Teologia Praktyczna

Biela, Bogdan

Polish

Katecheza na dzisiejszą godzinę

Gnutek, Wawrzyniec

L I S T  Z R Z Y M U
fis, W. Gnutek.
SPOWIEDNICY I „CASUS MORALIS“ W RZYMIE.
Z duszpasterstwem łączy się bardzo ściśle konfe­
sjonał, gdzie kapłan jest nie tylko sędzią w imieniu Boga 
rozwiązującym od ciężaru win ale lekarzem i pasterzem, 
który wskazuje drogę, podaje środki przyrodzone i nad­
przyrodzone do poprawy, zachęca i pomaga do prowa­
dzenia lepszego życia.
Gdzie duszpasterz jest zarazem dobrym spowiedni­
kiem, to zwyczajnie stan religijny i moralny parafii znacz­
nie się podnosi. Z tej też przyczyny w diecezji rzym­
skiej położono wielki nacisk na wykształcenie i wyrobie­
nie spowiedników zarówno w praktycznym duszpaster­
stwie parafialnym pracujących jak i spowiedników 
w klasztorach, zgromadzeniach, kolegiach. Bardzo ostroż­
nym jest Wikariat Miasta w udzielaniu władzy spowia­
dania. Wśród tak wielkiej liczby duchowieństwa świec­
kiego i zakonnego przebywającego stale w Rzymie sto­
sunkowo nie wielką jest ilość spowiedników. Nawet 
księża pracujący przy parafiach w samym mieście nie 
wszyscy otrzymują jurysdykcję do słuchania spowiedzi. 
Przed trzydziestym rokiem życia mogą księża otrzymać 
jurysdykcję tylko do słuchania spowiedzi mężczyzn. Zda­
rzają się oczywiście wyjątki — zwłaszcza na peryferiach 
miasta, gdzie nie ma wielu księży a wypadnie spowiedź 
wielkanocna lub rekolekcyjna czy przed większą uroczy­
stością, że i księża młodsi otrzymują ogólną jurysdykcję 
ale tylko ad hoc.
Trochę dziwną wydaje się ta ostrożność nam przy­
wykłym do innej praktyki w kraju, gdzieby czasem nie 
miał naprawdę kto spowiadać, gdyby młodsi księża nie 
otrzymali ogólnej jurysdykcji. Tutaj jest ona więcej 
zrozumiałą ze względu na większe niebezpieczeństwo 
i brak doświadczenia w wieku młodszym: zresztą jest
143
zawsze dostateczna ilość starszych kapłanów. Ludzie do 
tego od dawna w całych Włoszech przywykli, bo prawie 
w całym kraju młodsi księża przed rokiem trzydziestym 
otrzymują jurysdykcję ograniczoną do słuchania spo­
wiedzi tylko mężczyzn i nikogo to nie dziwi.
By otrzymać jurysdykcję ogólną do spowiadania na 
terytorium całej rzymskiej diecezji musi kandydat na 
spowiednika złożyć osobny egzamin przed komisją w Wi- 
kariacie Miasta, chociażby posiadał aprobatę w swojej 
diecezji. Dla ułatwienia takiego egzaminu są już nawet 
gotowe podręczniki ułożone na wzór katechizmowych py­
tań i odpowiedzi (np. Dantes Munerati, Promptuarium pro 
ordinandis et confessariis examinandis — Romae 1938 ed. 
5). Spowiednicy w zgromadzeniach, zakonach, kolegiach itp. 
otrzymują zwykle bez egzaminu osobnego jurysdykcję na 
przeciąg jednego roku ale tylko dla ściśle określonych, 
„domowych“ penitentów. Mają natomiast moralny obo­
wiązek brać udział razem ze wszystkimi spowiednikami 
w Mieście w tak zwanym „kazusie moralnym“ urządzanym 
corocznie staraniem księży należących do Związku św. 
Pawła Apostoła pod protektoratem Kardynała Wikariusza 
Generalnego Rzymu.
Może nie bez korzyści będzie przedstawić konfratrom 
polskim szczegółowy opis, jak się taki casus  mora l i s  
odbywa, bo i u nas w kraju w miejscowościach gdzie wię­
cej księży przebywa a nawet od czasu do czasu w deka­
natach z wielkim pożytkiem dałoby się to przy dobrej woli 
przeprowadzić choć przy tak licznych w obecnych cza­
sach zajęciach duszpasterskich.
Takich zebrań, na których roztrząsa się casus mo­
ralis odbywa się zwykle dwanaście w ciągu roku Szkol­
nego od listopada do czerwca włącznie poza miesiącami 
wakacyjnymi w lecie.
Z początkiem roku szkolnego na wyższych uczelniach 
rozsyła Wikariat do wszystkich spowiedników zawiado­
mienie z podaniem terminów zebrań na cały rok z uwagą 
sankcyjną: „Della frequenza alle dette adunanze si terra 
conte nela concessione o rinnovazione delle facolta di 
confessione“. Skutek takiej uwagi o branie w rachubę 
przy udzielaniu względnie przedłużaniu jurysdykcji jest 
rzeczywiście znaczny! Miejscem gdzie tego rodzaju ca­
sus mora l i s  się odbywa, zwykle w godzinach popołud­
niowych, jest kościół św. Apolinarego, obszerny i za­
ciszny. Sanctissimum jest w osobnej przylegającej do ko­
ścioła kaplicy. Przed rozpoczęciem wszyscy wpisują swe
144
nazwiska na umieszczonej w tym celu liście w obecności 
jednego z księży pracujących w Wikariacie. Księża spo­
wiednicy — a przychodzi ich około dwustu — zajmują 
miejsce w stallach i na kościele według upodobania. Prze­
wodniczy zwykle zastępca Kardynała Wikariusza lub 
któryś z księży profesorów moralnej rzymskiego semina­
rium. O oznaczonej godzinie rozpoczyna się posiedzenie 
krótką wspólną modlitwą.
Po modlitwie jeden z alumnów seminarium rzymskiego, 
słuchacz ostatniego roku teologii odczytuje głośno casus, 
który kończy się trzema kwestiami przedłożonymi do 
roztrząsania, związanymi z treścią wypadku opowiedzia­
nego. (Wszyscy uczestnicy otrzymują z początkiem roku 
wydrukowane kazusy, jakie będą w ciągu zebrań rozpa­
trywane).
Po przeczytaniu kazusu kleryk z gotowego, opraco­
wanego pod kierunkiem swego profesora moralnej refe­
ratu odczytuje najpierw szczegółowe ogólne teoretyczne 
wiadomości z treścią wypadku związane, a w końcu sam 
podaje rozwiązanie kazusu. Jest to bardzo praktycznie 
pomyślane, bo alumn uczący się jeszcze sam się ćwiczy 
i łatwiej opracuje wszechstronnie daną kwestię, a słucha­
cze w łatwy sposób przypominają sobie i powtarzają wia­
domości z teologii moralnej.
Część teoretyczna, zależnie od uzdolnienia prelegenta 
i wygłoszenia, bywa mniej lub więcej miłą, lub nużącą. 
Opracowania zbyt naukowe i teoretyczne, najeżone cy­
tatami, zdaniami powag i rozróżnieniami subtelnymi by­
wają przez tych, którzy nie pracują już naukowo, z życz- 
liwie-pobłażliwym uśmiechem na twarzy przyjmowane. 
Więcej już zainteresowania okazują wszyscy przy roz­
wiązywaniu samego wypadku. Rozwiązanie jest zwykle 
dobre ale zanadto szkolne i jednostronne.
Następuje dyskusja, do której przewodniczący za­
prasza kolejno paru z obecnych profesorów moralnej na 
rzymskich uczelniach i starszych spowiedników. Tu już 
wszyscy chciwie łowią każde słowo wytrawnych profe­
sorów czy praktyków długoletnich. Uzupełnia ta dy­
skusja wygłoszone poprzednio teoretyczne zasady a po­
