Istanbul Technical University
Ulusal Üniversitelerarası Açık Erişim Sistemi - İstanbul Teknik ÜniversitesiNot a member yet
67356 research outputs found
Sort by
Supplier performance evaluation in the textile sector with a focus on digitalization: SWARA and balanced scorecard-based model proposal
No full textTez (Yüksek Lisans)-- İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025Günümüz rekabetçi iş dünyasında tedarik zinciri yönetimi, işletmelerin sürdürülebilir büyüme ve rekabet avantajı elde etmeleri açısından kritik bir unsur haline gelmiştir. Bugünün dünyasında tekstil sektörü, tedarik zincirinin karmaşıklığı, pazar koşulları ve müşteri beklentilerinin hızla ve sürekli değiştiği, üretim süreçlerinde dijitalleşmenin önemli hale geldiği bir sektör olarak öne çıkmaktadır. Bu nedenle sektör, etkin tedarikçi yönetimine büyük önem vermektedir. İşletmelerin faaliyet göstermiş oldukları sektörde yüksek performans gösterebilmeleri sadece işletmenin kendi performansına bağlı olmamaktadır. İşletmelerin çalıştığı tedarikçilerin başarısı, işletme performansına doğrudan etki etmektedir. Bu nedenle rekabet üstünlüğü sağlamak, başarılı olabilmek ve sürdürülebilir bir başarı sağlamak için tedarikçi seçimine gerekli özen verilmelidir. Endüstri 4.0 teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, tedarikçi seçim süreçlerinin de bu dönüşüme uyum sağlaması kaçınılmaz hale gelmiştir. İşletmeler, tedarikçileri ile güçlü ilişkiler kurarak operasyonel verimliliklerini artırmayı, maliyetleri düşürmeyi ve dijitalleşmenin sunduğu avantajlardan en iyi şekilde yararlanmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, tedarikçi performans değerlendirmesi, işletmelerin stratejik hedeflerine ulaşmalarını destekleyen önemli bir süreçtir. Bu çalışmada, tedarikçi performans değerlendirmesi için kullanılan Dengelenmiş Skor Kartı (DSK) yöntemi temel alınarak, tekstil sektöründe dijitalleşmenin etkilerini de kapsayan bir değerlendirme modeli oluşturulmuştur. Tedarikçi performansını, finansal ölçütlerin ötesinde birden fazla performans boyutunu entegre eden dengelenmiş skor kartı yöntemiyle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırma finansal, iç süreçler, müşteri, öğrenme ve gelişim gibi daha geniş bir perspektif sunarak tekstil sektöründeki tedarikçilerin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Tedarikçi seçim sürecinde kullanılan ana ve alt kriterler, literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenmiş ve DSK boyutları altında kategorize edilmiştir. Ayrıca, belirlenen kriterlerin önem derecelerini analitik bir şekilde belirlemek amacıyla Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden biri olan SWARA metodundan faydalanılmıştır. İkinci aşamada ise, tedarikçiler arasında performans sıralaması yapılabilmesi için Ağırlıklı Puanlama Modelinden yararlanılmıştır. Yapılan notlandırma neticesinde, tedarikçiler için performans seviyelerine göre sıralama yapılmıştır. Bu yöntemler, kriterlerin ağırlıklarını belirleyerek en uygun tedarikçilerin seçilmesine olanak tanımaktadır. Çalışmada geliştirilen model, tekstil sektöründeki işletmelerin tedarikçi seçim süreçlerini iyileştirmeye yönelik kapsamlı bir karar verme stratejik yönetim mekanizması sunmaktadır. Çalışmanın sonucunda, dijitalleşmenin tedarikçi seçim sürecine etkisini ölçmek için geliştirilen bu modelin, işletmelerin dijital dönüşüm stratejilerine uyum sağlamalarına katkıda bulunduğunu göstermektedir. DSK ve ÇKKV yöntemlerinin entegrasyonu, tedarikçi performans değerlendirmesinde sistematik, çok boyutlu ve dijitalleşmeye duyarlı bir yaklaşım sunmaktadır. Tekstil özelinde örnek bir DPK notlandırılması yapılarak, sektöre, kullanılmaya hazır bir tedarikçi performans değerlendirme sistemi sunulmuştur. Çalışma, tekstil sektöründe tedarik zinciri yönetimi ve tedarikçi seçimi süreçlerine dijitalleşme perspektifinden bilimsel bir bakış açısı kazandırarak, hem akademik literatüre hem de sektörel uygulamalara katkı sağlamaktadır.In today's competitive business world, supply chain management has become a critical factor for businesses to achieve sustainable growth and competitive advantage. In today's world, the textile sector stands out as a sector where the complexity of the supply chain, market conditions and customer expectations change rapidly and constantly, and digitalization in production processes has become important. For this reason, the sector attaches great importance to effective supplier management. The ability of businesses to demonstrate high performance in the sector in which they operate does not only depend on the performance of the business itself. The success of the suppliers with whom businesses work directly impacts their performance. Therefore, special attention should be given to supplier selection in order to gain a competitive advantage, succeed, and maintain sustainable success. It has become inevitable for supplier selection processes to adapt to this transformation with the spread of Industry 4.0 technologies. By establishing strong relationships with their suppliers, businesses aim to increase their operational efficiency, reduce costs and make the most of the advantages offered by digitalization. In this context, supplier performance evaluation is an important process that supports businesses in achieving their strategic goals. In this study, an evaluation model that includes the effects of digitalization in the textile sector has been created based on the Balanced Scorecard (BSC) method used for supplier performance evaluation. By translating long term business strategies into short term operational practices, the organization will be able to react and adapt to current and future changes and developments immediately with a balanced scorecard. Including these criteria in a structure allows management to measure performance more comprehensively and over the long term, rather than focusing on immediate goals. The study aims to evaluate supplier performance using the Balanced Scorecard method, which integrates multiple performance dimensions beyond financial metrics. This research provides a broader perspective such as financial, internal processes, customer, learning and development, enabling a comprehensive evaluation of suppliers in the textile sector. In order to determine the criteria for the sector in question, a list of possible criteria specific to the textile sector was created with a focus on digitalization, using literature studies. First, the main criteria were determined, and similar studies in the literature were used as a basis for determining these criteria. Quality, price, delivery, service, technological competence and innovation capability were determined as six main criteria. Then, possible performance evaluation criteria were analyzed separately and included under the relevant main criteria, and thus grouped performance criteria were created. The sub-criteria of the quality main criterion are product quality, error-free product quantity, quality standards, and smart and environmentally friendly production processes. Sub-criteria related to the main price criterion are; affordable/competitive price, discount rate, payment terms (term), and strategic partnerships by purchasing shares from suppliers with critical technologies. Delivery-related sub-criteria are on-time delivery, complete delivery, order delivery times and shortening supply chain cycle times. Another selection criterion, technological competence, includes the level of digitalization, automation and rapid prototyping, machinery and equipment competence. Sub-criteria related to the main service criterion consist of rapid response to processes and flexibility, capacity adequacy, sustainability oriented approach and customer satisfaction levels, respectively. The last main selection criterion, innovation capability, includes the tendency of suppliers to be innovative, the ability to develop new products and personnel training. It was determined and finalized in line with the deep interviews conducted with experts who actively work in the purchasing and product of well-known companies in the textile sector. Then, it is categorized under BSC dimensions. In summary, performance evaluation criteria are indicators that enable the monitoring of the responsibilities expected from suppliers. Furthermore, Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods have been utilized to analytically determine the