Дигитални репозиторијум Института за књижевност и уметност
Not a member yet
1542 research outputs found
Sort by
Formiranje moderne srpske fantastike za decu: uvod
No full textOvo izlaganje biće posvećeno formiranju moderne srpske fantastične proze za decu u drugoj polovini dvadesetog veka. Fantastični, onirični i ludički impulsi su u razdoblju posle Drugog svetskog rata uobličavani na različite načine kako bi se uklopili u često didaktički određene okvire književnosti za decu. Dok se poezija za decu od pedesetih godina nadalje u velikoj meri razvijala nesputano, u prozi se otklon od realizma morao obrazlagati ili usmeravati na društveno i pedagoški prihvatljiv način. To je dovelo do stvaranja specifične pripovedne poetike i okrenutosti kraćoj formi, ali i modernim medijima (radio, televizija). Od osamdesetih godina nadalje, a naročito od kraja dvadesetog veka do danas, vidljivo je pomeranje prema preuzimanju i kopiranju ustaljenih fantastičnih obrazaca iz drugih književnosti, pre svega anglofonih. Ipak, postoje i autori koji ih variraju na originalan način, kao i oni koji implicitno razvijaju nasleđe dvadesetovekovne srpske i jugoslovenske fantastike za decu.
Fantastična proza za decu je u srpskoj književnosti dobila novi zalet i popularnost oko 2000. godine, s velikim prodorom prevodne fantastike: pre svega treba pomenuti planetarni fenomen serijala o Hariju Poteru autorke Dž. K. Rouling, koji je podstakao i novi talas stvaranja za decu i presudno odredio trendove u književnosti za decu u sledećih desetak godina. I pored određenog kašnjenja u prevođenju i objavljivanju ovih dela, tendencije u našoj fantastičnoj književnosti time su jasno obeležene, a žanr epske fantastike se od 2000. nadalje jasno formirao prema očekivanim smernicama, sasvim u skladu sa iskazom Franka Moretija da je „moć književnosti centra da višestruko uslovljavaju, i zapravo iskrivljuju, razvoj većine nacionalnih kultura“ (prevod naš; Moretti, 2015, str. 44).
Međutim, koreni naše fantastike za decu i ranija dela stvarana u tom modusu u najnovijim istraživanjima često su nepravedno zanemarena upravo zbog postojećih i rasprostranjenih žanrovskih očekivanja. Okviri ovog izlaganja neće nam dozvoliti opsežan pregled, ali možemo makar pobrojati klasike koji su opšteprihvaćeni kao začetnici fantastike u našoj književnosti za decu i ocrtati pojedina problemska polja
Poezija Novice Tadića u prevodu Čarlsa Simića: jezičko-kulturološko-identitetski aspekti Simićeve poetike prevođenja
No full textRad istražuje primenu teorije prevođenja na korpusu Simićevih (Charles Simic) prevoda Tadićevih pesama. Za potrebe ovog rada najvažnija je upotreba formalnih korespondenata. Teorijska potka biće monografija Borisa Hlebeca „Opšta načela prevođenja”, a korpus izvora činiće reprezentativne pesme iz pesničkih zbirki „Noćna pošta” („Night Mail: Selected Poems”), „Tamne stvari” („Dark Things”) i prevedeni stihovi nekih Tadićevih pesama iz antologije „Konj ima šest nogu” („The Horse Has Six Legs: An Anthology of Serbian Poetry”). Uz to, razmatraju se sličnosti i razlike prevođenja proze i poezije, kroz sučeljavanje prevodilačkog iskustva Čarlsa Simića i Zorana Paunovića. Pored toga, rad se bavi kulturološkom dimenzijom prevođenja koja se u velikoj meri oslanja na (maternji) jezik i identitet. Namera istraživanja je da osvetli Simićevu poetiku prevođenja kao mosta koji povezuje dva identiteta autora
Prikaz: Riznica eseja o srpskoj književnosti 18. I 19. veka (Radoslav Eraković. „Osećajnost i razum: eseji o srpskoj književnosti XVIII i XIX veka”. Novi Sad: Matica srpska, 2024, 221 str.)
