Folia Scandinavica Posnaniensia

Andersson, Lars-Gunnar

Var lever bestämdhetsformer som dörra kvar?

Schab, Sylwia

På veje og afveje i Norden. Teodor Tripplin og hans rejser i de skandinaviske lande

Zborowski, Piotr

Tack så mycket! O szwedzkiej grzeczności językowej na przykładzie podziękowania w końcowych sekwencjach rozmowy telefonicznej

Ostrowski, Norbert

 
 
 
 
 
 
POCHODZENIE LITEWSKIEGO 
AFIKSU DURATYWNEGO TEB(E)- 
 
 
 
NORBERT OSTROWSKI 
Adam Mickiewicz University, Poznań 
 
1.  
Litewski prefiks tebe- (skrócona postać teb-) wprowadza 
znaczenie duratywne, rzadziej habitualne, np.: 
(1) kuriam tebesitęsiant įvyksta ar prasideda  
który:DAT.SG.M DUR:ciągnąć się:PRS.GER odbywać się:PRS3 czy zaczynać się.PRS3 
kitas praeities veiksmas. 
inny:M przeszłość.GEN.SG czynność:M 
‘w czasie, gdy wciąż trwa (sc. jedna czynność), ma miejsce lub zaczyna się inna czyn-
ność przeszła’. 
(2) Tai turėjo nutikti dar prieš milijardu metų, kai 
to musieć:PRT3 wydarzyć się:INF jeszcze przed miliard:ACC.PL.M rok:GEN.PL.M kiedy 
Žemėje tebegyvavo tik mikroorganizmai. 
ziemia:LOC.SG.F DUR:żyć:PRT3 tylko mikroorganizmy 
‘To musiało wydarzyć się jeszcze przed miliardami lat, kiedy na Ziemi wciąż żyły tylko 
mikroorganizmy’. 
(3) Visada visiems sakiau ir tebesakau kad labai  
zawsze wszyscy:DAT.PL.M mówić:PRT.1SG i DUR:mówić:PRS.1SG że bardzo 
mėgstu Kauną. 
kochać:PRS.1SG Kowno:ACC.SG.M 
‘Zawsze wszystkim mówiłem i wciąż / stale mówię, że bardzo lubię Kowno’. 
Derywaty z teb(e)- odpowiadają definicji continous’a, jaką podają Heine 
& Kuteva (2001:19), tj. mogą mieć znaczenie progresywne, ale i duratywne i dają 
się sparafrazować za pomocą ang. ‘be doing’, ‘keep on doing’. Definicja ta obej-
muje więc zarówno czasowniki dynamiczne (np. iść), jak i statywne (np. leżeć). 
Możliwa, jak w (3), jest także interpretacja habitualna. 
FOLIA SCANDINAVICA 
VOL. 12 POZNAŃ 2011 
206 Norbert Ostrowski 
 
2. 
Prefiks teb(e)- jest późną innowacją, o czym świadczy jego brak w XVI-   
i XVII-wiecznych tekstach litewskich. Nie ma go również w trzech znanych mi 
tekstach z XVIII wieku, tj. w Nowym Testamencie Bythnera (1701), Bajkach Ezopa 
Schultz’a (1706) oraz w poemacie Pory roku (lit. Metai) Donelaitisa (I wyd. 1818). 
Derywaty z teb(e)- pojawiają się wedle mojej wiedzy dopiero w bajkach opu-
blikowanych przez Augusta Schleichera (1857). Świadectwo to, choć niewątpli-
wie niepełne, pozwala jednak uchwycić pierwotną dystrybucję badanego morfemu. 
Okazuje się bowiem, że w każdym z dziesięciu poświadczeń teb(e)- występuje 
w derywatach od czasowników statywnych: būti ‘być’ (5 razy), gulėti ‘leżeć, 
znajdować się’ (3 razy), gyventi ‘mieszkać’ (1 raz), turėti ‘mieć’ (1 raz), np.: 
(4) tikt dú paczó virszúnė dár tebebùwo (str. 186)1 
tylko dwaj sama:LOC.SG.F szczyt:LOC.SG.F jeszcze DUR:być:PRT3 
‘tylko dwaj na samym szczycie jeszcze wciąż byli’. 
(5) Tàs akmů’ dár tén tebgùl ànt Némuno krànto (str. 248) 
ten kamień jeszcze tam DUR:leżeć:PRS3 na Niemen:GEN brzeg:GEN.SG.M 
‘Ten kamień jeszcze tam wciąż leży nad brzegiem Niemna’2. 
Czasownik būti ‘być’ w czterech razach na pięć jest używany jako copula 
w zdaniach lokalizujących. Również dwa pozostałe czasowniki, tj. gulėti ‘leżeć, 
znajdować się’ i gyventi ‘mieszkać’ wymagają obligatoryjnej frazy lokatywnej. 
W dwóch wypadkach na trzy, w tym w zdaniu (5), gulėti można sparafrazować 
jako ‘znajdować się, być gdzieś’. Predylekcja do tworzenia derywatów od cza-
sowników z obligatoryjną frazą lokatywną jest więc zauważalna i związana jest, 
jak się zdaje, z pochodzeniem teb(e)-.  
3. 
W litewskim do dzisiaj używa się prefiksu duratywnego be-3, izofunkcyj-
nego z teb(e)-: 
(6) Tokie dalykai jau mažai ką beįtikina (...) 
taki.NOM.PL. rzecz.NOM.PL.M już mało kogo DUR:przekonywać:PRS3 
‘Takie rzeczy już mało kogo przekonują’. 
W przeciwieństwie do teb(e)- prefiks be- zaświadczony jest już w najstarszych 
tekstach litewskich, por. przykład z Postylli Bretkuna (1591): 
  
1 W przykładach zachowałem zapis Schleichera, a to znaczy, że sposób oznaczania akcentu 
odbiega od dzisiaj przyjętego. 
2 Dla porządku pozostałe strony z teb(e)-: 160, 203, 218, 219, 225, 228, 239 i 241 
(Schleicher 1856). 
3 W tekstach XVI- i XVII-wiecznych derywaty na be- tworzone są przeważnie od czasowników 
statywnych: būti ‘być’, turėti ‘mieć; musieć’, galėti ‘móc’, gyventi ‘żyć’, reikėti ‘potrzebować’, sėdėti ‘sie-
dzieć’, stebėti ‘obserwować’, žydėti ‘kwitnąć’, tikėti ‘wierzyć’, velyti ‘woleć’, privalėti ‘potrzebować’.
Pochodzenie litewskiego afiksu duratywnego teb(e)- 207 
 
(7) anam dabar beessant Raiuie (...) (BP I 7.6) 
on:DAT.SG.M jeszcze DUR:być:PRS.GER raj:LOC.SG 
‘Gdy on (sc. Adam) jeszcze wciąż był w Raju (...)’4.  
Zaskakuje również frekwencja użycia form teb(e)- i be- w bajkach. O ile for-
my z teb(e)- na blisko 130 stronach pojawiają się zaledwie 10 razy, o tyle z be- 
tylko na pierwszych 25 stronach występują aż 23 razy5. Chyba nikt nie badał 
frekwencji obu afiksów we współczesnej litewszczyźnie, ale pobieżna analiza 
tekstów prasowych nie wykazuje drastycznych dysproporcji w częstości użycia. 
Fakty te korespondują z wcześniej przedstawioną obserwacją o późnym pocho-
dzeniu teb(e)- i sugerują, że stan obserwowany w tekstach opublikowanych 
przez Schleichera jest bliski stanowi pierwotnemu. Co do etymologii, to nic 
nie wydaje się stać na przeszkodzie, aby uznać teb(e)- za rezultat fuzji zaimka 
lit. te ‘tam’6 (łot. te ‘tutaj’) z prefiksem be-7 (Zinkevičius 1981:198).  
  
