Scientific Journals of Osh State University
Not a member yet
1820 research outputs found
Sort by
ИНТЕНСИВНОСТЬ РОСТА ЧИСТОПОРОДНЫХ И ПОМЕСНЫХ БЫЧКОВ-КАСТРАТОВ ПО ПЕРИОДАМ ВЫРАЩИВАНИЯ
No full textThe article presents the average daily live weight gain of castrated bulls of the Kazakh White-Headed (Group I), Simmental (Group II) breeds and their half-blood crossbreeds ½ Simmental x ½ Kazakh White-Headed (Group III). It was found that the average daily live weight gain from 6 to 16 months was 779 g, 870 g, 907 g.Макалада казактын ак баштуу (I топ), симментал (II топ) породаларынын жана алардын жарым кандуу аргындаштарынын ½ симментал х ½ казактын ак башынын (III топ) кастрацияланган букаларынын орточо суткалык тирүүлөй салмагы көрсөтүлгөн. 6 айдан 16 айга чейин тируулой салмактын орточо суткалык осушу 779 грамм, 870 грамм, 907 граммды тузгендугу аныкталды.В статье приводятся показатели среднесуточного прироста живой массы бычков-кастратов казахской белоголовой (I группа), симментальской (II группа) пород и их полукровных помесей ½ симментал х ½ казахская белоголовая (III группа). Установлено, что величина среднесуточного прироста живой массы с 6 до 16 мес составляла 779 г, 870 г, 907 г
УРОКИ ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ И ИХ ЗНАЧЕНИЕ ДЛЯ СЕГОДНЯШНЕГО ДНЯ
No full textThis article analyzes the main lessons of the Great Patriotic War and their significance for today. The historical experience of the war, its impact on the consciousness of the people and the development of states are considered. It also discusses the role that the lessons of the war play in the current global geopolitical situation in terms of security, unity and patriotic education. The article presents a scientific and analytical perspective based on historical facts and raises the issues of preserving and using the lessons of the Great Patriotic War for the current generation.Бул макалада Улуу Ата Мекендик согуштун негизги сабактары жана алардын бүгүнкү күндөгү мааниси талданды. Согуштун тарыхый тажрыйбасы, анын элдин аң-сезимине жана мамлекеттердин өнүгүү жолуна тийгизген таасири каралды. Ошондой эле, согуштун сабактары бүгүнкү дүйнөлүк геосаясий кырдаалда коопсуздук, биримдик жана патриоттук тарбия берүү өңүтүндө кандай ролду ойной тургандыгы талкууланды. Макалада тарыхый фактыларга негизделген илимий-аналитикалык көз караш сунушталып, азыркы муун үчүн Улуу Ата Мекендик согуштун сабактарын сактоо жана пайдалануу маселелери козголду.В статье анализируются основные уроки Великой Отечественной войны и их актуальность в наши дни. Рассмотрен исторический опыт войны, ее влияние на сознание людей и развитие государств. Они также обсудили роль, которую уроки войны могут сыграть в содействии безопасности, единству и патриотическому воспитанию в сегодняшней глобальной геополитической ситуации. В статье представлен научно-аналитический взгляд, основанный на исторических фактах, и поднимаются вопросы сохранения и использования уроков Великой Отечественной войны для нынешнего поколения
ОТ ИДЕИ СОЗДАНИЯ КЫРГЫЗСКОЙ ГОРНОЙ ОБЛАСТИ ДО ОБРАЗОВАНИЕ КАРА КЫРГЫЗСКОЙ АВТОНОМНОЙ ОБЛАСТИ: ИСТОЧНИКОВЕДЧЕСКИЕ ВОПРОСЫ
No full textThis article presents a study of the formation of the Kara-Kyrgyz Autonomous Region in the context of the formation of Kyrgyz socialist statehood in the 1920s and 1930s. Using a variety of sources, including official legal acts, materials of party and government bodies, periodicals, Internet resources, scientific and historical works, the authors analyze the key aspects of this process. Particular attention is paid to legislative documents containing information on state building and delimitation of the region\u27s borders. Collections of documents and regulations are a significant source of information on the decisions made and the motives of the authorities during this period. The use of the historical-comparative method allows us to understand the political and historical contexts of the formation of Kyrgyz socialist statehood, identifying key aspects of legal regulation and conditions for national state building.