Scientific Journals of Osh State University
Not a member yet
1820 research outputs found
Sort by
A Boundary Value Problem with the Generalized M. Saigo Operator for a Mixed-Type Equation with the Hilfer Fractional Derivative
No full textThis work studies the existence of a solution to a nonlocal boundary value probleminvolving the generalized M. Saigo operator for a diffusion equation with the Hilfer derivativeand a degenerate hyperbolic equation in a bounded domain. The problem is reduced to anordinary fractional differential equation with the Riemann–Liouville operator
СОСТОЯНИЕ ПЕРЕВОДА И ИСПОЛЬЗОВАНИЯ МЕДИЦИНСКИХ ТЕРМИНОВ НА КЫРГЫЗСКОМ ЯЗЫКЕ В СИСТЕМЕ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ
Get PDFPurpose of the study: problems of translation and use of medical terms in the state language. Research methods: analytical, system-comparative, historical and cultural methods were used in the work process. Research results: along with the ongoing activities, there are a number of significant problems in the healthcare system regarding the translation and development of medical terms in the Kyrgyz language. Translation of medical terms into the Kyrgyz language requires special care, since their incorrect translation can have negative consequences when diagnosing, treating and preventing diseases. There are quite a few medical dictionaries translated into the Kyrgyz language, but in them the same medical terms are translated into the Kyrgyz language in different ways, which can create a contradiction both among specialists and among the population.Изилдөөнүн максаты-саламаттыкты сактоо тармагында медициналык терминдерди кыргыз тилине которуу жана колдонуу көйгөйлөрү жөнүндө.Изилдөөнүн ыкмалары катары иштин жүрүшүндө аналитикалык, системдүү-салыштыруу, тарыхый- маданий анализдөө ыкмалары колдонулду. Изилдөөнүн жыйынтыгы:саламаттыкты сактоо тармагында жасалып жаткан иш-чараларга карабай, медициналык терминдерди кыргыз тилине которууда жана аны кеңири колдонууларда бир топ көйгөйлүү маселелер бар. Ошону менен бирге медицинадыгы терминдерди кыргыз тилине которуу - бул эң опурталдуу маселе болуп эсептелет, анткени, туура эмес которуулардан келип чыккан көйгөйлөрдүн кесепети терс таасирди берип калышы мүмкүн.Кыргыз тилинде жарык көргөн көп эле медициналык сөздүктөр бар. Аларда бир эле орус тилиндеги медициналык терминдерге ар кандай кыргызча котормолор берилгендиги маалым, бул адистердин да, калктын да арасында баш аламандыкты, карама-каршылыкты туудурушу мүмкүн.Цель исследования: проблемы перевода и использования медицинских терминов на государтсвенном языке. Методы исследования: в процессе работы использованы таналитический, системно-сравнительный, историко-культурный методы. Результаты исследования:наряду с проводимимы мероприятиями, в системе здравоохранения в вопросах перевода и развития медицинских терминов на кыргызском языке имеются ряд существенных проблем. Перевод медицинских термсинов на кыргызский язык требует особую осторожность, так как неправильный их перевод могут иметь негативные последствия при постановке диагноза, лечении и профилактике болезней. Имеются не мало медицинских словарей, переведенных на кырыгзкий язык, но в них одно и тоже медицинские термины переведены на кыргызскый язык по разному, что могуть создать противоречие как среди специалистов, так среди населения
ХИБАТУЛЛА АТ-ТАРАЗИ И ЕГО ВЗГЛЯДЫ НА ОСНОВЫ ИСЛАМСКОЙ ВЕРЫ