4 Pomijam tu użycie be- w czasie ciągłym, czyli būti + be- z ptc.prs.act., np.: 
Matai – aš esu bedirbąs  
widzieć:PRS.2SG ja być:PRS.1SG DUR:pracować:PTC.PRS.ACT.M 
‘widzisz – ja nadal pracuję’ (Otrębski 1956:280). 
Odnowienie czasu ciągłego przez dodanie be- do ptc. prs. act. jest zjawiskiem późnym, jeszcze 
nie do końca przeprowadzonym w dialektach, gdzie podobnie jak w starolitewskim częste są przy-
kłady bez be- (zob. Ambrazas 1990:180n.; 2006:169n.). Dodanie be- do ptc. w czasie ciągłym stoi 
prawdopodobnie w związku z faktem, że już w stlit. czas ten zaczął nabierać znaczenia habitual-
nego, por. zdanie o działalności św. Jana: 
ghis toktai be iu szinnios buwa daras (BP I 40.20) 
on to bez ich wiedza:GEN.SG być:PRT3 robić:PTC.PRS.ACT.M 
‘on to bez ich wiedzy (stale) czynił’. 
5 Z reguły jako nieodmienne participium w konstrukcji dativus absolutus dla wyrażenia czyn-
ności równoczesnej z czynnością zdania głównego. 
6 Forma literacka ten ‘tam’ pochodzi ze skrótu te-nai. Zakończenie -nai powstało w acc. 
sg., do którego dodano partykułę emfatyczną -ai, czyli acc. sg. *tan-ai ‘tegoż’, skąd po reanalizie    
ta-nai, por. ji-nai ‘ona’ : ji ‘ts.’ (Zinkevičius 1981:199). 
7 Afiks be- < *bē- stoi w związku genetycznym ze słowem posiłkowym, którego używano w pra-
bałtyckim conditionalu (Stang 1960:430; Kazlauskas 1968/2000:385nn.). Jako prefiks duratywny roz-
winął się on prawdopodobnie z copuli czasu przeszłego, por. zdanie kolei be iaunas (BP I 237.18) 
‘póki wciąż jest młode (sc. ciało)’, gdzie zdanie z be zostało zreanalizowane jako zdanie z opuszczoną 
copulą, czyli *kolei be jaunas → stlit. kolei be Ø jaunas. Oczywiście dokładne warunki wykształcenia 
się duratywnego be- z copuli czasu przeszłego (por. stpr. be ‘war’) pozostają niejasne. Oprócz tego spo-
radycznie w dialektach litewskich oraz normalnie w tekstach staropruskich używa się spójnika be ‘i’, 
por. też lit. bei ‘i’ < *be id ‘i to’ (spójnik służący do łączenia pojęć stycznych (ang. natural conjunc-
tion), por.: ir tůiéu iszêio kráuias bei wándů DP 179.27 = ‘a natychmiast wyszła krew i woda’ – 
Otrębski 1956:359; o tym typie spójników Haspelmath 2007). Poza tym w stlit. zaświadczony jest także 
spójnik kauzalny be (por. stpr. be-ggi ‘denn’). Spotykane w dialektach użycie be jako wskaźnika re-
matu zdania wydaje się wskazywać na „wyjściową” copulę be (o rozwoju copula > focus zob. Heine   
& Kuteva op. cit.:95n.), por. zdanie: 
Be ką rūdysiu jauna mergelė  už tave seno našlelio (LKŽ, t. 1, 703) 
FOC co:ACC.SG rdzewieć:FUT.1SG młoda panienka za ty:GEN.SG stary:GEN.SG wdowiec:GEN.SG 
‘Cóż będę rdzewieć, młoda panienka, przy tobie, starym wdowcu’. 
Użycie be w funkcji wskaźnika rematu daje możliwość wyjaśnienia partykuł pytajnych be / be-gu 
‘czy?’ („Focus constructions are grammaticalized as the normal expression of a word question in 
many languages. The question word is a grammaticalized focus” – Lehmann 1995:116). Co do formy, 
to be kontynuuje prt. *bijā ‘był’ (łot. bija ‘ts.’), a rozwój przebiegał następująco: *bijā > *bjā > 
*bjē > *bē > be. 
208 Norbert Ostrowski 
 
Funkcję deiktyczną te- możemy jeszcze uchwycić w zdaniu (8): 
(8) jo vaikaí (...) czè gyvéna,  
on:GEN.SG.M dziecko:NOM.PL tutaj mieszkać:PRT3,  
o kìts ràsi8 dá tebgyvén. (s. 241) 
a inny być może jeszcze tam:DUR:mieszka:PRS3 
‘jego dzieci (...) jeszcze tutaj mieszkały, a inny być może jeszcze tam nadal mieszka’. 
Skoro więc duratywność była markowana przez be-, to należy wyjaśnić, w ja-
kich kontekstach doszło do zatarcia znaczenia przestrzennego zaimka te i jego inter-
pretacji jako części prefiksu duratywnego. 
4. 
Już dawno zaobserwowano związek między wykładnikami przestrzennymi 
a zdaniami egzystencjalnymi, por. ang. there is, stgr. ἔνι, o którym Jacob Wacker-
nagel (1924:166) pisał:  
Anfänglich bedeutete es ‘ist (sind) darin’; von hellenistischer Zeit an ‘ist vorhanden’ mit ähn-
licher Ausmerzung des lokalen Bedeutungsmoments wie in frz. il y a. Im Neugriechischen ist 
mit Umstellung der Vokale dafür ine eingetreten, und dies dient schlechtweg als Kopula ‘ist’ (...). 
Interesujący nas tu zaimek te ‘tam’ pojawia się także w zdaniach egzys-
tencjalnych, np.: 
(9) Te buvo dažykla, karšykla ir malūnas (LKŽ, t. 15, 1046) 
tam być:PRT3 farbiarnia, gręplarnia i młyn 
‘Tam była farbiarnia, gręplarnia i młyn’. 
Zdań egzystencjalnych z teb(e)- w tekstach Schleichera jednak brakuje, za 
to aż sześć na dziesięć to zdania lokalizujące (por. choćby (4)). Oczywiście może 
być to przypadek wynikający ze szczupłości materiału, jednak, jak spróbuję dalej 
wykazać, to właśnie w zdaniach lokalizujących oraz w zdaniach z czasownikami 
wymagającymi obligatoryjnej frazy lokatywnej jak gyventi czy gulėti zaimek 
te został zinterpretowany jako część afiksu teb(e)-. Po pierwsze, podmiot w tych 
zdaniach jest określony w przeciwieństwie do podmiotu zdań egzystencjalnych, 
który jest nieokreślony i poddaje się kwantyfikacji (zob. Maciejewski 1996:109 
i Holvoet 2005:141)9. Po drugie, zdania egzystencjalne i lokalizujące różnią się 
strukturą tematyczno-rematyczną. W nienacechowanym szyku zdania jedne są 
  