Бул макалада XX кылымдын 20-30-жылдарындагы кыргыз социалисттик мамлекеттүүлүгүнүн калыптануу контекстинде Кара-Кыргыз автономиялуу облусунун түзүлүшү боюнча изилдөө берилген. Ар түрдүү булактарды, анын ичинде расмий укуктук актыларды, партиялык жана мамлекеттик органдардын материалдарын, мезгилдүү басма сөздү, интернет булактарын, илимий жана тарыхый эмгектерди колдонуу менен авторлор бул процесстин негизги аспектилерин талдап чыгышат. Мамлекеттик курулуш жана аймактык чек араларды демаркациялоо боюнча маалыматтарды камтыган мыйзамдык документтерге өзгөчө көңүл бурулат. Документтердин жана ченемдик актылардын жыйнактары көрсөтүлгөн мөөнөттө бийлик органдарынын кабыл алынган чечимдери жана жүйөлөрү жөнүндө олуттуу маалыматтын булагы болуп саналат. Тарыхый-салыштырма методду колдонуу улуттук мамлекеттик курулуштун укуктук жөнгө салуунун негизги аспектилерин жана шарттарын аныктоо менен кыргыз социалисттик мамлекеттүүлүгүнүн калыптанышынын саясий жана тарыхый шарттарын түшүнүүгө мүмкүндүк берет.Данная статья представляет исследование образования Кара-Кыргызской автономной области в контексте формирования кыргызской социалистической государственности в 20-30-е годы XX века. Используя разнообразные источники, включая официальные правовые акты, материалы партийных и государственных органов, периодическую печать, интернет-ресурсы, научные и исторические работы, авторы анализируют ключевые аспекты этого процесса. Особое внимание уделяется законодательным документам, содержащим информацию о государственном строительстве и размежевании границ региона. Сборники документов и нормативные акты представляют собой значимый источник информации о принятых решениях и мотивах властей в указанный период. Использование историко-сравнительного метода позволяет понять политические и исторические контексты становления кыргызской социалистической государственности, выявляя ключевые аспекты правового регулирования и условия для национального государственного строительства
ВОЕННО-ПОЛИТИЧЕСКОЕ СОТРУДНИЧЕСТВО В РАМКАХ ТАШКЕНТСКОГО СОГЛАШЕНИЯ В МЕЖДУНАРОДНО-ПОЛИТИЧЕСКОМ РАЗВИТИИ СТРАН ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ
No full textThis article discusses the place and role of the Tashkent Agreement in the political development of the Central Asian countries after the collapse of the USSR, the final collapse of the unified military system of the former USSR, and the crisis of military cooperation among the CIS countries.Бул макалада СССР кулагандан кийинки Борбордук Азия өлкөлөрүнүн саясий өгнүгүүсүндөгү ташкент келишиминин орду жана ролу, мурдагы СССРдин бирдиктүү аскердик системасынын биротоло кыйрашы жана КМШ өлкөлөрүнүн ортосундагы аскердик кызматташтыктын кризиси тууралуу сөз болот.В данной статье говорится о месте и роли Ташкентского соглашения в политическом развитии стран Центральной Азии после распада СССР, окончательного распада единой военной системы бывшего СССР, кризиса военного сотрудничества стран СНГ
ДРЕВНЕФЕРГАНСКОЕ ГОСУДАРСТВО (ДАВАНЬ): СОЦИАЛЬНО-ЭКОМИЧЕСКИЙ АСПЕКТ (по результатам археологических исследований)