importance levels of the identified criteria. This method allows the selection of the most suitable suppliers by determining the weights of the criteria. Determining the criteria weights shows businesses the most important selection criterion in the study and also provides information about the performance of their suppliers.When the business is viewed from this perspective, the balanced scorecard provides a detailed picture of the organization's performance and guides managers in performance management. The model developed in the study provides a comprehensive decision-making strategic management mechanism to improve the supplier selection processes of businesses in the textile sector. The 6 main criteria determined for the supplier selection process and the 22 sub-criteria affiliated to them were calculated by the SWARA method, which is one of the Multi-Criteria Decision Making methods, in order to determine the importance weights numerically. The method was preferred because of its expert-oriented approach to the decision maker. The data obtained from the SWARA method was used from the Microsoft Office program, Excel. As a result of the survey conducted with 5 decision makers; it was determined that the weight of the main criterion for quality was 0.198, the weight of the main criterion for delivery was 0.179, the weight of the main criterion for price was 0.172, the weight of the main criterion for service was 0.167, the weight of the main criterion for technological competence was 0.145 and finally the weight of the main criterion for innovation ability was 0.138. The three most important sub-criteria were; product quality with 0.062, machinery and equipment competence with 0.053 and on-time delivery with 0.051, respectively. In the study conducted in the literature in 2024, quality came third with 0.173; delivery came fourth with 0.172; price ranked fifth with 0.141 (Kasap, 2024). The main and sub-criteria used in the supplier selection process were categorized and placed under the 4 dimensions of the Balanced Scorecard. Price was placed under the financial dimension; quality and delivery under the customer dimension; service and technological competence under the internal processes dimension; and innovation capability under the learning and development dimension. As a result of the calculations, the dimension weights were found to be 37.70% for the customer dimension, 31.20% for the internal processes dimension, 17.20% for the financial dimension and 13.80% for the learning and development dimension. The customer dimension, which has the highest weight, shows that textile companies prioritize product quality and delivery when choosing suppliers. The internal processes dimension, which ranks second, means that criteria such as technological competence and the service they receive are important when choosing suppliers. It has been observed that textile companies prefer suppliers that will support the continuity of the supply chain in their production. The financial dimension, which ranks third, indicates that cost and financial conditions are less decisive for businesses when making selection and evaluation compared to the first two dimensions. The fourth dimension, the learning and development dimension, reveals that they continue to support the learning culture and innovation for the institution in supplier selection. Dimension weights are an important indicator that reveals where companies give their strategic priorities during supplier selection and where they should give them in the future. In this way, the study provided a multi-dimensional holistic scope and enabled suppliers in the textile sector to be evaluated from a more detailed and strategic perspective. In the continuation of the study, performance scoring was performed among the suppliers. In order to perform this analysis, the Weighted Scoring Model was used. The reason for using the Weighted Scoring Model is that, thanks to this simple and understandable method, suppliers can be easily scored by decision makers and comparisons can be made between alternative suppliers. Two independent decision-making experts working in the same textile company were asked to score the 2 suppliers they worked with from 1 to 5 in line with the main and sub-criteria determined. This analysis was performed using the Excel program. In the continuation of the study, the sub-criteria weights obtained with SWARA were adapted to the balanced scorecard. In the first stage, the total supplier score was obtained by multiplying the criteria weights obtained from SWARA with the scores given by the experts. As a result of the scoring, the suppliers were ranked according to their performance levels. The suppliers were coded as A and B. As can be seen in Table 6.1, a total score of 3.766 was calculated for the applied supplier A. The total score of supplier B was calculated as 3.465, as can be seen in Table 6.2. The score of supplier A was higher than that of supplier B. This result shows that supplier A showed a higher performance in line with the determined criteria. In addition, supplier A stood out as the one to be preferred when selecting a supplier compared to supplier B. While the most important main criterion for supplier A was price, the same result was reached for supplier B. When the dimensions of both suppliers were compared, the weight of the financial, customer, internal processes dimensions was higher in A; and when the learning and development dimension was examined, the score of supplier B was higher. This result indicates that supplier B attaches more importance to innovation issues. When suppliers with a high desire to adapt to digital transformation and open to development are preferred, supplier B may have an advantage. The results of the study show that the model developed to measure the impact of digitalization on the supplier selection process contributes to businesses' alignment with their digital transformation strategies. The integration of the Balanced Scorecard and Multi-Criteria Decision-Making methods offers a systematic, multi-dimensional, and digitalization-sensitive approach to supplier performance evaluation. By conducting an example Balanced Scorecard scoring specific to the textile sector, a ready-to-use supplier performance evaluation system has been provided to the industry. It is recommended that businesses that are selecting suppliers consider their supply chain as a whole and regularly evaluate supplier performance, clarify suppliers that are open to improvement in addition to those that will be discontinued, and provide them with the necessary support. According to the findings of the study, it is important for suppliers who currently stay away from Industry 4.0 technologies and do not invest in this area to be aware that they will have difficulties in being preferred in the face of rapidly developing technologies. This will guide them in creating their own strategic plans to reduce production costs, increase production efficiency, and transform supply chain processes. The study contributes to both the academic literature and industry practices by offering a scientific perspective on supply chain management and supplier selection processes in the textile sector from a digitalization standpoint.Yüksek Lisan
Farklı anaerobik atıksu arıtma sistemlerinin çevresel etkilerinin LCA yaklaşımı ile değerlendirilmesi