8 rasi ‘być może’ to historycznie 2 sg. fut. czasownika rasti ‘znajdować’ (Schleicher op. cit.:311). 
9 Tłumaczy to nam obecność w zdaniach egzystencjalnych genetiwu partytywnego, który 
w litewskim ma znaczenie części całości lub nieokreślonej ilości, np.: 
Dežutėje yra saldainių. 
pudełko:LOC.SG być:PRS3 cukierki:GEN 
‘W pudełku są cukierki’. (Holvoet loc. cit.) 
Języki, które mają kategorię określoności, unikają w zdaniach egzystencjalnych podmiotu w formie 
określonej, np. ang. There are elephants in Africa (Maciejewski loc. cit.). 
Pochodzenie litewskiego afiksu duratywnego teb(e)- 209 
 
zwierciadlanym odbiciem drugich. Za Holvoetem (str. 140) przedstawię to na przy-
kładzie dwóch zdań litewskich: 
(10) Stalčiuje yra sąsiuvinis [ZDANIE EGZYSTENCJALNE] 
szuflada:LOC.SG być:PRS3 zeszyt 
‘W szufladzie jest zeszyt’. 
(11) Sąsiuvinis yra stalčiuje [ZDANIE LOKALIZUJĄCE] 
zeszyt być:PRS3 szuflada:LOC.SG 
‘Zeszyt jest w szufladzie’. 
W zdaniu (10), w którym jest mowa o tym, CO znajduje się w szufladzie, tematem 
jest miejsce, rematem zaś twierdzenie o istnieniu danej rzeczy, znaczenie czasow-
nika jest egzystencjalne. Z kolei w zdaniu (11), czyli w zdaniu o tym, GDZIE znaj-
duje się zeszyt, twierdzenie o egzystencji zawiera się, jak zauważa Holvoet,   
w presupozycji zdania10, natomiast czasownik pozbawiony jest znaczenia egzys-
tencjalnego i prawdopodobnie jakiegokolwiek znaczenia. 
Szyk w języku litewskim jest swobodny, ale jeszcze w XIX w. przeważał 
szyk SOV (Kurschat 1876:441; Schwentner 1922; Ambrazas 2005 i 2006), por. 
też zdania (4) i (8). W związku z tym zakładam, że na początku istniały zdania 
w rodzaju: 
(12) *te akmuo beguli [ZDANIE EGZYSTENCJALNE] 
tam kamień DUR:leżeć:PRS3 
‘tam nadal znajduje się kamień’. 
(13) *akmuo te beguli [ZDANIE LOKALIZUJĄCE] 
kamień tam DUR:leżeć:PRS3 
‘kamień tam nadal się znajduje’. 
Sekwencja te-be- wskazuje, że właśnie w zdaniach lokalizujących, a nie eg-
zystencjalnych musiało dojść do uniwerbizacji te i be-VERBUM. Na koniec jesz-
cze jedna uwaga. Fakt, że w grupie czasowników z teb(e)- znalazł się również 
turėti ‘mieć’ sugeruje, że mamy w tym przypadku do czynienia z rozszerzeniem 
zakresu użycia omawianego afiksu od zdań z czasownikami z obligatoryjną frazą 
lokatywną na czasowniki posesywne, czyli zeszyt jest tam (zdanie lokalizujące) : 
zeszyt jest u mnie (zdanie posesywne) = mam zeszyt (zob. Holvoet op. cit.). Byłby 
to kolejny krok w procesie gramatykalizacji teb(e)-. Konieczna jest dalsza analiza 
pozostałych tekstów XVIII-wiecznych i pierwszej połowy XIX wieku, która wyjaś- 
niłaby, jakie jeszcze czasowniki stanowiły najstarszą grupę derywatów oraz o jakie 
kolejne grupy czasowników11 rozszerzało się użycie prefiksu teb(e)-. 
  
10 Zeszyt znajduje się w szufladzie i Zeszyt nie znajduje się w szufladzie, presupozycja: 
‘istnieje zeszyt’. 
11 Mogły to być np. czasowniki modalne, ponieważ czasownik posesywny turėti funkcjo-
nuje również jako czasownik modalny ‘musieć’, ale póki co, jest to tylko spekulacja. 
210 Norbert Ostrowski 
 
WYKAZ STOSOWANYCH SKRÓTÓW 
ACC – accusativus 
ACT – activum 
DAT – dativus 
DUR – durativum 
F – femininum 
FOC – focus = remat 
FUT – futurum 
GEN – genetivus 
GER – gerundium 
INF – infinitivus 
LOC – locativus 
M – masculinum 
PL – pluralis 
PRS – praesens 
PRT – praeteritum 
SG – singularis
 
LITERATURA 
Ambrazas, Vytautas. 1990. Sravnitel’nyj sintaksis pričastij baltijskich jazykov. Vilnius: Mokslas. 
— 2005. Baltų kalbų žodžių tvarko raida tipologijos požiūriu (The development of word order  
in Baltic from a typological viewpoint). Baltistica 40(2), 159–166. 
— 2006. Lietuvių kalbos istorinė sintaksė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. 
BP = Jono Bretkūno Postilė. Parengė Ona Aleknavičienė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2005. 
DP = Postilla Catholicka. Tái est: Iźguldimas Ewangeliu kiekwienos Nedelos ir szwętes per wissús 
metús. Per Kúnigą Mikaloiv Davkszą Kanonîką Médnikų… 1599. Palionis, Jonas (red.) 
Mikalojaus Daukšos 1599 metų Postilė ir jos šaltiniai. Vilnius: Baltos lankos, 2000. 
Haspelmath, Martin. 2007. Coordination. W: Shopen, Timothy (ed.). Language typology and syntactic 
description, vol. II: Complex constructions. Cambridge: Cambridge University Press, 1–51. 
[Wersja online: http://email.eva.mpg.de/~haspelmt/coord.pdf (01.03.2010)]. 
Heine, Bernd & Kuteva, Tania. 2002. World Lexicon of Grammaticalization. Cambridge: Cambridge 
University Press. 
Holvoet, Axel. 2005. Intranzityvinių sakinių tipai: egzistenciniai, lokatyviniai ir posesyviniai sakiniai. 
W: Holvoet, Axel & Mikulskas, Rolandas (red.). Gramatinių funkcijų tyrimai (=Lietuvių 
kalbos gramatikos darbai, 3). Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 139–160. 
Kazlauskas, Jonas. (1968) 2000. Lietuvių kalbos istorinė gramatika. Vilnius: Mintis. [Przedruk w: 
Rosinas, Albertas (red.). Jonas Kazlauskas: Rinktiniai raštai, t. I. Vilnius: Mokslo ir enciklo-
pedijų leidybos institutas, 2000]. 
Kurschat, Friedrich. 1876. Grammatik der litauischen Sprache. Halle: Verlag der Buchhandlung 
des Weisenhauses. 
Lehmann, Christian. 1995. Thoughts on Grammaticalization (=LINCOM Studies in Theoretical 
Linguistics 1). München – Newcastle: LINCOM. 
LKŽ = Lietuvių kalbos žodynas, t. 1–20 (1968–2002).Vilnius. 
Maciejewski, Witold. 1996. O przestrzeni w języku. Studium typologiczne z językiem polskim    
w centrum (=Seria Językoznawstwo 19). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM. 
ME = Mühlenbachs, K., Latviešu valodas vārdnīca / Lettisch-Deutsches Wörterbuch. Redigiert, 
ergänzt und fortgesetzt von J[ānis] Endzelīns, Bde. I–IV. Riga, 1923–1932. 
Otrębski, Jan. 1956. Gramatyka języka litewskiego, tom III: Nauka o formach. Warszawa: PWN. 
Schleicher, August. 1857. Handbuch der litauischen Sprache, II: Lesebuch und Glossar. Prag: J. G. 
Calve’sche Verlagsbuchhandlung. 
Schwentner, Ernst. 1922. Die Wortfolge im Litauischen. Heidelberg: Carl Winter. 
Stang, Christian S. 1966. Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen. Oslo: Universitets-
forlaget. 
Wackernagel, Jacob. 1924. Vorlesungen über Syntax mit besonderer Berücksichtigung von Griechisch, 
Lateinisch und Deutsch. Zweite Reihe. Basel: Kommissionsverlag von Emil Birkhäuser & Cie. 
Zinkevičius, Zigmas. 1981. Lietuvių kalbos istorinė gramatika, t. 2. Vilnius: Mokslas. 
 