tem szczegółowo i bardzo wyczerpująco praktyczne roz­
wiązanie przedstawionego wypadku. Uwagi są więcej 
życiowe, zwłaszcza tych, którzy sami dużo spowiadają. 
Zwyczajnie dyskusja toczy się w języku włoskim. Choć 
rzeczowa i na bardzo wysokim poziomie, nie nuży ona 
wcale, bo sposób wypowiadania spostrzeżeń i uzupełnień
145
przez recenzentów jest swobodny zupełnie. Stąd wszyscy 
bez wyjątku uczestnicy chętnie i z zaciekawieniem się jej 
przysłuchują. Całe zebranie trwa w całości godzinę łub 
nie wiele dłużej, bo i prelegent, i recenzenci i przewodni­
czący starają się przestrzegać określonego czasu.
Kiedy uczestnicy opuszczają kościół św. Apolinarego 
po zebraniu, z wyrazu twarzy i wzajemnych uwag po dro­
dze udzielanych sobie — prócz recenzentów wywołanych 
obecni nie zabierają głosu — wywnioskować można, że 
wszyscy są bardzo zadowoleni, i nie żałują ani drogi ani 
poświęconego czasu na ca sus  m o r a l i s  i że z wielką 
chęcią nadal uczęszczać będą nie myśląc już o zamiesz­
czonej uwadze w pierwszym zawiadomieniu „della fre- 
quenza ...si terrà conto“. Przypomnieli sobie bowiem 
wiele wiadomości z teologii moralnej i to może lepiej, niż 
gdyby sami podręcznik studiowali, zaciekawieni sami my­
śleli nad rozwiązaniem czy uzupełnieniem, a w końcu 
po tak szczegółowej i wyczerpującej dyskusji wychodzą 
upewnieni w zasadach i ożywieni chęcią sumiennego speł­
niania obowiązku spowiednika.
Możeby się i u nas udały takie „kazusy moralne“, jeśli 
ich nie wprowadzono jeszcze w miejscowościach gdzie 
przebywa więcej księży a nawet po dekanatach, choć już 
nie tak często; z tym, że treść byłaby wcześniej podana: 
kazusy życiowe, ciekawie i dobrze ujęte, i by jeden 
z księży opracowywał całość i rozwiązanie; wtedy po do­
kładnym przypomnieniu teoretycznym wiadomości ła­
twiej rozwiążą się języki. Korzyść byłaby niewątpliwie 
duża, bo i powtórzenie zapomnianych wiadomości, — na 
co niejeden czasu nie znajdzie lub ochoty mu zabrak­
nie —; nadto przyczyniłoby się ono do ujednostajnienia 
postępowania spowiedników w pewnych przynajmniej 
ważnych wypadkach.
Na zakończenie przytoczę dla zorientowania się je­
den z omówionych już wypadków oraz tytuły wszystkich 
w tym roku szkolnym przedłożonych do rozstrzygnięcia 
z wydanego w tym celu drukiem w Rzymie br. zeszytu.
De Actibus humanis et de conscientia.
I. De ignorantia. Marium, qui confessionem post mul­
tos annos instituens Ievia dumtaxat peccata manifestât, 
confessarius prudenter de praecipuarum virtutum exerci- 
tio interrogat atque, inter alia, ex eodem percontatur num 
castitatis virtutem umquam violaverit. Cui ille respondet, 
se saepe cogitationibus et desideriis pravis induisisse 
atque carnalem quoque relationem cum dissolutis feminis
146
non semel habuisse; at sibi persuasum esse haec venialem 
culpam non excedere.
Confessarius tantam legum naturalium ignorantiam 
valde miratur, at, timens ne secus Marius a confessione 
minus dispositus discedat, rei gravitatem sub obscuris et 
perplexis verbis manifestat, nec curat a poenitente propo- 
situm exquirere huiusmodi peccata in posterum vitandi.
Quaritur:
1. Quid sit et quomodo dividatur ignorantia.
2. An admitti possit ignorantia circa legem naturalem.
3. Quid ad casum.
II. De passionibus...
1. Quid sint passiones et quomodo dividantur.
2. Quaenam sit passionum in voluntarium efficacia.
III. De ideis obsidentibus...
1. Quaenam sit idearum obsidentium natura et qui~ 
nam earum influxus in actuum imputabilitatem.
2. Quaenam sit cum his qui huiusmodi morbo labo­
rant methodus adhibenda.
IV. De metu...
1. Quid sit metus et quomodo dividatur.
2. Quaenam sit eius efficacia in voluntarium.
V. De effectus imputabilitate...
1. Quid sit effectus et quomodo dividatur.
2. An umquam liceat effectum malum permittere.
VI. De fine agentis...
1. Quid ex parte finis requiratur ut opus sit ho- 
nestum.
2. Quomodo, ad meritum, opera in Deum referre 
oporteat.
VII. De conscientia dubia...
1. Quaenam certitudo requiratur ad licite agendum.
2. Quäle sit peccatum agere cum conscientia dubia.
VIII. De conscientia perplexa...
1. Quid sit conscientia perplexa.
2. Quomodo casus perplexi solvendi sint.
IX. De dubiis facti...
1. An, cum agitur de dubiis facti, usus probabilismi 
fieri possit.
2. Quibusnam principiis eadem dubia solvenda s in t
147
X. De conscientia negative dubia...
1. Quid sit conscientia negative dubia.
2. Quomodo certitudo practica acquiri possit.
XL De conscientia laxa...
1. Quid sit conscientia laxa, et quibusnam dignosca- 
tur signis,
2. Quale sit iudicium ferendum de eo qui tali cons- 
cientiae vitio lab or at.
XII. De conscientia scrupulosa...
1. Quaenam sint scrupuli natura, signa, causa.
2. Quibusnam principiis et quanam methodo confes- 
sarius cum his qui scrupulis laborant uti debeat.
Z tego ogólnego zestawienia widać, że same kazusy 
są układane z pewną myślą i tworzą całość powtarzanej 
partii z teologii moralnej. W ten sposób kolejno przecho­
dzi się co pewien czas cały materiał teologii moralnej.
św. Penitencjaria Apostolska wydala zbiór odpustów 
i łask udzielonych przez Stolicę Apostolską do końca 
1937 r. p. t.: ,JPreces et pia opera in favorem omnium 
christifidelium vel quorundam coetuum indulgentiis di tał a 
et opportune recognita". Jest to pobudka dla nas, abyś­
my także naszym obchodom odpustowym poświęcili nieco 
uwagi. Odpusty są u nas bardzo popularne. Obchodzimy 
je z wielką okazałością przy udziale tłumu wiernych. O d­
pusty jednak nie spadają z nieba; udziela ich władza ko­
ścielna. Wobec tego warto zastanowić się nad tym: czy  
wszystkie odpusty nasze parafialne są ważne? czy posia­
damy dokument udzielający kościołowi naszemu od­
pustu? czy jest tam podany terminus ad quem? Czy  
wierni znają warunki uzyskania odpustu? W arto te spra­
w y wyświetlić sobie i wiernym, a w razie wątpliwości 
zwrócić się do W ładzy Duchownej — jeszcze przed od­
prawieniem następnego odpustu.
Mamy zapewne u> swym kościele a lta re  p r iv i l é ­
g iâ t um. Od czasu nowego kodeksu udziela się tego przy­
wileju in perpetuum. Czy jednak postaraliśmy się swego 
czasu o ten przywilej? Czy posiadamy odnośny doku­
ment? Sumiennością w tym względzie zasłużymy sobie 
na wdzięczność dusz czyścowych. z. b.
148


