E-Journals Portal of Association for Science
Not a member yet
4096 research outputs found
Sort by
Shifting from Neurotoxic to Neuroprotective States: Exploring Therapeutic Approaches to Modulate Microglial Polarization M1/M2 in Parkinson’s Disease
No full textParkinson\u27s disease (PD) is a rapidly growing neurodegenerative disorder, characterized by the progressive loss of dopaminergic neurons and neuroinflammation, particularly mediated by microglial activation. The transition between pro-inflammatory M1 and anti-inflammatory M2 microglial phenotypes plays a crucial role in PD pathogenesis. This paper explores therapeutic strategies aimed at modulating microglial polarization, focusing on the potential of Apilarnil (API), a bee-derived compound, and Rho-associated protein kinase (ROCK) inhibitors. We examine how these therapies influence key molecular pathways, such as AKT/mTOR, NF-κB, and PPAR-γ, which regulate microglial function and contribute to neuroinflammation in PD. Studies reveal that API, through its dose-dependent effects, improves motor function, restores dopamine (DA) metabolism, reduces α-synuclein aggregation, and shifts microglial polarization towards the neuroprotective M2 phenotype. Similarly, ROCK inhibitors, such as Fasudil and Y-27632, modulate microglial activity and promote neuroprotection by targeting inflammatory pathways. These findings highlight the potential of API and ROCK inhibition as therapeutic approaches for PD, with a focus on reducing neuroinflammation and promoting neuronal survival. However, further clinical research is required to assess their safety and efficacy in human PD treatment
უკრაინის სამხრეთი XVI-XVIII საუკუნეებში უცხოელების ცნობებში
No full textIn this article the main works of foreign authors (S.Gerbershtein, M.Litvin, E.Lyasota, G.Boplan, K.Shevalye, K.Gildebrant, P.Alepskiy, A.Vimina, H.Eyler, Y.Gildenshtedt, Y.Miller, J.-B.Sherer) are analyzed. The article focuses the reader’s attention on describing the process of the settling of Steppe Ukraine in the XVI – XVIII centuries and the role of the Ukrainian people in it. The process of formation of independent Ukrainian state has ethno-political problems. For the decision of these problems the authors analyzed the role of Ukrainians in settlement and development of the South of Ukraine in the XVI-th – XVIII-th centuries. The article stresses that there were many Russians, Tatars, Greeks and others people who took an active part in formation of Ukrainian ethnic group. Different sources of foreign authors are subject of the research. The authors investigate the main works of foreign authors (monographs, investigations, travel notes, letters, reports and so on). The main peculiarities of these sources are: chronological nature; the authors make a dubious assumption that it has the elements of art work; not many of them have scientific nature. South of Ukraine is a territory which borders on state boundary of the Russian Federation in the East; on such rivers as the Siversky Donets the Oril and the Tjasmin in the North, on rivers the Sinjukha and the Kodyma and the state boundary of Moldova in the West. Some ethno-political aspects of the modern problems connected with settling up a state may be solved by means of scientific analysis applied to the role of Ukrainian nation in settling and development of its territory specifically Southern Ukraine in the period of the XVI – XVIII centuries. სტატიაში გამოქვეყნებულია უცხოელი ავტორების ძირითადი ნაშრომები (ს. გერბერშტეინი, მ. ლიტვინი, ე. ლიასოტა, გ. ბოპლანი, კ. შევალიე, კ. გილდებრანტი, პ. ალეფსკი, ა. ვიმინა, ჰ. ეილერი, ი. გილდენშტედტი, ი. მილერი, ჯ.-ბ შერერი) გაანალიზებულია. სტატია მკითხველის ყურადღებას ამახვილებს XVI-XVIII საუკუნეებში სტეპური უკრაინის დასახლების პროცესისა და მასში უკრაინელი ხალხის როლის აღწერაზე. დამოუკიდებელი უკრაინის სახელმწიფოს ჩამოყალიბების პროცესს ეთნოპოლიტიკური პრობლემები აქვს. ამ პრობლემების გადასაწყვეტად ავტორებმა გაანალიზეს უკრაინელების როლი უკრაინის სამხრეთის დასახლებასა და განვითარებაში XVI-XVIII საუკუნეებში. სტატიაში ხაზგასმულია, რომ ბევრი რუსი, თათარი, ბერძენი და სხვა ადამიანი მონაწილეობდა უკრაინული ეთნიკური ჯგუფის ჩამოყალიბებაში. კვლევის საგანია უცხოელი ავტორების სხვადასხვა წყარო. ავტორები იკვლევენ უცხოელი ავტორების ძირითად ნაშრომებს (მონოგრაფიები, გამოკვლევები, სამოგზაურო ჩანაწერები, წერილები, მოხსენებები და ა.შ.). ამ წყაროების ძირითადი თავისებურებებია: ქრონოლოგიური ბუნება; ავტორები საეჭვო ვარაუდს გამოთქვამენ, რომ მას აქვს მხატვრული ნაწარმოების ელემენტები; ბევრ მათგანს არ აქვს მეცნიერული ბუნება. უკრაინის სამხრეთი არის ტერიტორია, რომელიც ესაზღვრება რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო საზღვარს აღმოსავლეთით; ისეთ მდინარეებზე, როგორიცაა სივერსკი დონეცი, ორილი და ტიასმინი ჩრდილოეთით, მდინარეები სინჯუხა და კოდიმა და მოლდოვის სახელმწიფო საზღვარი დასავლეთში. სახელმწიფოს ჩამოყალიბებასთან დაკავშირებული თანამედროვე პრობლემების ზოგიერთი ეთნოპოლიტიკური ასპექტი შეიძლება გადაწყდეს მეცნიერული ანალიზით, რომელიც გამოიყენება უკრაინელი ერის როლზე XVI-XVIII სს-ის პერიოდში მისი ტერიტორიის დასახლებასა და განვითარებაში კონკრეტულად სამხრეთ უკრაინაში
კახური დიალექტის ერთი სოფლის ქცევისათვის
No full textThe article discusses the peculiarities of Matani patois of Akhmetian speech of the Kakhetian dialect.