No full textInternacionalno i intermedijalno putovanje Vitmanovih „Pionira“
Get PDFPrateći okolnosti objavljivanja i internacionalne recepcije pesme „Pioneers! O Pioneers!“ Volta Vitmana, predstavićemo neke od pravaca komparativnih i interdisciplinarnih izučavanja književnosti, pre svega imajući u vidu funkcionisanje književnog dela u širem društvenom okruženju i u kombinaciji sa drugim oblicima kreativnog izražavanja. Osvrnućemo se najpre na specifičnosti prvih izdanja pesme „Pioneers! O Pioneers!“ u okviru zbirki koje je Vitman objavio neposredno nakon američkog građanskog rata i ukazati na važnost studija materijalne kulture u izučavanju književnosti. Internacionalna recepcija Vitmanove pesme potvrđuje činjenicu da značajan deo književne produkcije nastaje kao rezultat međunarodnog povezivanja pisaca i umetnika, te da izučavanje tih veza donosi dragocene rezultate. Primer prvog britanskog izdanja Vitmanove poezije (1868), koje je uključilo i „Pionire“, skreće pažnju na važnost celokupnog društvenog i političkog konteksta ciljne kulture, čak i kada su jezik i epoha isti. Posmatrajući prevode „Pionira“ na strane jezike (uključujući i srpski) i dalju distribuciju pesme u Evropi, osvrnućemo se na osobenosti objavljivanja u publikacijama različitog formata, kada proučavanje književnih prevoda ne podrazumeva samo lingvističkosemantičku analizu teksta, već se proširuje na izučavanje šireg istorijskog konteksta kao i medija u kom se tekst pojavljuje. Rusko izdanje „Pionira“ iz 1918. godine, sa ilustracijama avangardne slikarke Vere Jermolajeve, primer je prevođenja književnosti u drugi medij, što takođe potvrđuje važnost intermedijalnog pristupa u književnim istraživanjima. Priču o Vitmanovim „Pionirima“ ćemo zaključiti tamo odakle je i krenula, u Sjedinjenim Državama, kroz primer novije upotrebe pesme u novom kontekstu – u reklami za „Levi’s“.
Goran Petrović’s Storytelling Masterpiece
No full textA great number of critical texts, studies and reviews have been written about one of the most respected contemporary Serbian writers, and in most cases they followed a kind of axiological inertia. Namely, in valuing some of Petrović’s works, critics have so far mostly overlooked some of his greatest literary achievements, specifically his stories, in favor of his novelistic works. Goran Petrović indeed perfected certain postmodernist tendencies in his novels „Sitničarnica 'Kod srećne ruke'" and „Opsada crkve Svetog Spasa”, but it is in the stories and novelettes found in the collection „Razlike” that we find some of his best prose, which simultaneously hints at some new poetic tendencies in contemporary Serbian literature. With a literary interest in (national) history, Petrović’s works span a timeframe from the legacy of Byzantium to the Yugoslav era. It is during the latter period that Serbian history experienced one of its greatest internal changes, and the final stage of that era has admirably been given artistic shape in „Razlike”
Poezija i kultura – interpretativni postupak Aleksandra Jovanovića