Pochodzenie litewskiego afiksu duratywnego teb(e)-

Kurpaska, Maria

 
 
 
 
 
 
A SHORT BIOGRAPHY  
OF WITOLD MACIEJEWSKI 
 
Professor Witold Maciejewski was born on October 1st 
1951 in Poznań. It was also in Poznań that he was brought up, during his child-
hood he lived in the very centre of the town. He attended the Karol Marcin-
kowski Secondary School in Poznań, the so called “Marcinek”, from which he 
graduated in 1969. 
After his high school finals, he studied at the Faculty of Polish Philology 
at Adam Mickiewicz University, which he finished in 1974. Immediately after 
his studies, he started working as a assistant at the Institute of Linguistics at AMU. 
He spent the years 1976–1979 in Sweden as a Polish language instructor at the 
Universities of Uppsala and Stockholm. He spent the academic year 1979/1980 
also in Uppsala, at a scholarship.  
In 1982, Professor Maciejewski obtained the PhD title at the Uppsala Uni-
versity for his thesis Podstawy polsko-szwedzkiej kontrastywnej gramatyki tekstu 
(Fundamentals of Polish-Swedish text grammar). In 1983 the diploma was recog-
nized in Poland and the Professor was granted the title of Doctor of Humanities 
in the area of contrastive Polish-Swedish linguistics.  
After the defense of his doctoral thesis, Professor Maciejewski began his job 
as a lecturer, firstly at the Institute of Linguistics at AMU, later at the Chair   
of General and Applied Linguistics, and from the year 1995 at the Institute of Lin-
guistics at AMU. In the meantime, he once again travelled to Uppsala with his 
family, in order to work as a Polish language instructor at the University in the 
years 1985–1988.  
In 1996, the Professor was granted the postdoctoral degree in the area of gen-
eral linguistics. His postdoctoral dissertation was entitled O przestrzeni w języku 
(Language and space). During the years 1997–1999 he worked as an associate 
professor at the Institute of Linguistics at AMU, from 1999 he is an associate 
professor at the Chair of Scandinavian Studies at AMU. Since 2005, he has concur-
rently been working at the Warsaw School of Social Sciences and Humanities, 
where he holds the position of the director of the Chair of Scandinavian Studies. 
Professor Maciejewski does also perform many organizational activities. 
He is one of the founders and main activists of the Baltic University. He has 
FOLIA SCANDINAVICA 
VOL. 12 POZNAŃ 2011 
14 A short biography of Witold Maciejewski 
 
been the mentor of the international educational program Peoples of the Baltic 
since 1998, which organizes courses and conferences for students and scholars 
from the Baltic countries. The main result of these activities is the book The Baltic 
Sea Region. Cultures, Politics, Societies (2002), of which the Professor was    
the main editor and co-author. This volume has also been published in its 
Belarusian and Ukrainian versions. 
In 1999, released by the Kurpisz publishing house, Professor Maciejewski’s 
book Świat języków (The world of languages) was published (as volume XIV 
of the series Wielka encyklopedia geografii świata (The great encyclopedia of 
world geography)). This book is a great scholarly and didactic help to anyone 
who gets in contact with linguistics.  
In the field of Professor’s Scandinavian interests lie also the runes. In 1990 
his work Wczesne zabytki runiczne (Early runic inscriptions) was published, 
and at the moment he is working on the publishing of the book Runy (Runes) 
as a co-author.  
Since 1975, Professor Maciejewski has been an active member of the Polish 
Linguistic Society, and since 1983 – of the Poznań Society of Friends of Learning. 
He has taken part in numerous assemblies and conferences organized by both 
of the Societies.  
Moreover, the Professor has also got a great experience in editing scholarly 
periodicals. During the years 1975–1976 he was the secretary of editorial staff 
of the Biuletyn Fonograficzny. Later (1992–1999), he was the secretary of edi-
torial staff of Lingua Posnaniensis, and since 2004 he is the co-editor of Folia 
Scandinavica Posnaniensia. In 2006 the journal Acta Sueco-Polonica was handed 
over by the Uppsala University to the Warsaw School of Social Sciences and 
Humanities. Professor Maciejewski is one of its co-editors.  
Professor Maciejewski’s interests go far beyond the field of pure Scandina-
vian Studies and Linguistics. The Professor has also dealt with African studies, 
from 1997 he was a member of the Polish Africanist Society, where he held 
the position of the secretary of the Society’s Poznań section. He has also al-
ways been attracted by the East, which can be proved by his numerous trips 
and lectures at the universities of Arkhangelsk, Lviv, Saint Petersburg. He is also 
familiar with history, literature, ecology, which is verified by his participation 
in conferences concerning all of these domains. 
In May 2011 Professor Maciejewski received The Order of the Polar Star 
from the king Carl XVI Gustaf. The order is one of the most important rewards 
presented to foreigners for exceptional merits for Sweden and its culture in the 
world. 
Professor Maciejewski is very proud of his students. Throughout all these 
years he has managed to bring up a large number of people, with many of whom 
he has sincere contact. His PhD students are of particular value for him. 
Privately, Professor Maciejewski is very devoted to his family. He loves 
to spend time with his children and grandchildren. He spends his free time work-
A short biography of Witold Maciejewski 15 
 
ing in his garden, in the winter he likes to go skiing, in the summer – fishing. 
He especially enjoys travelling (usually together with his wife and at least some 
of the grandchildren) to different parts of the world. He has been to many coun-
tries and he keeps finding new destinations. Just like in his scholarly life – he 
keeps looking for new challenges. 
Adam Mickiewicz University, Poznań MARIA KURPASKA 


A short biography of Witold Maciejewski

Skrzypek, Dominika

Od redakcji / Editorial

Szubert, Andrzej

 
 
 
 
 
 
NOGET OM POSITIONSVERBERNE 
LIGGE, STÅ OG SIDDE  
I DANSK OG POLSK 
 
 
 
ANDRZEJ SZUBERT 
Adam Mickiewicz University, Poznań 
 
Jeg har fået ideen og inspirationen til at forsøge at sammen-
ligne de rumlige forhold mellem polsk og dansk i en artikel skrevet af Erik 
Hansen (1974), hvor han redegør for de rumlige forhold og systematiserer brugen 
af tre positionsverber ligge, stå og sidde på baggrund af opfattelsen af rummet.  
Han beskriver brugen af de nævnte positionsverber og redegør for opfattelsen 
af, hvad der kan stå, sidde eller ligge. Han skriver om, hvordan man i dansk 
bruger de nævnte verber til at beskrive placering af ting, dyr og mennesker       
i forhold til deres underlag eller baggrund. Jeg vil her også nævne andre eks-
empler på brugen af ligge, stå og sidde (fx abstrakter og andre rumlige forhold), 
som i deres væsen ikke er fysiske. I sin artikel nævner E. Hansen nogle faktor-
er, som er afgørende for brugen af de nævnte verber. Jeg vil her gå ud fra selve 
verberne og beskrive ligheder og forskelle i brugen af de tre positionsverber. 
SÅ LÆNGE VERDEN STÅR, … 
Dette verbum betegner situationer, hvor en tings eller et væsens højde som 
regel overstiger bredden. Det er den første faktor forbundet med en tings form. 
Genstandene kan være høje, lave eller flade. De høje ting, dvs. sådanne, som er 
”… længere på den lodrette end på den vandrette led.” (E. Hansen 2001:142), 
står, og dette gælder i både dansk og polsk. Her er der tale om genstande, som 
i matematik kaldes legemer, dvs. tredimensionale figurer. Det kan fx være en 
cylinder eller en klods. En genstand kan også være lav, og dette betyder, at både 
en tilsvarende cylinder og klods kan være placeret således (lagt på siden), at den 
er bredere end den er høj, og i så fald ligger den.  
FOLIA SCANDINAVICA 
VOL. 12 POZNAŃ 2011 
328 Andrzej Szubert 
 