The Kakhetian dialect is divided into three subdialects: Shignikakhuri, Garekakhuri, and Kizikuri. This time, we will focus on the village Matani patois of the Akhmetian speech of Shignikakhuri subdialect.
The village of Matani is characterized by a peculiar, lively speech. Regressive assimilation at the prefix and suffix border is characteristic of the Matani patois: meetsona (liked) shaashina (frightened), geego (heard), imeebs (those). Alongside them, the transformation of the sound "o" into "a" in the verb form is observed: shemaitane/shamaitane (bring in), maetsona (liked), gamaitane (take out), maitane (bring), mametsi (give me)... the transformation of the sound "e" into "a" and the transformation of the sound "a" into "e" is noticed: shaukete (put in), deechirna (has catched), gemeesho/gamaesho (has released)...
In Matani patois the "-av" and "-am" topic-marking verbs in the third series are used without topic marker with the ending "-ia", along with it the consonant "-n" is frequently added after the root: damibia (have tided), damibertkia/damibertknia (have shaken off), damikhatia/damikhatnia (have pained), gamikhedia/gamikhednia (have looked out).
In Matani patois, the loss of the sound "v" in the verb forms is common: chamoide (arrive/come down), amoide (come up), moida (has come), amoida (has come up), moal (will come) , shamoide (will come in)...
The Matani patois referring the subjects and objects follows the norms of the old Georgian literary language. The second subjective person of the verb is expressed with an affix. It seems that the use of person-marking forms is saved in the Matani patois: dahkrep (you will pick), shescham/shascham (you will eat), dahkri (you will through/drop), gahkidian (they will sell), asdgebi (you will stand up)...
Next to the preserved subjective second person form, it is common to lose the subjective third person mark in the following forms of verbs: mkav (I have), gkav (you have) ...
The vowel ჲ (iota) is characteristic of Matani patois. It is mainly found in the root of the word “floჲti” (floʻti mome, chavitso - give me the slippper to wear), ჲ is also confirmed with the emphatic "a" of the preceding word and the consonant of the verb root “rāsa ჲpikrob”/“rāsa hpikrob” (what are you thinking of). In the latter form, the letter "h" sounds weakly.
The peculiarity of noun case stands out. In particular, dative and genitive cases. With continuous speech the dative case loses the case mark: “im kal utkhari” (tell that woman), “am dzagl ak ra unda” (what does this dog doing here), “tsadi tskhvar mikhede” (go, take care of the sheep), “balg sachmeli achame” (feed the child)... In genitive case the consonant part of the case mark is lost: “sofli boloshi tskhovrobs martia”(Martia lives at the end of the village), “gobi dziras ar daaba bochola” (don\u27t tide the calf by the fence), “sakhli kutkheshi amaჲ ra unda” (what is it doing at the corner of the house), “sakhli kedelze maakude tokhi” (lean the hoe to the wall of the house)...
With continuous speech in Matani patois, the voiced consonant at the absolute end of the word becomes voiceless, we take the ending "-at" as a mark of adverbial case and have the following forms: katsat (katsad) - manly, tsudat (tsudad) - badly, mshvenivrat (mshvenivrad) - wonderfully, kokhtat (kokhtad) - finely, lamazat (lamazad) -beautifully, kargat (kargad) – well; next to this last form, the “karki” obtained in the same way is confirmed.
Syntactic constructions also stand out, sometimes consonant parts are removed from conjunctions:
\u27puli ar mkonda, mara (magram) maints vikideჲ\u27
I didn\u27t have any money, but I bought it anyway";
"dgeჲ chvensa unda chamosuliko, mara (magram) mamatkua";
"He was supposed to come to our place today, but he lied to me";
"tu avige kakachuna (poker), mogakoleb kokoshashi (head)";
"If I took a pocker, I would heat you in you head";
"akamde unda geegvidzna da ar gaugvidznia".
"He should have woken up by now, but he hasn\u27t yet."
In the hypotaxis construction, the intonational possibilities of the conjunction "rom" (that) are clearly evident. The conjunction sometimes has the consonant "m" removed, and sometimes the particle "a" is added:
"dedakatso, badia (small bowl) mamatsode, ro (rom) salati chavchra";
"Woman, give me a bowl (a small bowl) so I could cut the salad in";
"me utkhari, roma mividodi";
"I told him I would come";
"veraperi gavakete imitoma roma, damigamda";
"I could do nothing because it got dark";
"omdeni puli ak roma, kvelafer ikidis."
"He\u27s got so much money that, he can buy anything."
The Matani patois is particularly rich in terms of vocabulary. The lexical units such as: “ap”, “bobola” (important person), “badia” (bowl), “adaode” (abdaubda) (nonsense), “kintra”/“gamokintra” (stuffed with food), “varkali” (candlestick), “kakachuna”, “kurumsagi” (monkey), “polorchika” (show off, cutesy) and etc. are attested.
There are many names and surnames common in the village of Matani. Some fortresses and churches are known by the surnames or names of the local population. In the names formation the suffix "-an" is used, which is added to the root to express collectivity, and "-t" added to it, indicates belonging. The following names were obtained this way: Erelaant Eklesia (Erelas’ church), Merabaant Sakdari (Merabaanis’church), Baturaant Eklesia (Baturaanis’church), etc. The same rule is used for personal names when the village population refers to a fellow villager familiarly: Shatiriaant Datua (Datua of Shatiraani), Chichiaant Gia (Gia of Chichiaani), Sarkisaant Besika (Besika of Sarkisaani), Baturiaant Nanula (Nanula of Baturaani), Kitesaant Zuria (Kitesaani\u27s Zuria), etc.
