Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Очерк когнитивных процессов домашней кошки: понимание причинно- следственных связей, осведомленность и социальная компетентность (часть вторая)
Get PDFThis reconstruction of the cognitive processes and structures of the domestic cat is written from the cognitive-zoopsychological perspective and focuses only on selected processes, abilities and mental aspects of the cat, which, in the author’s opinion, are a necessary condition for ensuring the animal’s maximum welfare. The main goal of the article is to confirm the thesis that the scientific recognition of the richness of the mental world provides evidence for the need to increase welfare by adequately enriching the environment in which our cat is kept. The text is divided into two main parts, with the reconstruction of the lower and separately higher cognitive processes in the cat’s mind. The first part of the article briefly discusses the ability of cats to learn and some perception processes. The second part focuses on causal thinking, the phenomenon of consciousness and the social competences of thecat as well.Ta rekonstrukcja procesów i struktur poznawczych kota domowego napisana jest z perspektywy poznawczo-zoopsychologicznej i skupia się tylko na wybranych procesach, zdolnościach i aspektach psychicznych kota, które zdaniem autora są warunkiem koniecznym zapewnienia zwierzęciu maksymalny dobrostan. Głównym celem artykułu jest potwierdzenie tezy, że naukowe rozpoznanie bogactwa świata mentalnego jest dowodem na potrzebę zwiększenia dobrostanu poprzez odpowiednie wzbogacenie środowiska, w którym nasz kot jest przetrzymywany. Tekst podzielony jest na dwie główne części, z rekonstrukcją niższych i osobno wyższych procesów poznawczych w umyśle kota. W pierwszej części artykułu pokrótce omówiono zdolność kotów do uczenia się oraz niektóre procesy percepcyjne. Druga część skupia się na myśleniu przyczynowym, zjawisku świadomości oraz kompetencjach społecznych kota.Данная реконструкция когнитивных процессов и структур домашней кошки написана с когнитивно-зоопсихологической точки зрения и сосредотачивается только на отдельных процессах, способностях и психических аспектах кошки, которые, по мнению автора, являются необходимым условием для обеспечения максимального благополучия животного. Основной целью статьи является подтверждение тезиса о том, что научное признание богатства внутреннего мира служит доказательством необходимости повышения благосостояния путем соответствующего обогащения среды, в которой содержится кошка. Текст разделен на две части, посвященные реконструкции низших и высших когнитивных процессов в сознании кошки. В первой части вкратце рассматривается способность кошек к обучению и некоторые познавательные процессы. Во второй части внимание обращается на причинное мышление, явление сознания, а также на социальную компетенцию кошки
Два вегетарианства Владислава Реймонта – образ вегетарианства и вегетарианцев в романах Земля обетованная и Мужики
Get PDFThe topic of voluntary refraining from eating meat is present in two most important novels of Reymont: The Peasants and The Promised Land. In the former vegetarianism is practiced by Roch, who is an itinerant teacher and a promoter of Polish patriotism among the villagers. In the latter the factory owner, Bucholc, seeks treatment in a vegetarian diet prescribed by doctor Hamerstein.
This article analyses excerpts from the novel in which the resignation from meat is mentioned. A comparative reading allows to notice the diversity of reasons for which Reymont’s characters practice vegetarianism. In the case of Bucholc, his only motivation seems to be the necessity to recover from his health issues. But reasons of Roch’s vegetarianism are more complicated. Tadeusz Budrewicz suggested that it might result from Roch’s belonging to Mariavite Church, which was promoting meatless diet.
This article also explores Reymont’s biography and its vegetarian motifs. He was a friend of Józef Drzewiecki, a doctor promoting veganism, who might have been an inspiration for Hamerstein. Vegetarianism was also popular among some political groups as a way to rebuild the Polish nation spiritually and physically. This might have been a reason standing behind the Roch’s abstaining from eating meat.Temat dobrowolnej rezygnacji z mięsa jest obecny w dwóch najważniejszych powieściach Reymonta: Chłopach i Ziemi Obiecanej. W pierwszej wegetarianizm jest praktykowany przez Rocha, wędrownego nauczyciela i propagatora polskiego patriotyzmu wśród mieszkańców wsi. Z kolei w Ziemi obiecanej fabrykanta Hermana Bucholca za pomocą diety wegetariańskiej leczy doktor Hamerstein.