Hvis en bog står på højkant, så står den, men den kan også blive lagt, så 
bredden overstiger højden, og så ligger den, lige som en cd eller et tæppe, en 
avis eller en seddel. 
Genstande som kegler og pyramider står i dansk, uanset om de er højere 
end de er brede, eller bredere end de er høje. Dette ligner brugen i polsk. En 
cylinder, der er bredere end de er høj, står i både dansk og polsk. Et særligt 
eksempel af en cylinder er en puck, som jo er en cylinder, men den ligger        
i både polsk dansk. 
Et særligt tilfælde er en terning (kubus) eller en kugle. Siderne på en ter-
nings kanter er lige, og en kugle (hvor alle punkterne på kuglen har samme af-
stand (radius) fra kuglens centrum) er også symmetrisk på alle plan. De ligger 
både i dansk og polsk. I overført betydning gælder reglen ikke på samme 
måde, for selv om verden er kugleformet, så er den for stor til, at man vil 
kunne lægge den på noget, så man siger i det fraseologiske udtryk ”så længe 
verden står …”.  
I dansk står genstande, som kan forestilles som beholdere med åbningen 
opad (ibidem:143), og det kan være en cigarkasse, et æskebæger eller også en 
tallerken. I polsk gælder det ligesådan, bort set fra at en tallerken både kan ligge 
eller stå på bordet, selv om man nok ville være mere tilbøjelig til at bruge 
verbet stå. De følgende eksempler viser brugen af verbet stå i denne forbind-
else. L. J. Kern skriver: ”Ferdynand rzucił dyskretnie okiem na talerz stojący 
przed starszym panem” (L. J. Kern, 2003). J. Brzechwa (2003) skriver et helt 
digt om det. Her citeres kun begyndelsen af den: 
Kto zgłębi z was, jak należy, 
Czy talerz stoi, czy leży?  
Odrzecze stół: – Drodzy moi, 
Kto nie ma nóg, ten nie stoi.  
Urażać nie chcę talerzy, 
Lecz talerz na stole leży.  
Zawołała karafka: – Ależ, 
Ja nie wiem, czy stoi talerz,  
Znam za to zwyczaje swoje: 
Choć nie mam nóg, jednak stoję! 
… (2003:107). 
Her står det klart, at en tallerken står og ikke ligger, men brugen i polsk 
er ikke konsekvent, for man kan både stille og lægge en tallerken på bordet. 
En pakke cigaretter eller en æske tændstikker kan også stå på bordet, hvis 
de er placeret med åbningen opad, men normalt ligger de i begge sprog. Træer 
står i både dansk og polsk, medmindre de er fældet og ligger klare til afhentning. 
En kuffert kan både stå, hvis håndtaget er rettet opad, eller ligge, hvis den 
er lagt på sin største side, således at håndtaget er rettet til en af siderne.  
Noget om positionsverberne ligge, stå og sidde i dansk og polsk 329 
 
I polsk står Eiffeltårnet i Paris, og det gælder også for det skæve tårn i Pisa, 
mens de efter reglen om geografiske placeringer, uanset om genstandene er høje, 
lave eller flade, ligger i dansk (E. Hansen 2001:145).  
Man kan dog sige, at genstande eller væsner som regel står, når de er højere, 
end de er brede.  
Mennesker og dyr, som har ben, kan både stå, sidde og ligge, afhængigt af 
om de bruger ben, bagdelen eller en af siderne, i begge sprog, fx 
Hesten står i stalden.  
Soldaten står ved porten. 
Drengen står ikke opret.  
Søren står bag Lise.  
I går stod vi i kø i to timer.  
Men man kan trods alt godt stå på hænder i begge sprog. I overført betydning 
kan man ‘stå på egne ben’ og være uafhængig af andre (sml. ‘stać na własnych 
nogach’). 
I dansk står man på ski, mens man i polsk kører på ski, hvilket viser for-
skellen for opfattelsen af referencepunktet mellem mennesket, skiene og jorden. 
I dansk er man statisk over for skiene, så derfor står man på ski, mens man      
i polsk betragter sig selv og skiene som en helhed, som er i bevægelse i for-
hold til jorden, så af den grund kører man. I polsk kører man også på skøjter, 
men man i dansk løber på dem. 
Genstande kan også have ”ben”, eller nogle enkelte af dem kan også have 
”hjul”, og de står normalt, fx  
‘min bil står i garagen’. 
Med køretøjer er der trods alt en lille forskel, for man bruger verbet stå i 
polsk i sætningen  
‘Stoimy (samochodem) we wjeździe’, 
mens det hedder på dansk 
‘Vi holder (med bilen) i indkørslen’. 
Et andet eksempel: ‘pociąg stoi tu już 2 godziny’ – ‘toget har holdt her i 2 timer’. 
Stolene står normalt ved bordet, og en lampe står på det, ligesom et birke-
træ står i havens hjørne.  
I dansk står en dør eller et vindue åben(t) eller på klem, mens man i polsk 
bruger verbet være (sml. ‘Drzwi są otwarte, uchylone’) i disse situationer. 
Hvis man skulle betragte en dør eller et vindue bogstaveligt, så hænger de på 
hængsler i karmene. Man kan dog sige ‘nasze drzwi stoją dla Ciebie zawsze 
330 Andrzej Szubert 
 
