Journals University of Lodz
Not a member yet
21192 research outputs found
Sort by
Czy „kroniki” Aleksandra Gwagnina są kroniką?
Get PDFThe main aim of present paper is an analyze of a genre status of Aleksander Gwagnin’s literary output. The writer did not use a word “chronicle” in an original Latin version, but it is present in Polish translation. Marcin Paszkowski decided to insert it in his Polish translation. Due to the rather obscure circumstances, it is necessary to cope with a genre status of work. A comparison Gwagnin’s work with other historiographical forms coming from early epochs could offer some additional arguments for further analyze. Unfortunately, the results are unequivocal. A lack of Gwagnin’s literary skills is striking. His work presents rather a poor aesthetic value. Although the author reached for many historical works, he did not analyze his sources in depth. He probably did not intend to write a scientific report. On contrary, he created a colorful and vivid description of Eastern Europe.W artykule podjęto próbę określenia statusu gatunkowego dzieł historycznych Aleksandra Gwagnina. Włosko-polski humanista nie użył terminu „kronika” w oryginalnej łacińskiej wersji. Pojęcie „kronika” pojawia się dopiero w polskim przekładzie Marcina Paszkowskiego, który zapewne intencjonalnie zdecydował się na jego użycie. Dzieła Gwagnina nie udaje się jednoznacznie zakwalifikować do konkretnego gatunku literackiego. Pomocna może być próba porównania go z innymi formami pisarstwa historycznego: zarówno z „typowymi” kronikami średniowiecznymi, jak i z opisami historyczno-etnograficznymi. Rezultaty takiego porównania są niejednoznaczne. Umiejętności pisarskie Gwagnina są niewielkie, a jego twórczość nie cechuje się większymi walorami estetycznymi. Choć autor sięgnął do wielu dzieł historycznych, nie analizował dogłębnie swych źródeł. Gwagnin zapewne nie miał zamiaru napisać dzieła naukowego, za to dał czytelnikowi barwny i żywy opis Europy Wschodniej
Chłopskie herstorie w Lipcach
Get PDFThe article is an analysis of The Peasants in the perspective of mutually inspiring research turns – herstorical and folk, clearly present in recent years in the Polish humanities. Its aim is to read Władysław Stanisław Reymont’s novel through the prism of the category of gender, with particular emphasis on the relationship between women, which goes beyond the well-worn opposition of the characters of Jagna and Hanka, based on strong contrast and gender stereotypes. The subject of reflection are the alliances, rivalries and conflicts of women in Lipce, the axis of which are intersecting sexual, economic and reproductive mechanisms, as well as the tension between the rebellious potential of the inhabitants of Lipce and their immersion in the mythical timelessness. The considerations contained in the article are part of the reflections on the canonicity of The Peasants in Polish literature and the possibility of its gender reformulation, as well as on the “grassroots” projects of femininity.Artykuł stanowi analizę Chłopów w perspektywie wzajemnych inspiracji zwrotów badawczych – herstorycznego i ludowego, wyraźnie obecnych w ostatnich latach na gruncie polskiej humanistyki. Jego celem jest odczytanie powieści Władysława Stanisława Reymonta przez pryzmat kategorii płci kulturowej, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między kobietami: wykraczających poza ugruntowaną i opartą na silnym kontraście oraz genderowych stereotypach opozycję postaci Jagny i Hanki. Przedmiotem refleksji są kobiece sojusze, rywalizacje i konflikty w Lipcach, których oś stanowią krzyżujące się ze sobą mechanizmy genderowe, ekonomiczne i reprodukcyjne, a także napięcie między rewoltującym potencjałem mieszkanek Lipiec a ich zanurzeniem w mitycznym bezczasie. Zawarte w artykule rozważania wpisują się w refleksję o kanoniczności Chłopów w literaturze polskiej i możliwościach jej genderowego przeformułowania, a także o „oddolnych” projektach kobiecej emancypacji, wykraczających poza formy kultury szlacheckiej
Jagna jako postać potencjalna. O Chłopach Doroty Kobieli Welchman i Hugh Welchmana
