Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Not a member yet
564 research outputs found
Sort by
Nierówności edukacyjne w Polsce
Get PDFThe article discusses changes in educational inequality in post-war Poland in comparison with other countries. Educational inequality was defined as the difference in the chance for obtaining a university education between people whose fathers had at most a basic vocational education, and those whose fathers were college-educated. This definition roughly corresponds to the inequality between children of the intelligentsia and those of peasants and workers. Differences in access to higher education between men and women were also examined. This inequality was erased in post-war years, and in fact women appear to have gotten the upper hand by a narrow margin. At the same time, despite the ruling socialist ideology, the inequality related to social origin did not change, and possibly even has been growing since the 1960s. International comparisons show that the inequalities related to social origin were larger than in selected Western European countries, despite a common belief that socialism tended to equalize educational perspectives. The question is whether the endurance of the inequalities in Poland and their greater extent than in other European countries were caused by the school system (where a small percentage of students were going to universities and a much larger group finished at a basic vocational level), or by social inequalities between the studied groups that existed outside the school setting. The author sides with the latter hypothesis.Tematem artykułu są zmiany nierówności edukacyjnych w Polsce w okresie powojennym oraz porównania międzynarodowe. Nierówności zdefiniowano jako porównanie szans na studia tych osób, których ojcowie mieli wykształcenie zasadnicze zawodowe lub niższe z tymi, których ojcowie mieli wykształcenie wyższe. Taka definicja w zasadzie odpowiadała nierówności dzielącej młodzież inteligencką oraz młodzież pochodzącą z rodzin chłopskich i robotniczych. Porównano też nierówności w dostępie do studiów między kobietami i mężczyznami. Okazuje się, że w okresie powojennym nastąpiło wyrównanie szans obu płci, a nawet zarysowała się lekka przewaga kobiet. Natomiast nierówność związana z pochodzeniem nie zmieniła się mimo okresu socjalizmu, a nawet od połowy lat sześćdziesiątych najprawdopodobniej rosła. Porównania międzynarodowe wskazują, że w Polsce nierówności związane z pochodzeniem były większe niż w wybranych krajach Europy Zachodniej, mimo dość ugruntowanego przekonania, że socjalizm sprzyjał wyrównaniu szans edukacyjnych. Powstaje pytanie, czy utrzymywanie się nierówności edukacyjnych w Polsce oraz ich większy rozmiar niż w innych krajach europejskich był związany z cechami polskiego systemu szkolnego (mały procent młodzieży przechodzącej na studia, duży zaś - kończącej naukę na zasadniczej szkole zawodowej), czy też raczej z nierównościami społecznymi między porównywanymi kategoriami, istniejącymi poza szkołą. Autor opowiada się za tą ostatnią hipotezą
Podejście holarchiczne w realizacji projektów typu foresight
Get PDFThe article discusses one of the contemporary approaches to thinking about the future, i.e. foresight. The authors present the concept of mapping predictive foresight studies onto the holone-holarchy structure. Against this background they identify a programme (project) as the key structural element in the holistic approach to foresight. They also argue that the holarchic approach can be useful when applied to foresight.Artykuł dotyczy jednego ze współczesnych podejść do myślenia o przyszłości, jakim jest foresight. Autorki skupiły się na przedstawieniu koncepcji mapowania badań predykcyjnych typu foresight, odwzorowując ją w strukturze holonu - holarchii. Na zarysowanym tle wyróżniły program (projekt) jako kluczowy element strukturalny w holistycznym ujęciu procesu foresightu. Wskazały także na użyteczność wykorzystania podejścia holarchicznego w myśleniu o przyszłości
Kilka uwag na temat stosowania systemu zewnętrznej oceny jakości w szkolnictwie wyższym: podstawowe zasady i warunki
Get PDFThe paper examines different motives of governments, societies and higher education institutions to establish the system of External Quality Assessment (EQA). Two types of approach are distinguished: the summative approach (typical for governments) and the formative approach (typical for schools). Also, the critical analysis of performance indicators’ role in education and various methods of quality assessment employed in the Western countries, is offered. The basic principles of external quality assessment system elaboration are presented in the final part of the paper.W artykule omówiono przyczyny zainteresowania rządów, społeczeństw i samych szkół wyższych tworzeniem systemów zewnętrznej oceny jakości kształcenia. Wyróżniono dwa podejścia do oceny jakości: syntetyczne, końcowe (typowe dla strony rządowej) oraz kształtujące (typowe dla uczelni). Poddano także krytycznej analizie rolę wskaźników osiągnięć (performance indicators) w procesie oceniania jakości kształcenia oraz różne sposoby oceny jakości stosowane w krajach Zachodu. Na zakończenie przedstawiono podstawowe zasady opracowania systemu zewnętrznej oceny jakości
