Rocznik Integracji Europejskiej

The Assessment of the Readiness of the Region of Wielkopolska for the Implem entation and Management of the Wielkopolski Operational Program of Regional DevelopmentOcena przygotowania Wielkopolski do wdrażania i zarządzania Wielkopolskim Programem Operacyjnym Rozwoju Regionalneg

HOFFMANN, TOMASZ

Polish

Ocena przygotowania Wielkopolski do wdrażania i zarządzania Wielkopolskim Programem Operacyjnym Rozwoju Regionalnego

Transformations in the Thinking about European SecurityPrzemiany myślenia o bezpieczeństwie europejski

MIERZEJEWSKI, DONAT JERZY

Przemiany myślenia o bezpieczeństwie europejskim

The EU Common Fisheries PolicyWspólna Polityka Rybacka Unii Europejskie

TRZPIS, PIOTR

Wspólna Polityka Rybacka Unii Europejskiej

JASKULSKI, ADAM

z zachowaniem suwerenności przez jego części składowe, znajduje odbicie w rdzeniu politycz­
nym Unii Europejskiej i okalającą go Organizacją Państw Europejskich. Zastanawia fakt, że Au­
tor używa słowa „konstytucja” tylko w kontekście Projektu Traktatu Konstytucyjnego, swoich 
propozycji nie podnosi do rangi konstytucyjnych, lecz, jak  się wydaje, pozostawia wolną rękę, 
ewentualnemu przyszłemu Konwentowi, co do sposobu i rangi ich skodyfikowania.
Książka została wydana w Polsce w pierwszym kwartale 2007 roku przez wydawnictwo de­
mosEuropa. Jej promocja w Polsce odbiła się szerokim echem w środkach masowego przekazu, 
jak  również przed i po wizycie Autora w Polsce. Książka liczy 90 ponumerowanych stron, jest 
podzielona na krótkie rozdziały poprzedzone wstępem i opatrzone podsumowaniem. Język nie 
zawiera trudnych sformułowań, co pozwala na lekką, ale wymagającą zaangażowania, lekturę. 
Zdaniem autora recenzji, czytelnikami książki winni być studenci stosunków międzynarodo­
wych, politologii, administracji europejskiej i in. zainteresowani formułowaniem się nowego 
porządku w Unii Europejskiej i w świecie. Książka winna też trafić do rąk teoretyków i prakty­
ków integracji, zaliczając też do tej drugiej grupy polityków, przedstawicieli Państw Członkow­
skich Unii. Guy Verhofstadt nie poczynił wielkiego dzieła naukowego, jednak opisał swoje 
przemyślenia na temat Unii Europejskiej, i to, z punktu widzenia myślenia o jej przyszłym 
kształcie, nie pozwala na pominięcie tej pozycji książkowej.
MIKOŁAJ J. TOMASZYK
Poznań
Zbigniew Czachór (red.), Unia Europejska po Traktacie ustana­
wiającym Konstytucję dla Europy, Wydawnictwo INPiD UAM, 
Poznań 2006, ss. 167.
Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy (dalej zwany Traktatem Konstytucyjnym) był 
kolejną z rzędu, lecz tym razem nieudaną próbą, reformy podstaw prawnych funkcjonowania 
Unii Europejskiej. Po wcześniejszym Traktacie z Amsterdamu i Nicei, które nie wypełniły po­
stawionych przed nimi zadań, przywódcy państw członkowskich UE na posiedzeniu Rady Euro­
pejskiej w Laeken w grudniu 2001 r. zdecydowali się na nowy sposób przygotowania zmian 
w prawie pierwotnym, tj. poprzez przygotowanie propozycji rozwiązań poprzez Konwent 
mający być ciałem przedstawicieli obywateli Unii Europejskiej. Jednakże z powodu odrzucenia 
tzw. Konstytucji Europejskiej w referendach przez obywateli Francji i Holandii oraz rezygnacji 
przywódców z prób ożywienia Traktatu, Konstytucja Europejska przeszła do historii.
Praca zbiorowa jest dziełem autorów artykułów, którzy są pracownikami albo doktorantami 
Instytutu Nauki Politycznych i Dziennikarstwa UAM. Jednakże wśród autorów znajdują się tak­
