UKLO Repository (University St. Kliment Ohridski)
Not a member yet
9083 research outputs found
Sort by
АНТРОПОМЕТРИСКИ, БИОХЕМИСКИ ИСПИТУВАЊА И ДИЕТАЛНИ СТАВОВИ КАЈ ДЕБЕЛИ ВОЕНИ ЛИЦА ОД РЕПУБЛИКА КОСОВО
Full text linkOBSTACLES AND CHALLENGES IN WOMEN'S LEADERSHIP -REPUBLIC OF NORTH MACEDONIA AND OTHER BALKAN COUNTRIES
Full text linkThis paper explores the key obstacles and challenges that women face in the process of developing and achieving leadership roles in modern organizations. Although the representation of women in management positions is gradually increasing, structural, cultural and individual barriers still significantly limit their progress. The research is based on a combination of theoretical analysis and empirical data obtained through a survey conducted in private and public sectors. It identifies the most common factors that hinder female leadership, such as gender stereotypes, lack of mentoring support, limited opportunities for professional development, and balancing work responsibilities with family life. In addition, the paper analyzes internal challenges, including low self-esteem and insufficient representation in strategic decision-making processes. The results indicate that institutional support, inclusive organizational culture and development programs for women managers significantly improve access to leadership positions. The conclusion emphasizes that overcoming these barriers is necessary not only for gender equality, but also for fostering organizational effectiveness, innovation and sustainable growth. The paper identifies the main structural, cultural and institutional factors that contribute to the uneven representation of men and women in leadership positions, as well as determining the gender stereotypes and organizational culture that affect the professional development and advancement of women in leadership roles. Furthermore, it analyzes access to resources and opportunities, such as mentoring, training and leadership programs, and their role in creating or reducing gender differences. It also highlights recommendations for strategies and policies that organizations can implement to reduce the gender gap and foster equal opportunities for advancement. In conclusion, increasing the representation of women in leadership positions is not only a matter of gender equity, but also a strategic investment in organizational development, effectiveness, and innovation. Women leaders have the potential to increase their representation in leadership positions if they are provided with equal conditions for development. Overcoming obstacles is possible when there is coordinated action by institutions, organizations, and leaders themselves, creating a sustainable environment in which women can improve and develop their leadership roles
POLICIES AND STRATEGIES FOR EDUCATIONAL SYSTEM MANAGEMENT
No full textEducational systems are crucial in developing human capital and ensuring socio-economic stability while
reflecting national traditions, cultural values, and historical contexts. The European Union recognizes education
as a key driver of competitiveness, innovation, and employability, leading to policy initiatives and strategies aimed
at modernizing educational systems. Quality education is the most important factor in individual and societal
development. A high level of knowledge, competencies, and skills is widely recognized as essential for active
citizenship, employment, and social cohesion.
Managing educational systems is a complex process that involves organizing, planning, supervising, controlling,
and coordinating activities at all levels of education, from preschool to higher education. As a process, it should
always monitor socio-cultural, economic, technical-technological, and political-legal developments as external
influences and adapt them to the internal structure of the institution to which it relates. The effectiveness of
managing educational systems is essential for sustainable educational development and contributes to social and
economic progress. The main objective of this process is to ensure the effective and efficient functioning of
education institutions, meet education goals and standards, improve the quality of teaching, encourage innovation
and improve curricula, align education programs with labor market needs and societal demands, increase
accessibility and inclusiveness in education, and ensure equity in educational institutions. This paper focuses on
the key components and primary factors of education management policies that significantly impact the reform
and modernization of educational systems
Придобивки од дигиталната педагогија во наставата по англиски јазик како втор јазик: перцепција, примена и педагошки предизвици во училиштата во Р Северна Македонија
Full text linkЦелта на овој докторски проект е да ги истражи предзнаењата на наставниците
и нивната практика поврзана со дигиталната педагогија во наставата по англиски јазик
како втор јазик. Исто така, овој проект ги разгледува придобивките од дигиталната
педагогија во контекст на наставата по англиски јазик како втор јазик во основните и
средните училишта на РС Македонија.