Spowiednicy i „casus moralis” w Rzymie

Baniak, Józef

Świadomość religijna dzisiejszych gimnazjalistów polskich. Studium socjologiczne na przykładzie Kalisza i okolic

Duszpasterstwo społeczne Kościoła w świetle II Polskiego Synodu Plenarnego

Celary, Ireneusz

Katecheza rodzinna

Pyc, Marek

Teologia Praktyczna 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza • Wydział Teologiczny 
Tom 9, 2008
MAREK PYC
Czy rzeczywiście encyklika Spe salvi 
przekreśla nadzieję na uniwersalne zbawienie? 
Krytyczne uwagi odnośnie do jej polskiego tłumaczenia
„W nadziei już jesteśmy zbawieni” (Rz 8, 24). Te właśnie słowa z Listu św. 
Pawła do Rzymian obrał Benedykt XVI za motto encykliki o chrześcijańskiej 
nadziei Spe salvi (SS 1). Trafiły one jednak na trudny grunt w polskim wydaniu 
watykańskiego „L’Osservatore Romano”1. Już pierwsze zdanie komentarza 
wprowadzającego w lekturę papieskiego dokumentu wprawia w zdumienie. Czy­
tamy tam: Wiara, nadzieja i miłość to cnoty, które Kościół nazywa teologalnymi 
bądź teologicznymi, choć nie mają one większego związku z  teologią2. Trudno 
zrozumieć, co anonimowy autor tego tekstu miał na myśli i jakim sposobem tak 
niefortunnie sformułowana teza znalazła się na łamach tej rangi periodyku.
Znacznie większe wątpliwości rodzą się jednak w trakcie lektury polskiego 
tłumaczenia encykliki. Trzecia jej część, zatytułowana: Sąd Ostateczny jako  
miejsce uczenia się nadziei i wprawiania się w niej, poświęcona jest w znacznej 
mierze refleksji na temat piekła, nieba i czyśćca (SS 45-48). Znajdujemy tam 
fragment mówiący o fundamentalnej decyzji człowieka, która w ciągu całego 
życia nabiera kształtu i w ostateczności może mieć różnoraki charakter. W  pol­
skim wydaniu „L’Osservatore Romano” czytamy:
„Są ludzie, którzy całkowicie zniszczyli w sobie pragnienie prawdy i goto­
wość do kochania. Ludzie, w których wszystko stało się kłamstwem; lu­
dzie, którzy żyli w nienawiści i podeptali w sobie miłość. Jest to straszna 
perspektywa, ale w niektórych postaciach naszej historii można odnaleźć w
1 Por. „L’Osservatore Romano”. Wydanie polskie. R. 29: 2008 nr 1 s. 3-24.
2 Tamże, s. 3.
199
sposób przerażający postawy tego rodzaju. Takich ludzi już nie można ule­
czyć, a zniszczenie dobra jest nieodwołalne: to jest to, na co wskazuje słowo 
piekło” (SS 45)3.
Odnoszący się do piekła fragment encykliki dotyka kluczowej w teologii 
prawdy o zbawieniu. Wskutek niezbyt precyzyjnego polskiego tłumaczenia po­
jawił się jednak problem. Wybitny polski ekumenista, Wacław Hryniewicz, pu­
blikując w grudniu 2007 r. w „Gazecie Wyborczej” artykuł pt. Nadzieja czy 
strach?, zacytował przytoczony wyżej tekst. Sformułował przy tym zarzut:
„Jak większość Kościołów, również mój, rzymskokatolicki, dystansuje się od 
nadziei powszechnego zbawienia. Benedykt XVI wyraźnie nawiązuje w swojej 
encyklice »W nadziei zbawieni« do Katechizmu Kościoła Katolickiego, do tra­
dycyjnej nauki o istnieniu piekła i jego wieczności”.
Pomijając już fakt, czy „Gazeta W yborcza” jest odpowiednim forum dla tak 
poważnej i złożonej teologicznej dysputy, wypada postawić w tym miejscu pyta­
nie: Czy rzeczywiście encyklika Spe salvi przekreśla nadzieję na uniwersalne 
zbawienie? Pytanie to okazuje się tym bardziej zasadne, gdy weźmie się pod 
uwagę orientację teologiczną i wieloletni dorobek naukowy Josepha Ratzingera, 
profesora uniwersyteckiego, a następnie prefekta Kongregacji Nauki Wiary. 
Warto w tym miejscu nadmienić, że zagadnieniom eschatologicznym poświęcił 
on wiele uwagi, a jedną z najbardziej znaczących w jego dorobku pozycji jest, 
opublikowana w 9-tomowej serii Kleine Katholische Dogmatik, książka pt. 
Eschatologie. Tod und ewiges Leben, Regensburg 1978 (tłum. polskie: „Escha­
tologia -  śmierć i życie w ieczne”, Poznań 1984).
Wracając do zacytowanego wyżej fragmentu polskiego tłumaczenia encykli­
ki należy zauważyć, że użycie w nim trybu oznajmującego („są ludzie ”) jest w 
istocie równoznaczne ze stwierdzeniem faktu istnienia ludzi, którzy już zostali 
potępieni. Są to ci, którzy „całkowicie zniszczyli w sobie pragnienie prawdy i 
gotowość do kochania”, „w których wszystko stało się kłamstwem”, „którzy żyli 
w nienawiści i podeptali w sobie miłość” i których „już nie można uleczyć, a 
zniszczenie dobra jest nieodwołalne”. Jest tu mowa o ludziach definitywnie i 
nieodwołalnie zatraconych już w piekle. Sformułowanie takiego poglądu nie 
współgra jednak z wielowiekowym nauczaniem Kościoła. Teza o zaludnionym 
już piekle podważa żywioną od wieków -  choć często przy bardzo burzliwych 
kontrowersjach -  i obecną w modlitwie Kościoła nadzieję na uniwersalne zba­
3 Tamże, s. 22. Identyczna wersja tego tekstu dostępna jest na watykańskiej stronie interne­
towej (www.vatican.va). Na stronie tej znajdują się także tłumaczenia encykliki na inne języki 
cytowane w naszym opracowaniu.
200
wienie. Stwierdzenie faktu istnienia potępionych stanowi niezwykle śmiałą próbę 
ogarnięcia ludzką wiedzą nie objawionych nam, a tym samym niedostępnych 
naszemu poznaniu Bożych tajemnic. Nikt i nic nie uprawnia nas do wyrokowania
o sprawach, które, jak się wyraził Jan Paweł II, pozostają niezgłębioną tajemnicą 
pom iędzy świętością Boga a ludzkim sumieniem4. Pojawiająca się w polskim 
tłumaczeniu teza wydaje się być całkowicie obca zarówno papieskiemu naucza­
niu, jak i wcześniejszej teologicznej twórczości J. Ratzingera.
W  próbie odpowiedzi na nurtujące nas pytanie konieczna jest konfrontacja 
polskiego przekładu encykliki z jej łacińską oryginalną wersją, opublikowaną w 
oficjalnym periodyku Stolicy Apostolskiej „Acta Apostolicae Sedis”5. Zanim 
jednak odwołamy się do tekstu łacińskiego Spe salvi, warto sięgnąć do tłumaczeń 
encykliki na języki nowożytne, dając pierwszeństwo przekładowi na język nie­
miecki, który, jak można przypuszczać, będąc językiem ojczystym J. Ratzingera, 
mógł stanowić podstawę do stworzenia łacińskiej wersji omawianego dokumen­
tu. Interesujący nas fragment, opublikowany na internetowych stronach watykań­