No full textThesis (Ph.D.) -- Istanbul Technical University, Graduate School, 2025Enhancing effluent quality has been the primary goal of wastewater treatment (WWT) since the invention of the activated sludge technique in 1914. As stricter discharge limitations are enforced to save the environment and public health, this focus has changed. One potential way to mitigate the environmental implications of WWT systems, including energy consumption, solid waste creation, and greenhouse gas emissions, is to implement a better method that includes the recovery of resources obtained from wastewater. However, the environmental implications and advantages of enacting such a significant shift remain unclear and require extensive examination. By eliminating contaminants, the discipline of WWT is thus evolving into a phenomenon that encompasses the pursuit of resource recovery and a circular economy. By assessing the environmental sustainability of novel technologies and procedures, life cycle assessment, or LCA, is vital to this developing phenomenon. As the first step of this thesis, a comprehensive literature review was conducted. Although numerous LCA studies on wastewater treatment systems have been published in recent years, none of the existing reviews have focused specifically on anaerobic treatment applications. In this section, LCA studies addressing anaerobic wastewater treatment were examined, with the structure organized as follows: first, publication trends in LCA and wastewater treatment were summarized, highlighting the increase in studies since 2000. Subsequently, the reviewed studies were analyzed according to the methodological stages of LCA, namely goal and scope definition, life cycle inventory (LCI), life cycle impact assessment (LCIA), and life cycle interpretation. Thereafter, existing LCA studies and economic assessments of anaerobic treatment systems were discussed, followed by perspectives for future research in this field. The reviewed studies indicate that anaerobic wastewater treatment systems exhibit lower environmental impacts in most categories compared to conventional systems. Owing to their energy recovery mechanisms, anaerobic systems generally require less energy than aerobic systems. However, if dissolved methane in anaerobic effluents is not captured, it significantly contributes to global warming potential (GWP) and increases toxicity. Similarly, if nutrient recovery is not implemented following anaerobic treatment—for instance through aeration systems or alternative methods—eutrophication potential (EP) may rise. Another contributor to increased EP is the direct discharge of anaerobic effluents into receiving waters without reuse. While most existing LCA studies compare a particular anaerobic process with conventional activated sludge (CAS) systems, studies comparing anaerobic technologies with each other remain scarce. Furthermore, integrating LCA with additional tools such as techno-economic analysis (TEA) and social assessments is considered essential for more comprehensive evaluations. The detailed literature review also revealed a lack of LCA studies on anaerobic forward osmosis (AnFO) systems, which have gained prominence in recent years. For this reason, the second part of the thesis focuses on these systems. In the second part of the thesis, a comprehensive life cycle assessment (LCA) was performed for an Anaerobic Forward Osmosis Membrane Bioreactor (AnFOMBR) treating municipal wastewater. The main objective of this study was to evaluate the environmental impacts of different draw solution (DS) types and concentrations and to determine the optimal operating conditions that balance treatment efficiency with environmental sustainability. Conducted in accordance with ISO 14040 and 14044 standards, this LCA aimed to quantify the environmental burdens associated with different DS scenarios and to provide insights into the design and operation of forward osmosis (FO)-based wastewater treatment systems. The impact categories assessed included global warming potential (GWP), ozone depletion potential (ODP), terrestrial acidification (AP), freshwater and marine eutrophication (FEP and MEP), human toxicity (HT), and ecotoxicity. The first comparative analysis in this section examined the environmental performance of NaCl and MgCl₂ at 0.5 M and 1 M concentrations. The results showed only minor differences between these draw solutions. In terms of GWP, MgCl₂ consistently exhibited slightly higher values than NaCl, primarily due to its more energy-intensive production and transportation; however, the differences were negligible. This finding suggests that draw solution choice exerts little influence on GWP, while factors such as sludge management, membrane production and disposal, and energy demand are more decisive. Regarding ODP, both solutions had minimal and comparable impacts, indicating that the chemicals used in the AnFOMBR system do not significantly contribute to stratospheric ozone depletion. By contrast, terrestrial acidification effects were more pronounced, with MgCl₂ showing slightly higher values due to its greater energy requirements during production. Differences became more evident in eutrophication categories: high-concentration NaCl (1 M) resulted in the highest freshwater and marine eutrophication impacts, whereas NaCl at 0.5 M had the lowest. While biogas recovery partially mitigated these effects by offsetting synthetic fertilizer use, phosphorus and nitrogen release remained critical concerns. In the human toxicity categories, MgCl₂—particularly at 1 M—caused the highest impacts in both carcinogenic and non-carcinogenic toxicity, followed by MgCl₂ at 0.5 M, whereas NaCl at 0.5 M showed the lowest impact. These differences were linked to the resource- and emission-intensive production processes of MgCl₂. Overall, the choice of draw solution (NaCl vs. MgCl₂, 0.5 M vs. 1 M) was found to influence certain categories such as eutrophication and human toxicity, while exerting negligible effects on GWP and ODP. In the second analysis of this section, it the comparison was expanded to four draw solutions: NaCl, MgCl₂, sodium sulfate (Na₂SO₄), and monoammonium phosphate (MAP, NH₄H₂PO₄). Results showed that MgCl₂ use led to approximately 6.5% higher GWP than NaCl (increasing from 0.492 to 0.527 kg CO₂-eq), whereas NaCl showed a 2.7% decrease across concentrations. ODP values remained consistently low across all scenarios, with no significant differences. Acidification potential (AP) was 28–40% higher for MgCl₂ and Na₂SO₄ compared to MAP, primarily due to sulfur-related emissions and fossil fuel-based energy use. Nutrient-related impacts were most pronounced in MAP and MgCl₂ scenarios, driven by phosphorus and nitrogen concentrations in the effluent; among NaCl and MgCl₂, NaCl at 1 M yielded the highest eutrophication potential. Furthermore, MgCl₂ presented 15–20% higher human toxicity impacts than NaCl, linked to its resource-intensive production processes and the chemical use (e.g., EDTA, acetonitrile) in membrane cleaning. Energy consumption emerged as a critical factor: for most draw solutions, system energy demand was 2.43 kWh/m³ due to regeneration, while MAP required only 0.4 kWh/m³, eliminating the need for regeneration and thereby lowering GWP. However, this advantage came at the expense of 25–30% higher human toxicity and freshwater ecotoxicity, attributable to nutrient-related effects. These results highlight the trade-off between energy efficiency and environmental health risks in draw solution selection. The third part of the thesis presents a comparative LCA of three anaerobic wastewater treatment technologies—AnMBR, AnFOMBR, and UASB—using the ReCiPe midpoint method. Operational inputs, emissions, waste generation, and credits from energy and nutrient recovery were assessed. The results demonstrated that AnFOMBR achieved the best overall performance, with the lowest impact scores in 9 out of 11 categories. In terms of GWP, AnFOMBR (8.49 kg CO₂-eq) performed 33.7% better than AnMBR (12.8 kg CO₂-eq) and 10.5% better than UASB (9.49 kg CO₂-eq), owing to lower electricity consumption (0.34 kWh vs. 0.865 kWh in AnMBR) and high nutrient removal efficiencies. In freshwater eutrophication, AnFOMBR (1.63 kg P-eq) reduced impacts by 67.7% compared to AnMBR and by 76.8% compared to UASB, correlating with its 85% phosphorus removal efficiency versus 30% in AnMBR and 10% in UASB. For marine eutrophication, AnFOMBR (1.24 kg N-eq) performed 90% better than AnMBR and 83% better than UASB, emphasizing the crucial role of nutrient removal in mitigating aquatic ecosystem impacts. AnFOMBR also exhibited the lowest ODP values and ozone formation impacts affecting human health, attributed to reduced fossil fuel use and chemical demand. For fine particulate matter formation and terrestrial acidification, AnFOMBR achieved 45% and 36.5% lower impacts than AnMBR, respectively. Although differences in ecotoxicity and human toxicity were smaller, AnFOMBR consistently demonstrated the lowest impacts. In human health, expressed in Disability-Adjusted Life Years (DALYs), AnFOMBR reduced impacts by 42% compared to AnMBR, while UASB showed intermediate performance. In ecosystem quality, AnFOMBR yielded 67% lower species loss than both UASB and AnMBR. Finally, in resource depletion, AnFOMBR incurred the lowest additional cost (0.76 USD), outperforming both UASB (0.77 USD) and AnMBR (0.89 USD). These results demonstrate that AnFOMBR not only reduces environmental burdens across multiple categories but also minimizes long-term resource use, positioning it as the most sustainable option among the three anaerobic technologies. In conclusion, this LCA study shows that while the type and concentration of draw solution exert a measurable influence on certain impact categories, the overall environmental footprint of AnFOMBR systems is more strongly shaped by factors such as energy consumption, chemical cleaning, membrane materials, and sludge management. The findings provide valuable insights for the sustainable design and optimization of next-generation anaerobic wastewater treatment systems. Moreover, the results highlight that system-level improvements, combined with the use of environmentally advantageous draw solutions such as MAP and comprehensive LCA-based evaluations, could significantly reduce the ecological footprint of AnFOMBR, positioning it as a promising alternative for sustainable wastewater treatment in the future.Ph.D