otworem’ – ‘vores dør står altid åben for dig’. Dette betegner dog ikke en fysisk 
dør, som er åben, men en abstrakt situation, hvor nogen har fået en invitation, 
hvilket stilistisk er udtryk for højtidelig og arkaisk stil. Når man til gengæld 
har lukket døren, så er den lukket i begge sprogene. Noget kan i polsk stå åbent 
for nogen, hvilket betyder, at det er tilgængeligt. 
Rum bevæger sig ikke, og derfor står både stuer, lejligheder og huse tomme. 
I dansk står noget i mit hæfte, eller det står sort på hvidt, mens det på polsk 
er (skrevet) i det. I nogle polske dialekter, som er præget af tysk, er det ikke ual-
mindeligt at bruge verbet stå i disse situationer,  men sager, de kan stå godt i både 
dansk og polsk. Tårer kan stå nogen i øjnene, når man har fået at vide, at en po-
sition eller stilling ikke mere er tilgængelig for én.  
Det polske ‘stać na przeszkodzie’ kan svare til det danske ‘stå i vejen’, 
men dette kan også betyde ‘stå på en hindring’. 
Der er selvfølgelig mange flere eksempler på brugen af verbet stå især i over-
ført eller fraseologisk betydning, men af pladsgrunde nævner jeg kun de mest 
hyppige. 
LIGGER EIFFELTÅRNET I PARIS, ELLER STÅR DET? 
Som jeg nævnte i begyndelsen af artiklen, ligger genstande, væsner, når de 
er ”lave”, ”flade”, eller kort sagt, når de er bredere, end de er høje (ibidem:143). 
Det har dog også at gøre med den horisontale retning. En dug ligger på bordet 
og en dyne på sengen. På sengen eller gulvet kan der også ligge mennesker og 
dyr. En kat kan ligge på en stol, men det gælder ikke for et menneske. Det er 
fordi underlaget, som man kan ligge på, skal være arealmæssigt større end det, 
som skal kunne ligge. Det gælder også penge, der ligger på bordet. Slanger, 
alligatorer og orme ligger altid i dansk, selv om dyr som krokodiller kan rejse 
sig på ben og ikke røre underlaget med deres maver. I polsk kan man nok godt 
forestille sig at sige, at en krokodille har rejst sig og står i venteposition til et 
angreb. Der findes dog situationer, som er lidt i strid mod denne regel, for i dansk 
ligger man på knæ. Det kan man ikke i polsk, og man bruger et andet verbum, 
som i øvrigt også findes i dansk, nemlig at knæle. 
E. Hansen nævner en faktor som hedder ”geografi”, hvor man som hoved-
regel bruger verbet ligge i dansk, uanset om genstandene er ”høje”, ”brede” 
eller ”flade” (ibidem:145). Jeg har tidligere nævnt Eiffeltårnet, som i dansk    
af denne grund ligger i Paris, mens det i polsk står på grund af sin form. Man 
kunne selvfølgelig lægge det på siden, men det er nok ikke nogen god ide. Til gen-
gæld ligger museer, huse, byer og geografiske områder i begge sprog. Så Edvard 
Munch-museet ligger i Oslo og Amalienborg i København. Japan ligger i Fjern-
østen, Wien ved Donau og landsbyen i en dal. Som E. Hansen (ibidem:146) 
skriver, må det hænge sammen med, at man her taler om geografi, hvor man fore-
stiller sig alle ting som flade, dvs. tegnet på et kort. Han nævner et eksempel 
Noget om positionsverberne ligge, stå og sidde i dansk og polsk 331 
 
med ”et hus”, hvor han viser forskellen mellem brugen af verberne ligge og stå 
i denne kontekst. Når man spørger: ”Hvor ligger Jensens sommerhus?”, så for-
venter man at få svar på husets geografiske placering, dvs. fx ”på Nordfyn”, 
eller ”nede ved søen”. Til gengæld står et skur i haven, for det er enten for lille 
for ”geografien”, dvs. kommer fra det store til det lille plan, eller også er det noget, 
der som regel er blevet stillet op og ikke bygget.  Hvis man til gengæld spør-
ger: ”Hvor står Jensens sommerhus”, så kan man høre følgende svar: ”Henne   
i hjørnet”. Her ser man bort fra geografien, men man taler om et ”præfabrikeret 
sommerhus, der endnu ikke har forladt fabrikken” (ibidem:146). I polsk vil brugen 
af verbet stå nok være bredere, og man kunne sige, at ”Jensens sommerhus står 
ved siden af kirken.” Et hus står i polsk også på en bakke eller om hjørnet. Men 
ellers ligger et hus eller en gård godt eller dårligt. Dog vil man i mange 
tilfælde undgå brugen af verbet ligge og bruge i stedet være. I dansk ligger 
lejligheden på 1. sal, men i polsk vil den nok være på 1. sal. 
Der er ting, som altid ligger, som fx sne eller sand. Marken ligger brak     
i både dansk og polsk. Men et skib i dansk ligger i havn eller for anker, men    
i polsk står det. Det har nok at gøre med, at det ikke bevæger sig, og er altså 
ikke betinget af dets højde eller brede. 
På dansk siger man normalt, at en sag ligger i ministeriet. Det kan man 
også sige på polsk, men nok med lidt den konnotation, at den har ligget der 
længe og ikke er blevet undersøgt endnu. 
I dansk ligger priser fast, man i polsk kan de ikke ligge – de er faste. 
Ligesådan kan en begivenhed ligge forud for første verdenskrig, men det kan 
den ikke i polsk, for her har t den fundet sted. Til gengæld kan en fejl ligge i en 
dårlig lov i begge sprogene, og skylden kan ligge på nogens side. 
Selv om der er temmelig mange ligheder, så er der også forskelle, hvor 
man i polsk eller dansk bruger verbet ligge og et andet i det andet sprog. I polsk 
ligger eller sidder man på penge, selv om man også kan ”sove på dem”, mens 
man i dansk svømmer i penge. Dette viser brugen af forskellige verber, men 
forholdet til det ”rumlige” er opretholdt, dvs. man kan sidde, ligge på noget, 
men man svømmer i noget som regel. I dansk kan noget ligge i luften, mens 
det i polsk hænger. Man kan også nævne andre anvendelser, hvor man i begge 
sprog bruger verbet ligge, selv om der en gang imellem er nogle forskelle i selve 
udtrykkene, fx 
‘det ligger i hans karaktertræk’ – ‘to leży w jego charakterze’, 
‘sagen ligger mig på sinde’ – ‘ta sprawa leży mi na sercu’, 
‘skylden ligger på din side’ – ‘wina leży po twojej stronie’, 
men 
‘alt ligger (hviler) på hendes skuldre’ – ‘wszystko (leży) na jej barkach’ / ‘wszystko (jest) 
na jej głowie’. 
332 Andrzej Szubert 
 
Som eksemplerne viser, er der mange ligheder i brugen af verbet ligge i både 
dansk og polsk. 
SIDDER SMERTEN I HØJRE ELLER VENSTRE SIDE? 
Sidde betegner som udgangspunkt en situation, hvor et menneske eller et 
dyr bruger sin bagdel til at placere sin krop på et underlag. Men det er selvfølge-
lig ikke den eneste brug. Man kan altså sidde på en stol eller i en lænestol. 
Man kan da også sidde fast i sadlen. Der er jo også eksempler på måden, man 
sidder på og ikke, hvor man sidder. Man kan således sidde rank ved bordet 
eller ved rattet, eller overskærvs på en træstamme. Man kan sidde på hug eller 
med korslagte ben. De sidste eksempler viser ikke, hvad man sidder på, men 
hvordan.  
Med dyrene er det lidt mere kompliceret. E. Hansen (ibidem:147) drøfter 
det ”zoologiske” plan, og det viser sig, at de små dyr, som fx insekter og små-
fugle sidder: en gråspurv sidder på græsplænen, en flue sidder på maden, en edder-
kop sidder på væggen, selv om man kan se deres ben, når de går. Grænsen går 
ifølge E. Hansen ved dyr på størrelse med en kat og en hund. De mindre dyr, 
fx en mus, sidder på gulvet, selv om de i virkeligheden står på alle fire. Dyr 
som hunde og katte og større dyr står ifølge E. Hansen, selv om han bemærker, 
at det ikke drejer sig om præcise mål i centimeter, fordi små hunde eller hvalpe, 
eller katte, eller killinger altid står, selv når de er mindre end et pindsvin.      
En kanin eller hare sidder også, selv om de bruger alle fire ben. Det er nok, 
fordi de ikke kan løbe, men i stedet hopper, og den position, de befinder sig i, 
når de ikke bevæger sig, minder mere om en siddeposition, for deres ben er 
bøjet og minder om en Citroën, som lige er blevet sænket i ophænget.  
De større dyr som får, heste, køer, grise, hjorte m.m. kan stå, sidde eller 
ligge, afhængigt af hvilken position, de har valgt.  
De større fugle som storke, traner, høner eller strudse kan både stå og sidde, 
men de kan også gå. En gråspurv kan kun sidde på en gren og hoppe på jorden, 
mens en høne eller en stork kan stå i sin rede eller også sidde. En høne kan gå 
i baggården og sidde på sin pind eller sine æg. E. Hansen nævner et eksempel 
med kolibrier, som i dansk kan stå i luften. I polsk vil den efter min mening 
hænge i luften.  
Jeg mener, at dyr, som kan gå, også kan sidde. De dyr som til gengæld hop-
per, sidder som regel, når de ikke bevæger sig. Bortset fra det ene eksempel 
med en kolibri er der ikke nogen forskelle i brugen af verbet sidde mellem 
dansk og polsk. 
I overført betydning bruges verbet sidde i mange forskellige kontekster. 
Man kan fx sidde til langt ud på natten, selv om man ikke nødvendigvis skal 
være i siddende position hele tiden. Man kunne lige så godt sige det sådan, 
selv om man havde ligget hele tiden. Ligesådan kan man sidde i et udvalg eller 
Noget om positionsverberne ligge, stå og sidde i dansk og polsk 333 
 