skich, brzmi następująco:
„Es kann Menschen geben, die in sich den Willen zur Wahrheit und die Be­
reitschaft zur Liebe völlig zerstört haben. Menschen, in denen alles Lüge ge­
worden ist; Menschen, die dem Haß gelebt und die Liebe in sich zertreten ha­
ben. Dies ist ein furchtbarer Gedanke, aber manche Gestalten gerade unserer 
Geschichte lassen in erschreckender Weise solche Profile erkennen. Nichts 
mehr wäre zu heilen an solchen Menschen, die Zerstörung des Guten un­
widerruflich: Das ist es, was mit dem Wort Hölle bezeichnet wird“ (SS 45).
W  odróżnieniu od polskiego tekstu, gdzie jest mowa o zaistniałym już fa k ­
cie, a więc o faktycznym potępieniu przynajmniej niektórych („są ludzie”), tekst 
niemiecki wskazuje na możliwość istnienia potępionych („es kann M enschen  
geben”). Dla podkreślenia, iż nie chodzi tu o fakt już dokonany, lecz o zagrażają­
cą grzesznikom możliwość, w ostatnim zdaniu zacytowanego niemieckiego tek­
stu użyty zostaje tryb przypuszczający („nichts mehr wäre zu heilen an solchen
4 Jan Paweł  II: Przekroczyć próg nadziei. Lublin 2005 s. 147. W katechezie wygłoszonej 
podczas audiencji generalnej 28 lipca 1999 r. Jan  Pawe ł II powiedział: La dannazione rimane 
una reale possibilita, ma non ci e dato di conoscere, senza speciale rivelazione divina, se e quali 
esseri umani vi siano effettivamente coinvolti. Il pensiero dell ’inferno -  tanto meno l ’utilizzazione 
impropria delle immagini bibliche -  non deve creare psicosi o angoscia, ma rappresenta un 
necessario e salutare monito alla liberta, all’interno dell’annuncio che Gesu Risorto ha vinto 
Satana, donandoci lo Spirito di Dio, che ci fa invocare »Abba, Padre« (Rm 8, 15; Gal 4, 6). Questa 
prospettiva ricca di speranza prevale nell’annuncio cristiano. Essa viene efficacemente riflessa 
nella tradizione liturgica della Chiesa.
5 Acta Apostolicae Sedis. Commentarium Officiale. R. 99: 2007 nr 12 s. 985-1027. Publiko­
wane w AAS teksty stanowią wersję oryginalną najważniejszych dokumentów Kościoła.
201
Menschen”), podczas gdy w tekście polskim przy zastosowaniu trybu oznajmują- 
cego ponownie stwierdza się fakt („ takich ludzi ju ż  nie można uleczyć, a znisz­
czenie dobra je s t  nieodw ołalne”).
Opublikowane na stronach internetowych Stolicy Apostolskiej tłumaczenia 
na inne języki nowożytne w pełni harmonizują z przekładem niemieckim:
Wersja włoska:
„Possono esserci persone che hanno distrutto totalmente in se stesse il 
desiderio della verità e la disponibilité all'amore. Persone in cui tutto è 
diventato menzogna; persone che hanno vissuto per l’odio e hanno calpestato 
in se stesse l’amore. È questa una prospettiva terribile, ma alcune figure della 
stessa nostra storia lasciano discernere in modo spaventoso profili di tal genere.
In simili individui non ci sarebbe più niente di rimediabile e la distruzione 
del bene sarebbe irrevocabile: è questo che si indica con la parola inferno”
(SS 45).
Wersja francuska:
„Il peut y avoir des personnes qui ont détruit totalement en elles le désir de la 
vérité et la disponibilité à l’amour. Des personnes en qui tout est devenu 
mensonge; des personnes qui ont vécu pour la haine et qui en elles-mêmes ont 
piétiné l’amour. C’est une perspective terrible, mais certains personnages de 
notre histoire laissent entrevoir de façon effroyable des profils de ce genre. 
Dans de semblables individus, il n ’y aurait plus rien de remediable et la 
destruction du bien serait irrévocable: c’est cela qu’on indique par le mot 
»enfer«” (SS 45).
Wersja hiszpańska:
„Puede haber personas que han destruido totalmente en sí mismas el deseo de 
la verdad y la disponibilidad para el amor. Personas en las que todo se ha 
convertido en mentira; personas que han vivido para el odio y que han 
pisoteado en ellas mismas el amor. Ésta es una perspectiva terrible, pero en 
algunos casos de nuestra propia historia podemos distinguir con horror figuras 
de este tipo. En semejantes individuos no habría ya nada remediable y la 
destrucción del bien sería irrevocable: esto es lo que se indica con la palabra 
infierno” (SS 45).
Wersja angielska:
„There can be people who have totally destroyed their desire for truth and 
readiness to love, people for whom everything has become a lie, people who
202
have lived for hatred and have suppressed all love within themselves. This is a 
terrifying thought, but alarming profiles of this type can be seen in certain fig­
ures of our own history. In such people all would be beyond remedy and the
destruction of good would be irrevocable: this is what we mean by the word 
Hell” (SS 45).
Nade wszystko jednak konieczne jest odwołanie się do oryginalnej łaciń­
skiej wersji interesującego nas fragmentu:
„Sunt quidam qui veritatis desiderium amorisque alacritatem deleverint.
In iis omnia facta sunt mendacia; ii odio vixerunt iique in se amorem ipsi 
proculcarunt. Terrificus est hic prospectus, sed quaedam nostrae historiae 
personae huius generis species horrendum in modum agnoscere sinunt. Talibus 
in hominibus nihil sanabile invenias et boni dissipatio irreparabilis: id
ipsum inferni verbo significatur” (SS 45)6.
Analizując ten tekst, należy zwrócić uwagę na użyty w pierwszym zdaniu 
coniunctivus „deleverint". Jakkolwiek jego użycia wymaga już sama składnia, 
wprowadza on jednak w to zdanie specyficzny klimat. Coniunctivus „deleverint” 
pozwala na przetłumaczenie tego fragmentu w sensie: „można by było o nich 
sądzić, że zniszczyli...”. Jest tu wyrażone pewne subiektywne przekonanie, myśl 
„ex mente auctoris”, albo też możliwość: „którzy mogliby z n isz c z y ć .”. Łaciń­
ski tekst nie pozwala na stwierdzenie w prosty sposób faktu istnienia potępio­
nych i nie podejmuje próby opisu faktycznej, zaistniałej już rzeczywistości. Zo­
staje w nim wyrażona raczej opinia, bądź też subiektywne przekonanie, które 
mogłoby nasuwać się formułującemu taki pogląd w kontekście dramatycznych 
dziejów świata. Nadto w tekście łacińskim nie pojawia się słowo „całkowicie”, 