Mujoco hibrit platformunda MPC tabanlı hareket kontrol algoritmalarının karşılaştırılması
No full textThesis (M.Sc.) -- Istanbul Technical University, Graduate School, 2025Dört ayaklı robotlar, son yıllarda özellikle zorlu ve düzensiz arazilerdeki yüksek hareket kabiliyetleri sayesinde robotik alanında giderek artan bir ilgiyle karşılaşmakta ve öncü araştırma konularından biri haline gelmektedir. Bu tür sistemler, yapıları gereği yalnızca düz yüzeylerde değil, aynı zamanda kaygan, eğimli, engebeli veya çukur gibi karmaşık arazi koşullarında da dengeyi koruyarak ilerleyebilme kapasitesine sahiptir. Geleneksel tekerlekli ya da paletli hareket sistemleriyle karşılaştırıldığında, dört ayaklı robotlar çok daha yüksek çeviklik, esneklik ve adaptasyon yetenekleri sunmakta; bu da onları arama-kurtarma operasyonları, keşif görevleri, askeri uygulamalar, tarımsal otomasyon sistemleri ve afet sonrası incelemeler gibi çevresel belirsizliğin yüksek olduğu görevler için ideal hale getirmektedir. Ayrıca bu sistemler, biyolojik canlıların yürüyüş ve denge stratejilerinden esinlenerek tasarlandıkları için, karmaşık çoklu temas senaryolarını yüksek verimlilikle yönetebilme potansiyeline sahiptir. Ancak bu sistemlerin gerçek dünya uygulamalarında güvenilir ve verimli biçimde çalışabilmesi, yalnızca gelişmiş mekanik yapı, dayanıklı gövde tasarımı ve hassas sensörlerle değil; aynı zamanda çevresel değişimlere hızlı adapte olabilen, hesaplama açısından etkin ve yüksek kararlılığa sahip kontrol algoritmalarıyla mümkündür. Dört ayaklı robotların yürüyüş planlaması, dengesizlik durumunda toparlanması veya farklı zemin türlerine anlık tepki verebilmesi gibi işlevleri, klasik kontrol yöntemlerinin sınırlarını zorlamakta; bu nedenle ileri düzey hareket kontrol stratejilerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda Model Öngörülü Kontrol (Model Predictive Control - MPC), sistemin mevcut durumunu ve dinamik modelini kullanarak gelecekteki olası davranışları belirli bir zaman ufku içinde tahmin edebilmesi ve kontrol girişlerini bu doğrultuda optimize etmesi sayesinde, dört ayaklı robot kontrolünde dikkat çeken bir yöntem olarak öne çıkmaktadır. MPC, her kontrol adımında bir optimizasyon problemi çözüp, sistemin gelecek durumları üzerinde etkili olacak kontrol girişlerini belirli kısıtlar altında seçer ve yalnızca ilk kontrol adımını uygular. Bu işlem her adımda tekrarlanarak sistemin gerçek zamanlı olarak çevre koşullarına duyarlı, planlı ve güvenli şekilde hareket etmesi sağlanır. MPC'nin bu ileri görüşlü yapısı, özellikle çok eklemli, temasa duyarlı, doğrusal olmayan ve yüksek derecede dinamik davranış sergileyen dört ayaklı robot sistemlerinde; denge koruma, adım geçişi, yön değiştirme ve düşmeden toparlanma gibi görevlerin güvenilir biçimde gerçekleştirilmesine olanak tanır. Bu tez çalışmasında, MPC temelli üç farklı kontrol algoritması İteratif Lineer Kuadratik Gauss (iLQG), Gradyan İnişi (Gradient Descent) ve Öngörülü Örnekleme (Predictive Sampling) karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Söz konusu algoritmalar, Google DeepMind tarafından geliştirilen açık kaynaklı MJPC (Model Predictive Control for MuJoCo) platformu üzerinden, MuJoCo fizik motoru ile entegre bir şekilde Unitree A1 dört ayaklı robot modeli üzerinde uygulanmıştır. MuJoCo (Multi-Joint dynamics with Contact), sürekli temas içeren çok eklemli sistemlerin yüksek hassasiyetle fiziksel simülasyonunu mümkün kılan bir simülasyon altyapısıdır. MJPC ise bu fizik motorunu kullanarak gerçek zamanlı MPC planlayıcılarının uygulanmasına olanak tanır. Tez kapsamında oluşturulan simülasyon ortamı Python diliyle kodlanmış ve Jupyter Notebook platformunda yapılandırılmıştır. Python'un sunduğu esneklik, güçlü veri işleme kütüphaneleri (NumPy, Pandas) ve görselleştirme olanakları (Matplotlib) sayesinde algoritmalar arası karşılaştırmalar sistematik ve tekrarlanabilir biçimde gerçekleştirilmiştir. Simülasyonlarda kullanılan robot modeli olan Unitree A1, 12 serbestlik derecesine (3'er DOF'lu 4 bacak), yüksek torklu fırçasız motorlara ve IMU gibi temel sensör donanımlarına sahiptir. Robotun MJCF (MuJoCo XML) formatında fiziksel özellikleri tanımlanmış ve MJPC çerçevesine entegre edilmiştir. Her algoritma için aynı koşullarda yürütülen simülasyonlarda, farklı yürüyüş senaryoları (yürüme, dörtnala koşma), eğimli yüzeylerde hareket, bozulmuş zeminde ilerleme ve düşme sonrası toparlanma gibi görevler gerçekleştirilmiştir. Her kontrol döngüsünde 2 ms kontrol zaman adımı ve 30 adımlık öngörü ufku kullanılmış; böylece toplam 60 ms ileriye dönük planlama gerçekleştirilmiştir. Simülasyonlar sırasında sistem durumu (pozisyon, hız, eklem torkları, zemin tepkisi vb.) sürekli izlenmiş ve maliyet fonksiyonları her zaman adımında hesaplanarak performans ölçütleri elde edilmiştir. İteratif Lineer Kuadratik Gauss (iLQG) algoritması, sistemin doğrusal ve kuadratik yaklaşımlarına dayanan bir ikinci mertebe optimizasyon yöntemidir. Her iterasyonda sistem dinamiği ve maliyet fonksiyonu lokal olarak doğrusal ve kuadratik hale getirilir; böylece hem ileri besleme (feedforward) hem de geri besleme (feedback) kontrol sinyalleri elde edilir. Bu çift yönlü yaklaşım sayesinde iLQG, yüksek izleme doğruluğu, hızlı yakınsama ve sistemsel kararlılık sağlar. Simülasyon sonuçlarında, iLQG algoritmasının hem yürüme hem de dörtnala senaryolarında en düşük maliyet fonksiyon değerlerine ulaştığı, sistemin düşmeden önce toparlanma kabiliyetinin yüksek olduğu ve temas değişimlerine karşı istikrarlı tepkiler verdiği görülmüştür. Bununla birlikte, ikinci türev bilgisine olan bağımlılığı ve yüksek hesaplama yükü, özellikle donanım sınırlamalarının olduğu uygulamalarda dezavantaj oluşturabilir. Gradyan İnişi yöntemi ise birinci mertebe optimizasyon tekniğidir ve yalnızca maliyet fonksiyonunun gradyan bilgisine ihtiyaç duyar. Bu nedenle iLQG'ye kıyasla daha düşük hesaplama yüküne sahiptir ve uygulaması daha kolaydır. Ancak algoritmanın başarısı, adım büyüklüğü gibi hiperparametrelerin hassas ayarlanmasına bağlıdır. Simülasyonlarda, Gradyan İnişi yönteminin ortalama düzeyde bir performans sergilediği, bazı senaryolarda dengeyi sürdüremediği ve özellikle ani dış etkiler karşısında hassas olduğu gözlemlenmiştir. Geri besleme mekanizması bulunmadığından sistemsel bozulmalar telafi edilememekte, bu da kararlılığı azaltmaktadır. Buna rağmen, sınırlı kaynaklı sistemlerde veya prototip kontrol algoritmalarının geliştirilmesi aşamasında faydalı bir yöntemdir. Öngörülü Örnekleme (Predictive Sampling) algoritması ise, belirli bir dağılımdan rastgele kontrol dizileri örnekleyerek, bu diziler için simülasyonlar yürütür ve en düşük maliyet üreten kontrol dizisini uygular. Bu yöntemin avantajı, türev bilgisine ihtiyaç duymaması ve paralel işlemeye uygun olmasıdır. Ancak örnek sayısının artırılması performansı olumlu etkilerken, aynı zamanda hesaplama maliyetini de yükseltir. Tez kapsamında yapılan deneylerde, Predictive Sampling algoritmasının özellikle basit yürüme senaryolarında kararlı hareketler sergilediği ancak karmaşık ve hızlı adaptasyon gerektiren durumlarda yeterli tepki veremediği gözlemlenmiştir. Ayrıca, geri besleme mekanizmasının olmaması nedeniyle, beklenmedik bozucular karşısında denge kaybı yaşanmıştır. Tüm kontrol algoritmaları, performans karşılaştırmasının adil ve tutarlı bir biçimde yapılabilmesi