением на уроках. Все больше учителей применяют игры чем когда-либо, поскольку они ищут способы социального взаимодействия с аудиторией и весёлые способы провести не только уроки, но и семинары, тренинги, конференции и др. В этой статье рассматривается роль игровой деятельности на занятиях для изучения английского языка. Будут рассматриваться основные плюсы и минусы игровой деятельности в изучении языка. А также будут записаны список самых популярных игр для изучения иностранного языка. Основным преимуществом статьи является то, что преподаватели Ошского Государственного Университета прошли опрос по темеO‘yin asosidagi faoliyatlar zamonaviy ta’lim amaliyotining tobora muhim tarkibiy qismiga aylanib bormoqda. Bugungi kunda o‘qituvchilar dars jarayonida o‘yinlardan ijtimoiy o‘zaro ta’sirni kuchaytirish va nafaqat darslarda, balki seminarlar, treninglar va konferensiyalarda ham qiziqarli ta’lim muhitini yaratish maqsadida keng foydalanmoqdalar. Ushbu maqolada ingliz tilini o‘qitish jarayonida o‘yin asosidagi faoliyatlarning o‘rni yoritiladi. Shuningdek, chet tilini o‘rganishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanishning asosiy afzalliklari va kamchiliklari tahlil qilinadi. Maqolada, bundan tashqari, eng ommabop onlayn o‘yin asosidagi ta’lim faoliyatlari sharhi keltiriladi. Tadqiqotning muhim jihati shundaki, unda O‘sh davlat universiteti o‘qituvchilari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari asosida empirik ma’lumotlar taqdim etiladi
YOZMA NUTQNI RIVOJLANTIRISHDA QO‘LLANILADIGAN ASOSIY DIDAKTIK YONDASHUVLAR: KOMMUNIKATIV, FAOLIYATGA YO‘NALTIRILGAN VA INTEGRATIV ISTIQBOLLAR
Writing serves both as a means of communication and a tool for cognitive development. Modern pedagogy increasingly relies on learner-centered didactic approaches that reflect the social, cognitive, and functional nature of language use. This theoretical study examines three primary didactic approaches: communicative, activity-oriented, and integrative through a systematic review of contemporary pedagogical literature. The key principles of each approach, highlights their pedagogical implications, and their contribution to effective writing instruction. Results indicate that while all three approaches enhance written speech, the integrative approach provides the most comprehensive framework by linking writing with other language skills and cognitive activities. The study concludes with recommendations for combining these approaches to optimize the development of written speech in educational settingsПисьменная речь служит как средством коммуникации, так и инструментом когнитивного развития. Современная педагогика все чаще опирается на дидактические подходы, которые отражают социальную, когнитивную и функциональную природу использования языка. В данном теоретическом исследовании основанная на современной литературе рассматриваются три основных дидактических подхода: коммуникативный, ориентированный на деятельность и интегративный. Результаты показывают, что, хотя все три подхода улучшают письменную речь, интегративный подход обеспечивает наиболее всеобъемлющую основу, связывая письмо с другими языковыми навыками и когнитивными видами деятельности. Исследование завершается рекомендациями по сочетанию этих подходов для оптимизации развития письменной речи в образовательных учрежденияхYozma nutq muloqotda kognitiv rivojlanish vositasi bo‘lib xizmat qiladi. Zamonaviy pedagogika tobora ko‘proq tildan foydalanishning ijtimoiy, kognitiv va funksional xususiyatini aks ettiruvchi o‘quvchiga yo‘naltirilgan didaktik yondashuvlarga tayanadi. Ushbu nazariy tadqiqot adabiyotlardan foydalangan holda uchta asosiy didaktik yondashuvni