Artykuł przedstawia analizę fragmentów tekstów, w których wspomniana zostaje decyzja o rezygnacji ze spożywania mięsa. Pozwala to zauważyć różnorodność powodów stosowania diety wegetariańskiej przez postaci Reymonta. W przypadku Bucholca jedyną motywacją wydaje się konieczność wynikła z pogorszenia zdrowia, ale już pobudki, którymi kieruje się Roch, mogą mieć bardziej skomplikowane podłoże. Tadeusz Budrewicz jako przyczynę wegetarianizmu bohatera Chłopów zaproponował przynależność do wyznania mariawickiego.
Artykuł bada również biografię Reymonta i jego związki z wegetarianizmem. Noblista prywatnie przyjaźnił się z Józefem Drzewickim, lekarzem promującym jarstwo, który mógł być inspiracją dla Hamersteina. Wegetarianizm był również popularny wśród niektórych politycznych grup jako sposób na odbudowanie, fizycznie i duchowo, narodu polskiego. Właśnie taka motywacja może stać za rezygnacją Rocha z jedzenia mięsa.Тема добровольного отказа от употребления мяса присутствует в двух самых важных романах Реймона: Мужики и Земля обетованная. В первом из них вегетарианство практикует Рох, странствующий учитель и пропагандист польского патриотизма среди жителей деревни. В свою очередь, в Земле обетованной владелец фабрики Герман Бухольц лечится вегетарианской диетой у доктора Хамерштейна.
В статье представлен анализ фрагментов текстов, в которых упоминается решение отказаться от мяса. Это позволяет обнаружить разнообразие причин, по которым герои Реймона придерживаются вегетарианской диеты. В случае Бухольца единственным мотивом кажется необходимость, вызванная ухудшением здоровья, но мотивы Роха могут иметь более сложную подоплеку. Тадеуш Будревич предполагает, что причиной вегетарианства главного героя Мужиков является принадлежность к мариавитской конфессии.
В статье рассматривается также биография Реймона и его связи с вегетарианством. Лауреат Нобелевской премии дружил с Юзефом Джевицким, врачом, который продвигал вегетарианство и, возможно, послужил он вдохновением для персонажа Хамерштейна. Вегетарианство также пользовалось популярностью среди некоторых политических групп как способ физического и духовного восстановления польской нации. Именно такая мотивация может стоять за отказом Роха от употребления мяса
Gmerk – znak własnościowy czy tożsamości mieszczan? O pewnych niekonsekwencjach polskiej terminologii heraldycznej
No full textDer Autor dieser Studie beschloss, die bisherige Definition der Zeichen, die das städtische Bürgertum verwendete, in der polnischen Geschichtsschreibung zu untersuchen. Am Beispiel der Hauptstadt Krakau zeigt er, dass es wie in den preußischen Zentren gewissermaßen parallel sowohl Gemerke (d.h. gestrichelte Identifikationszeichen) als auch bürgerliche Wappen (bestehend aus Wappen und Schild, wobei in der Funktion des Wappens heraldische Figuren sensu stricto, aber auch gestrichelte Zeichen vorkamen) gebrauchten. Die auf diese Weise vorgenommene Unterteilung ermöglicht es, einer eben aus einem Gemerk und einem Schild bestehenden Komposition, den Status eines Wappens als solches zuzuerkennen. Der Autor konnte außerdem bestätigen, dass die Übernahme dieses grafischen Musters (Wappen + Schild) durch das Bürgertum das Ergebnis ihrer Beobachtung und des Einflusses bestimmter Erzeugnisse der ritterlichen Kultur war. Tatsächlich dienten sowohl die einen (ritterliche Wappen) als auch die anderen (bürgerliche Wappen) in erster Linie der Identifikation. Im Falle der Adelswappen wurden sie, zumindest in Polen, zum visuellen Kennzeichen der Zugehörigkeit zu einem auf besondere Weise privilegierten Stand. Sie sprachen also gleichsam für die Besitzer über ihren rechtlichen