Metoda DEA pomiaru efektywności działalności dydaktycznej szkół wyższych
Get PDFThe Author focuses on the problem of knowledge management in education institutions, identifying the need to seek effective solutions in this area. One possible evaluation method is called Data Envelopment Analysis (DEA). In Author’s opinion, this methodology can be successfully used to measure the quality of knowledge creation and sharing in higher educational institutions.Autor podejmuje problematykę zarządzania jakością w instytucjach edukacyjnych, wskazując na konieczność poszukiwania skutecznych rozwiązań w tym zakresie. Jedną z możliwych metod ewaluacyjnych jest Data Envelopment Analysis (DEA). Metoda ta, zdaniem Autora, może być skutecznie stosowana do pomiaru jakości procesu tworzenia i transmisji wiedzy w szkołach wyższych
Kariera naukowa a styl pracy naukowej
Get PDFThe researcher has four definitions of scientific career to choose from: 1) scientific career as the road to status and the role of scientific authority; 2) scientific career as the road to status and the role of "lord of the field" - the patron of many clients; 3) scientific career as the road to authorised mastery, travelled faster than by peers; 4) scientific career as the road to power and wealth thanks to competence in a specific area of knowledge. If we choose to study scientific career as the road to status and the role of scientific authority (so important in the theatre of scientific life), we must try to find out if the effort to become an authority is undertaken in a circle whose style of research can be said to be determined by "the line of investigative problem solving". The author also discusses the nature of scientific research, careers in "scholar" science and careers in the science of "researchers cum theorists". The article ends with several conclusions concerning the picking out and backing of persons with intellectual and moral potential disposing towards becoming a scholar who aspires to be a scientific authority and the adequate moulding of the "basic personality of the actor of scientific life" who acts according to the "line of investigative problem solving".Badacz może wybierać spośród czterech wersji pojmowania kariery naukowej: 1) jako drogi do osiągnięcia statusu autorytetu naukowego i pełnienia roli takiego autorytetu; 2) jako drogi do statusu i roli „władcy pola” - patrona wielu klientów; 3) jako drogi do uprawnień mistrzowskich przebytej szybciej od kolegów z pokolenia; 4) jako drogi do władzy i bogactwa dzięki kompetencjom merytorycznym. Jeśli, zważywszy znaczenie dla charakteru teatru życia naukowego, wybierzemy badanie kariery jako drogi do statusu i roli autorytetu naukowego, to znaczenie ma to czy starania o stanie się autorytetem podejmowane są w kręgu, którego styl pracy naukowej można określić jako wyznaczony przez „linię badawczego myślenia problemowego” . Autor omawia także charakter stylu pracy naukowej, karierę w nauce „scholarskiej”, karierę w nauce „badaczy-teoretyków”. Artykuł zamykają konkluzje dotyczące wyławiania i protegowania osób mających dane intelektualne i moralne, aby być uczonymi starającymi się zostać autorytetami naukowymi oraz działań wychowawczych zmierzających do właściwego kształtowania „osobowości podstawowej” aktora teatru życia naukowego, który działa wedle „linii badawczego myślenia problemowego”
Doradztwo naukowe w gospodarce opartej na wiedzy
Get PDFThe frequently remarked public distrust of ‘science’ is focused on science advice. On its present scale, such advice is a new sort of practice, for which the scientific community is not well prepared. The contributions of science advisors are deployed by those in the policy process, who have quite different agendas. Advice is more required now because of the knowledge economy, with the deep involvement of the State, and also the inevitability of ‘unintended consequences’. It also fosters a sophisticated public, who subject both advice and advisors to critical scrutiny. The welcome reforms in science advice have a variety of possible functions, and, without clarity about them and about the structural features of the problem, there is a danger that they will be frustrated.Często zauważany brak zaufania opinii publicznej do „nauki” jest związany z doradztwem naukowym. Doradztwo to, w obecnej skali, stanowi nową działalność, do której środowisko naukowe nie jest dobrze przygotowane. Wkład doradców naukowych jest regulowany przez decydentów, którzy realizują zgoła odmienne cele i założenia. W obecnych czasach doradztwo jest szczególnie potrzebne ze względu na wprowadzanie gospodarki opartej na wiedzy przy dużym zaangażowaniu państwa, lecz również ze względu na nieuniknioność „niezamierzonych skutków” . Istnienie doradztwa wpływa także na wychowanie wymagającej opinii publicznej, która poddaje krytycznej ocenie zarówno doradców, jak i udzielane rady. Oczekiwane reformy w zakresie doradztwa naukowego mogą spełniać wiele funkcji, lecz w przypadku braku jasności w kwestii doradztwa oraz jego cech strukturalnych reformy te mogą zostać zaprzepaszczone
