Lodz University Press
Not a member yet
8527 research outputs found
Sort by
Trwoga powietrzna: Ukraińscy artyści i instytucje kultury w czasie wojny
No full textTrwająca od 24 lutego 2022 roku pełnoskalowa wojna w Ukrainie skutkuje coraz większymi stratami ludzkimi oraz materialnymi. Działania rosyjskiego agresora skierowane są przeciwko mieszkańcom Ukrainy oraz infrastrukturze gospodarczej państwa. W tym samym czasie Rosjanie konsekwentnie niszczą oraz rabują muzea, uczelnie, galerie, biblioteki i inne instytucje kultury.
Książka opiera się na materiale badawczym uzyskanym w czasie pięciu wyjazdów do Ukrainy. Pierwszy z nich odbył się latem 2022 roku, a ostatni w lutym 2025. W tym czasie badacz przeprowadzał wywiady z artystami oraz wizytował instytucje kultury w Lwowie, Kijowie i Odessie. Książka łączy perspektywę biograficzną, realizowaną w nurcie zaproponowanym przez Fritza Schütze oraz analizę instytucjonalną. Wykorzystano w niej, jako ramę teoretyczną, koncepcję Światów Życia i Światów Śmierci Valerie Malhotry Benzt i Jamesa Marlatta oraz teorię hiperobiektów Timothy Mortona.
Na materiał empiryczny składa się ponad 40 swobodnych wywiadów, z których kilka powtórzono w rocznym lub w dwuletnim odstępie czasu. W książce podjęto próbę rekonstrukcji kolejnych etapów doświadczania wojny, począwszy od okresu poprzedzającego jej pełnoskalowy wymiar, poprzez pierwsze reakcje i podejmowane działania, opisano fenomen masowego zaangażowania w wolontariat, procesy adaptacji do nowej rzeczywistości wojennej. Książka ukazuje funkcjonowanie instytucji kultury w czasie trwania konfliktu oraz rekonstruuje strategie działań artystycznych podejmowanych przez twórców. Zwrócono w niej uwagę, na zmiany zachodzące z każdym kolejnym rokiem wojny, na destruktywny wpływ przedłużającej się sytuacji kryzysowej, na poczucie wyczerpanie z jednej strony, z drugiej na ogromną odporność i wytrwałość ukraińskich elit
El español como lengua extranjera en Europa central (2004–2024)
No full textEl presente volumen colectivo, compuesto de 5 capítulos, gira en torno a la situación del español como lengua extranjera en todas las etapas dentro del sistema educativo de los países centroeuropeos (Eslovaquia, Hungría, Polonia y la República Checa), desde el preescolar hasta el superior. A lo largo de sus páginas se ofrece un análisis de la evolución del español entre los años 2004 y 2024, se describe cómo esta lengua ha ido adquiriendo una presencia cada vez más significativa en el espacio educativo centroeuropeo hasta convertirse en una de las lenguas extranjeras preferidas por buena parte de los estudiantes. Asimismo, los cinco capítulos que conforman este volumen analizan los factores cuantitativos y cualitativos que explican la instiucionalización de ELE en las aulas centroeuropeas.El presente volumen colectivo, compuesto de 5 capítulos, gira en torno a la situación del español como lengua extranjera en todas las etapas dentro del sistema educativo de los países centroeuropeos (Eslovaquia, Hungría, Polonia y la República Checa), desde el preescolar hasta el superior. A lo largo de sus páginas se ofrece un análisis de la evolución del español entre los años 2004 y 2024, se describe cómo esta lengua ha ido adquiriendo una presencia cada vez más significativa en el espacio educativo centroeuropeo hasta convertirse en una de las lenguas extranjeras preferidas por buena parte de los estudiantes. Asimismo, los cinco capítulos que conforman este volumen analizan los factores cuantitativos y cualitativos que explican la instiucionalización de ELE en las aulas centroeuropeas
El español como lengua extranjera en Europa central (2004–2024)
No full textEl presente volumen colectivo, compuesto de 5 capítulos, gira en torno a la situación del español como lengua extranjera en todas las etapas dentro del sistema educativo de los países centroeuropeos (Eslovaquia, Hungría, Polonia y la República Checa), desde el preescolar hasta el superior. A lo largo de sus páginas se ofrece un análisis de la evolución del español entre los años 2004 y 2024, se describe cómo esta lengua ha ido adquiriendo una presencia cada vez más significativa en el espacio educativo centroeuropeo hasta convertirse en una de las lenguas extranjeras preferidas por buena parte de los estudiantes. Asimismo, los cinco capítulos que conforman este volumen analizan los factores cuantitativos y cualitativos que explican la instiucionalización de ELE en las aulas centroeuropeas.El presente volumen colectivo, compuesto de 5 capítulos, gira en torno a la situación del español como lengua extranjera en todas las etapas dentro del sistema educativo de los países centroeuropeos (Eslovaquia, Hungría, Polonia y la República Checa), desde el preescolar hasta el superior. A lo largo de sus páginas se ofrece un análisis de la evolución del español entre los años 2004 y 2024, se describe cómo esta lengua ha ido adquiriendo una presencia cada vez más significativa en el espacio educativo centroeuropeo hasta convertirse en una de las lenguas extranjeras preferidas por buena parte de los estudiantes. Asimismo, los cinco capítulos que conforman este volumen analizan los factores cuantitativos y cualitativos que explican la instiucionalización de ELE en las aulas centroeuropeas