Status. Und obwohl sie zweifelsohne auch im bürgerlichen Milieu verwendet wurden (als Effekt einer gewissen Nachahmung), wiederholten sie nicht alle Funktionen des Adelswappens, vor allem konstruierten sie keine bürgerliche (ständische) Identität.The author of the present study traces the way the signs used by city dwellers have been defined in Polish historiography so far. Taking the capital city of Krakow as an example, he showed that, like in Prussian centres, they used both gmerk house marks (i.e. bar identification signs) and bourgeois coats of arms (made up of a coat of arms and a shield, where heraldic figures in the strict sense of the word, but also bar signs, were used in parallel). The division outlined in this way allows us to assign the status of a coat of arms to a composition consisting of a coat of arms and a shield. The author also confirmed that the adoption of this graphic pattern (emblem + shield) by the townspeople was the result of their influence and observation of certain products of knightly culture. Moreover, both (knights’ coats of arms) and the other (burghers’ coats of arms) were intended to identify in the first place. In the case of noble coats of arms, at least in Poland, they have become a visual symbol of belonging to a particularly privileged class. So they spoke, as if for the owners, about their legal status. And although they were undoubtedly also used among the townspeople (as the result of some imitation), they did not duplicate all the functions of the nobility coat of arms, and, above all, they did not build the bourgeois (estate) identity.Autor niniejszego studium postanowił prześledzić, jak w polskiej historiografii definiowano dotąd znaki, którymi posługiwali się mieszkańcy miast. Na przykładzie stołecznego Krakowa pokazał zaś, że podobnie jak w ośrodkach pruskich niejako równolegle posługiwali się oni zarówno gmerkami (a więc kreskowymi znakami identyfikacyjnymi), jak i herbami mieszczańskimi (zbudowanymi z godła i tarczy, gdzie w funkcji godła występowały figury heraldyczne sensu stricto, ale i znaki kreskowe). Zakreślony w ten sposób podział pozwala na przydanie statusu herbu jako takiego kompozycji złożonej właśnie z gmerku i tarczy. Autor potwierdził ponadto, że przejęcie przez mieszczan tego wzorca graficznego (godło + tarcza) było efektem oddziaływania i obserwowania przez nich pewnych wytworów kultury rycerskiej. Zresztą i jedne (herby rycerskie), i drugie (herby mieszczańskie) w pierwszej kolejności miały identyfikować. W przypadku herbów szlacheckich, przynajmniej na gruncie polskim, stały się one wizualnym desygnatem przynależności do stanu w sposób szczególny uprzywilejowanego. Mówiły więc, niejako za właścicieli, o ich statusie prawnym. I choć niewątpliwie były używane także w środowisku mieszczan (jako efekt pewnego naśladownictwa), to jednak nie powielały wszystkich funkcji herbu szlacheckiego, w tym przede wszystkim nie budowały mieszczańskiej (stanowej) tożsamości
Podział tematyczny słownictwa utrwalonego w podstawach motywacyjnych XVII-wiecznych nazwisk odapelatywnych (na przykładzie Daleszyc na Kielecczyźnie)