ko‘rib chiqadi: kommunikativ, faoliyatga yo‘naltirilgan va integrativ. Har bir yondashuvning asosiy tamoyillari ularning pedagogik ta’sirini va samarali yozishni o‘qitishga qo‘shgan hissasini ta’kidlaydi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, har uchala yondashuv yozma nutqni kuchaytirsa-da, integrativ yondashuv yozishni boshqa til ko‘nikmalari va kognitiv faoliyat bilan bog‘lash orqali eng keng qamrovli asosni ta’minlaydi. Tadqiqot ta’lim muassasalarida yozma nutqni rivojlantirishni optimallashtirish uchun ushbu yondashuvlarnibirlashtirish bo‘yicha tavsiyalar bilan yakunlanad
INGLIZ TILINI O‘QITISHNING PEDAGOGIK YONDASHUVLARI: INGLIZ TILINI O‘RGANISHNING AHAMIYATI
Currently, learning English has been common for everyone particularly in modern education. Therefore, this article is devoted to study of pedagogical approaches and methods to teaching English and showing the importance of English learning in today’s globalized world. As almost all domains demands knowing English owing to the fact that the person who knows foreign language can easily reach their goal.В настоящее время изучение английского языка стало популярным среди всех, особенно в системе современного образования. Поэтому данная статья посвящена изучению педагогических подходов к преподаванию английского языка и значению его изучения в наши дни. Так как почти во всех сферах требуется знание английского языка, человек, владеющий иностранным языком, может легко достичь своей целиHozirgi kunda ingliz tilini o‘rganish zamonaviy ta’limda deyarli barcha uchun ommaga aylandi.Shu sababli ,bu maqola inliz tilining metodlari va pedagogik yondashuvlari va va ingliz tilining metodlari va pedagogik yondashuvlari va ingliz tilining hozirgi kundagi muhimliligiga bag‘ishlanga
G‘ARBIY YEVROPA OLIMLARINING XX ASR BOSHLARIDA ARXIVSHUNOSLIK SOHASIDA OLIB BORGAN TADQIQOTLARI
The article is devoted to the issues of historiography of the history of foreign archives. In particular, based on the works ofRussian authors, information is provided on the scientific research of Western European scientists at the beginning of the 20thcentury. From a historiographic point of view, information is provided on scientific works created by archivists, topics studied,and on the analysis of researched problems in archival science.Статья посвящена вопросам историографии истории зарубежных архивов. В частности, на основе работ российскихавторов, приведены сведения о научных исследованиях ученых Западной Европы в начале ХХ века. С точки зренияисториографии дана информация о созданных архивистами научных трудах, изученных темах, об анализеисследованных проблем в архивоведении.Maqola xorijiy arxivlar tarixi tarixshunosligi masalalariga bag‘ishlangan. Xususan, rossiyalik olimlar tadqiqotlari asosida,G‘arbiy Yevropa olimlari tomonidan XX asr boshlarida amalga oshirilgan ilmiy tadqiqotlar xususida ma’lumotlar keltirilgan.Arxivshunoslar yaratgan ilmiy asarlar, o‘rgangan masalalar, arxivshunoslik sohasida tahlil qilgan muammolar xususidagi axborottarixshunoslik nuqtai nazaridan keltirilgan
TEXNIKА IXTISОSLIGIDА SUN’IY INTELLEKT АSОSLАRI VА MА’LUMОTLАR TАHLILINI О‘QITISHNING USLUBIY JIHАTLАRI