Afganistan i Pakistan w polityce bezpieczeństwa Islamskiej Republiki Iranu w latach 2001-2024
No full textSecurity is one of the fundamental and most important goals of state policy. The desire to achieve a state of security is the result of a sense of growing threat and a belief in the possibility of eliminating traditional threats known from history. In order to ensure national and international security, the state implements security policy assumptions. The situation in the Middle East, including the policy pursued by the Islamic Republic of Iran since 2001, is of particular importance for international security. The uniqueness of the Islamic Republic of Iran can be explained by the fact that it is located at the crossroads of important trade routes and connects the areas of the Middle East, the South Caucasus, Central Asia and the Indian Peninsula. Its significance also determines the potential it possesses, by which we mean its political, economic, military, population, cultural and historical capabilities. The security policy of the Islamic Republic of Iran has never been haphazard. The changing geopolitical situation around Iran\u27s borders since 2001 has determined its security policy, especially towards Afghanistan and Pakistan. Relations between the Islamic Republic of Iran and Afghanistan and Pakistan are the result of conquests spanning centuries, whose influence on the political, economic and social development of these countries is very visible today. Despite the existence of strong ties between the Islamic Republic of Iran, Afghanistan and Pakistan, relations and cooperation between them are difficult and ambiguous. Iran, in its policies towards Afghanistan and Pakistan, demonstrates that it understands its international environment well and tries to carefully guide its security policy towards Kabul and Islamabad.Bezpieczeństwo jest jednym z podstawowych i najważniejszych celów polityki państwa. Dążenie do uzyskania stanu bezpieczeństwa jest efektem poczucia narastania niebezpieczeństwa oraz przekonania o możliwości eliminacji dotychczas znanych z historii tradycyjnych zagrożeń. Państwo w celu zapewnienia bezpieczeństwa narodowego, jak i międzynarodowego realizuje założenia polityki bezpieczeństwa. Szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego ma sytuacja na Bliskim Wschodzie, w tym polityka prowadzona przez Islamską Republikę Iranu po 2001 roku. Wyjątkowość Islamskiej Republiki Iranu można wytłumaczyć tym, że znajduje się na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych i łączy ze sobą obszar Bliskiego Wschodu, Kaukazu Południowego, Azji Centralnej i Półwyspu Indyjskiego. Jej znaczenie determinuje również potencjał jaki posiada, przez co rozumie się jej możliwości polityczne, gospodarcze, militarne, ludnościowe, kulturowo-historyczne. Polityka bezpieczeństwa Islamskiej Republiki Iranu nigdy nie miała charakteru przypadkowego. Zmieniająca się sytuacja geopolityczna od 2001 roku wokół granic Iranu zdeterminowała jego politykę bezpieczeństwa, szczególnie wobec Afganistanu i Pakistanu. Relacje między Islamską Republiką Iranu a Afganistanem i Pakistanem są skutkiem podbojów trwających na przestrzeni wieków, których wpływ na rozwój polityczny, gospodarczy czy społeczny tych państw jest współcześnie bardzo widoczny. Pomimo istnienia silnych więzi między Islamską Republiką Iranu, Afganistanem i Pakistanem, stosunki i współpraca między nimi są trudne i niejednoznaczne. Iran w swojej polityce wobec Afganistanu i Pakistanu wykazuje, że dobrze rozumie swoje otoczenie międzynarodowe i próbuje starannie wyznaczać kierunki swojej polityki bezpieczeństwa wobec Kabulu i Islamabadu
Ekonomiczne aspekty adaptacji do zmiany klimatu branży rolnej na przykładzie produkcji roślinnej w Polsce
No full textClimate change is a challenge that is redefining the functioning of the modern world — reshaping not only the economic landscape but also the way we produce food and manage natural resources. Agriculture, as a sector highly dependent on the variability and unpredictability of weather conditions, has become one of the main fronts in the struggle against this new reality. The Polish agricultural sector, particularly crop production, is increasingly affected by droughts, extreme weather events, and disruptions in growing seasons.