amacıyla aynı maliyet fonksiyonu tanımı altında test edilmiştir. Bu maliyet fonksiyonu, robotun istenen (referans) yörüngeden sapmalarını ve bu yörüngeyi takip ederken harcadığı kontrol eforunu birlikte değerlendiren bir yapıdadır. Özellikle konum ve hız gibi durum değişkenlerindeki sapmalar ile eklem torklarının büyüklüğü, belirli ağırlık katsayılarıyla dengelemiş ve çok amaçlı bir optimizasyon çerçevesi oluşturulmuştur. Böylece hem sistemin izleme doğruluğu hem de enerji verimliliği göz önünde bulundurulmuş, algoritmaların yalnızca performansı değil aynı zamanda uygulama uygunluğu da dikkate alınmıştır. Simülasyonların sonunda elde edilen çıktılar, zaman serisi verileri üzerinden detaylı şekilde analiz edilmiştir. Bu analizler sırasında robotun üç boyutlu uzaydaki gövde pozisyonu, bacak uçlarının (end-effector) lineer ve açısal hızları, yer ile temas anındaki kuvvet dağılımları ve her bir eklemde üretilen tork değerleri dikkatle incelenmiştir. Bu veriler, Python kullanılarak geliştirilen görselleştirme araçları aracılığıyla grafiksel olarak sunulmuş; algoritmaların performansları, hem sayısal hem de görsel analizlerle desteklenmiştir. Özellikle adım geçiş süreleri, denge merkezinin (Center of Mass - CoM) salınım büyüklüğü, ayak temas süresi ve yönelme (orientation) açılarındaki değişimler, algoritmalar arası farkları ortaya koymak açısından kritik metrikler olarak kullanılmıştır. Ayrıca, gait geçişlerinin performansı, simülasyonlar sırasında robotun adım düzenini koruyabilme yetisi ve geçiş sırasındaki salınımların kontrol edilebilirliği açısından değerlendirilmiştir. Denge koruma analizi kapsamında ise robotun dışsal bozuculara veya eğimli yüzeylere verdiği tepkiler incelenmiş, her bir algoritmanın bozulmaya ne hızda yanıt verdiği, dengenin ne kadar sürede yeniden sağlandığı gibi metrikler karşılaştırılmıştır. Yönelme analizinde ise robotun sapma yaptığı eksen etrafındaki toparlanma davranışı, açısal hız regülasyonu ve gövde stabilizasyonu gibi yönler ele alınmıştır. Bu kapsamlı değerlendirmelere ek olarak, MJPC platformunun sınırlı olan analiz ve senaryo çeşitlendirme kapasitesi, Python diliyle geliştirilen özel modüller sayesinde genişletilmiştir. Kullanıcının manuel olarak tanımlaması gereken senaryolar, otomatikleştirilmiş yapılandırma dosyaları ile betik destekli hale getirilmiş; farklı yürüyüş modları ve zemin profilleri için seri simülasyonlar çalıştırılabilir duruma getirilmiştir. Ayrıca her simülasyon sonunda elde edilen veriler düzenli biçimde kaydedilmekte ve video formatında dışa aktarılmaktadır. Bu süreçlerin otomatize edilmesi sayesinde yalnızca algoritma doğruluğu değil, aynı zamanda tekrarlanabilirlik, simülasyon süresi ve analiz verimliliği gibi pratik uygulama ölçütleri de değerlendirilebilir olmuştur. Sonuç olarak, bu tez çalışması, farklı MPC algoritmalarının dört ayaklı robot hareket kontrolünde sağladığı başarıyı sistematik biçimde karşılaştırmış; algoritmaların hem teorik yapıları hem de uygulama çıktıları yönünden güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymuştur. iLQG algoritması genel performans bakımından en başarılı yöntem olarak öne çıkarken, Gradyan İnişi ve Örnekleme tabanlı algoritmalar belirli görevler ve kaynak kısıtları altında uygulanabilir alternatifler sunmuştur. Çalışmada geliştirilen simülasyon ve değerlendirme altyapısı, gelecekte pekiştirmeli öğrenme (reinforcement learning) tabanlı yöntemlerin de dahil edileceği genişletilmiş araştırmalar için sağlam bir temel teşkil etmektedir. Bu sayede hem akademik literatüre hem de gerçek dünya uygulamalarına katkı sağlanması hedeflenmektedir.Quadruped robots(QRs) have attracted significant attention in recent years compared to wheeled or tracked robots due to their ability to move on rough and sloping terrain. With the advancement of technology, these robots have become extremely prominent in areas such as search and rescue, agricultural activities, exploration in remote areas and logistics operations. With the increasing demand for QRs, the need for high performance motion control strategies has become increasingly evident. Among the existing control techniques, Model Predictive Control (MPC) is a model based approach that predicts the future behavior of the system and continuously optimizes control inputs to maximize robot performance. For this reason, it is considered one of the powerful and preferred methods. This study presents a comparative analysis of three different MPC based motion control methods: Iterative Linear Quadratic Gaussian (iLQG), Gradient Descent and Predictive Sampling. These algorithms were tested on the Unitree A1 model in a simulation environment using the MJPC platform developed by the Google DeepMind team. The integration of MJPC with the MuJoCo physics engine provides a robust infrastructure and computational environment for conducting predictive control experiments. The simulation environment was developed using Python and Jupyter Notebook, allowing user interaction, data collection, visualization, and performance evaluations. The scenarios included various locomotion tasks such as walking, trotting, galloping, hill climbing, progressing on unstable ground, and recovery after falling. Time series data and cost function outputs were recorded to evaluate the consistency, efficiency, and responsiveness of each control method. The results revealed that the iLQG algorithm provided the highest tracking accuracy, fastest convergence, and highest stability under various conditions. This method stood out as a more effective method in terms of maintaining balance and adapting to step transitions. Gradient Descent showed moderate performance but required careful tuning of parameters such as step size and was not robust enough to sudden ground changes. Although Predictive Sampling is an algorithm that does not rely on derivatives, it was considered a suitable alternative that provides stability in simple scenarios due to its lower computational complexity. In addition, this study has addressed some of the shortcomings of the MJPC platform, such as benchmarking tools and visualization capabilities. A special evaluation interface has been developed that allows for more detailed performance analysis and different simulation scenarios. This advanced structure is thought to be a helpful approach for future research to improve the locomotion of QRs with predictive control methodsM.Sc
Türkiye'de uluslararası turizm talebinin belirlenmesi: Panel veri analizi
No full textThesis (M.Sc.) -- Istanbul Technical University, Graduate School, 2025The tourism sector represents a vital source of income for developing countries. Moreover, as a labor-intensive industry, it significantly influences key macroeconomic indicators such as employment and income generation. Sustaining tourism demand is therefore crucial for maintaining economic vitality. Identifying the determinants of tourism demand enables policymakers to implement systematic and targeted strategies to support the sector. In this context, the primary aim of this study is to examine the key factors influencing international tourism demand, with a particular focus on Türkiye and other developing economies where tourism constitutes an essential pillar of national income. The study examines Türkiye's tourism demand from 24 countries classified as developed economies. These countries share comparable per capita income levels, as they fall within the upper-middle income group according to the World Bank classification. In addition to their economic similarities, they also exhibit comparable characteristics in terms of tourism sector development. Each country possesses distinct touristic attractions, and tourism revenues constitute a significant proportion of their gross domestic product (GDP). Within the scope of the study, relevant literature was reviewed to guide the modeling process, and the dependent and independent variables were selected accordingly. The dependent variable is the number of tourists arriving in Türkiye from each source country, used as an indicator of international tourism demand. The independent variables include tourism expenditures, exchange rate, air pollution, purchasing power, political stability, price competitiveness, population, trade volume, and the impact of the COVID-19 pandemic. The study utilizes a 24-year dataset covering the period from 2000 to 2023, compiled from the World Bank, UNWTO, and the national statistical agencies of the respective countries. Given that the dataset includes both time-series and cross-sectional data, fixed and random effects panel data models were employed. The findings indicate that increased tourism expenditures positively influence tourism demand for Türkiye. Additionally, an improvement in Türkiye's relative price competitiveness enhances its appeal as an affordable destination, thereby increasing tourist inflows. Conversely, a negative relationship was found between exchange rate fluctuations and tourism demand. Environmental factors, such as air pollution of origin countries, also negatively impact demand. Moreover, political instability in source countries has been shown to adversely affect the Türkiye's attractiveness to international tourists.M.Sc