The speech of the inhabitants of the village of Matani shows a tendency for the common linguistic vocabulary to derive from the archaic layer. It is also worth noting the fact that Pshav-Khevsurians also live in the village of Matani along with the Kakhetians. It is not excluded that some lexical units may have come from these dialects, which is confirmed by the common lexical units related to sheep farming - cattle breeding:
“mtskemsi” (shepherd), “tokhli” (lamb), “ushobeli” (heifer), “chedila” (castrated ram), “teo” (the guard post of a shepherd and a dog near the night shelter of a flock of sheep), “tiva” (hay), “chuma” (cream), “dvrita” (rennet) and etc.
Thus, the Matani patois of the Kakhetian dialect is a wealth of the Georgian language. Patois, like language, changes over time and space, that is influenced by various conditions. The majority of forms characteristic of Matani patois are not used in the Georgian literary language, though they are not alien to Georgian, which indicates a close relationship between the dialect and the literary Georgian language. The form of the dialect is determined by the internal possibilities of the language. Matani patois is an integral part of the Kakhetian dialect of the Georgian language. A systematic analysis of the unique patterns of patois, vocabulary, and grammatical forms is important for the study of the Kakhetian dialect. სტატიაში განხილულია, კახური დიალექტის, ახმეტური თქმის მატნური ქცევის თავისებურებანი.
კახური დიალექტი სამ კილოკავად იყოფა: შიგნიკახური, გარეკახური და ქიზიყური.
ამჯერად, ყურადღება შევაჩერეთ შიგნიკახური დიალექტის, ახმეტური თქმის სოფელ მატნის ქცევაზე.
სოფელ მატანს თავისებური, ცოცხალი მეტყველება ახასიათებს. მატნური ქცევისთვის ნიშანდობლივია პრეფიქსულ და სუფიქსურ მიჯნაზე რეგრესული ასიმილაცია: მეეწონა, შააშინა, გეეგო, იმეებს. მათ გვერდით შეინიშნება ზმნის ფორმაში ო ბგერის ა-დ ქცევა: შემაიტანე/შამაიტანე, მაეწონა, გამაიტანე, მაიტანე, მამეცი... ე ბგერის ა-დ ქცევა და ა ბგერის ე-დ შეცვლა: შაუკეთე, დეეჭირნა, გემეეშო/გამაეშო...
მატნურ ქცევაში შეინიშნევბა -ავ და -ამ თემისნიშნიან ზმნათა მესამე სერიაში თემის ნიშნის გარეშე გამოყენება -ია დაბოლოებით, ამასთან ერთად ხშირია ფუძის შემდეგ -ნ თანხმოვნის დართვაც: დამიბია, დამიბერტყია/დამიბერტყნია, დამიხატია/დამიხატნია, გამიხედია/გამიხედნია.
მატნურ ქცევაში ხშირია ვ ბგერის დაკარგვა ზმნის ფორმეში: ჩამოიდე, ამოიდე, მოიდა, ამოიდა, მოალ, შამოიდე...
მატნური ქცევა სუბიექტურ პირთა ასახვისას ძველ ქარეთულ სალიტერატურო ენის ნორმებს მიყვება. ზმნაში მეორე სუბიექტური პირი აფიქსით აისახება: დაჰკრეფ, შესჭამ/შასჭამ, დაჰყრი, გაჰყიდიან, ასდგები... ხშირია სუბიექტური მესამე პირის დაკარგვა ზმნის შემდეგ ფორმებში: მყავ,გყავ...
მატნური ქცევისთვის დამახასიათებელია ჲ. იგი ძირითადად გვხვდება სიტყვის ფუძეში „ფლოჲტი“ (ფლოჲტი მომე, ჩავიცო), ჲ ასევე დასტურდება წინამავალი სიტყვის ემფატიკური ა-სა და ზმნის ფუძის თანხმოვანთან „რასა ჲფიქრობ“/„რასა ჰჲფიქრობ“. ამ უკანასკნელ ფორმაში ჰ სუსტად ისმის.
ყურადღებას იქცევს სახელთა ბრუნების თავისებურება. კერძოდ, მიცემითი და ნათესაობითი ბრუნვა. გაბმული მეტყველების დროს მიცემით ბრუნვაში ბრუნვის ნიშანი დაკარგულია: „იმ ქალ უთხარი“, „ამ ძალღ აქ რა უნდა“, „წადი, ცხვარ მიხედე“, „ბალღ საჭმელი აჭამე“... ნათესაობით ბრუნვაში იკარგება ბრუნვის ნიშნის თანხმოვნითი ნაწილი: „სოფლი ბოლოში ცხოვრობს მარტია“, „ღობი ძირას არ დააბა ბოჩოლა“, „სახლი კუთხეში ამაჲ რა უნდა“, „სახლი კედელზე მააყუდე თოხი“...
მატნურ ქცევაში გაბმული მეტყველების დროს, სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში მჟღერი თანხმოვანი ყრუვდება, ვითარებითი ბრუნვის ნიშნად ვიღებთ -ათ დაბოლოებას: კაცათ (კაცად), ცუდათ (ცუდად), მშვენივრათ (მშვენივრად), კოხტათ (კოხტად), ლამაზათ (ლამაზად), კარგათ (კარგად) ამ უკანასკნელი ფორმის გვერდით დასტურდება იმავე გზით მიღებული „კარქი“.