This book seeks to answer a fundamental question: why, despite the availability of adaptation tools, do farmers not always undertake effective adaptive actions? By analyzing the economic aspects of adaptation from a behavioral economics perspective, the author reveals that farmers’ decisions are driven not only by economic calculations but also by emotions, beliefs, and social trust mechanisms.
Based on an in-depth review of the literature and empirical research, the publication uncovers hidden psychological and social barriers that can inhibit the process of adapting to climate change. It also highlights the crucial role of agricultural policy and supporting institutions in overcoming these barriers.
This work provides not only a diagnosis but also inspiration for designing new public policy strategies that better address the challenges of the 21st century in the agricultural sector. It is a must-read for those seeking an in-depth understanding of the complexity of climate change adaptation and why effective transformation begins in the human mind.Zmiana klimatu to wyzwanie, które redefiniuje funkcjonowanie współczesnego świata — zmieniając nie tylko krajobraz gospodarczy, ale także sposób, w jaki produkujemy żywność i zarządzamy zasobami naturalnymi. Rolnictwo, jako sektor silnie uzależniony od zmienności i nieprzewidywalności warunków atmosferycznych, staje się jednym z głównych frontów walki z nową rzeczywistością. Polska branża rolnicza, szczególnie produkcja roślinna, mierzy się z rosnącą liczbą susz, ekstremalnych zjawisk pogodowych i zaburzeniami w cyklach wegetacyjnych.
Książka podejmuje próbę odpowiedzi na fundamentalne pytanie: dlaczego, mimo dostępnych narzędzi, rolnicy nie zawsze podejmują skuteczne działania adaptacyjne? Analizując ekonomiczne aspekty adaptacji z perspektywy ekonomii behawioralnej, autorka odkrywa, że za decyzjami rolników stoją nie tylko chłodne kalkulacje ekonomiczne, ale także emocje, przekonania i społeczne mechanizmy zaufania.
Na podstawie dogłębnej analizy literatury i badań empirycznych, publikacja odsłania ukryte bariery psychologiczne i społeczne, które mogą hamować proces dostosowania się do zmieniającego się klimatu. Jednocześnie wskazuje na rolę polityki rolnej i instytucji wspierających w przełamywaniu tych barier.
Opracowanie dostarcza nie tylko diagnozy, ale także inspiracji do tworzenia nowych strategii polityki publicznej, które lepiej odpowiedzą na wyzwania XXI wieku w sektorze rolnym. To lektura dla tych, którzy szukają pogłębionego spojrzenia na złożoność adaptacji do zmiany klimatu i chcą zrozumieć, dlaczego skuteczne zmiany zaczynają się w umyśle człowieka
Marcin Świetlicki. Osobność
No full textThis study examines the poetic oeuvre of Marcin Świetlicki, tracing the evolution of his work through successive volumes that establish the internal rhythm of his artistic development. Świetlicki’s poetry collections can be read as chapters of an unfolding narrative composed of hundreds of poems that together form what is arguably the most consistent “lyrical autobiography” in the history of Polish poetry—albeit one that is consciously constructed. The lyrical subject speaking in these poems possesses a distinct "textual" biography, which in many respects diverges from the author’s real-life biography. While this persona shares many traits, beliefs, and experiences with Świetlicki himself, it resists direct identification with him. The mirror of literary self-fashioning does not reflect the real author but rather a projected personality—fragmented, multilayered, and ultimately impossible to define unambiguously. This constructed figure is shaped not only by poetic strategy but also by the broader realities of Polish literary, political, and economic life over the past four decades. For this reason, particular attention is devoted to reconstructing the cultural and socio-historical context of Świetlicki’s work, analyzing critical responses, major controversies surrounding his poetry, and the most widespread modes of its reception.