że osoby z innych ośrodków naukowych z Republiki Federalnej Niemiec (Uniwersytet z Pocz­
damu oraz Uniwersytet Humboldtów z Berlina).
Pierwszy artykuł redaktora zbioru pt. Sfera wewnętrznej i zewnętrznej aktywności Unii Eu­
ropejskiej po  Traktacie ustanawiającym Konstytucję dla Europy zamieszczony w książce jest 
swoistym zwornikiem całej zawartości zbioru. Autor koncentruje się w pierwszej części na ana­
lizie prawnej tego, czym z założenia miał być Traktat Konstytucyjny, odnosząc się do jego na­
zwy, w której ważnym elementem jest słowo „konstytucja” oraz znaczenia jakiego nabiera ono 
w kontekście powiązania ze słowem „traktat” dla Unii Europejskiej. W dalszej części artykułu 
mamy zaprezentowaną analizę postanowień Traktatu Konstytucyjnego w Obszarze Wolności, 
Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości oraz przestrzeni działań zewnętrznych i polityki bezpieczeń­
stwa i obrony UE.
Następny artykuł w pracy nosi nazwę Tożsamość zbiorowa w Unii Europejskiej, w którym 
I. Paweł Karolewski analizuje powiązanie tożsamości zbiorowej z modelem obywatelstwa.
Zgodnie z tezą Autora istnieje możliwość przypisania zbiorowej tożsamości nie tylko państwom 
narodowym, z którymi to pojęcie jest związane, ale także z innymi systemami politycznymi, na­
tomiast istnienie i intensywność owej tożsamości związane jest modelem obywatelstwa, które 
jest specyficzne dla konkretnego typu systemu politycznego. Dla potwierdzenia owej tezy pre­
zentowane zostają i poddane analizie trzy modele („typy idealne”) obywatelstwa: republikański, 
liberalny i cesarski oraz określony na bazie tych trzech modeli charakter obywatelstwa Unii Eu­
ropejskiej. Autor wskazuję przede wszystkim na znacznie pierwszego modelu obywatelstwa dla 
budowy tożsamości zbiorowej w Unii.
Artykuł Jolanty Bryły pt. Relacje transatlantyckie w zakresie rozwiązywania wybranych 
problemów międzynarodowych prezentuje stosunki pomiędzy Stanami Zjednoczonymi oraz 
U nią Europejską w trzech kluczowych dla kontaktów transatlantyckich kwestiach. Po pierwsze, 
problemu proliferacji broni masowej zagłady; po drugie, terroryzmu międzynarodowego oraz 
po trzecie, globalnych zmian klimatycznych. Autorka zwraca uwagę na pogorszenie się sto­
sunków wzajemnych po objęciu władzy przez George’a W. Busha, gdyż po tym  wydarzeniu 
jeszcze bardziej wyostrza się sytuacja, w której zagrożenia dla bezpieczeństwa definiowane 
przez oba podmioty sąpraktycznie tożsame, jednakże sposoby ich rozwiązywania są zasadniczo 
odmienne.
Genezę, znaczenie oraz unormowanie praw podstawowych Unii Europejskiej w omawianym 
zbiorze analizuje artykuł Adama Szymaniaka Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. 
Autor przede wszystkim wskazuje na zakres praw, jaki w założeniu Karta miała gwarantować 
obywatelom Unii Europejskiej oraz ewentualne możliwości kontroli przestrzegania tych praw. 
Bardzo ważnym elementem jest wskazanie na postawy polityków i komentatorów, co do przed­
miotu i znaczenia Karty dla ochrony praw człowieka na kontynencie europejskim. Już na sam 
koniec warto przypomnieć, że Karta została włączona do Traktatu z Lizbony, a więc ma szanse 
stać się wkrótce, pomimo upadku idei Traktatu Konstytucyjnego, obowiązującym prawem.
W kolejnym artykule pt. Przyszłość integracji europejskiej w kontekście polityki spójności 
Unii Europejskiej Krzysztof Senger bada zależność pomiędzy postępem integracji a wzrostem 