ყურადრებას იქცევს სინტაქსური კონსტრუქციებიც, ზოგჯერ კავშირებს ჩამოშორებული აქვს თანხმოვნითი ნაწილები:
„ფული არ მქონდა, მარა (მაგრამ) მაინც ვიყიდეჲ“;
„დღეჲ ჩვენსა უნდა ჩამოსულიყო, მარა (მაგრამ) მამატყუა“;
„თუ ავიღე კაკაჩუნა (ცეცხლის საჩხრეკი რკინა), მოგაყოლებ კოკოშაში (თავი)“;
„აქამდე უნდა გეეღვიძნა და არ გაუღვიძნია“.
ჰიპოტაქსურ კონსტრუქციაში ნათლად იკვეთება რომ კავშირის ინტონაციური შესაძლებლობანი, რომ კავშირს ზოგჯერ ჩამოცილებული აქვს თანხმოვანი მ, ზოგჯერ კი ემატება ნაწილაკი ა:
„დედაკაცო, ბადია (მომცრო ზომის თასი) მამაწოდე, რო (რომ) სალათაჲ ჩავჭრა“;
„მე უთხარი, რომა მივიდოდი“;
„ვერაფერი გავაკეთე იმიტომა რომა, დამიღამდა“;
„ომდენი ფული აქ რომა, ყველაფერ იყიდის“.
მატნური ქცევა განსაკუთრებით მდიდარია ლექსიკური თვალსაზრისით. დასტურდება ისეთი ლექსიკური ერთეულები, როგორიცაა: „აფ“, „ბობოლა“, „ბადია“, „ადაოდე“, „ყინტრა“/„გამოყინტრა“, „ვარყალი“, „კაკაჩუნა“ „ყურუმსაღი“, „პოლორჭიკა“ და სხვა.
სოფელ მატანში არაერთი გვარ-სახელია გავრცელებული. ზოგიერთი ციხე და ეკლესია მკვიდრი მოსახლეობის გვარით ან სახელითაა ცნობილი. სახელის საწარმოებლად გამოყენებულია -ან სუფიქსი, რომელიც ფუძეზე დართვისას გამოხატავს კრებითობას და მასზე დამატებული -თ კი კუთვნილებას. ამ ფორმით მიუღიათ შემდეგი სახელწოდებები: ერელაანთ ეკლესია, მერაბაანთ საყდარი, ბათურაანთ ეკლესია და ა. შ. ამავე წესითაა მიღებული პიროვნების სახელდება, როცა სოფლის მოსახლეობა შინაურულად მოიხსენიებს თანასოფლელს: შათირიაანთ დათუა, ჭიჭიაანთ გია, სარქისაანთ ბესიკა, ბათურიაანთ ნანულა, ქიტესაანთ ზურია და ა. შ.
სოფ. მატნის მკვიდრთა მეტყველებაში ჩანს საერთო ენობრივი ლექსიკის არქაული ფენიდან მომდინარეობის ტენდენცია, აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ სოფელ მატანში საკუთრივ კახელებთან ერთად სახლობენ ფშავ-ხევსურებიც, გამორიცხული არ არის ზოგიერთი ლექსიკური ერთეული ამ დიალექტებიდან იყოს შემოსული, რასაც ადასტურებს მეცხვარეობა - მესაქონლეობასთან დაკავშირებული საერთო ლექსიკური ერთეულები: „მწყემსი“ , „თოხლი“, „უშობელი“, „ჭედილა“, „თეო“, თივა“, „ჩუმა“, „დვრიტა“ და სხვა.
ამრიგად, კახური დიალექტის მატნური ქცევა ქართული ენის სიმდიდრეა. ქცევა, ისევე როგორც ენა, იცვლება „დროსა და სივრეში“, რაზეც გავლენას ახდენს სხვადასხვა პირობები. მატნური ქცევისთვის დამახასიათებელ ფორმათა უმრავლესობა ნაკლებად გამოიყენება ქართულ სამწიგნობრო ენაში, თუმცა უცხო არ არის ქართულისათვის, რაც დიალექტისა და სალიტერატურო ქართული ენის მჭიდრო ურთიერთკავშირზე მიუთითებს. დიალექტში დაუნჯებული ფორმა ენის შინაგანი შესაძლებლობითაა განპირობებული. მატნური ქცევა ქართული ენის კახური დიალექტის განუყოფელი ნაწილია. კუთხური ქცევის უნიკალური ნიმუშების, ლექსიკისა და გრამატიკული ფორმების სისტემური ანალიზი მნიშვნელოვანია კახური დიალექტის შესასწავლად.
 
დავით თურდოსპირელის მხატვრულ-დოკუმენტური მოთხრობის „ეპიზოდები ახალგაზრდათა ცხოვრებიდან“ გაგებისათვის
No full textFictional-documentary prose has acquired special relevance today, immediacy has become a priority. Accordingly, great attention is paid to the popularization of works of the documentary genre and archival-documentary material unknown to the general reading public or the scientific community.
Of particular interest are documentary-type works created by those writers or public figures whose creative work coincided with difficult historical-political events.
Given the above, we think that our interest in the documentary work of Davit Turdospireli is understandable.
Davit Turdospireli\u27s “Episodes from the Life of Young People” is an interesting novelty of autobiographical writing. It is a collection of small prose works that are absolutely independent of each other.
The work hints at the structure of the story from the very title. It combines 38 works, each of which is titled. They introduce us to the writer\u27s life chronologically, while at the same time creating a clear idea of the writer\u27s contemporary socio-political or cultural life.
As is known, the reflection of the fate of the family often serves as a criticism of society, era, culture, and the human race in general. In this regard, David Turdospireli\u27s autobiographical story is no exception. While reading the work, we are reminded of Juvenal\u27s famous sentence, which researcher Shorena Shamanadze considered a possible epigraph to the family novel as a genre: “If you want to understand the peculiarities of the human race, observe at least one house” (Shamanadze, Sh., 2023:339).