While the author of Schizma is approached here primarily as a poet, this study also considers the cross-genre dimensions of his literary practice (including novels, song lyrics, and his “spoken autobiography”) as well as his non-literary creative pursuits, particularly in music. Taken together, these diverse forms of expression coalesce into a unique and compelling artistic persona—an amalgamation of a quasi-autobiographical textual figure, a real individual, and a media-constructed identity.Opowiadam o twórczości Marcina Świetlickiego, omawiając kolejne książki poety, wyznaczające wewnętrzny rytm jego artystycznej ewolucji. Publikowane przez niego tomy dają się bowiem czytać jak rozdziały rozwijającej się w czasie, rozpisanej na setki wierszy historii, składającej się na najbardziej chyba konsekwentną w dziejach polskiej poezji „liryczną autobiografię”, choć autobiograficzność ta ma charakter świadomie wykreowany. Osoba, która mówi do nas z wierszy, dysponuje własną „tekstową” biografią pod wieloma względami niezależną od biografii autora. Posiada wiele cech poety, Marcina Świetlickiego, dzieli z nim często przekonania i doświadczenia, lecz nie pozwala się z nim utożsamić. Lustro literatury autokreacyjnej nie ukazuje bowiem realnego twórcy, ale pewien projekt osobowości, zwielokrotniony i niemożliwy do jednoznacznego zdefiniowania. Współtworzą go także realia życia literackiego, politycznego i ekonomicznego ostatnich czterech dekad, dlatego tak wiele uwagi poświęcam rekonstrukcji kulturowego i społeczno-historycznego kontekstu, analizie głosów krytyki, najważniejszym sporom toczonym wokół twórczości Świetlickiego i najbardziej rozpowszechnionym sposobom jej odbioru.
W proponowanym przeze mnie ujęciu autor Schizmy pozostaje przede wszystkim poetą, nie zapominam jednak ani o innogatunkowych odmianach jego działalności pisarskiej (powieściach, piosenkach czy „mówionej autobiografii”), ani o pozaliterackich, głównie muzycznych, formach jego aktywności twórczej. Wszystkie one składają się bowiem na jedyny w swoim rodzaju, fascynujący wizerunek łączący w sobie elementy quasi-autobiograficznej figury tekstowej, realnej osoby i medialnej kreacji
Zrównoważony transport w logistyce i handlu międzynarodowym
No full textIn the face of global climate shifts, regulatory pressures, and digital transformation, the transport sector requires profound reform. This collective monograph offers an interdisciplinary and practical exploration of sustainable transport within the context of logistics and international trade. The authors—academics and professionals in the transport–shipping–logistics (TSL) sector—evaluate how modern technologies, public policies, and infrastructure decisions shape efficient and responsible transport models. They focus on sustainable solutions in road, rail, maritime, and intermodal transport at both national and global levels. Key topics include current challenges and barriers to sustainable transport, innovative tools in courier, pharmaceutical, and food supply chains, process optimization and route management models, infrastructure and technology’s role in intermodal transport and cross-docking, and the social and environmental dimensions of rail mobility. Aimed at researchers, students, policymakers, and logistics managers committed to building modern, low‑emission, resilient supply chains, this volume is a must-read for those seeking to combine operational efficiency with environmental and social responsibility.W obliczu globalnych zmian klimatycznych, presji regulacyjnej i transformacji cyfrowej sektor transportu stoi przed koniecznością głębokich reform. Prezentowana monografia stanowi interdyscyplinarne i praktyczne ujęcie problematyki zrównoważonego rozwoju transportu w kontekście logistyki oraz międzynarodowej wymiany handlowej.