No full textThis scientific work explores the urbanization processes and craft development in the region. It combines new field studies with a critical analysis of previous archaeological findings to some characteristic stages of development of the ancient period. These stages emerged under the influence of a consistent domestic policy implemented by the first centralized state in the valley. The research focuses on different phases of the ancient period, revealed through new discoveries at ancient settlements and nomadic sites in the Kurgantepa region and the city of Khanabad in the Andijan region. Over the past decade, significant samples of material culture have been collected, highlighting the key factors in the region\u27s urbanization and the advanced state of crafts. The analysis is conducted using the comparative method, comparing the newly acquired artifacts with similar items from other sites in the valley and neighboring regions. This approach provides a comprehensive understanding of the region\u27s historical and cultural development.Бул илимий эмгекте аймактык урбанизация процесстери жана түрдүү кол өнөрчүлүк тармактарынын өнүгүүсү чагылдырылган. Ал жаңы талаа иштеринин натыйжаларына жана буга чейинки археологиялык табылгаларга критикалык талдоо жүргүзүүгө таянып, өрөөндүн биринчи борборлоштурулган мамлекети жүргүзгөн ырааттуу ички саясаттын таасири астында классикалык мезгилдеги өнүгүүнүн айрым мүнөздүү этаптарын аныктоого багытталган. Андижан облусунун Кургантепе районунда жана Ханабад шаарында жайгашкан байыркы отурукташкан жана көчмөн маданиятын чагылдырган жаңы жайларда классикалык мезгилдин ар кандай этаптары аныкталган. Акыркы 10 жылдын ичинде аймактын урбанизациясынын жана кол өнөрчүлүктүн жогорку деңгээлде өнүгүүсүнүн негизги факторлору болгон материалдык маданияттын үлгүлөрү алынды. Алынган археологиялык экспонаттар өрөөндүн башка жерлеринен жана коңшу тарыхый-маданий аймактардан алынган окшош материалдык маданият үлгүлөрү менен салыштырылган.В данной научной работе представлены процессы урбанизации региона и развитие различных отраслей ремесел, основанные на результатах новых полевых исследований и критического анализа выводов предшествовавших археологических исследований по выявлению некоторых характерных этапов развития античного периода происходивших под влиянием последовательной внутренней политики, проводимой первым централизованным государством долины. На разных этапах античного периода, выявленных на новых памятниках древних оседлых и кочевых культур, расположенных в Кургантепинском районе и на территории города Ханабад Андижанской области. В течении последних 10 лет были приобретены образцы материальной культуры, представляющие собой основные факторы урбанизации региона и высокого развития ремесел. По принципу сравнительного анализа полученных археологических артефактов с подобными образцами материальной культуры из других памятников долины и соседних историко-культурных регионов
ФИЛОСОФИЯ СТАНОВЛЕНИЯ И МЕТАФИЗИКА БЕЗ ЦЕЛИ (ИСТОРИКО-ФИЛОСОФСКИЙ ПОДХОД)
No full textThis article examines the cosmological and ontological conception of the world in the philosophy of Friedrich Nietzsche. The central image is the metaphor of the "energy monster," representing being as an endless process of becoming, devoid of beginning, end, and telos. Nietzschean philosophy rejects traditional metaphysical structures such as causality and purpose, and in their place introduces the concept of the world as a flow of forces in which there are no fixed points of support. The idea of “circular joy” is analyzed as a positive attitude toward a world without a predetermined goal, where happiness and meaning are not determined by external criteria but are manifested through the process of becoming itself. This allows for a rethinking of key concepts such as fate, form, and meaning, moving beyond conventional metaphysical constructs. The study also examines philosophical resonances in Martin Heidegger, Gilles Deleuze, and Jorge Luis Borges, whose ideas continue and develop the insights of Nietzschean ontology, offering new horizons for understanding being as an infinite, transformative process, devoid of final goals and meanings, yet rich in possibilities for creativity and self-expression.