This аrtiсle exаmines the methоdоlоgiсаl аspeсts оf teасhing аrtifiсiаl intelligenсe fundаmentаls аnd dаtа prосessing in teсhniсаlspeсiаlizаtiоns. In the соntext оf digitаl trаnsfоrmаtiоn in higher eduсаtiоn, speсiаl аttentiоn is pаid tо the асtivity-bаsed leаrningаpprоасh аimed аt develоping students’ prасtiсаl аnd prоfessiоnаl соmpetenсies. The study аnаlyzes the rоle оf prоblem-bаsedleсtures, prасtiсаl аnd lаbоrаtоry сlаsses, prоjeсt-bаsed аnd саse-study leаrning, аs well аs reseаrсh-оriented асtivities. Pаrtiсulаremphаsis is plасed оn соmpetenсy-bаsed аssessment аs а meаns оf fоstering аlgоrithmiс thinking, аnаlytiсаl skills, аnd the аbilitytо sоlve reаl-wоrld teсhniсаl prоblems. The findings demоnstrаte thаt integrаting mоdern pedаgоgiсаl strаtegies аnd digitаl tооlsenhаnсes the effeсtiveness оf teасhing аrtifiсiаl intelligenсe аnd dаtа аnаlysis, соntributing tо the trаining оf соmpetitive аndindustry-reаdy teсhniсаl speсiаlists.В статье рассматриваются методические аспекты преподавания основ искусственного интеллекта и обработки данных втехнических специальностях. В условиях цифровизации образования особое внимание уделяется деятельностно-ориентированному подходу, направленному на формирование у студентов практических и профессиональныхкомпетенций. Проанализированы возможности проблемных лекций, практических и лабораторных занятий, проектногои саse-study обучения, а также исследовательской деятельности. Отмечается роль компетентностно-ориентированнойоценки в развитии алгоритмического мышления, аналитических навыков и способности решать профессиональныезадачи. Результаты исследования показывают, что интеграция современных педагогических технологий и цифровыхинструментов повышает эффективность обучения искусственному интеллекту и анализу данных, а также способствуетподготовке конкурентоспособных специалистов для технических отраслей.Ushbu mаqоlаdа texnikа ixtisоsliklаridа sun’iy intellekt аsоslаri vа mа’lumоtlаrni qаytа ishlаsh fаnlаrini о‘qitishning uslubiyjihаtlаri yоritilgаn. Tаdqiqоtdа zаmоnаviy оliy tа’lim shаrоitidа sun’iy intellekt texnоlоgiyаlаrini о‘qitishdа fаоliyаtgа аsоslаngаnyоndаshuvning didаktik imkоniyаtlаri tаhlil qilinаdi. Mаqоlаdа muаmmоli mа’ruzа, аmаliy vа lаbоrаtоriyа mаshg‘ulоtlаri, lоyihаvа саse-study аsоsidаgi tа’lim, shuningdek, tаdqiqоtgа yо‘nаltirilgаn fаоliyаtning о‘rni осhib berilgаn. Kоmpetensiyаgа аsоslаngаnbаhоlаsh mexаnizmlаri оrqаli tаlаbаlаrdа аlgоritmik tаfаkkur, аnаlitik fikrlаsh vа kаsbiy muаmmоlаrni hаl qilish kо‘nikmаlаrinishаkllаntirish mаsаlаlаrigа аlоhidа e’tibоr qаrаtilgаn. Tаdqiqоt nаtijаlаri sun’iy intellekt vа mа’lumоtlаr tаhlilini о‘qitishsаmаrаdоrligini оshirish hаmdа rаqоbаtbаrdоsh texnik mutаxаssislаr tаyyоrlаshgа xizmаt qilаdi
YOSHLAR DUNYOQARASHI SHAKLLANISHIGA MEDIA VA TARMOQLARNING TA’SIRI
This article provides a comprehensive analysis of the impact of media and social networks on shaping youth worldview in the era of globalization and digitalization. It examines theoretical perspectives from Eastern and Western scholars, cognitive and psychological mechanisms of media influence, and the transformative role of visual imagery, digital narratives, and social media algorithms. The study analyzes both positive and negative effects of media on youth identity, moral values, cultural orientation, and social behavior. Special attention is given to issues of misinformation, digital dependence, value erosion, and the challenges facing national identity in the global information space. The article concludes with scientifically grounded recommendations aimed at strengthening youth worldview and critical thinking in the contemporary media environmentВ статье проводится углублённый анализ влияния медиа и социальных сетей на формирование мировоззрения молодёжи в условиях глобализatsiи и цифровизatsiи общества. Рассматриваются теоретические подходы восточных и западных исследователей, особенности восприятия информatsiи молодым поколением, роль визуалных образов, алгоритмов соцсетей, цифровой социальной среды и медиа нарративов в изменении ценностных ориентatsiй и поведения. Особое внимание уделено психологическим и культурным аспектам воздействия