Get PDFHibat Allah at-Tarazi at-Turkistani is a Hanafi - Maturidi scholar that lived at the end of 13th century and in the beginning of 14th century. Unfortunately, he could not be more famous. He has some works in Islamic theology and law. Only two of them can reach until today firmly. One of them is the Sharh al-Aqidah at-Tahawi and the other is Tabsirah al-asrar fi sharh al-Manar. Hibatullah at-Turkistani can be included among the Islamic scholars who studied the Hanafi-Maturidi school of thought and tried to spread it. The purpose of this article is to present Hibatullah Tarazi\u27s life story and views on the foundations of Islamic faith.Хибатуллах ибн Ахмад ат-Таразий ат-Түркистаний XIII-кылымдын аяк чендери жана XIV-кылымдын биринчи жарымында жашап өткөн ханафий-матуридий мазхабындагы аалымдардын бири. Бирок, тилекке каршы көп таанылбай келген. Келам жана фикх жаатында бир канча эмгектин ээси. Ошол эмгектеринен экөөсү гана азыркы күнгө чейин жетип келген. Алардын бири Шарху Акидатит Тахавий, ал эми экинчиси Табсиратул асрар фи шархил Манар. Хибатуллах ат-Түркистанийди өз учурунда ханафий-матуридий мазхабын окуп-үйрөнүп, аны жайылтууга аракет кылган ислам аалымдарынын катарына кошсок болот. Бул макаланын максаты Хибатуллах ат-Таразийдин өмүр таржымалы жана ислам ишеним негиздери тууралуу көз караштарын жеткирүү.Хибатуллах ибн Ахмад ат-Таразий ат-Туркестани — один из ученых ханафитско-матуридского мазхаба, живший в конце XIII — первой половине XIV века. Но, к сожалению, не получил широкого признания. Он является обладателем нескольких работ в области калама и фикха. До наших дней сохранились только две из этих книг. Один из них - Шарху Акидатит Тахавий, а другой - Табсиратул Асрар фи Шархил Манар. Хибатуллах ат-Туркестани может быть включен в число исламских ученых, которые изучали ханафитско-матуридитский мазхаб и пытались его распространить. Цель данной статьи — представить историю жизни Хибатуллы Тарази и его взгляды на основы исламской веры
АЗОЛЛА ВО ФЛОРЕ КЫРГЫЗСТАНА: РАСПРОСТРАНЕНИЕ, ЭКОЛОГИЯ И ПРАКТИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ
Get PDFThis article presents the results of a study of a new species of water fern for the flora of Kyrgyzstan – Azolla caroliniana Willd. The plant was discovered in the collector and drainage networks of the southern region, which opens up prospects for studying its adaptive abilities and potential use in agriculture. The analysis of the physico-chemical parameters of water in the places where azolla grows is carried out, the features of its distribution and ecological significance are revealed. Water transparency is determined by the Secchi disk. The content of dissolved oxygen is determined by the Winkler method. A set of indicators for determining pH by Michaelis and a universal indicator - a portable pH meter. A cobalt-chromium scale is used as a standard solution. It is noted that Azolla karolinska, having the ability to fix nitrogen, is of interest as a green fertilizer and forage crop. The issues of conservation of the species and the possibility of its introduction are discussed. The article contributes to the study of the biodiversity of Kyrgyzstan and highlights the need for further research in the field of aquatic flora. Clarifying the role of this plant in aquatic ecosystems will help in developing measures for their conservation and sustainable use.Бул макалада Кыргызстандын флорасындагы суу папоротниктеринин жаңы түрү – Azolla caroliniana Willd. өсүмдүгүн изилдөөнүн жыйынтыктары берилген. Азолла Кыргызстандын түштүк аймагындагы коллектордук-дренаждык тармактарында табылып, бул өсүмдүктүн адаптациялык жөндөмдүүлүгүн жана айыл чарбасында колдонуу мүмкүнчүлүгүн изилдөө перспективаларын ачат. Азолла өскөн жерлердеги суунун физикалык-химиялык көрсөткүчтөрүнө талдоо жүргүзүлүп, анын таралуу өзгөчөлүктөрү жана экологиялык мааниси аныкталган. Суунун тунукташы Секки диски менен, эриген кычкылтектин курамы Винклер ыкмасы боюнча аныкталган. рН мааниси Михаэлис индикаторлорунун топтому жана универсалдуу индикатор, көчмө рН-метр аркылуу аныкталган. Стандарттуу эритме катары кобальт-хром шкаласы колдонулган. Атмосферадан азотту фиксациялоочу касиетке ээ Azolla caroliniana жашыл жер семирткич жана тоют өсүмдүгү катары кызыгууну жаратаары белгиленди. Авторлор биологиялык түрдү сактоо маселелерине жана аны интродукциялоо мүмкүнчүлүгүн пайдалануу маселелерине көңүл бурушкан. Изилдөө натыйжалары Кыргызстандын биологиялык көптүрдүүлүгүн изилдөөгө салым кошот жана суу флорасы багытында мындан аркы изилдөөлөрдү жүргүзүү зарылдыгын белгилейт. Бул өсүмдүктүн суу экосистемасындагы ролун түшүнүү аларды сактоо жана туруктуу пайдалануу боюнча чараларды иштеп чыгууга жардам берет.