Маанилүүлүк. Сергек жашоо образы - бүгүнкү күндө абдан маанилүү тема. Бул тема өзгөчө COVID-19 мезгилинде актуалдуу. Акыркы эки жыл сергек жашоо образын адамдардын, өзгөчө жаштардын күнүмдүк турмушуна киргизүү керектигин турмуш көрсөттү. Статистика көрсөткөндөй, COVID-19дан каза болгондор улгайган адамдар же сергек жашоо образын карманбаган адамдар. Элди спортко, ден соолуктарына кам көрүүгө, туура тамактанууга түрткү болгон нерсе. Бул, албетте, бардык курактагы адамдарга тиешелүү, бирок өзгөчө жаштар. Илимий изилдөөлөрдүн натыйжалары жаштардын сергек жашоо образы жаатында ишенимдүү билимге ээ болгондугу менен аларды практикада толук колдонбой жатканын көрсөттү. Азыркы жаштардын негизги көйгөйлөрү – бул дени сак жашоонун белгилери: компьютерге жана телефонго болгон көз карандылык, кыймылсыз жашоо образы, фастфуд, тамеки чегүү, алкоголдук жана энергетикалык суусундуктарга көз карандылык. Ошондой эле университеттин тобокелдик факторлоруна окуу процессиндеги чоң окуу жүктөмдөрү, сергек жашоо образына карата баалуулуктарды мотивациялоо, жайылтуу жана калыптандыруу боюнча адистештирилген иштердин жоктугу кирет.В статье рассматривается космологическая и онтологическая концепция мира в философии Фридриха Ницше. Центральным образом выступает метафора «чудовища энергии», представляющая бытие как бесконечное становление, лишённое начала, конца и телоса. Ницшеанская философия отказывается от традиционных метафизических структур, таких как причинность и цель, и вместо них вводит концепцию мира как потока сил, в котором не существует фиксированных точек опоры. Анализируется идея «радости круга» как позитивной установки к миру без заранее заданной цели, где счастье и смысл не определяются внешними внешними критериями, но проявляются через сам процесс становления. Это позволяет переосмыслить такие ключевые понятия, как судьба, форма и смысл, выходя за пределы привычных метафизических конструкций. В исследовании также рассматриваются философские резонансы у Мартина Хайдеггера, Жиля Делёза и Хорхе Луиса Борхеса, чьи идеи продолжают и развивают интуиции ницшеанской онтологии, предлагая новые горизонты для понимания бытия как бесконечного, трансформирующегося процесса, лишённого конечных целей и смыслов, но богатого возможностями для творчества и самовыражения
МЫШЕВИДНЫЕ ГРЫЗУНЫ ВЫСОКОГОРНОГО ВЫСОТНОГО ПОЯСА ЮЖНОГО КЫРГЫЗСТАНА
No full textThe distribution, species composition, and number of rodent species inhabiting the high-mountain zones of southern Kyrgyzstan were determined, and 7 species belonging to 2 genera were identified. Among the rodents inhabiting high-mountain zones, the most biologically diverse genera are cartilaginous rodents (Cricetidae). Among the rodents found in the high-mountain zones of southern Kyrgyzstan, the dominant species are the silver vole (Alticola argentatus) (30.6±0.68%) and the red-backed vole (Apodemus sylvaticus) (22.5±0.62%). Subdominant positions were occupied by the Pamir mouse (Microtus carruthersi) (20.9±0.60%) and the house mouse (Mus musculus) (12.2±0.48%). It was confirmed that the most favorable landscapes for the survival and reproduction of mice are natural coastal ecotones (24.6±0.64%) and anthropogenic sedimentary landscapes (14.8±0.53%), in which 5 species of mice liveКыргызстандын түштүгүндөгү бийик тоо бийиктик алкактарын байырлаган чычкан сымал кемирүүчүлөрдүн таралышы, түрдук курамдары, сандык көрс өткүчтөр жана 2 тукумга кирген 7 түрү аныкталды. Бийик тоо