медии, проблемам фейковой информatsiи, цифровой зависимости, трансформatsiи идентичности и рискам для духовного развития личности. Представлены выводы и рекомендatsiи по формированию устойчивых мировоззренческих ориентatsiй у молодёжи в условиях информatsiонного давления.Ushbu maqolada media va ijtimoiy tarmoqlarning yoshlar dunyoqarashi, axloqiy qarashlari, ijtimoiy faolligi va qadriyatlariga ko‘rsatayotgan ta’siri ilmiy-nazariy asosda tahlil qilingan. Media kontentining psixologik, ma’naviy va ijtimoiy mexanizmlari, xususan vizual obrazlar, ijtimoiy fikr, narrativlar, algoritmik ta’sir va ma’lumotlar oqimining yoshlar ongiga ko‘rsatadigan bevosita va bilvosita ta’sirlari o‘rganilgan. Shuningdek, raqamli psixologiya, globallashuv, ommaviy madaniyat va axborot xavfsizligi omillari asosida yoshlar dunyoqarashining shakllanish jarayoni chuqur yoritilgan
TALABALARGA INGLIZ TILINI O‘QITISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
The article examines the pedagogical and psychological characteristics of teaching English to university students. It analyzesstudents’ age-related and individual psychological features, motivation, cognitive processes, and the importance of modernteaching approaches. Special attention is paid to communicative and learner-centered approaches in foreign language education.В статье рассматриваются педагогические и психологические особенности обучения английскому языку студентоввысших учебных заведений. Анализируются возрастные и индивидуально-психологические особенности обучающихся,их мотивация, когнитивные процессы, а также значение современных педагогических технологий. Особое вниманиеуделяется коммуникативному и личностно-ориентированному подходам в обучении иностранным языкам.Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida talabalarga ingliz tilini o‘qitish jarayonining pedagogik va psixologik xususiyatlarichuqur tahlil qilinadi. Ingliz tilini o‘rganishda talabalarning yoshga oid, individual va ijtimoiy-psixologik xususiyatlari, motivatsiyadarajasi, kognitiv jarayonlari hamda zamonaviy pedagogik yondashuvlarning ahamiyati yoritib beriladi. Tadqiqot davomidakommunikativ yondashuv, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim va interaktiv metodlarning ta’lim samaradorligiga ta’siri ilmiy manbalarasosida asoslab berilgan
MARINA TSVETAEVA OCHERKLARIDAGI OT KONSTRUKSIYALARINING KOMMUNIKATIV-SINTAKSIS XUSUSIYATLARI
This article analyzes the communicative-pragmatic features of the constructions of noun in Marina Tsvetaeva’s artistic essays. Reprised, anticipated, and reprised-anticipated types of constructions were identified. Additionally, considering the semantic relationships between the segment and the base part, coreferential/cosignificative, predicate/non-predicate, postcedent/antecedent types of substitution were identified.В данной статье проведен анализ коммуникативно-прагматических особенностей конструкций именительной темы на материале художественных очерков М. Цветаевой. Были выявлены репризные, антиципированные и репризно-антиципированные типы конструкций, а также учитывая семантические отношения между сегментом и базовой частью были выявлены корреферентное/ косигнификативное; предикатное/непредикатное, постцедентное/антецедентное виды замещенияUshbu maqolada M. Tsvetaeva badiiy ocherklari asosida ot mavzusining kommunikativ-pragmatik xususiyatlari tahlil qilingan. repriz, antitsipatsiya va repriz-antitsipatsiya kabi konstruktsiya turlari aniqlangan. Shuningdek, segment va asosiy qism o‘rtasidagi semantik munosabatlardan kelib chiqib, korreferent/kosignifikativ; predikativ/nepredikativ, posttsedent/antetsedent turdagi o‘rin almashtirishlar aniqlanga