Studia Ukrainica Posnaniensia
Not a member yet
456 research outputs found
Sort by
V МІЖНАРОДНА НАУКОВА КОНФЕРЕНЦІЯ „УКРАІНІСТИКА: ВЧОРА, СЬОГОДНІ, ЗАВТРА...”
Get PDFThis article presents the course of the 5th International Scientific Conference “Ukrainian studies: yesterday, today, tomorrow…” work, which is organized every two years by the Department of Ukrainian Studies at Adam Mickiewicz University. The conference took place on October 22–23, 2020 and was entirely online, using the Microsoft Teams platform. 47 researchers from Poland and abroad participated in the conference. The meetings were divided into five different thematic sections, the languages of the sessions were Polish and Ukrainian. The aim of the conference was to discuss the current problems of Ukrainian studies, including linguistics, literary studies, culturology. The culmination of the conference was round table discussion “Ukrainian noir and Oles Ulyanenko’s creative work”.Стаття присвячена ознайомленню читачів з роботою V Міжнародної Наукової Конференції „Україністика: вчора, сьогодні, завтра…”, організованої щодва роки Кафедрою Україністики Університету ім. Адама Міцкевича в Познані. Конференція відбулася 22–23 жовтня 2020 року і повністю була проведена в онлайн-форматі, для роботи використано платформу Майкрософт Тімс. У конференції брало участь 47 вчених з Польщі і з-за кордону. Наукову зустріч було поділено на п’ять різноаспектних секцій, робочими мовами визначено польську й українську. Конференція мала на меті обговорення актуальних питань україністики у широкому значенні цього поняття – мовознавства, літературознавства, культурології. Акордом конференції став круглий стіл „Український нуар і творчість Олеся Ульяненка”
СТІЙКІСТЬ, ВАРІАТИВНІСТЬ І ТРАНСФОРМАЦІЯ УКРАЇНСЬКИХ ПРИСЛІВ’ЇВ
Get PDFThe article considers the problem of proverb stability and modifications, and the difference between the terms modification and transformation. The author draws a conclusion that standard modifications within the national paremiological corpus can not be perceived as textual or occasional modifications. They should be taken as systemic variations within language norms that exist in the mind of native speakers, do not add another semantic meaning and are not recognized by native speakers as proverb deformations. Differences between proverbs (sayings of edifying character, which contain the centuries-old experience of the people) and anti-proverbs (the authors consider anti-proverbs to be the semantic antithesis of proverbs) are highlighted. The authors pay special attention to the study of the semantics of proverbs and their transformants to identify relevant semantic and cognitive characteristics. The productive transformation of classical proverbs convinces of the heredity of folk wisdom, the change in the deep meaning, and the formal plan of the original proverbs testifies to their adaptation to new social and historical conditions and values.W artykule poddano analizie stałość oraz zmienność przysłów, rozróżniono pojęcia zmienności i transformacji. Normatywna uzualna zmienność nie jest tożsama z tekstową, okazjonalną zmiennością, lecz stanowi zmienność systemową, wypracowaną w procesie historycznego rozwoju zasobu paremijnego w świadomości mówiących i nie ma dodatkowego ładunku semantycznego, nie uświadamia się przez etnos jako wykroczenie, wykrzywienie tradycyjnego przysłowia. O produktywnej transformacji klasycznych paremii przekonuje dziedziczenie mądrości ludowej, a przekształcenie głębokich treści i cech formalnych takich przysłów świadczy o ich dostosowaniu do nowych społeczno-historycznych warunków i wartości. Resemantyzacja tradycyjnych przysłów jednoznacznie dowodzi ich istotności oraz aktualności, bo przecież jeżeli tradycyjna wypowiedź nie jest zmieniana, nie jest oceniana przez każde nowe pokolenie na swój sposób, staje się nieaktualna i nieistotna dla społeczeństwa. Antyprzysłowia częściowo burzą wypracowane przez stulecia stereotypy kosztem komicznego przepracowania ich semantyki.The article considers the problem of proverb stability and modifications, and the difference between the terms modification and transformation. The author draws a conclusion that standard modifications within the national paremiological corpus can not be perceived as textual or occasional modifications. They should be taken as systemic variations within language norms that exist in the mind of native speakers, do not add another semantic meaning and are not recognized by native speakers as proverb deformations. Differences between proverbs (sayings of edifying character, which contain the centuries-old experience of the people) and anti-proverbs (the authors consider anti-proverbs to be the semantic antithesis of proverbs) are highlighted. The authors pay special attention to the study of the semantics of proverbs and their transformants to identify relevant semantic and cognitive characteristics. The productive transformation of classical proverbs convinces of the heredity of folk wisdom, the change in the deep meaning, and the formal plan of the original proverbs testifies to their adaptation to new social and historical conditions and values