użyte przez polskiego tłumacza w pierwszym zdaniu (obecne jednak w tłuma­
czeniach na języki nowożytne). To, że nie ma w cytowanym tekście mowy o 
faktycznie zaistniałej już rzeczywistości, lecz o stojącej przed ludźmi przerażają­
cej możliwości potępienia, potwierdza końcowe zdanie omawianego fragmentu: 
Talibus in hominibus nihil sanabile invenias et boni dissipatio irreparabilis. W 
szczególności chodzi o użyty w trybie przypuszczającym czasownik »invenias«, 
co i tu sugerowałoby możliwość potępienia (takich ludzi nie można by ju ż  ule­
czyć, a zniszczenie dobra okazałoby się w nich nieodwołalne), a nie proste 
stwierdzenie definitywnie już zaistniałego faktu (takich ludzi ju ż  nie można ule­
czyć, a zniszczenie dobra je s t  nieodwołalne). Takie rozumowanie potwierdza 
dodatkowo dalsza część tekstu dotycząca nieba, gdzie czytamy, iż, w przeciwień­
stwie do możliwości potępienia, istnieje, z drugiej strony, możliwość bezpośred­
niego osiągnięcia nieba przez ludzi całkowicie czystych:
6 Tamże, s. 1022.
203
„At contra integerrimae personae esse possunt, quae se a Deo penitus 
pervadi sunt passae, quapropter omnino proximo praesto sunt. De hominibus 
nempe agitur, qui a Deo communicato toti prorsus diriguntur, quorum ad Deum 
accessio illud solummodo complet quod ii iam sunt” (SS 45)7.
Także i w tym wypadku tłumaczenie polskie, w odróżnieniu od wersji łaciń­
skiej, nie mówi o możliwości, lecz stwierdza zaistniały fakt:
„Z drugiej strony, są ludzie całkowicie czyści, którzy pozwolili się Bogu we­
wnętrznie przeniknąć, a w konsekwencji są całkowicie otwarci na bliźniego -  
ludzie, których całe istnienie już teraz kształtuje komunia z Bogiem i których 
droga ku Bogu prowadzi jedynie do spełnienia tego, czym już są” (SS 45).
Wydaje się zatem, że omawiany fragment encykliki należałoby przetłuma­
czyć w następujący sposób:
„Mogą być tacy ludzie, którzy zniszczyli w sobie pragnienie prawdy i goto­
wość do kochania; ludzie, w których wszystko stało się kłamstwem; ludzie, 
którzy żyli w nienawiści i podeptali w sobie miłość. Jest to straszna perspekty­
wa, ale w niektórych postaciach naszej historii można odnaleźć w sposób prze­
rażający postawy tego rodzaju. Takich ludzi nie można by już uleczyć, a 
zniszczenie dobra okazałoby się nieodwołalne: to jest to, na co wskazuje sło­
wo piekło” (SS 45).
Warto uświadomić sobie, że nie chodzi tu o zwykłą szkolną, teoretyczną de­
batę nad dokonanym tłumaczeniem, mającą na celu wykazanie zaistniałych nie­
ścisłości. Dotykamy bowiem kwestii ludzkiego zbawienia, przynależącej do sa­
mego rdzenia wyznawanej i przeżywanej przez nas wiary. Polskie tłumaczenie 
omawianego fragmentu encykliki Benedykta XVI zdaje się bazować na »wie­
dzy« o rzeczach, które, zgodnie z wolą Boga, pozostają dla nas zakryte. Uderza 
ono w naszą wiarę w Boga, Sędziego, ale i zarazem Zbawiciela, w Jego odwiecz­
ny zamysł i pragnienie, by wszyscy dostąpili zbawienia, a tym samym podważa 
naszą nadzieję na powszechne zbawienie. Nasyconej ufnością chrześcijańskiej 
nadziei nie wolno pod żadnym pozorem pomylić z płynącą z wiedzy pewnością. 
Podobnie jak odrzucona została przez Kościół teoria apokatastazy ostatecznej, 
głosząca pew ność zbawienia wszystkich i odnowienia całej rzeczywistości na 
końcu czasów, na równi niedopuszczalne jest wyrokowanie o potępieniu, które 
stało się już faktem, i głoszenie tezy o zaludnionym na wieczność piekle.
Zaprezentowaną wyżej interpretację tekstu encykliki potwierdza wcześniej­
sze nauczanie J. Ratzingera jako teologa, a później prefekta Kongregacji Nauki
7 Tamże.
204
Wiary. Jednoznacznie mówi on o piekle i możliwości potępienia zagrażającego 
grzesznikom. Będąc wolnym, człowiek może sprzeciwić się boskim zamiarom. 
Bóg respektuje jego wolność. Nie traktuje go jako istoty niezdolnej do dźwignię­
cia odpowiedzialności za swój los. Nikt nie zostanie zbawiony wbrew własnej 
woli, gdyż niebo można osiągnąć jedynie na zasadzie wolności. Człowiek powi­
nien być jednak świadomy, że jego bezbożne życie może prowadzić do wiecznej 
zatraty8. Otchłań, którą nazywamy piekłem, otwiera sobie on sam, odrzucając 
miłość Boga i chcąc pozostać całkowicie samowystarczalnym. Piekłem jest do­
prowadzona do ostatecznych granic samotność, spowodowana absurdalnym dą­
żeniem do niezależności i usiłowaniem, by być jak Bóg, gardząc oferowanym 
darem miłości9. Gdyby istniała taka samotność, do której nie mogłaby przedostać 
się miłość, a więc której nie byłoby w stanie dosięgnąć słowo miłości, mieliby­
śmy do czynienia z piekłem10. Joseph Ratzinger dostrzega jednak nadzieję w 
Jezusie Chrystusie, który sam wkracza w wolność grzeszących swoją większą od 
niej wolnością. Jego miłość sięga samego dna otchłani. Tajemnica tego, co się tu 
dokonuje, choć spowita mrokiem zstąpienia Jezusa do piekieł, którego człowiek 
nie jest w stanie przeniknąć, niesie nadzieję na ostateczny triumf zbawczej miło- 
ści11.
Czy zatem wolno postawić Benedyktowi XVI zarzut, że w encyklice Spe 
salvi przekreśla nadzieję na uniwersalne zbawienie? Taka myśl mogłaby się zro­
dzić po lekturze niezbyt precyzyjnego polskiego tłumaczenia papieskiego doku­
mentu. Nie sposób jednak wyciągnąć takiego wniosku po konfrontacji polskiej 
wersji z tekstem oryginalnym. W  encyklice Spe salvi Papież odczytuje tradycję 
Kościoła w tak bardzo potrzebnym dziś Kościołowi i światu klimacie nadziei. 
Polskie tłumaczenie nie harmonizuje z całością, przenikniętej nadzieją, myśli 
papieskiej. Pojawiają się w nim sformułowania nie mieszczące się w granicach 
katolickiej ortodoksji, a tym samym wprowadzające w błąd i pozbawiające w 
efekcie nadziei tych, którzy w dobrej wierze, z szacunkiem dla kościelnego auto­
rytetu sięgają po ten tekst.
S Por. J. Rat z inger :  Eschatologia -  śmierć i życie wieczne. Poznań 19S4 s. 236-237.
9 Por. J. Rat z inger :  Wprowadzenie w chrześcijaństwo. Kraków 1970 s. 249 i 25S-259.
10 Por. tamże, s. 247.
11 Por. J. Ra t z inger :  Eschatologia -  śmierć i życie wieczne, dz. cyt., s. 237.
205