Rola i miejsce akredytacji i certyfikacji w ocenie oraz doskonaleniu jakości kształcenia w polskim szkolnictwie wyższym
Get PDFThe quality of teaching is a subject of particular concern in Polish higher education. Efforts to ensure quality are the result of many changes that have occurred in higher education since the beginning of the nineties, and take the form of specific actions which confirm the fulfilment of concrete quality criteria. The tool mist often associated with the process of improving the quality of education is accreditation. On the one hand, this involves initiative by the academic community expressed in the work of local accreditation bodies, and on the other hand it implies a duty that stems from the latest legal regulation and is expressed in the creation of the State Accreditation Board. An other solution-typical in economic practice until now, and calling for certain activity for the sake of improving processes and a concern for the quality of organisation - is the ISO 9001 quality control system. The latest revision of this international standard permits a more flexible adaptation of its Solutions to organisations possessing varying characteristics. The article displays similarities and differences in the perception of quality in the light of accreditation and certification procedures in conformity with ISO 9001 and the possibilities of a complementary use of these tools in the process of improving the quality of teaching in Polish higher education institutions. The following aspects have been taken into account in thoughts on accreditation and certification: (i) a comparison of the accreditation process with certification in compliance with ISO 9001; (ii) an illustration of the mechanism of improving the quality of education in the light of accreditation and certification procedure; (iii) an illustration of accreditation standards in the light of process management.Jakość kształcenia stanowi przedmiot szczególnej troski w polskim szkolnictwie wyższym. Starania o zapewnienie jakości są wynikiem wielu zmian, jakie nastąpiły w tym szkolnictwie od początku lat dziewięćdziesiątych, a przyjmują charakter określonych działań potwierdzających spełnienie konkretnych wymagań jakościowych. Najpowszechniejszym narzędziem utożsamianym z procesem doskonalenia jakości kształcenia w polskich szkołach wyższych jest akredytacja. Z jednej strony jest ona związana z inicjatywą środowiska akademickiego poprzez działalność środowiskowych jednostek akredytujących, z drugiej - z obowiązkiem wynikającym z ostatnich uregulowań prawnych, a przejawiających się w powołaniu Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Innym rozwiązaniem - do tej pory charakterystycznym dla praktyki gospodarczej, a proponującym konkretne założenia związane z doskonaleniem procesów i troską o jakość w organizacji - jest system zarządzania jakością zgodny z wymaganiami ISO 9001. Ostatnia nowelizacja tego międzynarodowego standardu pozwala na swobodniejszą adaptację zawartych w nim rozwiązań do organizacji o odmiennej specyfice. W artykule przedstawiono podobieństwa i różnice w traktowaniu jakości przez pryzmat procedury akredytacyjnej i certyfikacyjnej na zgodność z wymaganiami ISO 9001 oraz możliwości komplementarnego wykorzystania wymienionych narzędzi w procesie doskonalenia jakości kształcenia w polskich szkołach wyższych. W rozważaniach na temat akredytacji i certyfikacji uwzględniono następujące aspekty: a) porównanie procedury akredytacyjnej z procesem certyfikacyjnym na zgodność z międzynarodową normą dotyczącą zarządzania jakością ISO 9001; b) zilustrowanie mechanizmu doskonalenia jakości kształcenia w świetle procedury akredytacyjnej i certyfikacyjnej; c) przedstawienie standardów akredytacyjnych w świetle zarządzania procesowego
Ekonomiczna efektywność kształcenia w wymiarze indywidualnym i społecznym
Get PDFThe leading theme of the paper is the description of the basics of the cost-benefit analysis (on the example of higher education). Also, it presents the theoretical achievements of the economy of education and of the theory or human Capital, concerning the measurement of the economic efficacy of education cost. The theory of human capital caused racial transformation in the area of theoretical considerations regarding the significance of education viewed as a form of consumption or investment. In addition, it had practical implications on the plane of individual educational and vocational choices (that is, educational demand) and on the plane of the educational policy of the state. The latest area of the cost-benefit analysis application is illustrated by the review of the empirical data