ПРИКМЕТНИКОВІ ТА ПРИСЛІВНИКОВІ ДЕРИВАТИ ЛЕКСЕМИ ‘CЕЛО’ ТА ЇХНІ ПОЛЬСЬКІ ВІДПОВІДНИКИ. ПРОБЛЕМИ ПЕРЕКЛАДУ
Get PDFThe subject of the research are adjective and adverbial derivatives of lexeme село in the Ukrainian language and their equivalents in the Polish language. The following arguments speak for the validity of the subject: the high probability of lexical interference in closely related languages; the fact that the contemporary range of meanings of the lexemes in question in both languages was influenced by evolutionary changes and also changes artificially imposed in communist times (e.g. elimination of lexemes with ріль- core, excessive use of abbreviations); some of these derivatives are part of still-evolving sociopolitical terms (e.g. сільський голова). The research falls within the scope of contrastive linguistics. The method of comparative semantic analysis and definition analysis of terms was applied. The aim was to determine similarities and differences in the fields of meaning of the lexemes that were analyzed and in how they function in different contexts and styles. Polish semantic equivalents for Ukrainian derivatives were identified, homonyms/inter-language paronyms, similarities and stylistic differences were indicated, potential translation difficulties were identified(verified by empirical research), and some inaccuracies in dictionaries were pointed out.Przedmiotem badań są przymiotnikowe i przysłówkowe derywaty leksemu село w języku ukraińskim oraz ich polskie odpowiedniki. Za zasadnością podjęcia tematu przemawiają: duże prawdopodobieństwo wystąpienia interferencji leksykalnej w językach blisko spokrewnionych; fakt, iż na współczesny zakres znaczeniowy rozpatrywanych leksemów miały wpływ zmiany ewolucyjne w obu językach oraz sztucznie narzucone w czasach komunistycznych (np. likwidacja leksemów z rdzeniem ріль-, nadmierne używanie skrótowców) oraz to, że niektóre z rozpatrywanych derywatów wchodzą w skład wciąż kształtujących się terminów społeczno-politycznych (np. сільський голова). Badania mieszczą się w zakresie językoznawstwa kontrastywnego. Zastosowano metodę porównawczej analizy semantycznej oraz analizy definicyjnej pojęć. Celem badań było określenie podobieństw i różnic w polach znaczeniowych analizowanych leksemów oraz w ich funkcjonowaniu w różnych kontekstach i stylach. Udało się wyznaczyć polskie odpowiedniki semantyczne derywatów ukraińskich, wskazać homonimy/paronimy międzyjęzykowe, podobieństwa i różnice stylistyczne,określić potencjalne trudności w tłumaczeniu (zweryfikowane na drodze badań empirycznych), wskazaćpewne nieścisłości w słownikach
СТИЛЬОВИЙ ПОЛІФОНІЗМ НОВЕЛІСТИКИ ВОЛОДИМИРА НАЗАРЕНКА
Get PDFThe article analyzes the short stories in V. Nazarenko’s collection Mechanical Egg in order to identify the writer’s stylistic idiosyncracies. There is no single point of view regarding this, which determines the discussions around this issue and the relevance of our intelligence. Research is performed in the context of studying modern Ukrainian novels. As a result of research conducted using philological, comparative, descriptive methods, component and semantic analysis, it was found that Nazarenko’s novels include elements of different styles: Gothic, Hermetic, meditation, and surrealism, which are organically combined. The artistic world of his short stories is characterized by an atmosphere of mystery, enhanced by symbolism, the intertwining of the real world with the afterlife, the isolation of the characters and distance from socio-cultural background, and their reflections on existential problems. The combination of these features provides a basis on which to speak of the stylistic polyphony of V. Nazarenko’s novels.Artykuł analizuje nowele ze zbioru Mechaniczne jajko W. Nazarenki w celu zdefiniowania specyfiki stylistycznej maniery pisarza. Brak jednolitego stanowiska badaczy w tej kwestii i toczące się na ten temat dyskusje potwierdzają zasadność podjęcia wskazanej w temacie problematyki. W wyniku badań przeprowadzonych na tle współczesnej ukraińskiej nowelistyki oraz za pomocą metod – filologicznej, porównawczej, opisowej, analizy komponentowej i semantycznej stwierdzono, iż w nowelach prozaika współwystępują elementy różnych stylów: gotyku, hermetyzmu, medytacji, surrealizmu. Artystyczny świat nowel W. Nazarenki charakteryzuje atmosfera tajemniczości spotęgowana odpowiednią symboliką, splotem świata realnego i nierzeczywistego, wyobcowaniem bohaterów, zdystansowaniem się od tła społeczno-kulturowego, refleksją nad problemami egzystencjalnymi. Kontaminacja wskazanych wyżej cech pozwala mówić o stylistycznej polifoniczności nowel W. Nazarenki
CТАНОВЛЕННЯ Й РОЗВИТОК УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ НА ТЕРИТОРІЇ ГАЛИЧИНИ В ДРУГІЙ ПОЛ. XIX СТ.