В данной статье представлены результаты исследования нового для флоры Кыргызстана вида водного папоротника – азоллы каролинской (Azolla caroliniana Willd.). Растение было обнаружено в коллекторно-дренажных сетях южного региона, что открывает перспективы для изучения его адаптационных способностей и потенциального использования в сельском хозяйстве. Проведен анализ физико-химических параметров воды в местах произрастания азоллы, выявлены особенности ее распространения и экологическая значимость. Прозрачность воды устанавливали диском Секки. Содержание растворенного кислорода определяли по методу Винклера. Величину рН определяли набором индикаторов по Михаэлису и универсальным индикатором, портативным рН-метром. В качестве стандартного раствора использовали кобальт-хромовую шкалу. Отмечено, что азолла каролинская, обладая способностью фиксировать азот, представляет интерес как зеленое удобрение и кормовая культура. Обсуждаются вопросы сохранения вида и возможности его интродукции. Статья вносит вклад в изучение биоразнообразия Кыргызстана и подчеркивает необходимость дальнейших исследований в области водной флоры. Выяснение роли данного растения в водных экосистемах поможет в разработке мер по их сохранению и устойчивому использованию
ИСТОРИЧЕСКАЯ ТРАВМА В ФОКУСЕ КОММЕМОРАТИВНЫХ ПРАКТИК: СОЦИАЛЬНО-ФИЛОСОФСКИЙ АНАЛИЗ
No full textThe article examines the problems of historical trauma in the context of the implementation of the state historical policy, considered in the context of perpetuating the memory of the victims of the Nazi policy of genocide of the Belarusian people during the Great Patriotic War. The article explicates the relationship between the political instrumentalization of historical trauma and the process of constructing national and state identity. The article considers the risks of establishing control over the connective space of society and commemorative mechanisms, the implementation of legitimation and identification functions of social memory in the context of the political instrumentalization of the past. The article identifies, classifies and examines the most common commemorative practices in modern Belarusian society, the subject of which is the phenomenon of genocide of the Belarusian people during the Great Patriotic War. The work evaluates the content and effectiveness of commemorative practices in the context of preserving historical truth, the formation of citizenship and patriotismпо мотивации, пропаганде и формированию ценностной ориентации на здоровый образ жизни.Макалада Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында Белорус элинин фашисттик геноцид саясатынын курмандыктарын эскерүү контекстинде каралган мамлекеттик тарыхый саясатты ишке ашыруу контекстиндеги тарыхый травма проблемасы каралат. Макалада тарыхый травманы саясий инструменталдаштыруунун жана улуттук-мамлекеттик бирдейликти куруу процессинин өз ара байланышы эксплуатацияланат. Коомдун туташтыруучу мейкиндигине жана коммеморативдик механизмдерге көзөмөл орнотуу, өткөн мезгилдин саясий инструментализациясында социалдык эс тутумдун мыйзамдаштыруу жана идентификациялоо функцияларын ишке ашыруу тобокелдиктери каралат. Беларус элинин Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы геноцидинин феномени болгон азыркы Беларус коомунда кеңири таралган коммеморативдик практикалар аныкталат, классификацияланат жана каралат. Эмгекте тарыхый чындыкты сактоо, жарандыкты жана патриотизмди калыптандыруу контекстиндеги коммеморативдик практиканын мазмуну жана натыйжалуулугу бааланат.