Дигитални репозиторијум Института за књижевност и уметност
Not a member yet
1542 research outputs found
Sort by
„Lest We Forget”: Desanka Maksimović’s Remembrance Politics and Anti-War Engagement
No full textThe paper aims to conduct a broad contextual and close reading textual
analysis of Desanka Maksimović’s novel „Ne zaboraviti” („Lest We Forget”, 1969). The novel is interpreted as the literary manifestation of Desanka Maksimović’s thoroughly thoughtout remembrance politics. The paper’s thesis is that this ultra-popular and best-selling Yugoslav poet and author established remembrance politics that corresponded with the official state antifascist remembrance culture after the Second World War. The novel „Lest We Forget” tells the dramatic story of the three days around the Kragujevac mass shooting of civilians on 21 October 1941. As Desanka Maksimović had already addressed the tragedy in her poem „Krvava bajka” („A Bloody Fairytale”, published in 1946), which was already well-known in Yugoslavia, the paper raises the question of why Desanka Maksimović wanted to create an additional and more developed narrative of the same traumatic event. The answer and the second thesis of the paper are that Maksimović was aware that anti-war engagement within the country’s official antifascist policy was not a finished enterprise in the Yugoslav community and that she, therefore, participated in the 1960s multi-medial dynamic of Kragujevac October’s remembrance practices. In other words, author constructively participated in the ongoing Yugoslav peace policy through continued literary engagement
Patrijarhalna ideologija u usmenim epskim pesmama o deliji devojci / ženi ratnici
No full textUsmene epske pesme o deliji devojci / ženi ratnici, tematizuju zamenu femininog rodnog identiteta maskulinim i kao takve predstavljaju primer narušavanja društvenog koda uspostavljenog u okvirima tradicionalne kulture. Primarni korpus istraživanja obuhvata predvukovska beleženja epike, kao i sve zbirke Vuka Stefanovića Karadžića, dok je sekundarno uključena i znatno šira građa. Predmet proučavanja jeste patrijarhalna ideologija koja se prilikom prerušavanja žene u muškarca višestruko propituje kroz uspešno delovanje junakinja pod maskom u novom polju moći. Pored relativizacije podela socijalnih uloga na osnovu pola, uočava se i potvrda patrijarhata, jer on nakon ovakvih istupanja neće biti narušen, već će, naprotiv, ostati očuvan. Cilj rada je da ponudi novu analizu konteksta predočenog kršenja norme, odnosno uslova u kojima do njega dolazi, kao i reakcije okoline na prestup, preispitujući osnovanost pristupa folkloru s aspekta feminističkih teorija i rodnih studija. Posebna pažnja posvećena je mehanizmima upotrebljenim radi održavanja kolektivnih uverenja i čvrsto postavljenih pravila ponašanja svih pojedinaca u zajednici
Mistika u ranim radovima Josipa Kulundžića
No full textU radu se analizira i propituje značaj mistike, kako u teorijskom tako i u beletrističkom opusu Josipa Kulundžića. S obzirom na to da je mistika prisutna kao neka vrsta tematsko-motivske dominante u Kulundžićevom ranom stvaralaštvu, pokušaćemo da rasvetlimo načine na koje se artikuliše „kulundžićevski misticizam”, imajući u vidu njegovu bliskost sa ekspresionističkim poetičkim postavkama, srodnost sa Crnjanskovim sumatraizmom, ali i njegovo šire razumevanje mistike u posleratnom trenutku
Eros i deskripcije prostora u romanima Borisava Stankovića
No full textRad proučava odnos između erosa i poetike prostora u romanima „Gazda Mladen”, „Nečista krv” i nedovršenom delu „Pevci” Borisava Stankovića. Posebna pažnja posvećuje se konceptu eroprostora, kada se eros širi prostorom u kojem junaci žive i rade, ili se pak erotska energija prenosi preko predmeta koje likovi dodiruju, na koje se oslanjaju i sl. Na izabranim primerima iz romana tumačiće se deskripcije kako intimnih (porodične kuće, sobe), tako i javnih mesta (dućani, čaršija, hamam), u kojima se ispoljava (potisnut, sputan ili oslobođen) eros Stankovićevih književnih likova
Recepcija „Antologije srpskog pesništva (XIII–XX vek)” Miodraga Pavlovića u anketi „Večernjih novosti” i prvim književnim kritikama
No full textU radu ispitujemo neke od prvih reakcija na „Antologiju srpskog pesništva” (1964) Miodraga Pavlovića, sakupljenih u anketi „Večernjih novosti”, objavljivanoj u brojevima od novembra do decembra 1964. godine, u kojoj su svoje mišljenje o Pavlovićevom izboru iz srpske poezije izneli neki od najvažnijih pisaca, pesnika i književnih kritičara toga doba, ali i „obični” čitaoci, a koja je kulminirala „velikim suđenjem” „Antologiji” i njenom sastavljaču u organizaciji Doma omladine. Istraživanje će biti upotpunjeno i osvrtom na prve kritičke prikaze objavljivane u „Politici”, „Borbi”, „Poljima”, „Letopisu Matice srpske” i „Književnosti”. Anketa „Večernjih novosti”, osim što je imala za cilj da donese pregled osnovnih sudova o „Antologiji”, posredno je doprinela i širenju interesovanja čitalačke publike za ovu knjigu čije je prvo izdanje u vreme održavanja „književnog suđenja” bilo u potpunosti rasprodato. Na taj način, recepcija u dnevnim novinama predstavljala je neku vrstu javne arbitraže i uticala na dalji književni život Pavlovićeve knjige