No full textU radu se analizira priroda interpretativnog postupka Aleksandra Jovanovića, pre svega osnovna uverenja i književno-teorijske postavke na kojima on počiva, oslanjanjem na njegove tekstove o poeziji i, delimično, prozi. Tokom svog plodotvornog izučavanja srpske književnosti Jovanović je pažnju posvetio delima koja ostvaruju složene odnose sa kulturom, odnosno delima koja proishode iz nasleđa i koja to nasleđe stvaralački inoviraju. Takođe, ovaj tumač smatrao je da ne može biti dobrog govora o književnosti bez ličnog i emotivnog uloga. Stoga su kultura, književnost i emocionalnost tri temelja na kojima počiva Jovanovićev pristup poeziji. U radu će se istražiti kako je Jovanović rešavao složena pitanja koja je odnos poezije i kulture pokretao, kao što su komplementarnost „univerzalnog” i „nacionalnog”, „baštine” i „tradicije”, kao i njegova uverenja o autentičnom pristupu tumačenju, koja su se ispoljavala i kroz otpor prema impresionizmu i nekritičkoj primeni književnih teorija
Morlakizam kao imagološki eksperiment u romanu „Mladenka kostonoga” Želimira Periša
No full textOvaj rad predstavlja analizu romana „Mladenka kostonoga” hrvatskog pisca Želimira Periša, kroz dihotomiju morlakizma. Ova dihotomija podrazumeva snishodljiv odnos prema inferiornom Drugom, najčešće iz ugla zapadnog, „civilizovanog“ čoveka prema nekome sa Istoka. Takav odnos najčešće se oslikava kroz nadevanje nekog etnonima tom inferiornom Drugom. Drugi element dihotomije morlakizma čini opisivanje kulture i običaja slovenskog stanovništva jadranskog zaleđa po ugledu na putopis „Put po Dalmaciji” opata Alberta Fortisa. To podrazumeva opisivanje njihovog sujeverja (veštice, vampiri itd.), istorijskokulturoloških fenomena poput hajdučije i krvne osvete, kao i narodnih običaja, od kojih se najviše insistira na deseteračkim stihovima i narodnom pevanju uz gusle. Ovaj rad pokušava da pokaže kako autor čitavo ovo književno delo zasniva na dihotomiji morlakizma kroz imagološke koncepte heteropredstava i autopredstava. Ovim eksperimentima autor podvrgava ironiji sopstvo i identitet superiornog i inferiornog, ali i samog sebe kao autora. On takođe ironizuje i odnos prema tom Drugom, čijem kulturnom okviru pripadaju i autor i čitalac, prema sopstvenoj kulturi i tradiciji, što postiže kako narativnim postupkom, tako i raznim poigravanjima stilom, jezikom i drugim književnim tehnikama
Istorijske refleksije nad romanom „Pakrac” Vladana Matijevića
No full textU radu pristupamo osvrtu na artikulaciju istorijske stvarnosti u romanu „Pakrac”. Romaneskna slika pakračke stvarnosti je, naravno, nezaobilazna tema za razmatranje jednog dela kojem su ovo istorijsko vreme i prostor jedna od najvažnijih tema. Pri istraživanju služimo se prevashodno materijalom koji kazuje o nacionalnom opstanku Srba na teritoriji Zapadne Slavonije („Male Vlaške“) u proteklih nekoliko vekova, sve do Građanskog rata u Hrvatskoj, gde je najveća pažnja posvećena Pakracu u 1991. godini. Utvrđivanje na koji način se ovi elementi odslikavaju u romanu, glavni je zadatak ovog napisa. Tekst bi se u celosti mogao nazvati istraživanjem istorijskih izvora navedenog romana
Utopijske tradicije i sistem (samo)prevaspitavanja u golootočkoj „književnoj legendi“ Dragoslava Mihailovića
No full textU radu se ukazuje na ulogu utopijske tradicije u brojnim kulturnim i istorijsko-političkim značenjima sadržanim u svojevrsnoj hibridnoj obradi teme Golog otoka u delu Dragoslava Mihailovića. U svetlu predviđenog sankcionisanja prestupnika u utopijskoj tradiciji, Mihailovićevi književno-dokumentarističko oblikovanje zatvorskog isleđivanja, golootočkog telesnog i duševnog kažnjavanja i postupaka prevaspitanja razmatraju se na pozadini preobražavanja ideje idealnog društva u njegovo heterotopično / konkretno distopijsko naličje. Pokazuje se kako se opšti mehanizmi utopijskog prevaspitanja dopunjavaju iskustvima datim iz lične, fikcionalne ili faktične, perspektive, oblikujući naročito golootočko narodno predanje i pružajući uvid u psihologiju prevaspitanih