В статье рассматривается проблематика исторической травмы в контексте реализации государственной исторической политики, рассматриваемой в контексте увековечивания памяти жертв нацистской политики геноцида белорусского народа в годы Великой Отечественной войны. В статье эксплицируется взаимосвязь политической инструментализации исторической травмы и процесса конструирования национально-государственной идентичности. Рассматриваются риски установления контроля над коннективным пространством общества и коммеморативными механизмами, реализации легитимационной и идентификационной функций социальной памяти в условиях политической инструментализации прошлого. Выявляются, классифицируются и рассматриваются наиболее распространенные в современном белорусском обществе коммеморативные практики, предметом которых является феномен геноцида белорусского народа в годы Великой Отечественной войны. В работе оценивается содержание и эффективность коммеморативных практик в контексте сохранения исторической правды, формирования гражданственности и патриотизма
ЭЛЕКТРОННЫЙ ДОКУМЕНТООБОРОТ В ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЯХ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ: СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ
Get PDFThis article explores the organization of electronic document management (EDM) in higher education institutions, highlighting key challenges associated with the use of static file formats—primarily PDF—as the main data medium. It emphasizes the shortcomings of current systems, which lead to reduced efficiency of administrative processes, increased time consumption, and higher workload for staff. Particular attention is given to a critical analysis of the prevailing practice of relying on static document formats and the organizational issues that arise from it. The author proposes an innovative approach to modernizing EDM systems based on contemporary technologies, including cloud-based editors and integration with universities’ corporate information systems. The article offers concrete recommendations for optimizing document workflows in universities, supported by analysis of successful implementation cases and statistical data.Макалада жогорку окуу жайларында (университеттерде) электрондук документ жүгүртүүнү уюштуруунун өзгөчөлүктөрү каралып, негизги маалымат алып жүрүүчү катары файл форматтарын (PDF) колдонуу менен байланышкан негизги көйгөйлөр аныкталган. Административдик процесстердин эффективдүүлүгүнүн төмөндөшүнө, убакыттын сарпталышына жана кызматкерлердин иш жүктөмүнүн көбөйүшүнө алып келген, иштеп жаткан системалардын кемчиликтери баса белгиленет. Документтин статикалык форматтарын (PDF) колдонуунун учурдагы практикасын жана аны менен байланышкан уюштуруу көйгөйлөрүн критикалык талдоого өзгөчө көңүл бурулат. Автор заманбап технологиялардын, анын ичинде булут редакторлорунун жана университеттердин корпоративдик маалымат системалары менен интеграциянын негизинде электрондук документ жүгүртүүнү модернизациялоого инновациялык мамилени сунуштайт. Макалада ЖОЖдордо документ жүгүртүүнү оптималдаштыруу боюнча конкреттүү сунуштар камтылган, алар ийгиликтүү ишке ашыруу учурларын жана статистикалык маалыматтарды талдоо менен бекемделген.В статье рассматриваются особенности организации электронного документооборота (ЭДО) в высших учебных заведениях (вузах), выявляются ключевые проблемы, связанные с использованием файловых форматов (PDF) в качестве основного носителя данных. Подчёркиваются недостатки существующих систем, приводящие к снижению эффективности административных процессов, увеличению временных затрат и росту нагрузки на сотрудников. Особое внимание уделяется критическому разбору существующей практики использования статичных форматов документов (PDF) и связанных с этим организационных проблем. Автор предлагает инновационный подход к модернизации ЭДО, основанный на современных технологиях, включая облачные редакторы, интеграцию с корпоративными информационными системами вузов. Статья содержит конкретные рекомендации по оптимизации документооборота в вузах, подкрепленные анализом успешных кейсов внедрения и статистическими данными
НРАВСТВЕННЫЕ ОСНОВЫ ПРОЗЫ А.С. ПУШКИНА И Ч. АЙТМАТОВА