Get PDFThe article concerns the 2023 adaptation of Władysław Reymont’s Chłopi. The text presents the consequences of the truncation of the problematic character of Jagna, a peasant heroine whose legal and human status in the rural hierarchy was completely defined by the patriarchal system. Analysing the plot and form of the film, the author points to the simplification of the realities of rural community at the time, which squandered the opportunity to trigger a social amnesia of folk origins in the audience. The story contained in Reymont’s work has performative potential; it can be a kind of contemporary intervention. However, Jagna, as a film character, does not create a potential history (in the sense that Ariella Azolay assigned to the notion), but becomes a Polish icon of popfeminism, used as a deliberate marketing trick to influence the attractiveness of the film image and its sales. An appeal further reinforced by references to the paintings of Józef Chełmoński, which were paradoxically deprived of their emancipatory dimension.Artykuł dotyczy adaptacji Chłopów Władysława Reymonta DK i Hugh Welchmanów. W tekście przedstawiono konsekwencje okrojenia problematyki postaci Jagny, chłopskiej bohaterki, której status prawny i ludzki w wiejskiej hierarchii był całkowicie zdefiniowany przez system patriarchalny. Analizując fabułę i formę filmu, autorka wskazuje na uproszczenie realiów ówczesnego życia wiejskiej gromady, co utrwaliło społeczną nie-pamięć dotyczącą ludowego pochodzenia. Historia zawarta w dziele Reymonta ma potencjał performatywny, może stanowić również rodzaj współczesnej interwencji. Jednak Jagna jako postać filmowa nie buduje historii potencjalnej w jej wydaniu ludowym (w znaczeniu, jakie pojęciu nadała Ariella Azolay), ale staje się polską ikoną popfeminizmu, wykorzystanego jako umyślny zabieg marketingowy, mający wpływać na atrakcyjność obrazu filmowego i jego sprzedaż. Atrakcyjność wzmacnianą również poprzez odwołania do malarstwa Józefa Chełmońskiego, któremu zdaniem autorki paradoksalnie odebrano emancypacyjny charakter
Образы детства в творчестве Евгения Сои до и после 2022 года
Get PDFThis article explores the evolution of the images of childhood in the poetry of Yevhen Soya (Yessoya in social media) before and after 2022. The analysis draws on both published and unpublished poems, including material from the author’s social media and personal archives, and considers the biographical context, the generational experience of millennials, and the sociocultural shifts following Russia’s full-scale invasion of Ukraine. In Soya’s earlier work, childhood emerges as an idyllic and sacralized chronotope, characterized by nostalgia, the motif of the “eternal present,” and a turn inward toward personal memory and introspection. However, after 2022, this image undergoes a notable transformation, acquiring dimensions of trauma, existential rupture, and a longing for inner restoration. Particular attention is paid to Soya’s poetics as a generational voice of Russophone post-Soviet millennials, who face a sudden transition from a deferred or prolonged adolescence into a traumatized adulthood marked by the collapse of utopian visions of the future. His poetry thus becomes a testimony to the shifting lyrical gaze shaped by historical catastrophe, while the poet himself emerges as a representative of a new, generationally inflected perspective on memory, vulnerability, and resilience. Methodologically, the study draws on Bakhtin’s chronotope theory, while also referencing the works of Valerie Sanders, Henry Jenkins, and scholars, who wrote about childhood in poetry, such as Natalia Ryabtseva and Nadezhda Tropkina. This approach allows for the positioning of Soya’s poetry within both post-Soviet Russophone literary trends and a broader European literary tradition that interrogates the sacred and symbolic dimensions of childhood.В данной статье рассматривается эволюция образов детства в поэзии Евгения Сои (известного в социальных сетях как Yessoya) до и после 2022 года. Анализ основан как на опубликованных, так и на неопубликованных стихотворениях поэта, включая материалы из его социальных сетей и личного архива, и учитывает биографический контекст, поколенческий опыт миллениалов, а также социокультурные сдвиги, произошедшие после полномасштабного вторжения России в Украину. В раннем творчестве Сои детство предстает как идиллический и сакрализованный хронотоп, характеризующийся ностальгией, мотивом «вечного настоящего» и обращённостью к личной памяти и внутреннему миру. Однако после 2022 года этот образ претерпевает значительные изменения, приобретая черты травмы, экзистенциального разлома и стремления к восстановлению внутренней целостности. Особое внимание уделяется поэтике Сои как поколенческому голосу русскоязычных постсоветских миллениалов, оказавшихся перед необходимостью резкого перехода от затянувшегося подросткового состояния к взрослости, травмированной крахом утопических представлений о будущем. Таким образом, его поэзия становится свидетельством изменения лирической оптики под влиянием исторической катастрофы, а сам поэт предстает выразителем нового, поколенчески окрашенного взгляда на память, уязвимость и устойчивость. Методологически исследование опирается на теорию хронотопа Михаила Бахтина, а также учитывает работы Валери Сандерс, Генри Дженкинса и исследовательниц поэзии о детстве – Натальи Рябцевой и Надежды Тропкиной. Такой подход позволяет поместить творчество Сои как в контекст постсоветской русскоязычной литературы, так и в более широкий европейский литературный дискурс, в котором осмысляются сакральные и символические измерения детства