David Turdospireli\u27s “Episodes from the Lives of Young People” is a very interesting example of an autobiographical story. It interestingly shows a number of features of the writer\u27s contemporary historical, political, and cultural life against the backdrop of the Chkheidze family. Similar to works of the documentary genre, in this case, too, an exact chronology is preserved, chapters are titled, real events included in the story are connected with global events of the era, and the family history coincides with the history of the country. All this allows the reader to directly get acquainted with both the writer\u27s worldview and beliefs, as well as the writer\u27s contemporary historical era.მხატვრულ-დოკუმენტურმა პროზამ დღეს განსაკუთრებული აქტუალობა შეიძინა, უშუალობა პრიორიტეტული გახდა. შესაბამისად, დიდი ყურადღება ეთმობა ფართო მკითხველი საზოგადოებისა თუ სამეცნიერო სივრცისთვის უცნობი დოკუმენტური ჟანრის ნაწარმოებებისა და საარქივო-დოკუმენტური მასალის პოპულარიზაციას.
განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს იმ მწერალთა თუ საზოგადო მოღვაწეთა ავტორობით შექმნილი დოკუმენტური ტიპის ნაწარმოებები, რომელთა შემოქმედებითი მოღვაწეობა რთულ ისტორიულ-პოლიტიკურ მოვლენებს დაემთხვა.
აღნიშნულის გათვალისწინებით, ვფიქრობთ, დავით თურდოსპირელის დოკუმენტური ნაწარმოების მიმართ ჩვენი ინტერესი გასაგებია.
დავით თურდოსპირელის „ეპიზოდები ახალგაზრთათა ცხოვრებიდან“ ავტობიოგრაფული მოთხობის საინტერესო ნიუშია. იგი ერთმანეთისგან აბსოლუტურად დამოუკიდებელი მცირე პროზაულ ნაწარმოებთა ერთობლიობაა.
ნაწარმოები სათაურიდანვე მიგვანიშნებს მოთხრობის სტრუქტურაზე. მასში გაერთიანებულია 38 თხზულება, თითოეული დასათაურებულია. ისინი მწერლის ცხოვრებას ქრონოლოგიურად გვაცნობს, ამავდროულად ნათელ წარმოდგენას გვიქმნის მწერლის თანადროულ საზოგაროებრივ-პოლოტიკურ თუ კულტურულ ყოფაზე.
როგორც ცნობილა, ოჯახის ბედისწერის ასახვა ხშირ შემთხვევაში საზოგადოების, ეპოქის, კულტურის და საერთოდაც ზოგადად ადამთა მოდგმის კრიტიკას ემსახურება. ამ თვალსაზრისით არც დავით თურდოსპირელის ავტობიოგრაფიული მოთხრობაა გამონაკლისი. ნაწარმოების კითხვისას ჩვენც იუვენალის ცნობილი სენტენცია გვახსენებს თავს საოჯახო რომანის, როგორც ჟანრის შესაძლო ეპიგრაფად რომ მიიჩნია მკვლევარმა შორენა შამანაძემ: „ადამიანური მოდგმის თავისებურებებში გარკვევა თუ გინდა, დააკვირდი თუნდაც ერთ სახლს“(შამანაძე, შ., 2023:339).
დავით თურდოსპირელის „ეპიზოდები ახალგაზრდათა ცხოვრებიდან“ ავტობიოგრაფიული მოთხრობის მეტად საინტერესო ნიმუშია. მასში ჩხეიძეების ოჯახური ყოფის ფონზე საინტერესოდ არის ნაჩვენები მწერლის თანადროული ისტორიულ-პოლიტიკური თუ კულტურული ცხოვრების არაერთი ნიშანდობლიობა. მსგავსად დოკუმენტური ჟანრის ნაწარმოებებისა, ამ შემთხვევაშიც დაცულია ზუსტი ქრონოლოგია, დასათაურებულია თავები, მოთხრობაში ჩართული რეალური ამბები უკავშირდება ეპოქის გლობალურ მოვლენებს, ოჯახის ისტორია თანხვედრაშია ქვეყნის ისტორიასთან. ყოველივე ეს მკითხველს საშუალებას აძლევს უშუალოდ გაეცნოს როგორც მწერლის მსოფმხედველობასა და მრწამსს, ისე მწერლის თანადროულ ისტორიული ეპოქას
საქართველოს გაციფრების პროცესის ანალიზი და შეფასება
No full text This article examines the state of digitization among sovereign states and analyzes Georgia\u27s position in the ongoing process in general, at the regional and subregional levels. The research in the paper is conducted using international indicators and is mainly based on the UN Index and its sub-components. The development growth rate has been dynamic since 2012, as the index\u27s normative adoption rate in percentage terms in 2012 it was 56% and in 2024 - 78%. The review and ranking of indicators revealed that Georgia\u27s position in the rating lists is dynamic, sub-indicators capture the strengths and weaknesses of the process. Overall, the index indicators allow for predictions and recommendations. In terms of digitalization, the country moved into the VHEGDI, in other words, it has moved into a very high-level group and is a leading country in the South Caucasus in this regard. წინამდებარე სტატიაში შესწავლილია გაციფრების მდგომარეობა სუვერენულ სახელმწიფოთა შორის და გაანალიზებულია საქართველოს პოზიცია მიმდინარე პროცესში ზოგადად, რეგიონის და ქვერეგიონების დონეზე. ნაშრომში კვლევა ჩატარებულია საერთაშორისო ინდიკატორებით და ძირითადად ეფუძნება გაერო-ს ინდექსს და მის სუბ-კომპონენტებს. განვითარების ზრდის მაჩვენებელი დინამიურია 2012 წლიდან, რადგან მითითებული ინდექსის ნორმატივის ათვისების მაჩევნებელი პროცენტებში 2012 წელს შეადგენდა 56%-ს და 2024 წელს კი - 78%-ს. ინდიკატორთა განხილვით და რანჟირებით გამოვლინდა, რომ სარეიტინგო სიებში საქართველოს პოზიცია დინამიურია, ქვეინდიკატორები აფიქსირებენ პროცესის ძლიერ და სუსტ მხარეებს. მთლიანობაში ინდექსის მაჩვენებლები იძლევა პროგნოზირებისა და რეკომენდაციის გაცემის საშუალებას, ქვეყანამ გაციფრების კუთხით 2022 წელს VHEGDI, ე.ი. ძალიან მაღალი დონის ჯგუფში გადაინაცვლა და ამ მხრივ წამყვანი ქვეყანაა სამხრეთ კავკასიაში