Get PDFThe article presents the analysis of main tendencies of the vocabulary formation of the western Ukrainian variant of standard Ukrainian in the territory of the former Austro-Hungarian Empire, especially in Galicia. The specificity of the development and formation of the Ukrainian standard language in this region was a multilingual environment which comprised an active interlanguage interaction. These factors contributed to the borrowing of a significant part of the vocabulary from other languages. In addition, artists of that time, who were influenced by the idea of the Slavic languages’ revival, promoted the creation of grammar books and the lexical basis for the Ukrainian standard language through the use of a folk-colloquial variant. Consequently, this resulted in the use of the dialectal layer, including both general Galician words and peculiarly dialectal ones. The lack of lexical units in the colloquial speech was offset by borrowings from Church Slavonic, Russian, Polish and, in part, German according to the word-building models which were typical of
UkrainianPrzedmiotem artykułu jest analiza głównych tendencji kształtowania się zasobu leksykalnego odmiany języka zachodnioukraińskiego w Galicji —na terenie dawnych AustroWęgier. Na specyfikę rozwoju oraz kształtowanie się ukraińskiego języka literackiego w opisywanym regionie wpłynęła wielojęzyczność środowiska, w którym miała miejsce aktywna interakcja międzyjęzykowa powodująca zapożyczenia znacznej części słownictwa z innych języków. Ówcześni językoznawcy przyczynili się, pod wpływem idei odrodzenia języków słowiańskich, do stworzenia podstaw gramatyczno-leksykalnych ukraińskiego języka literackiego w oparciu o język potoczny. W rezultacie spowodowało to zastosowanie form dialektalnych na płaszczyźnieogólnogalicyjskiej. Jednocześnie brak jednostek leksykalnych w języku potocznym został zrównoważony poprzez wprowadzenie zapożyczeń z języka starosłowiańskiego, rosyjskiego, polskiego oraz częściowo niemieckiego, jak również zastosowanie derywatów typowych dla języka ukraińskiego
СТАТУС УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ В КОНТЕКСТІ БАГАТОМОВНОСТІ: ДЕЯКІ АСПЕКТИ
Get PDFThe article deals with the situation of Ukrainian language in contemporary multicultural societies. Selected issues present traditional ways of developing, existence and maintenance of the language in its home country and abroad. Sociolinguistic studies of this problem are very important for the coherent view of language developing processes. The aim of the paper is to represent the place of Ukrainian in the context of multilingualism of the modem world and to compare such definitions as bilingualism, mother tongue, heritage language, target language, first language and second language in different languages (English, Polish and Ukrainian) with reference to Ukrainian. One of the main research issues is comparing of lingual situation of Ukrainian in diaspora in different countries and its meaning for representatives of different waves of emigration. Meaning the language for each next generation, consequences of the language interference, ways of maintenance are the main issues interesting not just for linguists, but for sociologists so far.W artykule przedstawiono sytuację języka ukraińskiego we współczesnych społeczeństwach wielokulturowych. Wybrane zagadnienia prezentują tradycyjny rozwój, przetrwanie oraz zachowanie języka w kraju oraz w warunkach emigracji. Socjolingwistyczne badania tego problemu są bardzo ważne dla tworzenia całościowego obrazu rozwoju języka. Cel artykułu polega na przedstawieniu miejsca języka ukraińskiego w kontekście wielojęzyczności współczesnego świata oraz na porównywaniu takich definicji, jak dwujęzyczność, język ojczysty, język odziedziczony, język docelowy, pierwszy i drugi język w różnych językach (przede wszystkim w angielskim, polskim oraz ukraińskim) w odniesieniu właśnie do języka ukraińskiego. Ważnym aspektem jest porównywanie sytuacji języka ukraińskiego w diasporze w różnych krajach oraz znaczenia języka dla przedstawicieli różnych fal emigracji. Znaczenie języka dla każdego kolejnego pokolenia, skutki interferencji językowej, sposoby na zachowanie języka to podstawowe zagadnienia, które są interesujące zarówno dla językoznawców, jak i socjologów