spójności wewnątrz Unii Europejskiej. W dalszej części analizuje nowe cele polityki regionalnej 
w okresie programowania na lata 2007-2013, wskazując na nacisk, jaki został położony na za­
pewnienie rozwoju zasobów ludzkich w realizacji nowej polityki regionalnej. W ostatniej części 
artykułu rozpatrywany jest stosunek integracji do zjawiska globalizacji. Zgodnie z tezą Autora 
możemy mówić o ścisłym powiązaniu tych dwu zjawisk jako wpływających pozytywnie na sie­
bie, a nie stanowiących swoje przeciwieństwa.
Artykuł Mikołaja Tomaszyka Perspektywy rozwoju Unii Europejskiej -  od Traktatów Rzym­
skich do projektu Traktatu Konstytucyjnego jest wielowątkowy. Autor stawia sobie za cel wska­
zanie perspektyw rozwoju dla Unii po negatywnych wynikach referendów w dwóch państwach 
członkowskich oraz znaleźć źródła legitymizacji i bytności Unii Europejskiej po upadku syste­
m u komunistycznego i zniknięciu podziału świata na dwa antagonistyczne bloki. Jednakże 
pierwszym elementem prezentowanym w artykule jest analiza wyzwań stojących przed Unią 
Europejską (m.in. globalizacji). Jako perspektywy rozwoju integracji europejskiej są wskazane: 
rozszerzanie składu członkowskiego o nowe państwa oraz udzielenie odpowiedzi przez najwyż­
szych przedstawicieli państw członkowskich, co do celu konstrukcji, jaką jest Unia Europejska.
Kolejną częścią w omawianym zbiorze jest artykuł Moniki Mardas Mechanizmy zarządza­
nia ekonomicznego UE a Traktat Konstytucyjny. Autorka prezentuje problematykę: ewolucji 
systemu finansowania Wspólnot Europejskich, uregulowań prawnych dotyczących sfery finan­
sów w Unii, budżetu Wspólnoty m.in. w zakresie jego konstrukcji, procedury uchwalania oraz 
zmiany niesione przez Traktat Konstytucyjny. Główna teza prezentowana w artykule głosi, iż 
zmiany niesione przez Konstytucję Europejską w zakresie regulacji materii finansów Unii nie są 
zmianami rewolucyjnymi. W ocenie Autorki jest to negatywne zjawisko, gdyż finanse Unii po­
trzebują reformy, której owe propozycje nie przynosiły.
Artykuł Anny Potyrały Wspólny Europejski System Azylowy jest analizą uregulowań praw­
nych w Unii Europejskiej w zakresie problemów uchodźców. Autorka w pierwszej części po­
krótce prezentuje historyczne przesłanki zainteresowania Unii tą  kwestią. W kolejnej odnosi się 
do umów dotyczących uchodźstwa, których stronami są państwa członkowskie UE oraz posta­
nowień normatywnych na szczeblu UE. Dalszą część artykułu stanowi analiza faktycznego 
funkcjonowania ustanowionego Wspólnego Europejskiego Systemu Azylowego. W ocenie Au­
torki utworzenie wspomnianego systemu jest wydarzeniem przełomowym w podejściu państw 
członkowskich do problematyki uchodźców, jednakże faktyczne jego działanie mocno odbiega 
nadal od założeń postawionych przed tym  systemem.
Dyskurs europejski w Szwecji autorstwa Andrzeja Marcina Szuszyckiego analizuje dwie kwe­
stie: strukturę dyskursu politycznego dotyczącego zagadnień integracji europejskiej w Szwecji oraz 
stopień rozwoju tożsamości europejskiej wśród elit politycznych Szwecji. W pierwszej części arty­
kułu zaprezentowano problemy definicyjno-teoretyczne. Zgodnie z tezą Autora dyskurs wpływa 
w decydujący sposób na definiowanie swej tożsamości przez jednostki ludzkie. Kolejnym elemen­
tem jest analiza postaw i preferencji przedstawicieli partii zasiadających w parlamencie Szwecji oraz 
przywiązania do fundamentalnych wartości UE. W ocenie Autora to właśnie poprzez analizę przy­