Czy rzeczywiście encyklika Spe salvi przekreśla nadzieję na uniwersalne zbawienie? Krytyczne uwagi odnośnie do jej polskiego tłumaczenia

Bohdanowicz, Andrzej

Transplantacje - nowy sposób miłości bliźniego. Wybrane aspekty medyczne, etyczne i prawne

Paszkiewicz, Mieczysław

Potrzeba duszpasterstwa chorych

Misiaszek, Kazimierz

Misja prorocka i jej realizacja w Kościele w Polsce

Z D U S Z P A S T E R S T W A  P O B O R O W Y C H
Ks. Mieczysław Paszkiewicz — Poznań.
D R U H  W W O J S K U .
Wojsko w życiu naszego narodu odgrywało zawsze i dziś odgrywa 
wielką rolę. Jest czynnikiem naszej jedności i siły. Dawniej byliśmy 
przedmurzem Kościoła wobec pogaństwa i islamizmu — dziś wobec ko­
munizmu, ateizmu, wybujałego rasizmu. O nasze bastiony ścierają się 
dwie groźne potęgi: Wschodu i Zachodu. I dlatego nasza armia musi 
być silna i jak najbardziej przygotowana na wszystko. Ale na tym rola 
wojska się nie kończy, bo w życiu narodów decyduje nie tylko czas 
wojny, ale jeszcze bardziej czas pokoju. Jak widzimy dziś armia odgry­
wa również wielką rolę jako czynnik równowagi i stabilizacji wewnętrz­
nej przez swą pracę i wartościową postawę moralną.
Zakres jej oddziaływania stale się zwiększa. Wykracza on obecnie 
daleko poza samego żołnierza w szeregu, do obozów Legii Akademic­
kich, Junaków. Hufców Obrony Narodowej, P. W. i W. F. itd. W pracy 
społecznej wojsko stara się o kontakt ze szkołą, Kościołem i społeczeń­
stwem. Działalność ta spotyka się z uznaniem wśród ogółu. Jej za­
wdzięczamy stępienie w znacznym stopniu różnych radykalnych, nie­
katolickich posunięć, zmianę ideologiczną wielu przedtem wrogich nam 
organizacyj, wreszcie znaną wszystkim i należycie ocenioną działal­
ność i współpracę ze szkołą i Kościołem K. O. Pu.
Warunki wewnętrzne i zewnętrzne tak się układają, że ten jej 
zasięg działalności będzie się stale rozszerzał. I dlatego postawa moral­
na wojska jako konieczny sprawdzian właściwego i użytecznego oddzia­
ływania jest czynnikiem niezmiernie doniosłym zarówno na czas wojny 
jak i pokoju.
To rozumie każdy — tego dowodzić wcale nie trzeba. Zrozumieli 
to  już dawno nasi wrogowie kierując swe ataki na te niezdobyte „oko­
py św. Trójcy". Prowadzi się tam usilnie, choć przeważnie bezsku­
tecznie, wrogą propagandę, usiłuje się tworzyć komunistyczne jaczejki, 
rozdawać ulotki. Ze naszym obowiązkiem jest temu się przeciwstawić, 
tego dowodzić nie trzeba. Ale jak tego dokonać?
Musimy sobie uświadomić, że wojsko jako grupa społeczna, zwarta, 
pędząca wspólnie życie, jest terenem bardzo podatnym na wpływy za- 
T ó w n o  dodatnie jak i ujemne. Mimo najsurowszej dyscypliny żołnierz 
myśli, czuje, może być pokrzywdzonym. Na otaczające go zjawiska, ze 
względu na swój wiek i warunki obecne — reaguje bardzo silnie. 
Kilku dobrych żołnierzy w  kompanii może wywrzeć zbawienny wpływ 
■na całość, złych — wielce szkodliwy. I dlatego należy dążyć do tego. 
ażeby z jednej strony sprowadzić do minimum oddziaływanie na żoł­
nierza czynników ujemnych a zwiększyć wpływ czynników dodatnich.
Jest to tym ważniejsze, że wojsko nasze zawsze miało wspaniałą 
tradycję rycerską o wysokim poziomie moralnym, co zupełnie słusznie
160
uważano 2a równoznaczne i nieoddzielne od pojęcia — rycerski, rycerz. 
Tak pojmowali ideal żołnierza nasi dowódcy i tak go wypowiedział 
wódz ostatniego powstania — Traugutt, że żołnierz powinien przodo­
wać nie tylko w dziedzinie fizycznej, ale i moralnej.
To chlubne mniemanie o stanic żołnierskim i obowiązkach stąd 
płynących dało nam takie wspaniałe postacie żolnierzy-dowódców: jak 
Żółkiewski, Chodkiewicz „arcychrzcścijański i arcykatolicki“ król Jan 
Sobieski, a wreszcie Kościuszko, Traugutt i wielu innych, którzy za 
swój obowiązek rycerski uważali obronę wiary i krzyża.
Na mocnych i wypróbowanych fundamentach przeszłości musimy 
budować teraźniejszość i przyszłość narodu. Oblicze dzisiejszej armii 
winno być takie a nawet mocniejsze niż było dawniej, bo dziś mamy 
niemniej szczytne i trudne zadania do spełnienia. I tylko armia prze­
pojona duchem wiary i ożywiona jej zbawczymi zasadami potrafi 
oprzeć się wszelkim wrogim zakusom i spełnić swe obowiązki: obrony 
kraju i krzyża przed wrogami naszej ojczyzny i wiary.
Wiele w tym względzie może zrobić oficer i podoficer. To co do 
nich należy — im zostawimy. Ale więcej jeszcze od nich możemy zro­
bić my. Więc gdzie i jak?
Żołnierza kształtuje i urabia ta podstawowa komórka życia nad­
przyrodzonego — parafia. Tam się wyrabia ten przyszły kochany i do­
bry żołnierz, który ma być wiernym synem i obrońcą wiary. I dlatego 
duszpasterstwo młodzieży nabiera dziś tak wielkiego znaczenia. Bardzo 