Dijital mizah ve kültürel katılım: Türkiye'nin müzik pazarlamasında esprili görsel (mem) kullanımı - geçmiş, bugün ve ortaya çıkan olanaklar
No full textThesis (M.Sc.) -- Istanbul Technical University, Graduate School, 2025One of the most powerful dynamics of the digital age that transforms social life is the infiltration of visual forms of communication and humor into everyday life. One of the most striking and controversial examples of this transformation is "meme culture". Initially considered only as a means of online entertainment, memes have now become one of the basic building blocks of political discourse, social criticism and marketing strategies. In this context, the music industry is intertwined with new types of humor shaped through social media, redefining the dynamics of both production and consumption. This thesis aims to examine the relationship between meme culture and music marketing by focusing on the functions of humor in digitized communication environments. Internet memes have gone beyond individual entertainment and have taken on the functions of expressing social mood, generating political messages and establishing collective identity. Similarly, music has been used throughout history as a form of social communication and a means of resistance. The research examines how humorous content produced and circulated on digital platforms is integrated into musical meaning production and marketing processes. The thesis analyzes the historical ties between humor and music, with a particular focus on the case of Turkey. From the tradition of satire to today's social media campaigns, the connection between humor and music is discussed within a cultural continuum. Within the scope of the research, methods such as qualitative content analysis, participant observation, experimental music content and online survey were used. Digital interaction data were collected and user behaviors were observed through experimental posts on the Instagram page named "musicbizinis" and humorous music released on Spotify. In addition, an online survey of 162 respondents in March 2025 was tested on the basis of the hypothesis that memes are an effective attention-grabbing strategy in music marketing, as well as the supporting layers that memes and music strengthen emotional bonds between individuals and function as similar communication tools in expressing common feelings and thoughts. This study provides a unique framework for the effective use of digital humor by music professionals and independent artists in Turkey. It aims to contribute to the understanding of user-driven forms of dissemination different from traditional marketing modelsM.Sc
International Congress on New Trends in Mechanics : proceedings book (02-05 September 2025, Baku)
No full textFor the first time, the 24th National Congress on Mechanics (UMK24) was held in conjunction with the international ICNTM25 in Baku. The international congress featured 90 presentations, while the national congress hosted 30.Teorik ve Uygulamalı Mekanik Türk Milli Komitesi (TUMTMK
Analysis of organizational capabilities of companies in construction industry using a multi-criteria decision making framework
No full textTez (Yüksek Lisans)-- İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025İnşaat sektörü hem küresel düzeyde hem de Türkiye ekonomisi açısından önemli bir yere sahiptir. Ekonomik büyümeye katkısı, istihdam kapasitesi ve altyapı yatırımlarındaki rolü nedeniyle stratejik bir sektör olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, sektörde artan rekabet, hızlı teknolojik gelişmeler ve yeni rakiplerin piyasaya girişi gibi faktörler, firmaların rekabet güçlerini sürdürebilmeleri açısından organizasyonel yeteneklerini geliştirme ve bu yeteneklerin farkında olma gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu tez çalışmasında, Türkiye'de inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların organizasyonel yeteneklerinin analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, bu firmaların pazardaki değişimlere uyum sağlayabilmeleri, rekabet avantajı elde edebilmeleri ve sürdürülebilir büyüme hedeflerine ulaşabilmeleri için sahip olmaları gereken organizasyonel yeteneklerin belirlenmesi ve önceliklendirilmesidir. Literatür taramaları doğrultusunda, Genel Yönetim, Teknik ve Proje Yönetimi olmak üzere üç ana grupta toplam yirmi bir organizasyonel yetenek tanımlanmıştır. Bu yeteneklerin değerlendirilmesi için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden Analitik Ağ Süreci (AAS) ve Ağırlıklı Toplam ve Çarpım Tabanlı Bütünleşik Değerlendirme (WASPAS) kullanılmıştır. Analitik Ağ Süreci (Analytic Network Process) yöntemiyle gerçekleştirilen analiz kapsamında, organizasyonel yeteneklerin proje başarısına etkileri uzman görüşlerine dayalı ikili karşılaştırmalarla değerlendirilmiştir. Bu analizde sektörde deneyim sahibi on üç uzmandan veri toplanmıştır. Ağırlıklı Toplam ve Çarpım Tabanlı Bütünleşik Değerlendirme (Weighted Aggregated Sum Product Assessment) yöntemiyle yapılan ikinci analizde ise farklı proje türleri (konut, ticari yapılar, altyapı, endüstriyel tesis) için organizasyonel yeteneklerin gereklilik düzeyi değerlendirilmiş; bu analiz için on sekiz uzmandan anket yoluyla veri elde edilmiştir. Bulgulara göre, her iki analizde de Genel Yönetim grubu en yüksek öncelik düzeyine sahip olurken, Teknik grup ikinci sırada, Proje Yönetimi grubu ise son sırada yer almıştır. Teknik ve Operasyonel Uygulamalar yeteneği, proje başarısına etkisi açısından tüm analizlerde en yüksek değeri alarak öne çıkmıştır. Ayrıca İnovasyon ve Ar-Ge Yetenekleri, İnşaat Teknolojileri Uygulama Yeteneği, Stratejik Planlama, Maliyet ve Kalite Yönetimi gibi yetenekler de yüksek öncelik düzeyleriyle dikkat çekmiştir. Proje türlerine göre yapılan değerlendirmelerde en yüksek gereklilik düzeyinin sırasıyla endüstriyel tesisler ve altyapı projelerinde olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak bu tez çalışması, hem teorik literatürde organizasyonel yeteneklerin ÇKKV değerlendirilmesine yönelik sınırlı sayıdaki çalışmaya katkı sunmakta, hem de pratikte Türkiye'deki inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmalar için stratejik bir değerlendirme çerçevesi ortaya koymaktadır. Geliştirilen model yardımıyla firmaların kendi yeteneklerini değerlendirme ve stratejik planlamalarını bu doğrultuda yapma konusunda yol gösterilmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede, firmaların rekabet avantajı elde etmeleri, değişen sektör dinamiklerine uyum sağlamaları ve uzun vadeli kurumsal başarıya ulaşmaları açısından organizasyonel yeteneklerini değerlendirme ve geliştirme süreçlerine daha fazla önem vermeleri önerilmektedir.The construction industry plays a crucial role in both the global economy and the economic structure of Türkiye. Due to its significant contribution to national income, employment opportunities, and infrastructure development, it is considered a strategic industry. However, it is also characterized by intense competition, rapid technological change, and the frequent entry of new firms, all of which make it increasingly challenging for companies to remain competitive. In this dynamic environment, the ability of construction companies to be aware of and develop their organizational capabilities has become essential for maintaining competitiveness, achieving long-term success, and adapting to sectoral transformation. This thesis aims to identify and evaluate the key organizational capabilities that construction companies operating in Türkiye need to develop in order to achieve sustainable growth, respond