Autorzy – reprezentujący środowiska naukowe oraz praktykę sektora TSL – analizują wpływ nowoczesnych technologii, polityk publicznych i decyzji infrastrukturalnych na kształtowanie efektywnych i odpowiedzialnych modeli transportowych. Szczególną uwagę poświęcili zastosowaniu zrównoważonych rozwiązań w transporcie drogowym, kolejowym, morskim i intermodalnym – zarówno w wymiarze krajowym, jak i globalnym.
W publikacji omówiono m.in. aktualne wyzwania i bariery rozwoju zrównoważonego transportu, zastosowanie innowacyjnych narzędzi w branży kurierskiej, farmaceutycznej i spożywczej, modele optymalizacji procesów logistycznych i zarządzania trasami, rolę infrastruktury i technologii w rozwoju transportu intermodalnego i cross-dockingu, a także społeczne i środowiskowe aspekty mobilności kolejowej.
Książka jest adresowana do badaczy, studentów, decydentów, menedżerów logistyki oraz wszystkich zainteresowanych budową nowoczesnych, niskoemisyjnych i odpornych łańcuchów dostaw. To lektura obowiązkowa dla tych, którzy chcą łączyć efektywność operacyjną z odpowiedzialnością ekologiczną i społeczną
Biologia medyczna w ćwiczeniach: wydanie pierwsze poprawione
No full textStudium Języka Polskiego dla Cudzoziemców UŁ, popularnie nazywane Wieżą Babel, jest najstarszą w Polsce jednostką kształcącą cudzoziemców w zakresie języka polskiego jako obcego. Kursy prowadzone w Studium przez polonistów oraz nauczycieli przedmiotów kierunkowych kompleksowo przygotowują słuchaczy do studiów w polskich uczelniach wyższych.
Biologia medyczna w ćwiczeniach to podręcznik przeznaczony dla cudzoziemców chcących studiować w Polsce na kierunkach medycznych i biologicznych, przede wszystkim dla słuchaczy kursów medycznych prowadzonych w Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców UŁ.
Składa się z dwunastu rozdziałów, których tematyka jest skorelowana z przyjętym w tej jednostce autorskim programem nauczania. Zawarte w książce informacje umożliwiają utrwalenie wiedzy z zakresu biologii przy jednoczesnym rozwijaniu umiejętności językowych. Zaprezentowane zadania dotyczą zagadnień związanych z cytologią, histologią, odpornością, narządami zmysłów czy genetyką klasyczną, a także układami: ruchu, oddechowym, krążenia, pokarmowym, nerwowym, hormonalnym, moczowym i rozrodczym.
Ćwiczenia reprezentują różny poziom trudności i kształtują takie umiejętności, jak: tworzenie krótkich wypowiedzi na zadany temat, czytanie ze zrozumieniem, odczytywanie informacji z wykresów lub tabel czy wybór poprawnej odpowiedzi z kilku podanych możliwości. W każdym rozdziale znajduje się też co najmniej jedno zadanie o charakterze typowo językowym (oznaczone gwiazdkami).
Celem podręcznika jest podniesienie umiejętności językowych korzystających z niego słuchaczy do poziomu B2 z elementami C1, co jest warunkiem podjęcia studiów w języku polskim na uczelniach medycznych
Interesariusze w zarządzaniu projektami: Faza inicjacyjno-koncepcyjna
No full textThe topics of project and stakeholder management have been chosen because of their growing importance for modern businesses. Projects are present in almost every area of human activity. Projects - regardless of their scope, size or domain - are an attractive formula for achieving a specific task/goal.
The topic of this monograph is embedded in the spectrum of stakeholder management in the initiation/conceptual phase of a project - i.e. at the vision stage, even before project objectives are defined. Although there are many studies on project management and the impact of stakeholders on the implementation of generic projects, there is a lack of studies on the identification of stakeholders in the initiation/conceptual phase of a project, which is crucial for the definition of project objectives. The monograph fills this gap in theory by contributing to the knowledge of project management.