Get PDFThe subject of the study consists of 17th-century surnames derived from common nouns, recorded in the parish registers (birth records) of the Daleszyce parish. These surnames have not previously been the focus of onomastic analysis. The aim of the research is to identify the semantic spheres, fields, and subfields to which the appellatives forming the motivational basis of the studied surnames belong, as well as to conduct a frequency analysis of the collected anthroponymic units. This allows for a characterization of the linguistic picture of the world emerging from the examined anthroponymic system. The article employs the method of semantic fields and uses the thematic classification of vocabulary applied in the WSJP. The research results indicate that the appellatives forming the studied surnames represent nearly all aspects of human life, with a dominant role played by names of animals, plants, and occupations. The analysis of anthroponyms also allows for the reconstruction of the thought patterns and cultural values of the 17th-century inhabitants of the Daleszyce parish, revealing their way of perceiving the world as well as their individual and emotional approach to the nominated persons.Przedmiot badań stanowią XVII-wieczne nazwiska utworzone od wyrazów pospolitych, odnotowane w księgach metrykalnych (aktach urodzeń) z parafii Daleszyce. Nie były one dotychczas przedmiotem oglądu onomastycznego. Celem badań jest wskazanie sfer, pól i podpól semantycznych, do których należą apelatywy stanowiące podstawę motywacyjną badanych nazwisk, oraz analiza frekwencyjna zgromadzonych jednostek antroponimicznych, co pozwala na charakterystykę językowego obrazu świata wyłaniającego się z badanego systemu antroponimicznego. W artykule stosuję metodę opisu jednostek językowych charakterystyczną dla badania pól semantycznych. Korzystam z klasyfikacji tematycznej słownictwa stosowanej w WSJP. Wyniki badań wskazują, że apelatywy tworzące badane nazwiska reprezentują niemal wszystkie aspekty życia człowieka, z dominującą rolą nazw zwierząt, roślin oraz wykonywanych przez człowieka zawodów. Analiza antroponimów pozwala także na odtworzenie schematów myślowych i wartości kulturowych XVII-wiecznych mieszkańców parafii Daleszyce, ukazując ich sposób postrzegania świata oraz indywidualne i emocjonalne podejście do nominowanych osób
La part de la modalisation dans le défigement
Get PDFThe defrosted statement is a form of language production where the support of enunciation is not only particular, but above all very salient to the point where one could say that everythingis modalization in the defrosting, since it constitutes a dominant predication. However, few linguisticstudies specifically describe this phenomenon behind which there is a real complexity that manifests itself at the level of the various factors that participate interactively in the modal component whose aspects of grammatical type and lexical.
If the defrosting is accompanied by reworking of sequences with a certain fixity by including a subjectivity, the latter must, in principle, meet the general conditions of congruence ; between the marks of the modalisation inherent in the follow-up to the defrosting operation and those which follow it, we will seek to understand how aspectual and modal conflicts are managed according to the meaning of the enunciator of a defrosting. Knowing that defrosted statements necessarily subsumes three broad ontological categories: the person, space and time, is there a hierarchy within the modalities of action of verbal defrostings, even phrastic?L’énoncé défigé est une forme de production langagière où la prise en charge de l’énonciation est non seulement particulière, mais surtout très saillante au point où on pourrait affirmer que tout est modalisation dans le défigement, étant donné qu’elle constitue une prédication dominante. Pourtant, peu d’études linguistiques décrivent spécifiquement ce phénomène derrière lequel se profile une complexité réelle se manifestant au niveau des différents facteurs qui participent de manière interactive à la composante modale dont les aspects de type grammatical et lexical.