effectively to market changes, and maintain long-term competitiveness. While the concept of organizational capabilities has been addressed in the literature in the context of project success, performance, and strategic development, there is a notable gap in the use of Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods in this field. Therefore, this study aims to contribute to the theoretical literature by integrating MCDM techniques and to practical applications by offering a systematic evaluation model to construction companies. Based on a comprehensive literature review of studies from both the construction and other industries, a set of twenty one organizational capabilities was defined and grouped under three main categories: General Management Capabilities, Technical Capabilities, and Project Management Capabilities. The analysis of these capabilities was carried out using two MCDM methods: the Analytic Network Process (ANP) and the Weighted Aggregated Sum Product Assessment (WASPAS). In the ANP-based analysis, the relative importance of organizational capabilities in contributing to project success was assessed through a structured pairwise comparison questionnaire. This survey was distributed to a group of thirteen experts in the construction industry, and responses were collected through the SurveyMonkey online platform. A 1-to-9 Saaty scale was employed for pairwise comparisons. The second analysis used the WASPAS method, which aimed to determine the necessity level of each organizational capability based on different project types. In this phase, 18 participants evaluated capabilities using a 1-to-5 rating scale across four project types: Residential Buildings, Commercial Structures, Infrastructure Projects, and Industrial Facilities. The ANP analysis revealed that, at the capability group level, General Management Capabilities consistently ranked highest in priority, followed by Technical Capabilities and Project Management Capabilities. At the capability level, Technical and Operational Applications stood out as the most influential capability in achieving project success across all expert responses. Other capabilities that consistently received high priority scores included Innovation and R&D, Implementation of Construction Technologies, Strategic Planning, Cost Management, and Quality Management. Further analyses based on demographic variables were also conducted. The priority ranking of capability groups did not change across different expert profiles. However, at the capability level, some distinctions were observed. For example, within the General Management group, Innovation and R&D emerged as the highest-priority capability. In the Project Management group, Cost Management ranked highest overall, but it was noted that respondents with the title of Project Executive and those working in the public sector assigned slightly higher importance to Quality Management than to Cost Management. In the WASPAS-based analysis, the relative necessity of capabilities for different project types was evaluated. The ranking of capability groups remained consistent across all project types, with General Management again coming first. For each type of project, Technical and Operational Applications continued to rank as the most essential capability within the Technical group, and Cost Management led within the Project Management group. In contrast, the dominant capabilities within the General Management group varied depending on the project type, reflecting the nuanced nature of managerial needs across different construction contexts. The analysis revealed that Industrial Facilities and Infrastructure Projects exhibited higher necessity levels for organizational capabilities than other project types. Data for both methods were collected through online surveys using the SurveyMonkey platform. The use of two distinct MCDM approaches enabled a multi-perspective evaluation, allowing both the prioritization of capabilities for project success and the contextual assessment of their necessity based on project characteristics. The developed model provides a structured framework for construction companies to assess their current organizational capabilities. It offers strategic guidance for evaluating both strengths and areas for improvement, enabling companies to create targeted action plans aligned with market requirements. This framework can also serve as a diagnostic tool for aligning internal competencies with external project demands. This thesis contributes to the academic literature by applying ANP and WASPAS—two relatively underutilized decision-making methods in construction capability assessment—to organizational capabilities, an area where MCDM methods have not been extensively applied. At the same time, it proposes a practical model that companies can use to self-assess and improve their internal processes, with a focus on capability-driven strategic planning. Some limitations of the study should also be acknowledged. Given the sector-specific nature of the research and the fact that it was conducted solely within the context of Türkiye, the number of participants remained limited, and the length and complexity of the ANP survey may have affected respondent engagement. Future studies could seek to increase participation or streamline survey design. Additionally, a case study application within a single construction firm could be conducted to observe the implementation of the proposed model in a real-world environment. Another promising direction would be to integrate the concept of dynamic capabilities, focusing not only on identifying organizational capabilities but also on exploring how firms develop and reconfigure them in response to environmental change. In conclusion, this thesis contributes to the limited body of literature that evaluates organizational capabilities through MCDM methods, while also offering a strategic assessment framework for construction companies operating in Türkiye. The proposed model is intended to guide companies in evaluating their own capabilities and aligning their strategic planning efforts accordingly. Within this framework, it is recommended that firms place greater emphasis on the assessment and development of their organizational capabilities in order to gain competitive advantage, adapt to evolving industry dynamics, and ensure long-term organizational sustainability.Yüksek Lisan
4th International Graduate Research Symposium: IGRS’25 book of extended abstracts: May 12-14, 2025 İTÜ, Istanbul, Türkiye
No full textThe symposium will present the findings of the most recent graduate researches from a diverse
range of disciplines from basic sciences, engineering, and architecture to art and social sciences.
We aim to bring together students, staff, alumni and industry from a diverse background to
foster the interdisciplinary discussions, exchange of ideas, expand the knowledge, construct
professional interactions and discuss the future perspectives. The symposium program will
feature keynote presentations as well as poster sessions.
This symposium will demonstrate ITU9s Graduate School9s strategic commitment to
innovation, academic excellence and leadership in higher education
Development of metal–organic framework (MOF)-enhanced thin-film nanocomposite (TFN) membranes and their application in fertilizer-drawn forward osmosis (FDFO)