wiele sił i środków temu poświęca komunizm. Tworzy i wychowuje 
z wielkim nakładem Mussolini swą Balillę, Hitler — Hitlerjugend. Je­
steśmy świadkami silnie rozwijającego się ruchu chrześcijańskiego 
w Belgii, Francji. Kuch ten usiłuje zorganizować najróżnorodniejsze 
odłamy młodzieży: uniwersyteckiej, gimnazjalnej, rolnej, niezależnej, 
pracującej, morskiej itd. zarówno męskiej jak i żeńskiej. My również mu­
simy otoczyć troskliwą i specjalną opieką młodzież, by jej ułatwić ży­
cie i urobić ją na dobrych i wartościowych katolików. Akcja ta winna 
objąć możliwie szerszy i głębszy zasięg, ażeby dokonać przeobrażenia 
dusz. 1 do tego przede wszystkim jest powołane K. S. M.
Dziś już w wojsku druh nie jest jakimś marzeniem, ale rzeczywi­
stością dodatnią i cenioną przez oficerów. W iemy o tym, i tego nie 
ma co skromnie ukrywać, że KSM daje wojsku najlepszy element pod 
każdym względem. Podczas defilady młodzieży katolickiej z okazji 
zeszłorocznego jubileuszowego jej zlotu w Częstochowie jeden z Od­
działów KSMM z Poznania niósł transparent z napisem: „Dajemy armii 
najlepszych żołnierzy". W licznej grupie oficerów obserwujących defi­
ladę odezwały się głosy: „Tak to jest istotnie, to żadna przechwałka, 
katolickie związki dają nam dobrych rekrutów".
W wielu formacjach procent młodzieży katolickiej jest dość duży. 
Z wiadomych wszystkim nam względów formacji żadnych, ani miejsca 
ich postoju nie wymieniam, zaznaczam tylko że opierają się te obser­
wacje na pracy wśród żołnierzy. Otóż są formacje w naszym garni­
zonie gdzie odsetek młodzieży KSM dochodzi do 30—40*/» a przedtem 
było jeszcze więcej; i to mam na względzie formacje techniczne, wyma­
gające wyższego poziomu umysłowego niż inne. Naturalnie jeżeli brać 
ten stosunek w ogóle to ten procent będzie znacznie mniejszy. Wielu 
z druhów przechodzi przez najrozmaitsze specjalne kursy wojskowe. 
Niektórzy potem zostają jako nadterminowi a nawet i zawodowi. Na 
ogół jest to element wartościowy, pełen zapału i jako taki w armii 
bardzo pożądany.
Nie tak dawno zetknąłem się z jednym z druhów obecnie nadter­
minowym kapralem, który przed wojskiem przez cztery lata był człon­
kiem KSM a obecnie po odbyciu służby wojskowej i ukończeniu kilku
161
technicznych kursów wojskowych — jest nadterminowym w drodze do 
zawodowej podoficerskiej służby. Powiada, ze praca w KSM dała mu 
wiele pod każdym względem chociaż mu pewne zastrzeżenia co do 
niej — „musi być bardziej konkretna — powiada — opiekować się nic 
tylko duszą naszą, ale i naszymi troskami ziemskimi. O druha bezro­
botnego mało się dba, a takich jest wiele!" Ceni niezmiernie ideologię 
KSM i z godnością a jednocześnie z całą świadomością wszędzie wy­
stępuje jako druh KSM z wielkim pożytkiem dla organizacji i żołnierza.
Podtrzymuje stale bardzo serdeczny kontakt ze Związkiem, gdzie 
jest gościem w każde prawie święto i niedzielę. Od dwóch lat pełniąc 
bardzo ciężką służbę podoficera uczęszcza na kursa maturalne z tym, 
że jak je ukończy, to wstąpi do szkoły oficerskiej, aby zostać ofice­
rem — druhem.
Przyszłość da nam na pewno więcej takich oddanych całą duszą 
organizacji członków, którzy na stanowiskach społecznych potrafią do­
brze spełniać swe katolickie posłannictwo.
A jak tam jest u was w formacji — pytam druha-kaprala. „Obec­
nie jest przeszło 30*/», a był czas kiedy było nas 50*/« (przeważnie ele­
ment miejscowy). Radzimy sobie dobrze. Władze wiedzą, że wiele 
jest druhów KSM i cenią ich. Jest trochę „druhowej szarży" 3 kaprali, 
kilku starszych szeregowych. Przed manewrami urządziliśmy taką mo­
rową, katolicką wieczornicę dla żołnierzy. Był z referatem p. redaktor 
T., pośpiewaliśmy, pogawędzili. Żeby tak tego więcej to by żołnierzowi 
było jeszcze lepiej". Naturalnie tak już zupełnie różowo nie jest. 
Jeden „przedstawiciel“ elity nadterminowy kapral siedzi w więzieniu; 
nie za kradzież, ani oszustwo, a tylko za dobry sen na warcie, ale 
w każdym bądź razie — 4 miesiące i wydalenie z wojska, do którego 
tak się rwał.
Kończąc te uwagi można stwierdzić, że chociaż ten procent może 
nie jest taki wielki we wszystkich formacjach wojska, to, jednak, jest 
on taki, że druh KSM może w znacznym stopniu wpływać na duch 
armii i powinien to uważać za jeden ze swych szczytnych, katolickich 
obowiązków. My natomiast stajemy wobec pytania jak zwiększyć ten 
dynamizm druha, ażeby on w sposób jak najbardziej wskazany potrafił 
służyć sprawie?
Punkt ten jest uwzględniony w pracy stowarzyszeniowej zupełnie 
wystarczająco tak, że poza jakimiś ogólnymi wiadomościami o wojsku, 
pogadankami o służbie wojskowej i jej „rozkoszach“ i trudnościach wy­
głaszanych przez druhów, co służbę odbyli, nic większego zrobić się nie 