Personal Resources in AI-Assisted Translation
Get PDFTranslation has been fundamentally reshaped by artificial intelligence (AI) technology, which increasingly dictates workflows that boost human efficiency but diminish human agency. While these tools may indeed enhance efficiency, they simultaneously erode the cognitive and reflective dimensions of translator practice and education. This article highlights personal resources as essential for sustaining judgment and professional autonomy. AI-assisted tools have indeed transformed the ways translators work and learn, but they cannot replace the uniquely human capacity for purposeful self-development, which is the central focus of this article. The article emphasises how fostering personal resources in translator education can empower future professionals to not only adapt to technological change but to shape it consciously and ethically. The underlying assumption is idealistic, perhaps, yet essential for preserving translation quality and the evolving identity of translators. Translator education should nurture individuals who are not only competent but also human, humane and fully engaged in their professional and personal growth
GG and the City: What Canada’s Major Translation Award Reveals about Its Metropolises
No full textIn this article I consider the predominance of metropolises in the Canadian publishing sector through the lens of award-winning translations. My research is based on a database of information on Canadian literary prizes (gathered through reports and websites of Canadian prize-granting organisations and Aurora, the Library and Archives Canada catalogue which also queries the WorldCat search engine), specifically on the awardees and finalists of the Governor General’s Literary Awards (GG) in both Translation categories (English-to-French and French-to-English). Data about the cities and publishers connected with the original books and the translations, as well as about the finalist translators’ places of residence, demonstrate that Montréal occupies a central place in this landscape. Indeed, an overwhelming majority (82%) of the finalists in the GG English-to-French Translation category were published in this city; likewise, an appreciable number of books translated from French into English (21% of the finalists in this category, versus 54% for Toronto and 16% for Vancouver). While it is hardly surprising that Toronto and Montréal are, respectively, home to most English and French original publications, Montréal stands out as the main city where translators, in both language combinations, live and work
Wyniki badań naukowych przeprowadzonych przez uzbecko-chińską międzynarodową ekspedycję archeologiczną w ruinach miasta Mingtepa
No full textThis article presents the scientific findings obtained from archaeological research conducted by the joint Uzbek-Chinese international archaeological expedition in the ruins of Mingtepa, a major archaeological monument of the ancient period of the Fergana Valley. In particular, it provides information about the structure of the city (the ark, inner city, and outer city), the stratigraphy of material cultural layers, the defensive system, as well as the crafts, art, customs, and religious beliefs of its inhabitants.
RECEIVED 22.06.2024 • VERIFIED 14.07.2025 • ACCEPTED 02.08.2025
Funding Information: Academy of Sciences of Uzbekistan; Fergana State University
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: BKhM 34%, AAA 33%, BKhM 33%
Declaration regarding the use of GAI tools: not usedArtykuł opisuje nowości naukowe uzyskane w wyniku badań archeologicznych przeprowadzonych przez wspólną uzbecko-chińską międzynarodową ekspedycję archeologiczną w ruinach Mingtepa, jednego z najważniejszych stanowisk archeologicznych okresu starożytnego w Kotlinie Fergańskiej. W szczególności przedstawiono informacje dotyczące struktury miasta (cytadela, miasto wewnętrzne i miasto zewnętrzne), stratygrafii warstw kultury materialnej, systemu obronnego, a także rzemiosła, sztuki, zwyczajów i wierzeń religijnych ludności zamieszkującej ten obszar.