Putopis Svetomira Nikolajevića o Norveškoj: poetički aspekti
No full textPutopis Svetomira Nikolajevića o Norveškoj predstavlja višeslojni kulturni dokument koji reflektuje raznorodna polja autorovih interesovanja – od socio-političkih i reformatorskih težnji do estetskih i filozofskih razmatranja. Posmatrajući norveški društveni poredak i kulturne modele kao poželjan uzor, Nikolajević ne koncipira ovaj tekst isključivo kao opisnu prozu, već kao platformu za kritičko preispitivanje srpskog društva i promišljanje njegovih mogućnosti za unutrašnju transformaciju i progres. Arktički pejzaž u zapisima dobija simboličku funkciju, postajući metafora za etičko i kolektivno stanje nacije. Opisni pasaži, prožeti impresionističkim postupcima i simbolističkim elementima, svedoče o modernističkoj osetljivosti i tendenciji ka umetničkoj refleksiji stvarnosti. Putopis tako dobija hibridni karakter, spajajući dokumentaristički diskurs s književno inovativnim sredstvima izraza, političkom misaonošću i kulturološkom analitičnošću, afirmišući ulogu umetnosti kao medijuma društvenog i moralnog preporoda
Životni i književni put Milana Savića, Švindleri novog vremena; „Provodadžije“ Milana Savića
No full textCivilizacijska ishodišta u mitopoetskim slikama i simbolima Enesa Halilovića
No full textEnes Halilović u svojim zbirkama pesama i pesničkim knjigama „Listovi na vetru” (2007), „Pesme iz bolesti i zdravlja” (2011), „Bangladeš” (2019), pa i, u velikoj meri, „Zidovi” (2014) i „Sekvoja” (2022), poetički dosledno i samosvojno promišlja tokove civilizacije iz metaistorijskog ugla. Tom prilikom u isti smisaoni i spoznajni horizont dovodi mnogobrojne tekstove kulture u njihovom dijahronijskom i sinhronijskom poretku. Mitski obrazac pesniku je poslužio da sameri izazove i iskušenja kako prošlosti tako i savremenosti, ujedno i da prevaziđe nekadašnje i sadašnje egzistencijalne zadatosti. Stoga ćemo u radu iz hermeneutičkog, književnogistorijskog i kulturološkog ugla pokušati da odgonetnemo formalne karakteristike i pojedine tematsko-motivske i simboličke slojeve Halilovićeve evokacije mitskih i istorijskih sadržaja, odnosno da rasvetlimo semantičke ishode njegovog duhovno-estetskog razumevanja (tekovina) civilizacije i kulture
Nebo kao transcendentni simbol u romanima i pripovednoj prozi Gorana Petrovića
No full textGoran Petrović je pisac koji je kontinuirano i dosledno, a poetički samosvojno pronalazio unutarnje smisaone relacije između umetnosti i duhovnosti. Pripovedna estetika i poetska duhovnost u njegovom delu podudarna je sa religijskom prevashodno u ideji iskupljenja čoveka i društva posredstvom umetnosti. Uzdajući se u imaginaciju kao osnov stvaralačkog procesa, Petrović ispunjava misiju estetizacije neposrednog duhovnog iskustva. On simbolički posreduje autentičnu poetičku težnju ponovnog prepoznavanja ili reuspostavljanja harmonije u ovoj egzistenciji. Na tom zahtevnom zadatku oplemenjivanja, a time i oduhovljavanja istorijske stvarnosti, Petrović od romana „Atlas opisan nebom” (1994), preko zbirke priča „Ostrvo i okolne priče” (1996), romana „Opsada crkve Svetog Spasa” (1997), zbirki pripovedaka „Bližnji” (2002) i „Razlike” (2006), romana „Ispod tavanice koja se ljuspa” (2010), pa sve do romana „Ikonostas sveg poznatog sveta” (2022) imaginira nebo kao svojevrsni transcendentni simbol, ujedno i kao eshatološki parametar i ontičko utočište. Na taj način u čitaočevoj svesti aktivira značenje transcendencije, koje joj u domenu filozofije egzistencije pripisuje Karl Jaspers. Reč je o Apsolutnoj Stvarnosti, koja ne može biti kognitivno spoznata, ali može biti egzistencijalno dosegnuta. Ujedno, Petrović suptilnim pripovedačkim postupcima konfiguriše simbole neba, poput leteće crkve, letećih svetozarnih ikona, tavanice, pera, lestvi i dr., kojima želi da nagovesti neprestano prisustvo onostranog u ovostranom, svetog u svetovnom, a time u lepoti umetničkog dela stabilizuje duhovnu vertikalu
Andrićev Goja: između književne imaginacije i istorijskoumetničke realnosti
No full textU radu nastojimo da ukažemo na srodnosti između imaga Fransiska Goje iz „Zapisa o Goji” (1961) Ive Andrića i slikara kojeg poznaje istorija umetnosti. Na taj način možemo, posredno, steći potpuniji uvid i u sličnosti između piščeve poetike i estetike aragonskog slikara, čija elaboracija predstavlja jednu od glavnih teza iz tradicije tumačenja Andrićevih tekstova o Goji. Ispitujemo odnose Andrićevog i istorijskog Goje prema legendama, aristotelovskoj tradiciji, stvaralačkom principu, problemu portreta, umetničkim uzorima (Rembrantu, Velaskezu i prirodi), kontrastima i paradoksima u umetnosti i životu, te njihovo poimanje funkcije umetnosti. Naposletku sagledavamo Gojin iskorak ka modernoj umetnosti kao jedan od glavnih razloga iz kojih je Andrić odabrao figuru španskog slikara za glasnogovornika sopstvenih poetičkih načela. U cilju ostvarenja navedene interpretativne zamisli aktiviramo pojedine teorijsko-metodološke pretpostavke ekstenzije teksta, te ostvarujemo neizbežan dijalog s istorijom umetnosti