wiązania do wartości fundamentalnych UE najlepiej określać tożsamości europejską, a nie poprzez 
mierzenie poparcia dla przekazywania funkcji państwa narodowego na poziom supranarodwy.
Artykuł Jarosława Jańczaka Administracja, procedury decyzyjne, parlament -  reformy Re­
publiki Finlandii jako rezultat członkostwa w UE prezentuje wpływ integracji europejskiej na 
zmianę systemu politycznego Finlandii. Główne akcenty zostają położone na analizę: czynni­
ków wewnętrznych i zewnętrznych oddziaływujących na zmianę systemu politycznego, dosto­
sowanie administracji do wymogów funkcjonowania Finlandii jako państwa członkowskiego 
UE oraz kształtowanie polityki zewnętrznej z perspektywy państwa członkowskiego. Zgodnie 
z wnioskami Autora w Finlandii mamy do czynienia z pewną anomalią zmiany systemu poli­
tycznego w związku z integracją europejską analizowaną z perspektywy międzyrządowej 
szkoły teorii integracji, gdyż dochodzi do wzmocnienia roli parlamentu, a nie rządu, co głosi 
wspomniana teoria. Przyczyny tego faktu upatrywane są w ewolucji systemu semiprezydenckie- 
go ku systemowi parlamentarno-gabinetowemu.
Artur Wejkszner w artykule USA -  Unia Europejska. Wymuszone partnerstwo czy walka
o hegemonię? Zastanawia się nad charakterem relacji pomiędzy USA a UE, starając się odpowie­
dzieć na pytanie czy przewagę w nich mają elementy rywalizacji czy może elementy pragmatycz­
nego podejścia do współpracy. W początkowej części artykułu Autor prezentuje najważniejsze 
czynniki kształtujące stosunki wzajemne wypływające jeszcze z czasów zimnej wojny. W dal­
szej kolejności Autor podejmuje problematykę stosunków postzimnowojennych, jako element 
graniczny ich otwarcia wymienia Deklarację transatlantycką z 1990 r. Bardzo istotnym elemen­
tem  analizy relacji wzajemnych jest współpraca gospodarcza pomiędzy UE a USA, co stanowi 
ważny element współpracy między tymi podmiotami, w przeciwieństwie do znacznie trudniej­
szej współpracy polityczno-miltarnej. Według Autora w nadchodzącej przyszłości w stosunkach 
USA-UE przewagę osiągną czynniki współpracy między tymi podmiotami.
Oceniając wartość całego zbioru na początek należy zwrócić uwagę, iż sformułowanie za­
warte w jego tytule odnosi się do pewnej sytuacji w Unii Europejskiej, w państwach członkow­
skich UE oraz jej otoczeniu zewnętrznym, jaka zaistniała po podjętej próbie reformy traktatowej 
związanej z przygotowaniem Konstytucji Europejskiej. Tym samym zawartość zbioru prezentu­
je  różne aspekty funkcjonowania Unii Europejskiej i państw członkowskich w aspekcie integra­
cji europejskiej, a nie skupia się tylko na samym Traktacie Konstytucyjnym, co jest bez 
wątpienia ogromną zaletą tej publikacji. Ważnym elementem jest różne podejście metodologicz­
ne autorów artykułów, gdyż pozwala ono zauważyć pewne nowe trendy związane z tego typu 
publikacjami, w dużej części jest to związane z faktem wspomnianym na wstępie, tj. udziałem 
w publikacji osób z instytucji naukowych z Niemiec.
Książka Unia Europejska po Traktacie ustanawiającym Konstytucję dla Europy jest wie­
lowątkową publikacją odwołującą się do obecnego stanu integracji europejskiej, funkcjonowa­
nia państw narodowych w powiązaniu z Unią Europejską oraz stosunków zewnętrznych Unii, 
godną polecenia każdemu zajmującemu się problematyką Unii Europejskiej.
ADAM JASKULSKI
Irma Słomczyńska, Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony. 
Uwarunkowania, struktury, funkcjonowanie, Wydawnictwo Uni­
wersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2007, ss. 408.
Pierwotnym obszarem, w którym dokonywała się integracja europejska była sfera gospodarcza. 
Pomimo, że już w latach 50-tych XX wieku podejmowano próby zacieśniania współpracy w zakre­
sie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, z powodów oporów przede wszystkim Francji, początki 
współpracy politycznej państw członkowskich Wspólnot Europej skich datuj e się na lata siedemdzie­
siąte XX w. Przełomem w tej współpracy był Traktat z Maastricht, który wprowadzał postanowienia
o Wspólnej Polityce Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB), tzw. „II filar” Unii Europejskiej. Jed­
nakże postanowienia o WPZiB, które weszły w życie w 1993 r. bardzo szybko zostały negatywnie 
zweryfikowane przez nieporozumienia i brak współpracy pomiędzy państwami członkowskimi UE.
Podjęte próby zmiany nieefektywnych zapisów Traktatowych związane były m.in. z zabiegami 
mającymi na celu stworzenie struktur militarnych i wyposażenia Unii w zdolności bojowe w celu 
prowadzenia operacji wojskowych. Początkowo starano się zgodnie z koncepcją przyjętą w roku 
1993 powiązać UE z reaktywowaną Unią Zachodnioeuropejską. W późniejszym okresie zrezygno­
wano jednak z tych zamiarów i po porozumieniu brytyjsko-francuskim doszło do powołania w ra­
mach WPZiB na podstawie art. 17 TUE Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (EPBiO).
Książka Irmy Słomczyńskiej Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony. Uwarunkowa­
nia, struktury, funkcjonowanie podejmuje właśnie problematykę zagadnienia, jakim  jest tworze­
nie polityki bezpieczeństwa i obrony, która zgodnie z zapisami Traktatu o Unii Europejskiej, 
może w przyszłości prowadzić do wspólnej obrony.
Omawiana książka podzielona jest na trzy części, z których każda składa się z trzech roz­
działów podzielonych na podrozdziały. Oczywiście całość dopełnia wprowadzenie i podsumo­
wanie oraz bibliografia, spis rysunków i tabel.
Część pierwsza poświęcona jest uwarunkowaniom EPBiO. Autorka w trzech rozdziałach 
prezentuje uwarunkowania: podsystemowe, środowiskowe oraz systemowe. Te pierwsze zdefi­
niowane są jako interesy w zakresie bezpieczeństwa wyrażane przez poszczególne państwa 
członkowskie, właśnie z racji faktu wypływania ich „z wnętrza państw członkowskich”, otrzy­
m ują miano podsystemowych. Interesy te składają się natomiast z elementów sprzecznych, 
komplementarnych oraz identycznych. Są to m.in.: przetrwanie i bezpieczeństwo państwa, jego 
suwerenność czy rozwój i jego tożsamość -  w zakresie elementów identycznych. W przypadku 
sprzecznych interesów są to, np. interesy: zależne od położenia geopolitycznego, uzasadniane 
doświadczeniem historycznym czy pojmowaniem własnego bezpieczeństwa. Natomiast w zakre­
sie interesów komplementarnych można m.in.: wyróżnić: przeciwdziałanie wyzwaniom i zagroże­
niom bezpieczeństwa czy promowanie wspólnych wartości i celów (pokój, bezpieczeństwo, 
stabilność). Jako główne osie podziału wśród państw członkowskich można wskazać podział na: 
państwa o aspiracjach do odgrywania roli globalnej i pozostałe, państwa neutralne i prowadzące 
politykę zaangażowania w sojusze militarne oraz państwa powiązane blisko ze Stanami Zjedno­
czonymi Ameryki i optujące za współpracą z tym państwem oraz państwa będące przeciw bli­
skiej współpracy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki.