RECEIVED 22.06.2024 • VERIFIED 14.07.2025 • ACCEPTED 02.08.2025
Funding Information: Academy of Sciences of Uzbekistan; Fergana State University
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: BKhM 34%, AAA 33%, BKhM 33%
Declaration regarding the use of GAI tools: not use
Bunty przedstawicieli środowiska militarnego bizantyńskiej Italii w pierwszej połowie VII w. oraz ich tło polityczno-społeczne
No full textThis paper is an attempt to present the revolts of the representatives of the military stratum of Byzantine Italy in the first half of the 7th century in the context of the political and social changes on the Apennine Peninsula and other areas of the empire. The general changes taking place in the Empire at that time mainly concerned the crisis of authority of the imperial government, the disintegration of old elites and the emergence of new ones, often of a military nature. These processes had their counterparts in Italy, but they had local specificity (for example, the disintegration of the senatorial aristocracy had taken place there earlier). The factors mentioned undoubtedly encouraged the soldiers’ revolts in the area of the peninsula. Some of them were reduced to traditional demands for payment of overdue wages, others were separatist uprisings, sometimes leading to the usurpation of imperial power by the exarchs of Ravenna. The high frequency of mutinies compared to the previous and subsequent half-century should not come as a surprise. Attempts to change the existing relations were facilitated by the fact that the upper echelons of the army took over the role of the ruling elite, while the general mass of soldiers, ready to make bold moves to strengthen their position, began to aspire to the status of a relative social elite. The peripheral nature of Italy, its cultural specificity and the weakening prestige of the emperors encouraged high-ranking commanders to rebel. Religious factors, such as the Monothelite controversy, also played an important role. In the second half of the 7th century, military unrest on the Apennine Peninsula ceased and resumed only with the adoption of a repressive policy by Justinian II and his successors. The reason for settling the situation was probably the fact that the social standing of the army had become stronger and its position had stabilised (e.g. through the purchase of land). These factors must have made the army as a whole lose interest in change and start focusing on maintaining the status quo in which it played a leading social role.Artykuł stanowi próbę ukazania buntów przedstawicieli środowiska militarnego bizantyńskiej Italii w pierwszej połowie VII w. w kontekście przemian politycznych i społecznych zachodzących na Półwyspie Apenińskim i na innych obszarach imperium. Ogólne przemiany zachodzące wtedy w cesarstwie dotyczyły głównie kryzysu autorytetu władzy cesarskiej, rozkładu starych elit i wyłonienia się nowych, często o charakterze militarnym. Procesy te miały swe odpowiedniki w Italii, lecz cechowały się lokalną specyfiką (np. rozkład arystokracji senatorskiej miał tam miejsce wcześniej). Wymienione czynniki niewątpliwie ośmielały wystąpienia żołnierskie na obszarze półwyspu. Część z nich sprowadzała się do tradycyjnych żądań wypłaty zaległych należności, inne stanowiły wystąpienia o charakterze separatystycznym, niekiedy prowadzące do uzurpacji władzy cesarskiej przez egzarchów Rawenny. Wysoka w zestawieniu z wcześniejszym i późniejszym półwieczem częstotliwość buntów nie powinna dziwić. Próbom zmiany zastanych stosunków sprzyjał fakt, że to wyższe warstwy armii przejęły rolę elity władzy, a do miana relatywnie rozumianej elity społecznej zaczął pretendować ogół mas żołnierskich, gotowych do odważnych posunięć, by wzmocnić swą pozycję. Peryferyjny charakter Italii, jej kulturowa specyfika oraz osłabienie prestiżu cesarzy zachęcały do buntów także wysokich dowódców. Istotną rolę odgrywały też czynniki religijne, jak kontrowersja monoteletyczna. W drugiej połowie VII w. wojskowe rozruchy na Półwyspie Apenińskim ustały i uległy wznowieniu dopiero wraz z podjęciem represyjnej polityki przez Justyniana II i jego następców. Przyczyną uspokojenia sytuacji był zapewne fakt okrzepnięcia społecznego wojska i ustabilizowania się jego pozycji (np. poprzez zakup ziemi). Czynniki te musiały sprawić, że ogół armii przestał być zainteresowany zmianami i zaczął koncentrować się na utrzymaniu status quo, w którym odgrywał wiodącą rolę społeczną
Ołtarz Wita Stwosza w źródłach prasowych XIX–XXI wieku (Rec. Dariusz Raś, Prasa. Historia. Jakość. Studium metodologiczno-badawcze na temat publikacji prasowych wokół ołtarza Wita Stwosza w XIX, XX i XXI wieku, Petrus, Kraków 2024, ss. 461)