бийиктик алкактарын байырлаган чычкан сымал кемирүүчүлөрдүн ичинен биологиялык көптүрдүүлүккө ээ болгон тукумдарга Аламандар (Cricetid) кирет, Кыргызстандын түштүгүндөгү бийик тоо бийиктик алкактарында кездешкен чычкан сымал кемирүүчүлөрүнүн ичинен доминанаттык орунга корум момолою (Alticola argentatus) (30,6±0,68 %) токой чычканы (Apodemus sylvaticus) (22,5±0,62%) ээ. Ал эми субдоминанттык орундарга памир момолою, (Microtus carruthersi) (20,9±0,60%) жана үй чычкандары (Mus musculus) (12,2±0,48%. ээ болушту. Чычкандардын жашап көбөйүшү үчүн эң жагымдуу ландшафттар болуп табигый жээк экотондору ( 24,6±0,64%) жана антропогендик-селитебдик ландшафттар (14,8±0,53%) ээ экендиги тастыкталды, бул ландшафттарда чычкан сымалдуулардын 5 тен түрү кездешетКыргызстандын түштүгүндөгү бийик тоо бийиктик алкактарын байырлаган чычкан сымал кемирүүчүлөрдүн таралышы, түрдук курамдары, сандык көрс өткүчтөр жана 2 тукумга кирген 7 түрү аныкталды. Бийик тоо бийиктик алкактарын байырлаган чычкан сымал кемирүүчүлөрдүн ичинен биологиялык көптүрдүүлүккө ээ болгон тукумдарга Аламандар (Cricetid) кирет, Кыргызстандын түштүгүндөгү бийик тоо бийиктик алкактарында кездешкен чычкан сымал кемирүүчүлөрүнүн ичинен доминанаттык орунга корум момолою (Alticola argentatus) (30,6±0,68 %) токой чычканы (Apodemus sylvaticus) (22,5±0,62%) ээ. Ал эми субдоминанттык орундарга памир момолою, (Microtus carruthersi) (20,9±0,60%) жана үй чычкандары (Mus musculus) (12,2±0,48%. ээ болушту. Чычкандардын жашап көбөйүшү үчүн эң жагымдуу ландшафттар болуп табигый жээк экотондору ( 24,6±0,64%) жана антропогендик-селитебдик ландшафттар (14,8±0,53%) ээ экендиги тастыкталды, бул ландшафттарда чычкан сымалдуулардын 5 тен түрү кездешетБыли определены распространение, видовой состав и количество видов грызунов, обитающих в высокогорных зонах южного Кыргызстана, и идентифицировано 7 видов, принадлежащих к 2 родам. Среди грызунов, обитающих в высокогорных зонах, наиболее биологически разнообразными родами являются хрящевые (Cricetidae). Среди грызунов, обнаруженных в высокогорных зонах южного Кыргызстана, доминирующими видами являются серебристая полевка (Alticola argentatus) (30,6±0,68%) и лесная полевка (Apodemus sylvaticus) (22,5±0,62%). Субдоминантные позиции занимали памирская мышь (Microtus carruthersi) (20,9±0,60%) и домовая мышь (Mus musculus) (12,2±0,48%). Было подтверждено, что наиболее благоприятными ландшафтами для выживания и размножения мышей являются естественные прибрежные экотоны (24,6±0,64%) и антропогенно-осадочные ландшафты (14,8±0,53%), в которых обитают 5 видов мыше
К ВОПРОСУ О ПРАВОВОЙ ЗАЩИТЕ ДЕТЕЙ В КЫРГЫЗСТАНЕ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ
No full textThis article is devoted to the analysis of the legal protection system for children in the Kyrgyz Republic within the context of contemporary socio-legal realities. The authors examine existing mechanisms for safeguarding the rights of minors, as well as assess the compliance of national legislation with international standards. It is highlighted that Kyrgyzstan has legislation regulating the protection of children\u27s rights, functioning commissions on children\u27s affairs, social services, and ongoing work by the Ministry of Labor, Social Protection and Migration and the Ministry of Internal Affairs of the Kyrgyz Republic. The main legal and institutional problems hindering effective child protection are identified, including cases of violence, bureaucratic barriers, and insufficient coordination among authorized bodies. The necessity for comprehensive legislative reform and improved interagency cooperation is emphasized. The article provides statistical data and practical examples that confirm the relevance of the topic. Concrete measures are proposed to strengthen the protection of children\u27s rights, including regulatory, organizational, and preventive actions. This work may be useful for lawyers, human rights defenders, social workers, as well as specialists in education and public policy engaged in ensuring the rights and welfare of children in the Kyrgyz Republic.