Get PDFThe article deals with the moral basis of the prose of A.S. Pushkin and Ch.Aitmatov. Using the example of the story "The Captain\u27s Daughter", the moral content of the work is revealed, it is about the artistic embodiment of themes about honor and dishonor, about loyalty and betrayal, about love and hate. The epigraph "Take care of honor from a young age ..." reflects an irreconcilable attitude towards meanness, lies, lack of decency and a responsible attitude towards duty, honor and dignity of a person. The moral foundations of the concept of personality. Aitmatov\u27s stories are revealed by the example of the novels "Face to Face" and "The White Steamer". In the story "The White Steamer", Ch. Aitmatov touched upon "painful" environmental and moral issues, such values as honor, dignity, and service to one\u27s duty. The object of artistic analysis is people like Orozkul, who aim at everything valuable: beauty, nature, childhood. They pose a social danger. In the story "Face to Face," he touched on the theme of duty, responsibility, conscience, and the degradation of the human personality. Through the image of Ismail, the artist shows how low a person can fall to save his life.Макалада А.С. Пушкиндин жана Ч. Айтматовдун прозасынын адеп-ахлактык негизи жөнүндө сөз болот. "Капитандын кызы" повестинин мисалында чыгарманын адеп-ахлактык мазмуну ачылып, ар-намыс жана абийирсиздик, берилгендик жана чыккынчылык, сүйүү жана жек көрүү темаларын көркөм чагылдыруу жөнүндө сөз болуп жатат. "Смолоддун намысына кам көр..." эпиграфы аркылуу ар-намыска, калпка, адептүүлүктүн жоктугуна жана адамдын милдетине, ар-намысына жана кадыр-баркына жоопкерчиликтүү мамиле кылуу чагылдырылат. Ч.Айтматовдун инсандык концепциясынын адеп-ахлактык негиздери "бетме-бет" жана "Ак кеме"повесттеринин мисалында ачылган. Ч.Айтматов "Ак кеме" повестинде Ар-намыс, кадыр-барк, өз милдетине кызмат кылуу сыяктуу баалуулуктар сыяктуу экологиялык жана адеп-ахлактык "оор" маселелерге токтолду. Көркөм анализдин объектиси-Орозкул сыяктуу баалуу нерселердин баарын: сулуулукту, табиятты, балалыкты сермеп жүргөн адамдар. Алар социалдык коркунучту жаратат. "Бетме-бет" повестинде ал милдет, жоопкерчилик, абийир, адам инсанынын деградациясы темасына токтолду. Исмаилдин образы аркылуу сүрөтчү адам өз өмүрүн сактап калуу үчүн канчалык төмөндүктү көрсөтөт.В статье речь идет о нравственной основе прозы А.С. Пушкина и Ч. Айтматова. На примере повести «Капитанская дочка» раскрывается нравственное содержание произведения, речь идет о художественном воплощении тем о чести и бесчестии, о верности и предательстве, о любви и ненависти. Посредством эпиграфа «Береги честь смолоду…» отражаются непримиримое отношение к подлости, лжи, отсутствию порядочности и ответственное отношение к долгу, чести и достоинству человека. Нравственные основы концепции личности Ч. Айтматова раскрываются на примере повестей «Лицом к лицу» и «Белый пароход». В повести «Белый пароход» Ч. Айтматов затронул «болевые» экологические и нравственные проблемы, такие ценности как честь, достоинство, служение своему долгу. Объектом художественного анализа являются такие люди как Орозкул, которые замахиваются на все ценное: на красоту, на природу, на детство. Они представляют социальную опасность. В повести «Лицом к лицу» он затронул тему долга, ответственности, совести, деградации человеческой личности. Посредством образа Исмаила художник показывает до какой низости может упасть человек, чтобы спасти свою жизнь
ЛЕКСЕМЫ ОРУДИЙ ТРУДА В СЛОВАРЕ М.КАШКАРИ “ДИВАНУ ЛУГАТИ-Т ТЮРК”