Si le défigement s’accompagne de remaniements des séquences présentant une certaine fixité en y inscrivant une subjectivité, cette dernière doit répondre, en principe, aux conditions générales de la congruence ; entre les marques de la modalisation inhérente aux suites qui précèdent l’opération de défigement et celles qui lui succèdent, on cherchera à comprendre comment sont gérés les conflits aspectuels et modaux selon le vouloir-dire de l’énonciateur d’un défigement. Sachant que les énoncés défigés subsument nécessairement trois grandes catégories ontologiques : la personne, l’espace et le temps, y-a-t-il une hiérarchie entre elles au niveau des modalités d’action des défigements verbaux, voire phrastiques
Первая ступень
Get PDFLeo Tolstoy’s essay, The First Step (Первая ступень) written in 1891, is a multi-dimensional text whose purpose was not only to try to convert people to the righteous path of living through consistently followed restraint and self-control over one’s desires, but its author also encouraged people – in a rather convincing way – to become vegetarians. Tolstoy claimed that meat-free diet closely relates to healthy nutrition and considerably limits or even eliminates the suffering of animals being slaughtered on a mass scale for consumption in pain and death factories, as he referred to mechanised slaughterhouses. Using naturalistic images, the writer describes horrifying scenes he witnessed at the abattoir in Tula. The text is filled with drastic imagery, sounds and foul odours wafting from the slaughterhouse and the vision of inhumane practices of butchers, young and old, devoid of any sympathy towards the animals being killed. In hindsight it must be regretfully noted that Tolstoy’s essay has not changed people’s dietary habits and vegetarianism has not managed to supplant the traditional, mostly meat-based menu.Leo Tolstoy’s essay, The First Step (Первая ступень) written in 1891, is a multi-dimensional text whose purpose was not only to try to convert people to the righteous path of living through consistently followed restraint and self-control over one’s desires, but its author also encouraged people – in a rather convincing way – to become vegetarians. Tolstoy claimed that meat-free diet closely relates to healthy nutrition and considerably limits or even eliminates the suffering of animals being slaughtered on a mass scale for consumption in pain and death factories, as he referred to mechanised slaughterhouses. Using naturalistic images, the writer describes horrifying scenes he witnessed at the abattoir in Tula. The text is filled with drastic imagery, sounds and foul odours wafting from the slaughterhouse and the vision of inhumane practices of butchers, young and old, devoid of any sympathy towards the animals being killed. In hindsight it must be regretfully noted that Tolstoy’s essay has not changed people’s dietary habits and vegetarianism has not managed to supplant the traditional, mostly meat-based menu.Очерк Льва Толстого Первая ступень был написан в 1891 году. Это многоплановое произведение, c помощью которого писатель не только призывал людей к морально доброму образу жизни путем последовательного соблюдения воздержания и наблюдения за собственными похотями, но и убедительно уговаривал их, чтобы решительно перешли на вегетарианство. Толстой утверждал, что диета без мяса связана со здоровым питанием, значительно уменьшает или даже полностью устраняет страдания животных, массово убиваемых для потребления на фабриках боли и смерти, то есть на механизированных бойнях. В натуралистических картинах автор представил жуткие сцены, свидетелем которых стал он сам на тульской бойне. Текст наполнен резкими образами, звуками и неприятными запахами, исходящими от бойни, а также образами старых и молодых мясников, лишенных малейшего сострадания к животным, которых они убивали. С хронологической точки зрения можно с грустью констатировать, что очерк Толстого не изменил привычек людей в сфере питания и вегетарианство не победило традиционного меню, основанного преимущественно на мясе
Co wiedział Ksenofanes? Fragment B 34 Ksenofanesa z Kolofonu jako inwektywa