ОСОБЛИВОСТІ ФРАЗЕМНОЇ НОРМИ В ПОЧАТКОВИЙ ПЕРІОД ПРЕСКРИПЦІЇ В БІЛОРУСЬКІЙ ТА УКРАЇНСЬКІЙ ЛІТЕРАТУРНИХ МОВАХ У ПЕРШІЙ ПОЛ. ХХ СТ.
Get PDFThe article sets out to describe the specificity of formation of phraseological norms of the Belarussian and Ukrainian literary languages in the first half of the 20th century and presents the case study of the most representative dictionaries of idioms. The majority of the literary norms of the languages analysed (lexical, grammatical, accentological) in this period passed the stage of active codification, and phraseological Belarussian and Ukrainian literary norms only began their formation. The topicality of the research is accounted for by the lack of the comparative analysis of the processes of the development of phraseological norms in the Belarussian and Ukrainian literary languages. The article aims to demonstrate the specificity of formation of the Belarussian and Ukrainian phraseological norms in the first half of the 20th century. It has been proved that in the dictionaries of the Ukrainian language the phraseology was described and represented more fully and thoroughly than in Belarussian codes. Dictionaries of the Belarussian and Ukrainian languages, published after the language reforms of 1933, narrowed the scope of phraseological norms of the idioms analysed.W artykule opisano specyfikę formowania się norm frazeologicznych nowego białoruskiego i nowego ukraińskiego języka literackiego w pierwszej połowie XX wieku na materiale największych słowników tych idiomów. Większość norm literackich wymienionych języków (leksykalne, gramatyczne, akcentologiczne) w tym okresie przechodziła etap aktywnej kodyfikacji, a frazeologiczne normy literackie języka ukraińskiego i białoruskiego dopiero zaczynały się formować. Aktualność badań opiera się na fakcie, że dotychczas nie przeprowadzono analizy porównawczej procesów rozwoju norm frazeologicznych w białoruskim i ukraińskim języku literackim. Zadaniem artykułu jest wykazanie сech tworzenia się białoruskich i ukraińskich norm frazeologicznych w pierwszej połowie XX wieku. Ustalono, że w słownikach języka ukraińskiego frazeologia została opisana i zaprezentowana pełniej i dokładniej niż w kodeksach białoruskich. Słowniki języka białoruskiego i ukraińskiego, które zostały wydane po reformach językowych w 1933 r., zawęziły zakres norm frazeologicznych badanych idiomów
НОВЕЛІСТИКА ВАСИЛЯ ҐАБОРА: ТРАДИЦІЇ Й НОВАТОРСТВО
Get PDFThe article presents an attempt at interpreting Gabor’s works to disclose some ambiguities. The investigation is carried out within the research framework of modern Ukrainian novel varied by genre aspects and stylistic features. This determines the topicality of the paper, which aims to identify traditions and innovations in the writer’s novels. The investigation leadsto the conclusion that V. Gabor has contributed to further development of a classical novel genre and simultaneously has ventured to experiment. He recreates not only the form, but also the content. Works of the novelist are primarily marked with the modernist poetics features. Short stories Shchob ne byv bubon, Zvir, Shvonts (the collection Knyha ekzotychnykh sniv ta realnykh podii ) are dramatic and laconic in a Stefanyk style. The main dilemma of expressionism is realized in those novels — the confrontation of life and death, the tragedy of mental outlook, psychologism, important functional role of artistic detail. In the novels of the collection Pro shcho dumaie liudyna there are signs of impressionism, which brings V. Gabor to