en bestyrelse, hvilket betegner en længerevarende situation, og man sidder til 
møder en gang imellem, men jo ikke hele tiden. Hvis man sidder bag tremmer 
eller i spjældet, brummen, fængsel, inde, bag lås og slå, så betyder det heller 
ikke, at man hele tiden sidder, for man går jo og ligger også af og til. Når man 
sidder med hænderne i skødet (‘z założonymi rękoma’), så sidder man ikke 
nødvendigvis. Udtrykket betyder bare, at man ikke vil gøre noget i en sag.  
En smerte kan sidde i højre side, og dette betyder jo kun placeringen og 
ikke måden at sidde på, for smerte har ikke den evne at kunne sidde.  
Nå man snakker om placering af forskellige genstande, så kan man sige,   
at de, som er fastgjort, sidder. Vinduer sættes ind, og de sidder godt eller dårligt. 
Man beskriver også, hvor og hvordan ting er anbragt. En stikkontakt sidder      
i væggen, ligesom en prop sidder fast i flasken. Man kan jo også sidde fast i en 
snedrive eller trafikprop med sin bil.  
En nøgle sidder jo i døren eller låsen, og buksebenet sidder fast i cykel-
kæden, men her har vi at gøre med et idiomatisk udtryk, der betyder ‘være 
fæstet til et underlag eller en baggrund’. På den måde kan et stykke sæbe sidde 
fast i bordpladen, en elefant i sumpen eller en bil i sneen. En gang imellem kan 
en hat også sidde på skrå eller skævt. Her er der ikke de store forskelle mellem 
dansk og polsk.  
I dansk sidder tøjet godt eller dårligt, mens det ligger i polsk. I dansk kan 
man ‘sidde godt eller/dårligt i det’, hvilket betyder at være i en økonomisk god 
/eller dårlig situation. Dette kan ikke siges på polsk. I dansk er man på nakken 
af én, men på polsk sidder man nogen på hovedet eller nakken. I dansk sidder 
man stille som en mus, hvilket minder meget om det polske, bort set fra at man 
i polsk tilføjer ”under kosten”.  
Som det fremgår af eksemplerne, er der mange ligheder, men også nogle for-
skelle i brugen af positionsverberne sidde, stå og ligge i dansk og polsk. Selve 
opfattelsen af disse verbers betydninger er i de fleste tilfælde ens i begge sprog. 
På trods af, at der findes mange ligheder i brugen af den ovennævnte verber, 
ville mange af mine polske samtalepartnere undgå at bruge disse verber og i stedet 
anvende verbet være ligesom i eksemplet med Eiffeltårnet. 
LITTERATUR 
Hansen, Erik. 2001. Stå, sidde, ligge. I: Galberg Jacobsen, Henrik og Jørgensen, Henrik (red.). 
Glæden ved grammatik. København: Hans Reitzels Forlag, 142–150. (Oprindeligt optrykt 
i: Mål & Mæle. 1974. I. årg. Nr. 2.). 
Kern, Ludwik Jerzy. 2003. Ferdynand Wspaniały. Kraków. Wydawnictwo Literackie. 
Brzechwa, Jan. 2003. Talerz. I: Sto bajek. Wrocław: Wydawnictwo Siedmioróg, 107–108. 


Noget om positionsverberne ligge, stå og sidde i dansk og polsk

Garbacz, Piotr

  
 
 
 
REVIEW 
 
DOROTA MELERSKA: Älvdalskan – mellan språkdöd och revitalisering. Poznań: 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 2011. 215 pp. 
The dissertation discussed here is one of three written on contemporary Övdalian 
since the beginning of the 1900’s. Övdalian (Swe. älvdalska, Övd. övdalską or 
övkallmå̜leð), sometimes also called Elfdalian in English is a language spoken in the 
Swedish municipality of Älvdalen.1 Unlike the two other dissertations (Levander 1909 
and Garbacz 2010) and a number of recent papers that are concerned with the 
structural aspects of Övdalian (e.g. Rosenkvist 2006, 2007, 2010, Garbacz 2006, 
2008a, 2008b) this work focuses on the sociolinguistic situation of Övdalian. The main 
aim of the author is threefold: first, she aims to describe the usage of Övdalian in 
Älvdalen, giving a detailed picture of its speakers and factors that contribute to 
keeping the variety alive; second, she evaluates the vitality of Övdalian by placing it 
on the Fishman’s Graded Intergenerational Disruption Scale for Threatened 
Languages (GIDS Scale, see Fishman 1991) and discusses past efforts to revitalise the 
language. Finally, she proposes a number of measurements that can be taken in order 
to revitalize the variety and discusses how they might be applied on Övdalian. The 
investigation is based on data collected by Melerska during fieldwork in Älvdalen, and 
the data are both quantitative and qualitative. 
The dissertation contains nine chapters and those may be divided into three parts. 
The first, introductory part embraces the first three chapters, the second one consists of 
the subsequent four (Chapter 4 to Chapter 7) and the summarizing chapters, Chapter 8 
and 9, constitute the last part. 
In the introductory Chapter 1, the reader learns that the quantitative part of 
Melerska’s research is based on 53 questionnaires answered by pupils, aged between 
13 and 15, from the secondary school in Älvdalen, on 18 questionnaires answered by 
parents of the above-mentioned pupils, and on 18 questionnaires answered by officials 
at the municipality of Älvdalen. The qualitative part is based on in-depth interviews 
with fourteen Övdalians, aged between 25 and 81, of which twelve speak Övdalian 
and the remaining two understand it. The questionnaires aimed at the pupils and the 
parents are rendered as appendices. In Chapter 2, the reader gets general information 
on Övdalian, with informative and clear maps and diagrams. A substantial part of the 
                                                 