Get PDFThe purpose of the study is to determine the level of use of lexemes are a tool of labor in the dictionary of Mahmut Kashkari in the modern Kyrgyz language, to investigate sound, semantic changes and extensions in the phenomenon of linguistic development. The object of research is the Kyrgyz translations of M. Kashkari\u27s dictionary. The research is conducted on the basis of the historical-comparative method. As a result, the lexemes of tools in M.Kashkari\u27s dictionary were compared with the modern Kyrgyz language, sound and semantic changes, their morphemic composition, and the level of use were determined: lexemes are a tool of labors used in the ancient sound pattern while preserving their meaning; words used by phonetically changing; words with the same meaning, but with a different name. The obtained results prove that the Kyrgyz language is one of the ancient Turkic languages and can be a material for researching the vocabulary of Turkic languages, including the Kyrgyz language, and its history.Азыркы кыргыз тилинин байыркы түрк тилдеринин бири экендигин жана кыргыз тилинин өнүгүү процессиндеги тилдик кубулуштарды аныктоодогу орду менен макала актуалдуу. Изилдөө максаты – М.Кашкаринин сөздүгүндөгү эмгек куралдары лексемаларынын азыркы кыргыз тилинде колдонулуу деңгээлин, тилдик өнүгүү кубулушундагы тыбыштык, семантикалык өзгөрүүлөрдү, кеңейүүлөрдү иликтөө. Иликтөө объектиси – М.Кашкаринин сөздүгүнүн кыргызча котормолору. Изилдөө тарыхый-салыштырма методунун негизинде ишке ашырылат. Натыйжада, М.Кашкаринин сөздүгүндөгү эмгек куралдары лексемалары азыркы кыргыз тили менен салыштырылап иликтенип, тыбыштык, маанилик өзгөрүүлөр, алардын морфемалык түзүлүшү, колдонулуу деңгээли аныкталды: байыркы тыбыштык көрүнүшүндө маанисин сактоо менен колдонулган эмгек куралдары лексемалары: kätmän – кетмен, kärki – керки, küzük – күзүк, çäçkä – токуучу шайман, өрмөк; фонетикалык жактан өзгөрүүгө учуроо аркылуу пайдаланылган сөздөр: orğaq – орок, kürgäk – күрөк, sıdırğaq – сыдыргы, türbikü – түрпү, qısğaç - кыскач, кычкач, bargan – барскан, baldu – балта, ärük – терини ийлей турган нерсе, ийрек, bıçğuç – бычак, çäkük – чеккич балка, зергердин балкасы, токымак – токмок, ik (iik) – ийик, йигне – ийне; мааниси сакталган, бирок башка аталышка ээ болгон сөздөр: ogulmuq – түркүк, йатан – пахтаны тытуучу аспап, йатаң – жүн тыткан курал, sındu – кайчы, qıftu – кайчы, ir/jir – тешүүчү курал, үшкү. Алынган натыйжалар кыргыз тилинин байыркы түрк тилдиринин бири экендигинин далилдейт жана түрк тилдеринин, анын ичинде кыргыз тилинин лексикасын, анын тарыхын иликтөөгө материал боло алат.Объектом исследования является лексемы орудий труда в словаре М.Кашкари были сопоставлены с современным кыргызским языком, определены звуковые и семаантические изменения, их морфемный состав, уровень употребления: лексемы орудий труда, употребляемые при сохранении своего значения в древнем фонетическом виде. Полученные результаты доказывают, что кыргызский язык является одним из древнетюркских языков и может материалом для исследования лексики тюркских языков
ПРОФИЛАКТИКА ПОДРОСТКОВОЙ НАРКОМАНИИ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ: ПРАВОВОЙ И ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ПОДХОД
Get PDFRelevance. The relevance of the problem of teenage drug addiction requires a comprehensive approach, including both legal and pedagogical preventive measures. This work is devoted to the study of the effectiveness of legal and pedagogical mechanisms for preventing teenage drug addiction in the educational environment. The author considers the main aspects of the problem, including an analysis of legislative norms aimed at controlling the spread of drugs among minors, as well as methods of upbringing and education that can reduce the vulnerability of adolescents to drug addiction. Particular attention is paid to the interaction of educational institutions with law enforcement agencies and public organizations in the process of implementing prevention programs. The work is aimed at developing recommendations for the development of effective strategies and activities that promote health and social adaptation of adolescents in the context of the modern educational space. This study is carried out within the framework of the project D 31-24, funded by Osh State University.