საქართველოს ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების აქტუალური პრობლემები, გადაჭრის გზები და მიმართულებები
No full textGeorgia is an important ecoregion with biodiversity, endemism and relict species. It is ranked 36th in the world according to BDI, and first in Europe according to ABI. According to WWF standards, it is included in the 200 regions, biodiversity of which is unique and needs care. Georgia is included among the 15th and 30th "hot spots" of world biodiversity. Endemics of Georgia are protected by CITES and Bonn Conventions. Georgia\u27s biodiversity is threatened by many dangers, among which the following are relevant: destruction of habitats, their fragmentation, excessive extraction of species, the influence of introduced species on aboriginal ones, environmental pollution, and other risk factors. Based on the collection of existing materials and their analysis, it is determined that today 139 species of animals and 56 species of plants are included in the "Red List", and 6 species of animals and 161 species of plants are included in the "Red Book". Some endemics of Georgia are included in the "Red List" of IUCN. According to the results of the research, it is determined that the biodiversity of Georgia is at risk of extinction, the above species are endangered or vulnerable. The situation is due to the imperfect functioning of biomonitoring, insufficient inventory of forests, ichthyofauna wetlands, biomes, and less convincing ecological assessment. Outdated evidence from the "Red Book" and "Red List" that cannot reflect the current situation. Solving the existing problems requires protection of the country\u27s resource potential, its reasonable use, and full mobilization of scientific potential. საქართველო ბიომრავალფეროვნებით, ენდემიზმით და რელიექტური სახეობებით მნიშვნელოვანი ეკორეგიონია. იგი BDI-ის მიხედვით მსოფლიოში 36-ე ადგილზეა, ხოლო ABI-ის მიხედვით პირველ ადგილზე ევროპაში. იგი WWF-ის სტანდარტების მიხედვით შეყვანილია იმ 200 რეგიონში, რომლის ბიომრავალფეროვნება უნიკალურია და საჭიროებს ზრუნვას. საქართველო მსოფლიოს ბიორმავალფეროვნების „ცხელ წერტილთა" შორის მე-15 და 30-ე წერტილადაა შეყვანილი. საქართველოს ენდემებს იცავს CITES და ბონის კონვენციები. საქართველოს ბიომრავალფეროვნებას ემუქრება მრავალი საფრთხე, რომელთა შორის აქტუალურია: ჰაბიტატების რღვევა, მათი ფრაგმენტაცია, სახეობათა გადაჭარბებული მოპოვება, ინტროდუცირებულ სახეობათა გავლენა აბორიგენულ სახეობებზე, გარემოს გაბინძურება და სხვ რისკ-ფაქტორები. არსებული მასალების მოპოვებისა და მათი ანალიზით დადგენილია, რომ დღეს „წითელ ნუსხაში" შეტანილია ცხოველთა - 139, მცენარეთა 56 სახეობა, ხოლო „წითელ წიგნში" ცხოველთა - 6, მცენარეთა 161 სახეობა. საქართველოს ზოგი ენდემი შეყვანილია IUCN-ის „წითელ ნუსხაში". კვლევის შედეგებით დადგენილია, რომ საქართველოს ბიომრავალფეროვნება გადაშენების რისკის ქვეშ არის ზემოაღნიშნული სახეობები გადაშენებადი ან მოწყვლადია. მდგომარეობა განპირობებულია ბიომონიტორინგის არასრულყოფილი ფუნქციონირებით, ტყეების, წყალსატევების იქტიოფაუნის ჭაობების, ბიომების არასაკმარისი ინვენტარიზაციითა და ნაკლებ დამაჯერებელი ეკოლოგიური შეფასებით. „წითელი წიგნისა" და „წითელი ნუსხის" მოძველებული მონაცემებით, რომელიც ვერ ასახავს დღევანდელ მდგომარეობას. არსებული პრობლემების მოგვარება საჭიროებს ქვეყნის რესურსული პოტენციალის დაცვას, მის გონივრულ გამოყენებას, მეცნიერული პოტენციალის სრულ მობილიზაციას
ბლოკჩეინის, როგორც განვითარებადი, ინოვაციური ტექნოლოგიის დანერგვა მდგრადი ენერგეტიკული სისტემის წინსვლისთვის
No full text Today, the world is increasingly focusing on sustainable development and environmental protection, where the energy sector plays a crucial role. The pressing issues of climate change and the limited availability of non-renewable energy resources have created a growing need for sustainable energy alternatives. The majority of global energy demand is still met by non-renewable fossil fuels such as oil, coal and natural gas. These sources are exhaustible, cannot be replenished and contribute to environmental pollution. Hence, there is an urgent need to shift to sustainable energy alternatives that are both renewable and cleaner, capable of mitigating the adverse effects of climate change. This transition to sustainable energy presents a range of challenges and opportunities for the global economy. It involves ensuring reliable and efficient