Zbigniew Czachór (red.), Unia Europejska po Traktacie ustanawiającym Konstytucję dla Europy, Wydawnictwo INPiD UAM, Poznań 2006, ss. 167.

Doc. 5. European Council, Brussels, 14 December 2007: Presidency Conclusion

Dokumenty unijne, .

Dok. 5. Konkluzje prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli (14 grudnia 2007 r.)

CIESIELSKA, JOANNA

Nr 1 ROCZNIK INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ 2007
OCENY I OMÓWIENIA
Andrzej Podraza (red.), Polityka Unii Europejskiej wobec Ukrai­
ny: partnerstwo czy członkostwo?, Katolicki Uniwersytet Lubelski 
Jana Pawia II, Lublin 2006, ss. 143.
Tom jest pokłosiem III Międzynarodowej Konferencji Naukowej w ramach projektu 
„Współpraca uniwersytetów wspierająca rozwój regionów -  lubelskiego i lwowskiego”, zorga­
nizowanej w dniach 16-17 listopada 2006 roku w Lublinie przez Katolicki Uniwersytet Lubel­
ski Jana Pawła II oraz Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franki we Lwowie.
Ramowym tematem dyskusji była analiza polityki Unii Europejskiej wobec jej wschodniego 
partnera -  Ukrainy i próba odnalezienia odpowiedzi na pytanie czy integracja państwa ukraiń­
skiego ze Wspólnotami Europejskimi jest możliwa i przez obie strony oczekiwana.
1 maja 2004 roku stanowił dla Unii Europejskiej moment przełomowy. Oto dziesięć nowych 
krajów poszerzyło jej struktury, zwiększając nie tylko liczbę unijnej ludności, ale także jej siłę 
gospodarczą i polityczną. Wydaje się jednak, że akces ośmiu państw z Europy środkowow­
schodniej oraz Cypru i Malty nie wzmocnił jedynie ekonomiczno-politycznych podwalin 
wspólnoty. Przyjęcie Dziesiątki otworzyło przed nią nowy rozdział historii. Podkreśleniem 
wschodniego rozszerzenia Unii było przyłączenie 1 stycznia 2007 roku Bułgarii i Rumunii, któ­
re zwiększyły liczbę państw członkowskich organizacji do 27.
Ale proces powiększania składu nie jest zakończony, gdyż zainteresowanych akcesem wy­
daje się być jeszcze wiele krajów dawnego obszaru komunistycznego.
Jednym z państw  o kluczowym znaczeniu dla przyszłości Europy je s t z pew nością U kra­
ina -  największy wschodni sąsiad Unii Europejskiej, nie licząc Federacji Rosyjskiej.
Tym większej wagi nabiera więc przedstawiona w wyniku listopadowej konferencji praca 
zbiorowa pod redakcją Andrzeja Podrazy Polityka Unii Europejskiej wobec Ukrainy: partner­
stwo czy członkostwo? Monografia jest ciekawie opracowanym kompendium wiedzy na temat 
wschodniej polityki Unii Europejskiej ostatnich lat i ukraińskiej drogi w kierunku wspólnoty. 
Praca została podzielona na siedem artykułów, każdy autorstwa innego politologa, które stawia­
ją  szereg ważnych pytań dotyczących jakości stosunków pomiędzy powiększoną Unią a Ukra­
iną. Duże znaczenie w pracy odgrywa także rola Polski, której członkostwo w organizacji jest 
stosunkowo świeże, i dla której relacje z Ukrainą nie m ają jedynie drugoplanowego charakteru.
Rozdział I, sporządzony przez Andrzeja Podrazę, zarysowuje stan integracji europejskiej 
w kontekście zwiększania liczby krajów członkowskich i wynikającej z tego konieczności re­
form wewnętrznych wspólnoty. Nakreśla historię integracji oraz proces powstawania najważ­
niejszych organów wspólnotowych począwszy od Europej skiej Wspólnoty Węgla i Stali powołanej 
w 1951 roku. Autor analizuje wpływ koncepcji ponadnarodowych i międzyrządowych na 
kształtowanie systemu instytucjonalnego organizacji. Przedstawia interesujące koncepcje poli­
tyki poszerzania i pogłębiania integracji europejskiej wyodrębnione przez politologa Wolfganga 
Wesselsa (s. 11-13). Stwierdza, że akces nowych państw będzie nie tylko procesem długo­
trwałym, ale przede wszystkim pracochłonnym i trudnym, tym bardziej, że społeczeństwa części 
krajów aspirujących do członkostwa nie zawsze go popierają. Tyczy się to głównie Ukrainy, 
gdyż brak jednoznacznej polityki tego państwa wobec Europy, a także obawy Brukseli co do jej 
możliwości absorpcyjnych „powodują, że Ukraina nie jest nawet traktowana jako potencjalny kan­
dydat do członkostwa” (s. 20), mimo, że objęto ją  programem Europejskiej Polityki Sąsiedztwa.
Kolejny rozdział, przygotowany przez Bogdana Koszela, poddaje analizie politykę wschod- 
niąU nii Europejskiej. Autor traktuje tę politykę holistycznie, nie ograniczając się jedynie do sto­