Маанилүүлүк. Өспүрүмдөрдүн баңгилик көйгөйүү актуалдуулугу укуктук да, билим берүүчү да алдын алуу чараларын камтыган комплекстүү мамилени талап кылат. Бул иш билим берүү чөйрөсүндө өспүрүмдөрдүн көз карандылыгын алдын алуунун укуктук жана педагогикалык механизмдеринин натыйжалуулугун изилдөөгө арналган. Автор көйгөйдүн эң маанилүү аспектилерин, анын ичинде жашы жете электердин арасында баңги заттарды таратууну жөнгө салуучу мыйзамдарды, ошондой эле өспүрүмдөрдүн баңгиликке болгон сезимталдыгын азайтууга жөндөмдүү тарбиялоо жана тарбиялоо ыкмаларын талдоону карайт. Алдын алуу программаларын ишке ашырууда билим берүү мекемелеринин укук коргоо органдары жана коомдук уюмдар менен кызматташуусуна өзгөчө көңүл бурулат. Иш азыркы билим берүү мейкиндигинде жаштардын ден соолугун чыңдоо жана социалдык адаптациялоо боюнча эффективдүү стратегияларды жана чараларды иштеп чыгуу боюнча сунуштарды иштеп чыгууга багытталган. Бул изилдөө ОшМУ каржылаган ЖТТ 31-24 долбоорунун алкагында жүргүзүлөт.Актуальность проблемы подростковой наркомании требует комплексного подхода, включающего как юридические, так и педагогические меры профилактики. Данная работа посвящена исследованию эффективности правовых и педагогических механизмов предотвращения подростковой наркомании в образовательной среде. Автор рассматривает основные аспекты проблемы, включая анализ законодательных норм, направленных на контроль за распространением наркотиков среди несовершеннолетних, а также методы воспитания и образования, способные снизить уязвимость подростков к наркотической зависимости. Особое внимание уделяется взаимодействию образовательных учреждений с правоохранительными органами и общественными организациями в процессе реализации программ профилактики. Работа направлена на выработку рекомендаций для разработки эффективных стратегий и мероприятий, способствующих укреплению здоровья и социальной адаптации подростков в условиях современного образовательного пространства. Данное исследование выполняется в рамках проекта Д 31-24, финансируемого ОшГ
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ БОРЬБЫ С КИБЕРПРЕСТУПНОСТЬЮ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА
Get PDFThe article discusses cybercrimes committed using artificial intelligence technologies. It is reported that the dynamics of cybercrime has increased as a result of the development of digital technologies. The types of cybercrime are defined. An analysis of liability for crimes against cybersecurity provided for by the Criminal Code of the Kyrgyz Republic will be conducted. A legal analysis is carried out to determine how cybercriminals impersonate government officials and commit fraudulent actions in the simplest ways. Statistical information on cybercrime for 2024-2025 is provided. Relevant recommendations for combating cybercrime are givenМакалада жасалма интеллект технологияларын колдонуу аркылуу жасалган кибер кылмыштуулук жөнүндө жазылган. Санариптик технологиянын өнүгүүсүнүн натыйжасында кибер кылмыштуулуктун динамикасынын жогорулагандыгы жөнүндө айтылат. Кибер кылмыштуулуктун түрлөрүнө аныктама берилет. Кыргыз Республиксынын Кылмыш-жаза кодексинде каралган кибер коопсуздукка каршы кылмыштарга карата жоопкерчиликтерге талдоо жүргузүлөт. Кибер кылмыштуулуктун субъектилери мамлекеттик кызматчылардын атын жамынып алып эң жеңил жолдор менен эле алдамчылык аракеттерин жасагандыгына укуктук талдоо жүргүзүлөт. Кибер кылмыштуулук боюнча 2024-2025 жылдарга статистикалык маалымат берилген. Кибер кылмыштуулукка каршы туруу үчүн актуалдуу сунуштар берилдиВ статье рассматриваются киберпреступления, совершаемые с использованием технологий искусственного интеллекта. Сообщается, что динамика киберпреступности возросла в результате развития цифровых технологий. Определены виды киберпреступности. Будет проведен анализ ответственности за преступления против кибербезопасности, предусмотренной Уголовным кодексом КР. Проводится правовой анализ, чтобы определить, как киберпреступники выдают себя за государственных служащих и совершают мошеннические действия наиболее простыми способами. Приведена статистическая информация о киберпреступности за 2024-2025 годы. Даны соответствующие рекомендации по борьбе с киберпреступностью