No full textThe article presents an original monograph on press sources concerning Veit Stoss’s altarpiece from the 19th to the 21st century. The study is interdisciplinary, as it combines a significant historical source, namely the press, which has been an important resource for centuries, with the transmission of culture, religion, art, and language. It also falls within the scope of cultural heritage communication. The work addresses a gap in the research on the mediaticity of Veit Stoss’s altarpiece ‘as a unique object’ in the context of its four comprehensive conservation treatments. The book considers 250 press accounts from Kraków published between 1867 and 2022. The author’s scholarly approach, source analysis, the validity of the research questions, the results of the analysis, and the compiled literature on the subject were all evaluated.W artykule przedstawiono oryginalną w pomyśle monografię dotyczącą źródeł prasowych na temat ołtarza Wita Stwosza w XIX–XXI w. Opracowanie ma charakter interdyscyplinarny, gdyż łączy istotne źródło historyczne, jakie od wieków stanowi prasa, z przekazem kultury, religii, sztuki i języka. Wpisuje się także w obszar komunikacji dziedzictwa kulturowego. Dzieło uzupełnia brak badań w zakresie mediatyczności ołtarza Wita Stwosza „jako unikalnego obiektu” w kontekście jego kompleksowych czterech konserwacji. W książce wzięto pod uwagę przekazy prasowe Krakowa liczące 250 artykułów, opublikowane w latach 1867–2022. Oceniono warsztat naukowy autora, analizę źródeł, zasadność postawionych pytań badawczych, wyniki analiz oraz zgromadzoną literaturę przedmiotu
Inwestycje budowlane a ochrona środowiska naturalnego w gminie Kazimierz Dolny – wyzwania i perspektywy
No full textThe investment process in areas subject to nature conservation regulations requires precise adherence to a number of principles indicated in local spatial development plans. In the context of the tourist and investment attractiveness of places such as the Kazimierz Dolny commune, local government authorities face the challenge of maintaining a balance between the need to protect the natural environment and the status of a monument of Kazimierz Dolny itself, and construction investments that are important for the development of the commune. The article analyzes key problems related to spatial development in the area of the commune of such a special nature: the development of a local spatial development plan, decisions of supervisory bodies in the context of investment activities violating the provisions of the plan and the need to obtain the required agreements by investors. In the case of Kazimierz Dolny, the key role here is played by the Conservator of Monuments, who watches over the observance of the appropriate building line, the use of architectural solutions referring to the traditional development of the town and its very character in connection with spatial and visual aspects, i.e. possible disruptions of the panorama view. The aim of the article is to analyze the often controversial decisions of local government bodies in the context of the applicable environmental protection regulations and local spatial development plans, and to indicate possible reforms, which is particularly visible within the cooperation between local government and advisory bodies. Local spatial development plans in areas of special natural and tourist values often become the subject of local political disputes, and the priority issue of nature protection fades into the background in the investment process. At the same time, changes in the Act on Spatial Planning and Development constitute new challenges, both for local governments and for the entire construction industry, especially in the context of the duration of the investment process itself. The article indicates the need for further reforms in the scope of protection of places with a special status, such as the commune of historic Kazimierz Dolny, located in the Kazimierz Landscape Park.Proces inwestycyjny na obszarach podlegających regulacjom ochrony przyrody wymaga precyzyjnego stosowania się do szeregu zasad wskazanych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. W kontekście atrakcyjności turystyczno-inwestycyjnej miejsc takich jak gmina Kazimierz Dolny władze samorządowe stają przed wyzwaniem utrzymania równowagi pomiędzy koniecznością ochrony środowiska przyrodniczego oraz statusu zabytku samego Kazimierza Dolnego a inwestycjami budowlanymi, mającymi znaczenie dla rozwoju gminy. W artykule analizowane są kluczowe problemy dotyczące zagospodarowania przestrzennego na obszarze gminy o tak szczególnym charakterze: opracowywanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, rozstrzygnięcia organów nadzorczych w kontekście działań inwestycyjnych naruszających postanowienia planu oraz konieczność uzyskania wymaganych uzgodnień przez inwestorów. W przypadku Kazimierza Dolnego kluczową rolę odgrywa konserwator zabytków, który czuwa nad przestrzeganiem odpowiedniej linii zabudowy, stosowaniem rozwiązań architektonicznych nawiązujących do tradycyjnej zabudowy miasteczka oraz nad samym jej charakterem w związku z aspektami przestrzenno-widokowymi, tj. możliwymi zakłóceniami panoramy widokowej. Celem artykułu jest analiza nierzadko kontrowersyjnych decyzji organów samorządowych w kontekście obowiązujących regulacji ochrony środowiska i miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz wskazanie możliwych reform, co widoczne jest w szczególności w zakresie współdziałania samorządu i organów opiniujących. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego na obszarach o szczególnych walorach przyrodniczo-turystycznych stają się często przedmiotem lokalnych sporów politycznych, a priorytetowa kwestia ochrony przyrody schodzi na dalszy plan w procesie inwestycyjnym. Jednocześnie zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym to szereg nowych wyzwań, zarówno dla samorządów, jak i dla całej branży budowlanej, zwłaszcza w kontekście czasu trwania samej inwestycji. W artykule wskazuje się na konieczność dalszych reform w zakresie ochrony miejsc o szczególnym statusie, takich jak gmina Kazimierz Dolny, znajdująca się na terenie Kazimierskiego Parku Krajobrazowego