sunków Unia-Ukraina. Przedmiotem jego zainteresowania jest historia relacji pomiędzy UE 
a całym byłym obozem komunistycznym, ze szczególnym uwzględnieniem Rosji. Rewolucja 
przełomu lat 1989/1990 okazała się być dużym zaskoczeniem dla zachodniej Europy, której pro­
gram działania na lata dziewięćdziesiąte został już kilka lat wcześniej ustalony. Ale nowa sytuacja 
geopolityczna zmusiła Wspólnoty do przeorientowania swoich założeń. Stąd też na przestrzeni 
kolejnych lat powstało wiele programów pomocowych dla gospodarek byłych państw socjali­
stycznych i wspierających przemiany demokratyczne wewnątrz nich. Autor podzielił swój arty­
kuł na pięć części. W pierwszej z nich Bogdan Koszel przedstawił przemiany polityczne 
początku lat dziewięćdziesiątych. Druga prezentuje szereg programów, w ramach których Unia 
Europejska udzielała i udziela wsparcia państwom wschodnioeuropejskim (TACIS, porozumie­
nia o partnerstwie i współpracy). Trzecia część koncentruje się na zagadnieniu tzw. wspólnych 
strategii, które odzwierciedlały wizje unijnego partnerstwa z Rosją, Ukrainą, Mołdawią i Bia­
łorusią. Czwarta opisuje formułę Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, zaproponowanej w połowie 
maja 2004 roku, której celem jest zbliżenie krajów wschodniej Europy do UE. Ostatnia część 
opisuje zagadnienia bezpieczeństwa energetycznego -  budowę rurociągu północnego i jej impli­
kacje dla stosunków wewnątrzunijnych oraz przyszłe kształtowanie się relacji Unia-Rosja. Ar­
tykuł przedstawia znaczenie polityki wschodniej UE, ale wypunktowuje także jej mankamenty.
Rozdział III pióra Katlijn Malfliet, profesor uniwersytetu w Leuven, także podzielony został 
na kilka części opisujących znaczenie państw narodowych i globalizacji, strategię Wspólnot wo­
bec największych partnerów na Wschodzie -  Rosji i Ukrainy, współpracę ze Stanami Zjedno­
czonymi i NATO, politykę zagraniczną poszczególnych państw członkowskich UE względem 
krajów wschodnioeuropejskich i możliwość rozwoju tego tematu w niedalekiej przyszłości. Au­
torka zadaje wiele ciekawych pytań odnośnie relacji z Federacją Rosyjską i Ukrainą, i szuka od­
powiedzi na kwestie związane z unijną polityką wschodnią.
Kolejny z rozdziałów autorstwa Andrzeja Dumały, jest próbą odnalezienia bilansu polskiej 
polityki zewnętrznej po upadku komunizmu. Andrzej Dumała wskazuje sukcesy, jakie w prze­
ciągu ostatnich 18 lat odniosła polska dyplomacja. Podkreśla osiągnięcia i wypunktowuje trzy 
etapy rozwoju polityki zagranicznej Rzeczpospolitej Polskiej. Autor przedstawia drogę Polski 
do celu określonego jeszcze w pierwszych miesiącach po upadku komunizmu -  osiągnięcia sta­
tusu państwa zachodnioeuropejskiego i ważnego partnera w stosunkach transatlantyckich. 
W rozdziale wskazane zostały także próby nakreślenia nowej polityki wschodniej UE oraz ko­
nieczność przeorientowania polskiej polityki zagranicznej wobec członkostwa w UE i NATO, 
jak  bowiem podkreślił autor „Członkostwo [...] bardzo zmieniło warunki realizacji interesów na­
rodowych, zmuszając Polskę do uwzględniania przy podejmowaniu decyzji o kierunkach 
własnej polityki zagranicznej, ale także i wewnętrznej, interesów poszczególnych partnerów, jak 
również interesów całych organizacji” (s. 77).
Opinie na temat rozszerzenia Unii Europejskiej wśród społeczeństw krajów członkowskich 
stały się przedmiotem rozdziału V. Jego Autor, Robert Szwed, przedstawia bardzo ciekawe dane 
związane z postrzeganiem krajów sąsiedzkich UE przez mieszkańców „starej Europy” . Wykresy 
zawarte w artykule prezentują zaskakujące informacje na temat wiedzy Europejczyków do­
tyczącej ilości państw członkowskich UE (ponad połowa z nich uważa, że w UE znajduje się 
mniej niż 25 państw), ukazują oceny działalności Unii oraz wykazują dość jednostronny stosu­
nek do ewentualnego poszerzenia Wspólnot -  poparcie, sprzeciw oraz argumenty za przystąpie­
niem Ukrainy -  wynikające z możliwych korzyści dla krajów członkowskich.
Ostatnie dwa artykuły zostały przygotowane przez naukowców ukraińskich -  Natalię Anto- 
niuk (rozdział VI) i Ihora Hrabynskiyego (rozdział VII).
Rozdział VI opisuje poziom i problemy związane z integracją Ukrainy ze strukturami Unii 
Europejskiej i Paktu Północnoatlantyckiego. Natalia Antoniuk wskazuje kluczowe zadania, któ­