Во последно време, забележан е значителен пораст на употребата на
технологијата во наставата каде што нејзиното влијание последователно ги менува
образовните контексти. Поради тоа, потребно е да се разбере како наставниците по
англиски јазик како втор јазик ќе можат да ја преиспитаат својата педагошка практика
и да ја приспособат кон новата дигитална педагогија. Постојните рамки за примена на
дигиталната педагогија ги нагласуваат педагошките придобивки кои ги поддржуваат
активното учење, соработката меѓу учениците и мултимодалното учење, но
истражувањата на ова поле укажуваат дека наставниците не се доволно запознаени со
одреди модели на дигиталната педагогија, особено во наставата по англиски јазик како
втор јазик. Оттука, овој докторски проект, преку квантитативно истражување
спроведено на територијата на РС Македонија, ги препознава и прикажува сознанијата
на наставниците за поимот дигитална педагогија, за нивната намерна и/или ненамерна
примена на придобивките од неа, за моменталните предизвици со кои се соочуваат,
како и за можностите за учество на дополнителни обука за новите поими и
придобивките од нив. Резултатите покажуваат дека иако наставниците не се доволно
запознаени со новите променети педагошки поими и придобивките од нив, тие
покажуваат зголемен интерес за проширување на своето знаење, што би значело чекор
напред кон поставување иден педагошки модел кој ќе нуди ефективно, рефлексивно и
инклузивно образование по предметот Англиски јазик
AI-Based Predictive Modeling of Student Performance in Moodle: A Case Study from the COLOURS Alliance
Full text linkEuropean university alliances aim to enhance student performance and enable personalized learning through the integration of digital platforms and intelligent tools that support teaching and learning processes. This paper explores the application of Artificial Intelligence (AI) to predict students at risk of academic failure by analyzing their activity within Moodle, a widely used e-learning platform. Our case study is the European university alliance COLOURS and its Moodle platforms across each partner university, but also the interoperable infrastructures set on Alliance level (be it Moodle of Moodles or specially designated aggregators and portals. The analysis considers multiple indicators, including the number of completed assignments, hours spent studying, participation in discussion forums, attendance in learning activities, and engagement with digital resources such as learning materials, quizzes, and simulations. We intend to incorporate quantitative data first, but at later stages of the research, also qualitative aspects, as well as diverse contexts. For the purposes of the COLOURS alliance analysis, a Random Forest machine learning model is implemented in Python using Google Colab to analyze Moodle activity data and predict at-risk students. Student activity data are collected from Moodle through a Learning Record Store (LRS), which ensures standardized xAPI statements and reliable data extraction. This approach leverages the rich dataset collected in Moodle and the predictive capabilities of AI to support early risk detection and personalized learning recommendations. The expected outcome is the early identification of at-risk students, enabling timely interventions and contributing to the development of more effective, personalized learning strategies that enhance academic achievement
АДАПТИРАНИ ЈАЗИЧНИ МОДЕЛИ И ВЕКТОРСКИ БАЗИ НА ПОДАТОЦИ ЗА РАЗВОЈ НА ИНТЕЛИГЕНТНИ АГЕНТИ СО ПЕРСОНАЛИЗИРАНА ИНТЕРАКЦИЈА
Full text linkИнтелигентните агенти претставуваат клучен технички концепт што овозможува ефективна и скалабилна примена на вештачката интелигенција и машинското учење во реални, комплексни системи, а нивната примена претставува фактор од исклучително значење за општествениот развој, со потенцијал суштински да го трансформира начинот на интеракција меѓу човекот и технологијата. Овие системи се карактеризираат со способност за автономно донесување одлуки, анализа на комплексни податоци и адаптација на променливи услови, што резултира со динамични структури способни за континуирано учење и оптимизација на сопствените процеси. Ова истражување се фокусира на развој и имплементација на интелигентен агент за овозможување на персонализирана корисничка интеракција прилагодена на индивидуалните потреби. Техничкиот пристап вклучува генерирање со зголемено пребарување (Retrieval-Augmented Generation), кое овозможува динамично збогатување на содржината преку пребарување на релевантни надворешни податоци, додека адаптацијата на јазичните модели придонесува кон унапредување на процесот на донесување одлуки. Предложениот агент функционира како виртуелен асистент способен за анализа на кориснички барања и извршување на соодветни акции. Потребата за ваков тип на технолошки решенија е особено изразена, бидејќи пристапната и прифатлива комуникација претставува основа за активно учество во дигиталното општество. Дигиталната писменост е од суштинско значење, па со искористување на технолошката експанзија, денес ние имаме можност да изградиме интелигентни системи со користење на адаптирани јазични модели и векторски бази, кои може да бидат користени од целата популација
Enhancement of broiler chicken growth through dietary supplementation with propolis and thyme
No full textПРОБЛЕМИ И ПРЕДЛОГ-МЕРКИ ЗА ПОДОБРУВАЊЕ НА МОБИЛНОСТА НА ЖИТЕЛИТЕ ВО РУРАЛНИТЕ СРЕДИНИ