Макала Кыргыз Республикасындагы балдардын укуктарын укуктук жактан коргоо системасын азыркы социалдык-укуктук шарттарда талдоого арналган. Авторлор өспүрүмдөрдүн укуктарын коргоо боюнча иштеп жаткан механизмдерди карап чыгып, улуттук мыйзамдардын эл аралык стандарттарга шайкештигин баалашат. Кыргызстанда балдардын укуктарын коргоону жөнгө салган мыйзамдар бар экендиги, балдар иштери боюнча комиссиялар, социалдык кызматтар иш алып барып жатканы, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги менен Ички иштер министрлиги тарабынан белгилүү иштер жүргүзүлүп жатканы белгиленет. Балдарды эффективдүү коргоого тоскоол болгон негизги укуктук жана институттук маселелер, анын ичинде зомбулук фактылары, бюрократиялык тоскоолдуктар жана ыйгарым укуктуу органдар ортосундагы координациянын жетишсиздиги аныкталган. Мыйзамдарды комплекстүү реформалоо жана мекемелер аралык кызматташууну жакшыртуу зарылдыгы белгиленет. Макалада авторлор тарабынан теманын актуалдуулугун тастыктаган статистикалык маалыматтар жана практикалык мисалдар келтирилет. Ошондой эле, балдардын укуктарын коргоону күчөтүү боюнча укуктук, уюштуруу жана алдын алуу чаралары сунушталат. Бул иш юридика, адам укуктары, социалдык иш, билим берүү жана мамлекеттик саясат тармагындагы адистерге пайдалуу болушу мүмкүн.Данная статья посвящена анализу системы правовой защиты детей в Кыргызской Республике в условиях современных социально-правовых реалий. Авторы рассматривают существующие механизмы охраны прав несовершеннолетних, а также оценивают соответствие национального законодательства международным стандартам. Проводится идея о том, что в Кыргызстане существует законодательство, регулирующее защиту прав детей, работают комиссии по делам детей, социальные службы, ведется определенная работа Министерством труда, социального обеспечения и миграции и Министерством внутренних дел КР. Выявлены основные правовые и институциональные проблемы, препятствующие эффективной защите детей, в том числе случаи насилия, бюрократические барьеры и недостаточная координация между уполномоченными органами. Подчёркивается необходимость комплексного реформирования законодательства и улучшения межведомственного взаимодействия. В статье авторами приводятся статистические данные и примеры из практики, подтверждающие актуальность заявленной темы. Также предложены конкретные шаги по усилению защиты прав детей, включая нормативные, организационные и профилактические меры. Работа может быть полезна юристам, правозащитникам, социальным работникам, а также специалистам в области образования и государственной политики, занимающимся вопросами обеспечения прав и благополучия детей в Кыргызской Республике
ИЗУЧЕНИЕ ТРАДИЦИОННОГО МУЗЫКАЛЬНОГО ТВОРЧЕСТВА КҮҮ И ЕГО МЕСТА В НАЦИОНАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЕ
No full textThis scientific article chronicles the entire history of Kyrgyz komuz melodies, from ancient times to the 19th century. The authors also project the living conditions, cultural traditions, and customs of our people into the form of musical creativity, within a scientific context.Илимий макалада кыргыз элинин комуз күүлөрүнүн изилдениши жана улутубуздун байыркы замандарынан баштап, XIX кылымына чейинки баскан жолдун баарын күү аркылуу чагылышы баяндалган. Ошондой эле кыргыз элине тиешелүү болгон жашшоо шарт, мданий салт-санааларды, үрп-адаттарды музыкалык чыгармачылык формасында сүрөттөгөн жагдайларга авторлор тарабынан илимий жагдайда проекциаланган.В научной статье отражен весь путь комузных мелодий кыргызского народа, с древнейших времён до XIX века. Авторы также спроецировали условия жизни, культурные традиции и обычаи нашего народа в форме музыкального творчества, в научном контексте