documenting the income or/and payment level of managerial and economy academies graduates against total higher education institutions’ graduates (broken by type of institution) and employees of lower education level.Przewodnim wątkiem artykułu jest charakterystyka podstaw analizy kosztów-korzyści (cost-benefit analysis) w dziedzinie kształcenia (na przykładzie studiów wyższych) oraz prezentacja dorobku teoretycznego ekonomiki kształcenia i teorii kapitału ludzkiego, dotyczącego pomiaru ekonomicznej opłacalności nakładów na kształcenie. Ustalenia teorii kapitału ludzkiego przyniosły nie tylko gruntowne przewartościowanie w teoretycznych rozważaniach nad znaczeniem wykształcenia jako dobra konsumpcyjnego bądź inwestycyjnego (sprzedawalnego), lecz także praktyczne implikacje dla indywidualnych wyborów edukacyjnych i zawodowych (a więc popytu edukacyjnego kandydatów na studia) oraz dla polityki edukacyjnej państwa. Ilustracją tej ostatniej sfery zastosowań technik analitycznych prezentowanej metody jest przegląd materiału empirycznego dokumentujący poziom stopy przychodów lub/i zarobków absolwentów studiów ekonomicznych oraz menedżerskich na tle absolwentów szkół wyższych (w przekroju wybranych kierunków kształcenia/zawodów) oraz pracowników o niższym poziomie wykształcenia
Syndrom warunków rozwoju kadry naukowej
Get PDFThe development of scientific personnel depends on the fulfilment of five conditions: 1) “ scientific truth” such as "a line of thinking that is problem-oriented”, meaning, taking up cognitive activities of the scientific type according to a model whose components are "alternative thinking", "polyphony", competition among "scientific research programs", the role of "research-theoretician”, and the respect and improvement of "problem situations”; 2) training people for the scientific professions in small scientific work groups (university- type seminars, research teams) that are parts of circles of scientific competence and define themselves by choosing a “ scientific research program" as well as comprise a network of people with the same cognitive interests; 3) access for the elite of these circles of scientific competence to a large number of candidates for the scientific professions - this would allow for selective recruitment based on an evaluation of skills and knowledge; 4) dividing theory and problem into disciplines and sub-disciplines as well as the understanding that in a research institution the employees are conduct their research and not behave as a candidate for a bureaucratic post; 5) carving academic education out of “the Sciences” so that creativity and the role of encouraging creativity are connected in and can develop in the conditions needed.Rozwój kadr naukowych zależy od spełnienia syndromu pięciu warunków. Są nimi: 1) gra o prawdę naukową w stylu „linii badawczego myślenia problemowego", czyli uprawianie działalności poznawczej typu naukowego wedle wzorca, którego komponentami są: „myślenie alternatywne”, „polifonia”, rywalizacja „naukowych programów badawczych”, rola „badacza-teoretyka”, respektowanie i doskonalenie „sytuacji problemowej” ; 2) przyuczanie ludzi do zawodu uczonego w małych grupach pracy naukowej (seminariach typu uniwersyteckiego i zespołach badawczych), które są cząstkami kręgów kompetencji merytorycznej, samookreślają się przez wybór „naukowego programu badawczego” i stanowią węzły sieci porozumiewania się osób o wspólnych zainteresowaniach poznawczych; 3) dysponowanie przez elity kręgów kompetencji merytorycznej odpowiednio dużą liczbą kandydatów do zawodu uczonego, co pozwala na rekrutację na zasadzie selekcji przez rzeczową ewaluację; 4) stawianie teorii i problemu przed podziałami na dyscypliny i subdyscypliny oraz uznanie, iż w instytucji wykonuje się zawód, ale nie jest się dla niej kandydatem na urzędnika; 5) wykrojenie „małej nauki”, o walorach akademickich, z całej „wielkiej nauki”, gwoli utrzymania w dobrych warunkach tego, co łączy twórczość z wychowaniem twórców
Rola ogólnego wykształcenia wyższego w społeczeństwie wiedzy - przykład Stanów Zjednoczonych
Get PDFThe Author discusses the relationships between general education received in higher education establishments and economic demands drawing on the example of the U.S. education system. He observes a gradual transformation of the U.S. higher education model towards offering knowledge and skills that are sought-after on the labour market. The status quo is illustrated in the Author’s discussion of the situation at four American universities and two smaller colleges.Autor omawia problematykę powiązania między wykształceniem ogólnym otrzymywanym w szkołach wyższych a wymaganiami gospodarki na przykładzie amerykańskiego systemu szkolnictwa. Wskazuje na stopniowe przekształcanie modelu amerykańskiej edukacji wyższej zmierzające do oferowania studentom wiedzy i umiejętności pożądanych na ryku pracy. Ilustracji stanu współczesnego służy omówienie sytuacji na czterech amerykańskich uniwersytetach i dwóch mniejszych uczelniach