da w tym dalszym przygotowaniu do służby „rycerskiej“.
Natomiast jeżeli chodzi o bliższe przygotowanie młodzieńca do 
wojska, to wielką przysługę mogłyby wyświadczyć dobrze zorganizowa­
ne dni poborowych, czy też rekrutów. Pisząc to już z góry czuję obu­
rzenie wielu Konfratrów. Tak wiele już jest tych różnych imprez — 
powie niejeden. I jeszcze jedna — po co to wszystko? Rozumiemy 
wszyscy, że pracy coraz więcej narasta, ale na to nie ma rady. Jest to 
po prostu konieczność.
Służba żołnierska dla młodzieńca to nie jest drobnostka. Jest to 
uzupełnienie i zakończenie jego obywatelskiego wychowania. Jeżeli on 
wróci z szeregów armii lepszym to parafia będzie miała z niego pożytek, 
jeżeli gorszym — to utrapienie — czasami wielkie, bo przeważnie okres 
wojska jest tym właśnie przełomowym i decydującym okresem w życiu 
człowieka i jak ten okres się odbywa nie może nam być obojętnym 
i ze względu na jednostkę jak również i całość. Otóż zamiast tego, 
żeby rekruci przybywali do koszar pijani, awanturując się po drodze, 
tłukąc szyby, wyrzucając z pociągów pasażerów, czyż nie lepiej by 
było. ażeby oni po spowiedzi. Komunii św., zebrani w .świątyni przez
162
swego Duszpasterza razem z rodzicami i Stowarzyszeniem po ojcowskim 
upomnieniu i pożegnaniu jechali do armii polskiej, pamiętając o książ­
ce do nabożeństwa, medaliku, różańcu. Byliby za to niezmiernie wdzięcz­
ni ks. proboszczowi rodzice i wojsko. Można by też zachęcić druhów 
i druhny, ażeby na święta posiali życzenia ewentualnie z opłatkiem tym 
ze swoich kolegów i parafian, którzy na urlop do domu nic wrócą. Te 
drobne na pozór rzeczy mają bardzo wielki wpływ na psychikę mło­
dzieży, ratując ją nieraz przed upadkiem i znakomicie ułatwiają pracę 
kapelanowi wojskowemu. Nie podaję tu żadnych projektów swoich co 
do urządzenia tego dnia lub obchodu, bo każdy ksiądz proboszcz po­
trafi lepiej obmyśleć i urządzić go odpowiednio do swoich warunków, 
możliwości i potrzeb, obchodząc ten dzień osobno, czy też przydzielając 
go do jakiego parafialnego święta, odpustu, rekolekcyj. (Rekolekcje dla 
KSM winny to również uwzględniać).
Chcę tylko jeszcze raz podkreślić konieczność tej zbożnej pracy, 
która na Zachodzie już uzyskała prawo obywatelstwa. Pewną trudność 
przedstawia to, że mamy kilka terminów poboru1) — to rozbija pracę, 
ale z tym można jakoś radzić czy to koncentrując wszystkich rekrutów 
z roku poboru, czy też uwzględniając każdy termin. W tej podniosłej 
uroczystości implicite zawierałoby się symboliczne przekazanie opieki 
nad młodzieżą kapelanowi, który by ją przez okres służby kontynuował 
w imieniu ks. proboszcza. Odpowiednikiem i zapoczątkowaniem tej 
pracy w wojsku jest powitanie rekrutów, zaprzysiężenie i dalsza praca.
O tych rzeczach kapelani też mówią, ale słowa te w ustach ks. probo­
szcza, który wychował młodzieńca i do którego piecza nad nim należy 
przez całe życic, mają zupełnie inny oddźwięk.
Tak by w najgrubszych zarysach wyglądał ten dzień żołnierza.
Należałoby również pomyśleć o tym, ażeby przywrócić KSM 
przysposobienie wojskowe. Moment do tego jest dobry zarówno zc 
względu na przemiany ideologiczne, które się dokonały w ostatnich 
czasach jak również ze względu na bardziej niż kiedyś potrzebne pogo­
towie wojskowe społeczeństwa. I chociaż jest projekt, ażeby wszelkie 
związane z przysposobieniem wojskowym ulgi znieść — to jednak już 
sam dobry instruktor P. W. może dać wiele pod względem fizycznym 
jak również i duchowym, podnosząc tym samym wartość Stowarzysze­
nia. Tymczasem projekt może zostać w dziedzinie wielu innych nic 
zrealizowanych pomysłów.
Wreszcie w miarę możności należy zachęcać druhów do ukończenia 
przynajmniej pełnej szkoły powszechnej, co już im wiele daje. bo ułatwia 
samą służbę, uprzystępnia wielką ilość różnych fachowych, przeznaczo­
nych dla bardziej rozwiniętych żołnierzy kursów uzupełniając w ten 
sposób ich wykształcenie, dając im możność pozostania w wojsku na 
stałe i zwiększając zarówno w służbie przejściowej, lub stałej albo 
nawet w domu — zasięg ich dodatniego wpływu na otoczenie.
To są te możliwości, które wymagają pewnego wysiłku i pracy, 
ale mogą w znacznym stopniu przyczynić się do spotęgowania roli KSM 
w katolicyzacji armii a przez armię społeczeństwa w myśl szczytnego 
hasła KSM „Budujmy Polskę Chrystusową", której trwałym fundamen­
tem winna być zdrowa fizycznie i moralnie armia — to acies benc 
ordinata.
i) S« cztery „u u d o iczc"  terminy poboru: I. jesienny 7 listopad*: II. 11 stycz­
nia; III. koniec marca: IV. pociotek kwietnia, ale i one lalelnie od iwiąt i potrzeb 
wojska ulegają zmianom.
163


Druh w wojsku

Not a member yet