ПЕРСОНАЖИ-«ЧУЖАКИ» В ПРОИЗВЕДЕНИЯХ ЧИНГИЗА АЙТМАТОВА
No full textThis article analyzes Chyngyz Aitmatov\u27s story “Spotted Dog Running at the Edge of the Sea”, a less-studied work by the writer who holds a special place in 20th-century world literature. The article examines the historical, cultural, and biographical contexts surrounding the story\u27s creation, as well as its ideological and artistic features. Particular attention is paid to the image of the Nivkh people, first introduced to Kyrgyz readers through Aitmatov\u27s artistic interpretation. The article explores key features of the traditional culture, folklore, worldview, and living conditions of the Nivkh people, their relationship with the natural element of the sea, and the role of mythological motifs in shaping the story\u27s imagery. The article also examines the connection between ethnographic material and Aitmatov\u27s philosophy, including his reflections on the fate of small peoples, the preservation of cultural memory, and universal human values. A conclusion is made about the significance of the story as an important link in the development of the international theme of the writer\u27s work and the expansion of the artistic space of Kyrgyz literature.Бул макалада Чыңгыз Айтматовдун аз изилденген чыгармасы болгон “Деңизде бойлой жорткон Ала-Дөбөт” повести талданат. Макалада окуянын жаралышына байланыштуу тарыхый, маданий жана өмүр баяндык контексттер, ошондой эле анын идеялык жана көркөм өзгөчөлүктөрү каралат. Айрыкча, кыргыз окурмандарына Айтматовдун көркөм чечмелөөсү аркылуу биринчи жолу тааныштырылган нивх элинин образына көңүл бурулат. Макалада нивх элинин салттуу маданиятынын, фольклорунун, дүйнө таанымынын жана жашоо шарттарынын негизги өзгөчөлүктөрү, алардын деңиздин табигый элементи менен болгон мамилеси жана окуянын образын калыптандыруудагы мифологиялык мотивдердин ролу каралат. Макалада ошондой эле этнографиялык материал менен Айтматовдун философиясынын ортосундагы байланыш, анын ичинде анын чакан элдердин тагдыры, маданий эс тутумду сактоо жана жалпы адамзаттык баалуулуктар жөнүндөгү ой жүгүртүүлөрү каралат. Окуянын жазуучунун чыгармачылыгынын эл аралык темасын өнүктүрүүдөгү жана кыргыз адабиятынын көркөм мейкиндигин кеңейтүүдөгү маанилүү звено катары мааниси жөнүндө тыянак чыгарылат.Статья посвящена анализу рассказа Чингиза Айтматова «Пегий пёс, бегущий краем моря», одного из менее изученных произведений писателя, занимающего особое место в мировой литературе XX века. В работе рассматриваются историко-культурные и биографические предпосылки создания рассказа, а также идейно-художественные особенности произведения. Особое внимание уделяется образу нивхского народа, впервые представленному киргизскому читателю в художественном осмыслении Айтматова. В статье раскрываются ключевые черты традиционной культуры, фольклора, мировоззрения и условий жизни нивхов, их взаимоотношение с природной стихией моря, а также роль мифологических мотивов в формировании образной системы рассказа. Анализируется связь этнографического материала с авторской философией Айтматова, его размышлениями о судьбе малых народов, сохранении культурной памяти и общечеловеческих ценностях. Сделан вывод о значении рассказа как важного звена в развитии интернациональной тематики творчества писателя и расширении художественного пространства киргизской литературы