distribution and integrating renewable energy sources. This is where blockchain technology emerges as a potential game changer. The article assesses the economic benefits of the transition to sustainable energy, such as improved energy security, reduced dependence on fossil fuels, and the potential for economic growth. The paper provides information on the need for sustainable energy solutions, as well as the complex relationship between energy and the economy. Emphasis is made on the need for investments in renewable energy technologies, policy changes to stimulate the use of sustainable energy are presented and the potential for job creation in the energy sector and the importance of blockchain technology in advancing a sustainable energy system. დღეს მსოფლიო სულ უფრო მეტ ყურადღებას ამახვილებს მდგრად განვითარებაზე და გარემოს დაცვაზე, სადაც ენერგეტიკის სექტორი გადამწყვეტ როლს თამაშობს. კლიმატის ცვლილების აქტუალურმა საკითხებმა და არაგანახლებადი ენერგიის რესურსების შეზღუდულმა ხელმისაწვდომობამ შექმნა მდგრადი ენერგიის ალტერნატივების მზარდი საჭიროება. გლობალური ენერგეტიკული მოთხოვნის უმეტესი ნაწილი კვლავ დაკმაყოფილებულია არაგანახლებადი წიაღისეული საწვავით, როგორიცაა ნავთობი, ქვანახშირი და ბუნებრივი აირი. ეს წყაროები ამოწურვადია, მისი შევსება შეუძლებელია და ხელს უწყობს გარემოს დაბინძურებას. შესაბამისად, არსებობს გადაუდებელი აუცილებლობა, გადავიდეთ მდგრადი ენერგიის ალტერნატივებზე, რომლებიც იქნება როგორც განახლებადი, ასევე უფრო სუფთა, რომელთაც შეუძლიათ შეამსუბუქონ კლიმატის ცვლილების მავნე ზემოქმედება. ეს გადასვლა მდგრად ენერგიაზე წარმოადგენს გამოწვევებისა და შესაძლებლობების სპექტრს გლობალური ეკონომიკისთვის. იგი გულისხმობს საიმედო და ეფექტური განაწილების უზრუნველყოფას და განახლებადი ენერგიის წყაროების ინტეგრირებას. სწორედ აქ ჩნდება ბლოკჩეინის ტექნოლოგია, როგორც თამაშის პოტენციური შემცვლელი. სტატიაში შეფასებულია მდგრად ენერგიაზე გადასვლის ეკონომიკური სარგებელი, როგორიცაა ენერგეტიკული უსაფრთხოების გაუმჯობესება, წიაღისეული საწვავზე დამოკიდებულების შემცირება და ეკონომიკური ზრდის პოტენციალი. ნაშრომი იძლევა ინფორმაციას მდგრადი ენერგეტიკული გადაწყვეტილებების აუცილებლობისა, ასევე ენერგეტიკასა და ეკონომიკას შორის კომპლექსური ურთიერთობის შესახებ. გაკეთებულია აქცენტები განახლებადი ენერგიის ტექნოლოგიებში ინვესტიციების საჭიროებაზე, წარმოდგენილია მდგრადი ენერგიის გამოყენების სტიმულირების პოლიტიკის ცვლილებები და ენერგეტიკის სექტორში სამუშაო ადგილების შექმნის პოტენცილი და ბლოკჩეინის ტექნოლოგიის მნიშვნელობა მდგრადი ენერგეტიკული სისტემის წინსვლაში
ეპითელურ-მეზენქიმული ტრანსფორმაციის მარკერების ექსპრესიის თავისებურებები საშვილოსნოს ყელის უმწიფარი პოლიპოიდური ბრტყელუჯრედოვანი მეტაპლაზის პროგრესირებაში
No full textCervical intraepithelial neoplasia (CIN) is a key precursor to cervical cancer, and understanding the molecular mechanisms underlying its progression is critical for improving diagnostic and therapeutic strategies. Immature polypoid squamous metaplasia (IPSM) represents a distinct histological entity that may play a role in the progression of CIN. This study aimed to investigate the expression of epithelial-mesenchymal transition (EMT) markers (vimentin, beta-catenin, and E-cadherin) and hormonal receptors (estrogen receptor [ER] and progesterone receptor [PR]) in various stages of CIN, including IPSM.A total of 195 patients with reactive ectocervix, mature squamous metaplasia, IPSM, and CIN (CIN 1 and CIN 2) were included. Immunohistochemical staining was performed to assess the expression of vimentin, beta-catenin, E-cadherin, ER, and PR. HPV status was also determined, and the correlation between marker expression and histological grade was analysed. The study found significant upregulation of vimentin and beta-catenin expression and a loss of E-cadherin in CIN lesions, particularly in CIN 2. HPV-positive cases exhibited higher expression of EMT markers and more pronounced loss of E-cadherin compared to HPV-negative cases. Additionally, ER and PR expression was significantly reduced in higher-grade CIN lesions. These molecular changes were strongly associated with progressing from lower-grade CIN and IPSM to CIN 2. Our findings suggest that the upregulation of EMT markers and the downregulation of hormonal receptors play key roles in the progression of CIN. These markers, particularly vimentin, beta-catenin, and E-cadherin, may be valuable biomarkers for early detection and risk stratification in cervical cancer prevention. Future research should explore the therapeutic potential of targeting these molecular pathways, particularly in HPV-positive CIN lesions.