1
 I term Övdalian a language, following the arguments in favour of such classification put 
forth by e.g. Steensland (1990), and Williams (2007). In her dissertation, Melerska does not 
wish to take a stand in favour of classifying Övdalian as a language or as a dialect. 
FOLIA SCANDINAVICA 
VOL. 13 POZNAŃ 2011 
Review | DOROTA MELERSKA: Älvdalskan – mellan språkdöd och revitalisering 117 
chapter is devoted to describing the speakers of Övdalian, with respect to their age, 
sex, descent, and family roles. The results are then compared with the results of 
Hultgren (1983), showing a clear decrease of speakers during the last thirty years. 
Inhabitants most likely to speak Övdalian are the so-called NORMs2. An overview of 
the characteristics of Övdalian is presented in Chapter 3, including the phonological, 
morphological and the lexical level of the language.  
The main part of the dissertation starts with Chapter 4, where Fishman’s GIDS 
Scale is introduced and the question of endangered languages presented. Melerska 
concludes that Övdalian is to be placed on the seventh and partially also on the sixth 
grade of this scale, i.e. that it is mostly spoken by the older generations and that the 
language is only partially transmitted to the children. The use of Övdalian in different 
situations is explored in detail. One interesting result is that young people are most 
enthusiastic towards Övdalian, although they do not use it much (and only within very 
few domains) and have a weaker command of the language compared with adults. 
Generally, the enthusiasm for language is not always followed by language usage in 
everyday life and this tendency is visible among all speakers.  
Chapter 5 highlights the revitalization efforts made in Älvdalen up to now, such 
as increase of literacy in Övdalian, education in the language, use of new technologies. 
Other activities have also been observed, such as establishing the association for the 
preservation of Övdalian, Ulum Dalska, and the Övdalian language council, 
Råðdjärum, as well as the creation of a language grant that is awarded to the Övdalian-
speaking youth. The effectiveness of these measurements is also discussed. The 
situation of Övdalian today is presented in Chapter 6. The main question asked is 
whether Övdalian or Swedish are spoken in different situations, and the results show 
that Swedish is preferred in situations seen as formal, whereas Övdalian is preferred in 
informal and familiar contexts. It turns out, Övdalian is no longer necessary for the 
Övdalian identity and there is an increasing tolerance for mixing up Övdalian with 
Swedish, especially among young people. Possible revitalization strategies are the 
subject of Chapter 7. Melerska proposes that Övdalian should be introduced both in 
kindergartens and in schools, partially following an earlier proposal put fort in a lead 
article in the local newspaper Mora Tidning in October 2007. She also argues that all 
measurements that would increase the use of Övdalian and raise its prestige (as 
introducing Övdalian in the local media) are very valuable for the survival of the 
language. 
The third part of the dissertation is a conclusion presented in Chapter 8 and a 
summary of the dissertation in Polish, found in Chapter 9. In the appendices, the 
author has included a number of facsimiles of Övdalian books, a newspaper and a 
couple of relevant pictures of Övdalian runes. Also two of three questionnaires used in 
the study are given in the appendix. 
The subject of the dissertation is a bold choice, as the author sets about with a 
language that is still quite unknown and poorly described. In Poland, Övdalian is 
almost completely unknown, if one does not count earlier contributions by Melerska 
(2007, 2009, and 2010). Melerska is hereby the only expert on Övdalian working in 
Poland. In addition, the present study is the first bigger sociolinguistic study that 
                                                 
2
 I.e. non-mobile older rural males (Chambers & Trudgill 1980:33ff). 
118 Piotr Garbacz 
118 
focuses on Övdalian alone. The dissertation would however profit from having a more 
carefully planned structure and a deeper discussion. Some parts appear to have been 
prepared hastily. The obtained results are interesting and intuitive, but an extensive 
discussion of their validity for the Övdalian community would be particulary 
desirable. Withouth such a discussion, the reader cannot be sure that the dissertation 
shows the real attitudes towards Övdalian in Älvdalen. 
One of the interesting issues discussed by Melerska is how to revitalize Övdalian. 
While teaching the language in kindergartens and schools aimed at native-speakers 
seems very promising, the idea of teaching Övdalian as a foreign language appears to 
the undersigned as less reasonable. The result of such measures can be an Övdalian-
Swedish pidgin that may weaken Övdalian considerably instead of bolstering it. 
Another interesting issue in this context is which variant of Övdalian one should 
revitalize and why just this variant. Finally, it would be interesting to ask which 
criteria a person must meet in order to be labelled a speaker of Övdalian.  
Melerska’s dissertation is an interesting contribution both to the field of Övdalian 
(socio)linguistics and to the study of endangered languages in general. It is also worth 
noting that this contribution was written at a Polish university, showing the research 
breadth at The Department of Scandinavian Studies at the Adam Mickiewicz 
University. 
REFERENCES 
Chambers, Jack K. & Peter Trudgill. 1980. Dialectology. Cambridge: Cambridge University 
Press. 
Fishman, Joshua. 1991. Reversing language Shift: Theory and Practice of Assistance to 
Threatened Languages. Clevedon: Multilingual Matters. 
Garbacz, Piotr. 2006. Verb Movement and Negation in Övdalian. Working Papers in 
Scandinavian Syntax 78, pp. 173-190. 
— 2008a. Bisatsledföljden i älvdalska. Kristinn Jóhannesson et al. (eds.). Nog ordat? Festskrift 
till Sven-Göran Malmgren. Göteborg: Meijerbergs arkiv för svensk ordforskning 34,  
pp. 105-112. 
— 2008b. Negationen syntax i älvdalskan. Bukowski, Piotr et al. (eds.). Perspektiv på svenska 
språket och litteraturen. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,  
pp. 193-202. 
— 2010. Word Order in Övdalian. A Study in Variation and Change. Lund: Centre for 
Languages and Literature, Lund University. 
Hultgren, Sven O. 1983. Skola i dialektal miljö. Språkanvändning och språkliga attityder i övre 
Dalarna. Uppsala: Uppsala universitet. 
Levander, Lars. 1909. Älvdalsmålet i Dalarna. Ordböjning ock syntax. Stockholm: Kungliga 
boktryckeriet P. A. Norstedt och söner. 
Melerska, Dorota. 2007. Älvdalska – język czy dialekt? Acta Sueco-Polonica 14, pp. 173-182. 
— 2009. Trzydzieści lat procesów rewitalizacyjnych w Älvdalen – analiza älvdalskiego na przykładzie 
modelu. Acta Sueco-Polonica 15, pp. 79-89. 
— 2010. Vem är ”en riktig älvdaling”? Identitetsmarkörer i dagens Älvdalen. Folia Scandinavica 
Posnaniensia 11, pp. 123-133. 
Rosenkvist, Henrik. 2006. Null subjects in Övdalian. Working Papers in Scandinavian Syntax 78,  
pp. 141-171. 
— 2007. Subject doubling in Oevdalian. Working Papers in Scandinavian Syntax 80, pp. 77-102. 
Review | DOROTA MELERSKA: Älvdalskan – mellan språkdöd och revitalisering 119 
— 2010. Null referential subjects in Övdalian. Nordic Journal of Linguistics 33 (3), pp. 231-267. 
Steensland, Lars. 1990. Är älvdalskan ett språk eller en dialekt – och vad spelar det egentligen för roll? 
Studier i modern språkvetenskap 9, pp. 216-222. 
Williams, Henrik. 2007. Älvdalska – dialekt eller minoritetsspråk? Inledningsanförande. Saga och sed: 
Kungl. Gustav Adolfs Akademiens årsbok, pp. 83-85. 
 
 
Piotr Garbacz 
Universitetet i Oslo 
Institutt for lingvistiske og nordiske studier 
Pb. 1102  
Blindern 0317 Oslo 
Norway 
piotr.garbacz@iln.uio.no 
 
 


DOROTA MELERSKA: Älvdalskan – mellan språkdöd och revitalisering. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 2011. 215 pp. (review)

Rajnik, Eugeniusz

Substantivische departizipiale und deadjektivische Konversion im Dänischen

The reason for this bibliography was the 200th Anniversary of the founding of Germanic Study at the University of Wrocław. The bibliography includes publications published in the period 1811-1945. In the list are there publications, which originated in the seminar for German Philology, and in the seminar for Romanic and English philology and consider the problems of the Scandinavian countries and their languages and cultures. They were listed in chronological-alphabetical order. As an additional criterion is the character of the publication. First are books cited – monographs and academic textbooks, then articles, reviews and translations

Jarosz, Józef

Bibliographie der skandinavischen Forschungen  an der Universität Breslau in der Periode 1811-1945

Not a member yet