No full textThe purpose of this article is to analyze the main assumptions and exegetical strategies used by representatives of the so-called invective interpretations of Xenophanes’ philosophy. In addition to the models of imputing scepticism or empiricism to the poet’s position, they constitute a third group of possible ways of reading the passage B 34 of the Colophonian. The article points where to look for weaknesses in the arguments proposed by the representatives of the understanding of B 34 as invective, and in what sense these interpretations can contribute to a deeper understanding of Xenophanes’ novel conception of philosophy, especially in the context of the development of individualistic archaic poetry. The need for further research that takes into account the key question of the positive component of the poet’s philosophy in invective interpretations will also be indicated.Celem niniejszego artykułu jest analiza najważniejszych założeń oraz strategii egzegetycznych stosowanych przez przedstawicieli tak zwanych inwektywistycznych interpretacji filozofii Ksenofanesa. Obok modeli imputowania na stanowisko poety sceptycyzmu lub empiryzmu, stanowią one trzecią grupę możliwych sposobów odczytywania fragmentu B 34 Kolofończyka. Pokazane zostanie, gdzie szukać słabych stron proponowanych przez przedstawicieli rozumienia B 34 jako inwektywy argumentów oraz w jakim sensie interpretacje te mogą przyczynić się do pogłębienia rozumienia nowatorskiej koncepcji filozofii Ksenofenesa, zwłaszcza w kontekście rozwoju indywidualistycznej poezji archaicznej. Wskazana zostanie również potrzeba dalszych badań, w których uwzględni się kluczową dla interpretacji inwektywistycznych kwestię pozytywnego składnika filozofii poety
Ретротопия как форма побега и конформизма ("Оправдание острова" и "Чагин" Евгения Водолазкина)
Get PDFThe article considers several works by Evgeny Vodolazkin of recent years, in which there is a convergence of medieval techniques and modern literary trends. All of them are united by a global setting for retrotopia, in the understanding of Sigmund Bauman, namely: an escape into the past, a search for the limit of originality, a sense of unity, myth-making. Based on the article Literature: the future is in the past (2019) and the novel Justification of the Island (2020), the study of the topic of anachronisms as a form of aberration of consciousness and retrospective thinking, characteristic of the Middle Ages, is carried out. The novel Chagin (2022) explores the myth-making attitudes associated with the method of retrospection, in which memory is distorted, consciousness is restructured, and mistakes and moral fall are justified. Such concepts and categories as reality, history, memory, responsibility, deed, repentance are completely withdrawn from circulation. As a conclusion, one can postulate a paradoxical annulment of the theme of memory, declared at the beginning of Chagin\u27s novel, and its replacement with the theme of oblivion and memory distorted in retrospection, symbolically represented by the rivers Lethe and Eunoia.W artykule omówiono kilka dzieł Jewgienija Wodołazkina z ostatnich lat, w których można dostrzec zbieżność średniowiecznych technik i współczesnych nurtów literackich. Wszystkie łączy globalna oprawa retrotopii w rozumieniu Zygmunta Baumana, czyli: ucieczka w przeszłość, poszukiwanie granic Początku, poczucie jedności, tworzenie mitów. Na podstawie artykułu Literatura: przyszłość jest w przeszłości (2019) i powieści Justyfikacja wyspy (2020), studium tematu anachronizmów jako formy aberracji świadomości i myślenia retrospektywnego, charakterystycznego dla średniowiecza, jest przeprowadzane. Powieść Czagin (2022) bada postawy mitotwórcze związane z metodą retrospekcji, w ramach której dochodzi do zniekształcenia pamięci, restrukturyzacji świadomości oraz usprawiedliwienia błędów i upadku moralnego. Całkowicie wycofywane są z obiegu takie pojęcia i kategorie jak rzeczywistość, historia, pamięć, odpowiedzialność, czyn, skrucha. Na zakończenie można postulować paradoksalne unieważnienie zadeklarowanego na początku powieści Czagin tematu pamięci i zastąpienie go tematem zapomnienia i zniekształconej retrospekcji pamięci, symbolicznie reprezentowanej przez rzeki Letę i Eunoię.В статье рассмотрены несколько произведений Евгения Водолазкина последних лет, в которых происходит сближение средневековых приемов и современных литературных тенденций. Все их объединяет глобальная установка на ретротопию, в понимании Зигмунда Баумана, а именно: побег в прошлое, поиск предела изначальности, ощущение всеединства, мифотворчество. На материале статьи Литература: будущее в прошедшем (2019) и романа Оправдание острова (2020) происходит исследование темы анахронизмов как формы аберрации сознания и ретроспективного мышления, свойственного средневековью. В романе Чагин (2022) исследуются мифотворческие установки, связанные с методом ретроспекции, в котором происходит искажение памяти, перестройка сознания, оправдание ошибок и морального падения. Такие понятия и категории, как реальность, история, память, ответственность, поступок, покаяние, полностью изымаются из обращения. В качестве вывода можно постулировать парадоксальное аннулирование темы памяти, заявленной в начале романа Чагин, и замещения его темой забвения и искаженной в ретроспекции памяти, символически представленных реками Лета и Эвноя