საშვილოსნოს ყელის ინტრაეპითელური ნეოპლაზია (CIN) არის საშვილოსნოს ყელის კიბოს მთავარი წინამორბედი და მისი პროგრესირების მოლეკულური მექანიზმების გაგება გადამწყვეტია დიაგნოსტიკური და თერაპიული სტრატეგიების გასაუმჯობესებლად. უმწიფარი პოლიპოიდური ბრტყელუჯრედოვანი მეტაპლაზია (IPSM) წარმოადგენს განსხვავებულ ჰისტოლოგიურ ერთეულს, რომელიც შესაძლოა პროგრესირებდეს CIN დაზიანებაში. ჩვენი კვლევა მიზნად ისახავდა ეპითელურ-მეზენქიმული ტრანსფორმაციის (EMT) მარკერების (ვიმენტინი, ბეტა-კატენინი და E-კადჰერინი) და ჰორმონალური რეცეპტორების (ესტროგენის რეცეპტორები [ER] და პროგესტერონის რეცეპტორების [PR]) ექსპრესიის შესწავლას IPSM-ისა და CIN-ის სხვადასხვა სტადიაში. ჩვენს კველაში ჩართული იყო სულ 195 პაციენტი მწიფე ბრტყელუჯრედოვანი მეტაპლაზიით, IPSM და CIN (CIN 1 და CIN 2). ჩატარდა იმუნოჰისტოქიმიური კვლევა ვიმენტინის, ბეტა-კატენინის, E-კადჰერინის, ER და PR-ის ექსპრესიის შესაფასებლად. ასევე ნაწილ პაციენტებში კლინიკურად განსაზღვრული იყო HPV სტატუსი და გაანალიზდა კორელაცია მარკერის ექსპრესიასა და დაზიანების ჰისტოლოგიურ ხარისხს შორის. ჩვენმა კვლევამ აჩვენა HPV-დადებით შემთხვევებში HPV–უარყოფით შემთხვევებთან შედარებით EMT მარკერების უფრო მაღალი ხარისხის ექსპრესია და E-cadherin-ის უფრო გამოხატული დაკარგვა. გარდა ამისა, ER და PR ექსპრესია მნიშვნელოვნად შემცირდა მაღალი ხარისხის CIN დაზიანებებში. ჩვენი კვლევის შედეგების საფუძველზე შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ EMT მარკერების ექსპრესიის მომატება და ჰორმონალური რეცეპტორების დაქვეითება გარკვეულ როლს თამაშობს CIN-ისა და IPSM პროგრესირებაში. ეს მარკერები, განსაკუთრებით ვიმენტინი, ბეტა-კატენინი და E-კადჰერინი, შეიძლება იყოს ღირებული ბიომარკერი პროგრესირების რისკის სტრატიფიკაციისთვის საშვილოსნოს ყელის კიბოს პროფილაქტიკაში. დამატებითი კვლევებია საჭირო განსაკუთრებით HPV-დადებითი CIN დაზიანებების დროს ამ ბიომარკერების დამიზნებითი თერაპიული საშუალებების შემუშავებისათვის
ბარტ სინდრომი (კლინიკური შემთხვევა)
No full textThe presented clinical case refers to a female newborn who had various types of injuries since birth. The diagnosis was made by visual evaluation - congenital aplasia type VI - Barth\u27s syndrome (BS), although all studies were done and consultations with doctors of various specialties were carried out. Based on the condition, a minimal intervention was decided, in order to avoid complications/infection, a conservative treatment was prescribed, with antibacterial ointments and a wet antibacterial gauze bandage. The desired result was achieved very soon, the skin began to regenerate and as a one-year monitoring showed, the limb was fully rehabilitated.წარმოდგენილი კლინიკური შემთხვევა ეხება ახალშობილ გოგონას, რომელსაც დაბადებიდანვე სხვადასხვა ტიპის დაზიანებები აღენიშნებოდა. დიაგნოზი დაისვა ვიზუალური შეფასების საფუძველზე - კანის თანდაყოლილი აპლაზია VI ტიპი - ბარტ სინდრომი (BS), პაციენტს ჩაუტარდა ყველა საჭირო კვლევა და კონსულტაცია სხვადასხვა სპეციალობის ექიმებთან. მდგომარეობის საფუძველზე მიღებულ იქნა მინიმალური ჩარევის გადაწყვეტილება, რათა თავიდან აცილებულიყო გართულებები, ისეთი როგორიცაა ინფექცია. დაინიშნა კონსერვატიული მკურნალობა, ანტიბაქტერიული მალამოებითა და სველი ანტიბაქტერიული სახვევით. სასურველი შედეგი ძალიან მალე დადგა, კანის მთლიანობამ ნელ-ნელა დაიწყო აღდგენა და ერთწლიანი მონიტორინგის შედეგად დადგინდა, რომ კიდური სრულად რეაბილიტირდა
ქართული რადიო მეორე მსოფლიო ომის დროს და ომის შემდგომ წლებში
No full textThis paper is a continuation of the article “The Initial Stages of the History of Georgian Radio” presented by the authors. The course of World War II was widely covered by Georgian radio from the moment it began. On June 22, 1941, at 12 noon, the All-Union Radio broadcast a message from the Soviet government about the German attack on the USSR and announced general mobilization. The outbreak of the war partially eased the tension caused by repressions in the country and set new tasks for the Georgian Radio Committee. In this article, we will discuss the role of Georgian radio broadcasting in these processes.ნაშრომი წარმოადგენს ავტორების სტატიის „ქართული რადიოს ისტორიის საწყისი ეტაპები“ გაგრძელებას. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობა დაწყების დღიდან ფართოდ გააშუქა ქართულმა რადიომ. 1941 წლის 22 ივნისს, შუადღის 12 საათზე, საკავშირო რადიომ საბჭოთა ხელისუფლებისგან გაავრცელა შეტყობინება სსრკ-ზე გერმანიის თავდასხმის შესახებ და გამოაცხადა საყოველთაო მობილიზაცია. ომის დაწყებამ ნაწილობრივ განმუხტა ქვეყანაში რეპრესიებით გამოწვეული დაძაბულობა და საქართველოს რადიოკომიტეტს ახალი ამოცანები დაუსვა. ამ სტატიაში განვიხილავთ ქართული რადიომაუწყებლობის როლს ამ პროცესებში