The main objective of the monograph was to determine whether the role and importance of stakeholders in the initiation-conception phase of a project is taken into account. Through the research, the research hypotheses were verified and the impact of stakeholder consideration on the quality of outcomes in line with project objectives was demonstrated. It was also shown that companies that included a greater number of internal and external stakeholder groups in the project initiation-concept phase were significantly more likely to achieve results in line with project objectives (+/-10% variation).Tematyka zarządzania projektami oraz interesariuszami została wybrana ze względu na jej rosnące znaczenie dla współczesnych przedsiębiorstw. Projekty są obecne niemal w każdym obszarze ludzkiej aktywności. Projekty – niezależnie od zakresu, wielkości czy dziedziny – są atrakcyjną formułą realizacji określonego zadania/celu.
Temat monografii osadzony jest w spektrum zarządzania interesariuszami w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu – czyli na etapie wizji, jeszcze przed zdefiniowaniem celów projektu. Pomimo istnienia wielu opracowań na temat zarządzania projektami oraz wpływu interesariuszy na realizację projektów o charakterze ogólnym, to brakuje opracowań na temat identyfikowania interesariuszy w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu, kluczowej dla definiowania celów projektu. Monografia wypełnia tę lukę w teorii, przyczyniając się do rozwoju wiedzy o zarządzaniu projektami.
Głównym celem monografii było ustalenie czy uwzględniana jest rola i znaczenia interesariuszy w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu. Poprzez badania zweryfikowano hipotezy badawcze i wykazano wpływ uwzględnienia interesariuszy na jakość wyników zgodną z założeniami projektowymi. Wykazano również, że przedsiębiorstwa, które uwzględniały większą liczbę grup interesariuszy wewnętrznych i zewnętrznych w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu, istotnie częściej osiągały rezultaty zgodnie z założeniami projektu (+/-10% odchylenia)
Interesariusze w zarządzaniu projektami: Faza inicjacyjno-koncepcyjna
No full textThe topics of project and stakeholder management have been chosen because of their growing importance for modern businesses. Projects are present in almost every area of human activity. Projects - regardless of their scope, size or domain - are an attractive formula for achieving a specific task/goal.
The topic of this monograph is embedded in the spectrum of stakeholder management in the initiation/conceptual phase of a project - i.e. at the vision stage, even before project objectives are defined. Although there are many studies on project management and the impact of stakeholders on the implementation of generic projects, there is a lack of studies on the identification of stakeholders in the initiation/conceptual phase of a project, which is crucial for the definition of project objectives. The monograph fills this gap in theory by contributing to the knowledge of project management.
The main objective of the monograph was to determine whether the role and importance of stakeholders in the initiation-conception phase of a project is taken into account. Through the research, the research hypotheses were verified and the impact of stakeholder consideration on the quality of outcomes in line with project objectives was demonstrated. It was also shown that companies that included a greater number of internal and external stakeholder groups in the project initiation-concept phase were significantly more likely to achieve results in line with project objectives (+/-10% variation).Tematyka zarządzania projektami oraz interesariuszami została wybrana ze względu na jej rosnące znaczenie dla współczesnych przedsiębiorstw. Projekty są obecne niemal w każdym obszarze ludzkiej aktywności. Projekty – niezależnie od zakresu, wielkości czy dziedziny – są atrakcyjną formułą realizacji określonego zadania/celu.
Temat monografii osadzony jest w spektrum zarządzania interesariuszami w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu – czyli na etapie wizji, jeszcze przed zdefiniowaniem celów projektu. Pomimo istnienia wielu opracowań na temat zarządzania projektami oraz wpływu interesariuszy na realizację projektów o charakterze ogólnym, to brakuje opracowań na temat identyfikowania interesariuszy w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu, kluczowej dla definiowania celów projektu. Monografia wypełnia tę lukę w teorii, przyczyniając się do rozwoju wiedzy o zarządzaniu projektami.
Głównym celem monografii było ustalenie czy uwzględniana jest rola i znaczenia interesariuszy w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu. Poprzez badania zweryfikowano hipotezy badawcze i wykazano wpływ uwzględnienia interesariuszy na jakość wyników zgodną z założeniami projektowymi. Wykazano również, że przedsiębiorstwa, które uwzględniały większą liczbę grup interesariuszy wewnętrznych i zewnętrznych w fazie inicjacyjno-koncepcyjnej projektu, istotnie częściej osiągały rezultaty zgodnie z założeniami projektu (+/-10% odchylenia)