Full text linkТранспортните мрежи (патишта, железница, аеродром, пристаништа) се основен елемент на современото општество, кои овозможуваат економски развој, социјална интеграција и подобрување на квалитетот на живот. Развивањето и одржувањето на овие мрежи е клучно за напредокот на секоја заедница, особено во руралните области. Проблемите со мобилноста во руралните средини не се карактеристични само за локалниот контекст, туку се предмет на бројни анализи и истражувања и на меѓународно ниво. Во светската научна литература руралната мобилност се идентификува како еден од клучните фактори што влијае врз социјалната вклученост, економската активност и пристапот до основни услуги. Недоволно развиениот јавен превоз, големите растојанија и демографските промени се препознаваат како заеднички предизвици, поради што прашањето на руралната мобилност сè почесто се разгледува како важен сегмент во креирањето на одржливи транспортни политики. Целта на овој проект е да се анализираат проблемите поврзани со мобилноста во руралните средини, Лавци, Брусник и Кравари, како и да се предложат соодветни мерки за нивно подобрување. Во рамките на истражувањето преку анкета се анализираа демографските, економските и инфраструктурните карактеристики на руралните средини, како и главните предизвици со кои се соочуваат, вклучувајќи миграција на население, ограничен пристап до здравствени и образовни услуги и недостаток на современа инфраструктура. Добиените резултати укажуваат на постоење на сериозни ограничувања во пристапноста и достапноста на превозните услуги, што значително влијае врз секојдневниот живот на населението. Врз основа на анализата, изведени се заклучоци и дадени препораки кои можат да придонесат кон подобрување на мобилноста и унапредување на условите за живот во руралните средини
АНАЛИЗА НА МЕХАНИЗМИТЕ НА ПРЕНОС НА ТОПЛИНА КАЈ МОНОКРИСТАЛЕН ФОТОВОЛТАИЧЕН МОДУЛ ПРИ ПРОМЕНА НА АГОЛОТ НА НАКЛОН. ГОДИШНА КОНФЕРЕНЦИЈА (зимска сесија) на студентите на трет циклус студии за презентација на докторски проекти.
Full text linkОвој докторски проект претставува термодинамичка анализа на монокристален едностран фотоволтаичен модул при различни агли на наклон, каде главниот фокус е ставен на заемното дејство на механизмите на пренос на топлина – кондукција, конвекција и зрачење. Реални метеоролошки податоци за Битола, Северна Македонија, добиени од база на податоци за типична метеоролошка година (Typical Meteorological Year – TMY), се комбинирани со физички заснован термодинамички модел на фотоволтаичниот модул, имплементиран во програмскиот јазик Python.
Симулациите се изведени за агли на наклон во опсег од 20° до 34° и ориентација по азимут од 180° (југ). Сончевото зрачење на наклонетиот модул е пресметано со примена на моделот Hay-Davies, при што се земени во предвид директната, дифузната и рефлектираната компонента на зрачењето. Преносот на топлина е моделиран со пристапот на Armstrong-Hurley, кој ги опфаќа и присилната и природната конвекција, додека загубите на топлина поради зрачење се определени со примена на фактори на видливост кон небото и кон подлогата (земјата). Процесот на кондукција низ слоевите на модулот исто така е земен во предвид во анализата.
Резултатите покажуваат дека аголот на наклон има значително влијание врз температурата на површината на модулот, процесот на дисипација на топлина и ефикасноста на модулот. Докторскиот проект обезбедува применлив пристап за избор на оптимална ориентација на фотоволтаичните модули со цел подобрено управување со топлината, што придонесува кон зголемено енергетско производство и оптимални перформанси на системот при реални работни услови
THE PRAGMATIC FUNCTIONS OF TIKTOK SLANG IN ADOLESCENT IDENTITY CONSTRUCTION AND PEER RELATIONSHIPS
Full text linkTikTok slang has become a rapidly evolving linguistic resource that
plays a central role in the everyday communication of adolescents. As social media
increasingly shapes youth interactions, understanding the pragmatic functions of digital
slang is essential for examining how young people negotiate identity, express emotions,
and navigate peer relationships. This study explores how adolescents in grades 5-9
(aged 10 to 15) from a public school in Bitola, North Macedonia, use TikTok slang as a
sociolinguistic tool within their school and online environments. Based on survey data
from 119 participants, the research investigates familiarity with common slang terms,
frequency of use, meaning interpretation, and attitudes toward slang within both informal
and educational contexts. The findings reveal that adolescents employ slang strategically
to build rapport, signal group belonging, and perform identity in ways that align with the
fast-changing norms of digital culture. Slang terms such as cringe, rizz, and flex serve
important interpersonal roles, from expressing humor and admiration to regulating social
boundaries and managing peer evaluation. Moreover, the study highlights how multiplatform
engagement enhances pragmatic competence, as adolescents learn to cope
with shifting contextual cues across TikTok, Instagram, YouTube, and Snapchat. While
most slang is used positively or playfully, a smaller portion reflects socially sensitive
or harmful language, emphasizing the need for critical digital literacy. Overall, this
research contributes to a deeper understanding of how TikTok slang functions as both
a linguistic and social mechanism that shapes adolescent identity, peer dynamics, and
communicative development.
Keywords: TikTok slang; pragmatic functions; adolescent identity; peer dynamics;
social media language