re muszą zostać zrealizowane przed ewentualną akcesją, a należą do nich reformy polityczne 
(zbliżenie do zachodnich standardów demokracji) i gospodarcze (wzrost PKB, przystąpienie do
Światowej Organizacji Handlu, polepszanie klimatu dla zagranicznych inwestorów, zaanga­
żowanie w projekt bezpieczeństwa energetycznego Europy).
Rozdział ostatni autorstwa Ihora Hrabynskiyego pokazuje zaś rozwój handlu zagranicznego 
Ukrainy z jej zachodnimi i wschodnimi sąsiadami. Artykuł przedstawia znaczenie eksportu i im­
portu dla rozwoju gospodarczego, wymienia najważniejsze towary dostarczane zagranicznym 
partnerom (m.in. węgiel, ruda żelaza, produkty spożywcze, telewizory, lodówki i broń) oraz im­
portowane (m.in. ropa naftowa, gaz ziemny, produkty odzieżowe i spożywczo-przemysłowe). 
Przedstawione przez Autora szczegółowe dane dająciekawy obraz ukraińskiej gospodarki, a za­
warte w artykule tabele prezentują szerokie spektrum informacji na temat importu i eksportu 
produktów z krajów Unii Europejskiej i Wspólnoty Niepodległych Państw w przeciągu ostat­
nich kilku lat.
Elementem łączącym oba ostatnie rozdziały jest próba odpowiedzi na pytanie, który z kie­
runków -  zachodni (proeuropejski) czy wschodni (prorosyjski) -  ma dla Ukrainy najważniejsze 
znaczenie.
Podział tematyczny pracy powoduje, że każdy artykuł bada inny zakres stosunków między­
narodowych, dzięki czemu nie występuje metodologiczny chaos, a czytelnik ma szansę zapo­
znać się z polityką Unii Europejskiej wobec krajów dawnego obszaru komunistycznego na 
przełomie XX i XXI wieku.
Lektura ukazuje jak ważne znaczenie dla przyszłości kontynentu europejskiego m ają pozy­
tywne relacje pomiędzy UE a WNP i jak  istotne jest kształtowanie partnerstwa i współpracy. Do­
brze, że książka została przygotowana zarówno przez badaczy polskich, jak  i naukowców 
z Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki we Lwowie. Ważne, że do współpracy została za­
proszona także Katlijn Malfliet, naukowiec uniwersytetu w Leuven, której spojrzenie i opinie 
nadają temu tematowi zupełnie nowej jakości.
W książce brak jednak artykułu podsumowującego, udzielającego jednoznacznej odpowie­
dzi na postawione w tytule pytanie. Ponadto uwagę od najważniejszego problemu -  stosunków 
pomiędzy Unią Europejską a Ukrainą -  odciąga duża ilość informacji na temat współpracy UE 
z innymi krajami wschodnioeuropejskimi. W lekturze przeszkadza także słaba korekta, a błędy 
stylistyczne obniżają wartość pracy.
Niemniej dzieło jest dowodem uważnej analizy stosunków międzynarodowych ostatnich lat 
i daje interesujący pogląd na kształtowanie się polityki europejskiej. Jest pozycją bardzo aktu­
alną, ajej znaczenie dla zrozumienia zawiłości polityki wschodniej UE wobec Ukrainy i innych 
państw postkomunistycznych wydaje się być wysokie. Dobrze, że pozycja taka ukazała się 
w Polsce, gdyż to właśnie z jej punktu widzenia dobre stosunki na linii Bruksela-Kijów zdają się 
mieć bardzo duże znaczenie.
JOANNA CIESIELSKA
Guy Verhofstadt, Stany Zjednoczone Europy, Wydawnictwo de­
mosEuropa, Warszawa 2007, ss. 90.
Książka byłego premiera Belgii Guya Verhofstadt’a opublikowana na początku 2007 roku, 
przednio wpisuje się w tok debaty nad przyszłością Unii Europejskiej. Debata toczona w róż­
nych gremiach, również akademickich, będąca bezpośrednim następstwem tak zwanego kryzy­
su konstytucyjnego, zintensyfikowała się pod wpływem Prezydencji Niemieckiej z roku 2007. 
Jej głównym priorytetem, było przebudzenie Europy, ze stanu refleksji, po negatywnych refe­
rendach konstytucyjnych we Francji i Holandii. Ów stan Autor nazywa „staniem na rozdrożu”, 
pomiędzy stanem atrofii i potwierdzaniem modelu integracji polegającym na doskonaleniu za­


Not a member yet

Ocena przygotowania Wielkopolski do wdrażania i zarządzania Wielkopolskim Programem Operacyjnym Rozwoju Regionalnego

Przemiany myślenia o bezpieczeństwie europejskim

Wspólna Polityka Rybacka Unii Europejskiej

Zbigniew Czachór (red.), Unia Europejska po Traktacie ustanawiającym Konstytucję dla Europy, Wydawnictwo INPiD UAM, Poznań 2006, ss. 167.

Dok. 5. Konkluzje prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli (14 grudnia 2007 r.)

Andrzej Podraza (red.), Polityka Unii Europejskiej wobec Ukrainy: partnerstwo czy członkostwo?

429

566