M. Kotsiubynskyi. Simultaneously key features of the modern modified novel appear when the internal action becomes the main one with profound associativity, metaphors, figures of speech highlighted. In addition, the components of Gabor’s style are both realism and romanticism, the combination of which becomes the basis for the fantastic realism (novel Pomynky).Artykuł poświęcony jest twórczości W. Gabora w kontekście zróżnicowanej gatunkowo i stylistycznie współczesnej ukraińskiej nowelistyki. Celem artykułu jest ukazanie twórczości wspomnianego pisarza w dialektyce tradycji i nowatorstwa. W wyniku dogłębnej analizy można dojść do wniosku, że W. Gabor kontynuuje gatunek klasycznej noweli i jednocześnie eksperymentuje, wprowadzając innowacje nie tylko w obrębie formy, ale i treści. Wczesne utwory prozaika wykazują cechy poetyki modernistycznej. Silnym dramatyzmem i lakonicznością w duchu W. Stefanyka wyróżniają się nowele Щоб не бив бубон, Звір, Швонц (tom Книга екзотичних снів та реальних подій), w których realizowane są główne postulaty ekspresjonizmu — konfrontacja życia i śmierci, tragiczny światopogląd, psychologizm, ważna rola szczegółu artystycznego. W nowelach ze zbioru Про що думає людина pojawiają się cechy impresjonizmu łączące W. Gabora z M. Kociubynskim. Jednocześnie można wyróżnić w powyższym tomie główne cechy współczesnej noweli modyfikowanej, gdy działania wewnętrzne bohaterów wychodzą na plan pierwszy, podobnie jak pogłębiona asocjatywność, metaforyczność, wyobrażenia. Ponadto w stylu W. Gabora można wyróżnić zarówno elementy realistyczne, jak i romantyczne, których połączenie stanowi podstawę fantastycznego realizmu pisarza (nowela Поминки)
РОЗБУДОВА УКРАЇНСЬКОЇ ФРАЗЕОЛОГІЇ: ІНДИВІДУАЛЬНО-АВТОРСЬКІ ФРАЗЕОЛОГІЗМИ ЛІНИ КОСТЕНКО
Get PDFThis article focuses on the phenomenon of Ukrainian phraseology whose development has undoubtedly been greatly influenced by the elite lingual personality of Lina Kostenko. The current state of Ukrainian phraseology is described, including most significant changes and types of transformations of idioms made by authors.The topicality of this work is accounted for by the necessity of theoretical and practical study of the phraseological units functioning in the spectrum of structure, semantics and text stylistics, as well as the study of idiolect and idiostyle of Lina Kostenko. Individual idioms, created and used by Lina Kostenko, both in her poetry and in prose, and peculiarities of their functioning are investigated through the application of structural and semantic analysis. The author of the article concludes that in addition to creating new expressions, especially aphorisms, the writer actively transforms idioms by applying explication, substitution, contamination, as well as by changing the structural composition of fixed phrases while preserving the purpose of the expression.Niniejszy artykuł poświęcono fenomenowi dynamicznego rozwoju ukraińskiej frazeologii, na który niewątpliwie ogromny wpływ ma elitarna osobowość językowa Liny Kostenko. W artykule określono aktualny stan ukraińskiej frazeologii, uwzględniając najbardziej znaczące zmiany oraz rodzaje autorskich transformacji związków frazeologicznych. Aktualność pracy uwarunkowana jest koniecznością teoretycznego i praktycznego zbadania specyfiki funkcjonowania związków frazeologicznych w spektrum struktury, semantyki i stylistyki tekstu pisarki, a także określenia jej idiostylu. Analizie poddano poszczególne autorskie frazeologizmy stworzone i wykorzystywane przez pisarkę zarówno w poezji, jak i w prozie, wykorzystując strukturalno-semantyczny rozbiór poszczególnych związków frazeologicznych. Wnioskujemy, że oprócz tworzenia nowych wyrażeń, w szczególności aforyzmów, pisarka aktywnie przekształca frazeologizmy, stosując podwójną aktualizację, eksplikację, substytucję, kontaminację, a także za pomocą zmiany strukturalnego składu stałych wyrażeń z zachowaniem celu wypowiedzi