No full textTez (Yüksek Lisans)-- İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025Yeryüzündeki suların büyük çoğunluğunun tuzlu su olduğu uzun zamandır bilinen bir gerçektir. Ancak kullanılabilir tatlı su miktarına odaklandığımızda, bu sınırlı kaynağın yarısından fazlasının tarım sektöründe tüketildiği görülmektedir. Artan dünya nüfusu, genişleyen gıda talebi, sanayileşme ve iklim değişikliğinin etkileri mevcut tatlı su kaynakları üzerinde ciddi bir baskı yaratmış ve küresel ölçekte su kıtlığı endişelerini gündeme getirmiştir. Bu nedenle, tuzlu suların arıtılması ve kullanılabilir suya dönüştürülmesi, son yıllarda araştırmaların ve teknolojik gelişmelerin merkezinde yer almaktadır. Tuzdan arındırma yöntemleri arasında, membran teknolojileri düşük enerji gereksinimleri, yüksek ayırma verimliliği, kolay işletim ve sistemsel düzenlilik gibi avantajları nedeniyle oldukça yaygın hale gelmiştir. Mikrofiltrasyon (MF), Ultrafiltrasyon (UF), Nanofiltrasyon (NF) ve Ters osmoz (TO) gibi basınçla çalışan geleneksel membran prosesleri, tuz ve diğer kirleticilerin gideriminde başarılı sonuçlar sunmaktadır. Ancak bu teknolojiler, özellikle büyük ölçekli uygulamalarda yüksek enerji tüketimi, işletme maliyetleri ve membran kirlenmesi (fouling) gibi sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedir. Bu sınırlamaları aşmak amacıyla, ileri osmoz (İO) (forward osmosis-FO) prosesi alternatif bir çözüm olarak ortaya çıkmıştır. Basınçlı sistemlerden farklı olarak, İO süreci iki çözeltinin—yüksek konsantrasyonlu çekme çözeltisi (draw solution) ve düşük konsantrasyonlu besleme çözeltisi (feed solution)—arasındaki doğal osmotik basınç farkını kullanarak suyun yarı geçirgen bir membran üzerinden geçmesini sağlar. Dışarıdan basınç uygulanmasına gerek olmadığı için, bu yöntem enerji açısından çok daha verimli ve potansiyel olarak çok daha sürdürülebilir kabul edilmektedir. İO prosesleri özellikle tarımsal uygulamalarda artan bir ilgi görmektedir. Bu kapsamda geliştirilen "Gübreyle Tahrikli İleri Osmoz (GTİO)" (fertilizer-drawn forward osmosis - FDFO) sistemi, çekme çözeltisi olarak gübre çözeltisinin kullanılmasıyla tuzlu ya da atıksulardan suyun geri kazanılmasını sağlar. Bu yöntem, sulama için uygun nitelikte su elde ederken aynı anda gübreleri de istenen konsantrasyona seyrelttiğinden çift yönlü bir fayda sunmaktadır. Bu nedenle, suyun yeniden kullanımı ve tarımsal üretimin sürdürülebilirliği açısından önemli bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Ancak, bu tür İO sistemlerinin yaygınlaşmasının önündeki en büyük engellerden biri, yaygın olarak kullanılan ince film kompozit (İFK) (thin film composite-İFK) membranların performans sınırlamalarıdır. Bu membranlar genellikle düşük su akısı (flux) ve yüksek ters tuz akısı (reverse salt flux - RSF) gibi sorunlarla karşılaşmaktadır. Ters Tuz Akısı, sadece proses verimliliğini düşürmekle kalmaz, aynı zamanda geri kazanılan suyun kalitesini de olumsuz etkilemektedir. Bu sorunları aşmak için araştırmacılar, yeni malzemeler ve gelişmiş membran üretim tekniklerine yönelmişlerdir. Bu kapsamda dikkat çeken yenilikçi malzemelerden biri de Metal-Organik-Çerçeve (MOÇ) (Metal-Organic Frameworks-MOF)'lerdir. Yüksek yüzey alanı, ayarlanabilir gözenek yapısı ve kimyasal kararlılığı ile bilinen MOÇ'lar, membran yapısına dahil edildiğinde su geçirgenliğini artırma, tuz difüzyonunu azaltma ve kirlenmeye karşı direnç sağlama gibi özellikler sunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, özellikle GTİO proseslerinde kullanılmak üzere, zirkonyum bazlı bir MOÇ olan UIO-66 içeren yeni bir MOÇ-katkılı ince film nanokompozit (İFN) membran geliştirmektir. UIO-66, suyla uyumluluğu, kimyasal ve termal kararlılığı nedeniyle seçilmiş ve membran performansını artırma potansiyeli ortaya koyulmuştur. Geliştirilen İFN/UIO-66 membranlar, laboratuvar ölçekli bir GTİO sisteminde test edilmiştir. Deneysel sistemde yüksek çözünürlüğe sahip inorganik gübreler çekme çözeltisi olarak kullanılmış, bu gübreler yüksek osmotik basınç üretme kapasiteleri ve doğrudan gübreleme için uygunlukları nedeniyle tercih edilmiştir. Membran konfigürasyonu, akış hızı ve diğer operasyonel parametreler gerçek saha koşullarına benzer şekilde ayarlanmıştır. Sistem boyunca su akısı, ters tuz geçişi ve tuz tutma verimi gibi performans göstergeleri izlenmiş, aynı zamanda membranların yüzey morfolojisi, kimyasal yapısı ve hidrofilik özellikleri çeşitli karakterizasyon yöntemleriyle analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, gübre bazlı çekme çözeltilerin geleneksel tuzlu sulardan çok daha yüksek osmotik potansiyel üretebildiğini göstermiştir. Ayrıca, İFK membran matrisine UIO-66 MOÇ'un eklenmesi, su akısını artırmış, ters tuz geçişini azaltmış ve tuz geri tutma oranını iyileştirmiştir. Bu gelişmeler, MOÇ parçacıklarının membran yapısına sağladığı gözeneklilik, yüzey pürüzlülüğü gibi avantajlarla desteklenmiştir. Ayrıca, geliştirilen MOÇ-katkılı membranlar, gerçek besleme çözeltileriyle karşılaşıldığında oluşabilecek membran kirlenmesine karşı daha dirençli davranmış ve bu da sistemin uzun süreli kullanımını mümkün kılmıştır. Bu bağlamda, çalışmada elde edilen bulgular MOÇ-katkılı İFK membranların sürdürülebilir tarımsal su yönetimi açısından ciddi bir potansiyel taşıdığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, bu çalışmaMOÇ katkılı İFN membranların, GTİO sistemlerinde yüksek verimle kullanılabileceğini ortaya koymaktadır. Geliştirilen membranlar, klasik İFN membranlara kıyasla daha yüksek su akısı ve daha düşük ters tuz geçişi sağlayarak, GTİO sistemlerinin tarımsal uygulamalarda daha verimli ve sürdürülebilir hale gelmesine katkı sağlamaktadır. Bu sistem, yalnızca tarımsal sulamada alternatif bir su kaynağının kullanımını mümkün kılmakla kalmaz, aynı zamanda kullanılan gübrenin doğrudan sulama suyuna entegre edilmesini sağlayarak doğru ve kontrollü gübreleme yapılmasına da olanak tanır. Bu yönüyle, tarımda yaygın olarak görülen yanlış gübre uygulamalarının (örneğin aşırı doz kullanımı, dengesiz mineral dağılımı ve toprağın kirlenmesi) önüne geçilmesine yardımcı olur. Gübrelerin doğrudan sulama suyuyla bitkiye iletilmesi, besin elementlerinin daha etkili kullanılmasını sağlarken, tarımsal üretimde verimliliği ve kaliteyi artırır. Gelecek çalışmalarda, sistemin farklı çevresel koşullarda, değişik gübre türleriyle ve farklı tuzluluk seviyelerine sahip su/atıksu kaynaklarıyla test edilmesi önerilmektedir. Bu, sistemin genellenebilirliğini ve farklı tarımsal senaryolara uyarlanabilirliğini değerlendirmek açısından önemlidir. Sonuçlar, yalnızca suyun yeniden kullanımını teşvik etmekle kalmamakta, aynı zamanda tarımsal üretimde gübre kullanımının daha sürdürülebilir, ekonomik ve çevre dostu hale gelmesine de katkı sunmaktadır. Bu teknoloji, özellikle su kaynaklarının kısıtlı olduğu bölgelerde hem su hem de besin yönetimini optimize ederek sürdürülebilir tarıma yönelik önemli bir adım teşkil etmektedir.Yüksek Lisan
Micromorphological changes in the historic urban fabric: A memory reading on old Mardin Birinci Cadde
No full textTez (Yüksek Lisans)-- İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025Bu çalışma, Mardin'in tarihi kent dokusundaki kentin ana omurgasını oluşturan Eski Mardin tarihi kent dokusunda Birinci Cadde olarak isimlendirilen ana aksın üzerinde meydana gelen mikromorfolojik değişimleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç etrafında caddenin ve tarihi kentin süreç içerisinde geçirdiği dönüşümlerin anlaşılması önemsenmektedir. Bu bağlamda detaylı bir tarihsel analizin sonrasında çalışma alanının kapsamı içerisinde giren ve Mardin Valiliği talebi ile çeşitli ortaklarca yapılan 2013 tarihli rölöve çizimi çalışmada detaylanılan alanda önemli bir tarihsel veri olmuştur. Bu tarih ve 2023 tarihinde yerinde çekilmiş fotoğraflar ile karşılaştırmalı analiz yapılacak olan bu çalışmada değişimlerin bu kapsamda incelenmesi hedeflenmiştir. Bu cadde, 1915 yılında içinden geçen araçların geçişini kolaylaştırmak için yapılan yol genişletme çalışmaları ile güzergâh üzerindeki evlerin yıkılmasıyla genişletilmiştir. Bu genişlemeler sadece fiziksel değişimlere değil, aynı zamanda kentsel dokunun ve sosyal yapılarında dönüşümüne yol açmıştır. İlerleyen süreçlerde kullanıcılar ve yerel yönetimler gibi aktörler cadde üzerindeki yapılar üzerinde birtakım etkilerde bulunmuş, farklı nedenlerle alanı dönüştürmüştür. Bu değişim günümüzde de devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı, değişimi kapsam alanına giren 2013 ve 2023 tarih aralıkları içerisinde detaylı olarak incelemektir. Çalışma, Eski Mardin tarihi kent dokusunda Birinci Cadde olarak isimlendirilen ana aksın mekân duvarlarını oluşturan yapıların cepheleri üzerinden değişimi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada bina cephelerinin morfolojisini etkileyecek unsurlar bu değişimde önemli parametreler olmuştur: cephe düzenlemeleri, kat bütünlüğü ve çatıda düzenindeki değişimler. Bu tür değişimler binalar üzerindeki mikromorfolojik düzenlemeler olarak adlandırılır ve tipomorfolojik çalışmaların bir alt bölümünü oluşturur. Değişimin analizi sırasında kentteki aktörlerin değişime etkilerinin boyutları ve nedensellikleri irdelenmiştir. Bu bağlamda kullanıcılar ve yerel yönetimler gibi aktörlere odaklanılarak bir bellek okuması yapılmıştır. Bu okumanın amacı, aktörlerin Eski Mardin kent dokusunda yaptıkları değişiklikleri, mevcut kullanıcılar ve kentle kurdukları ilişkileri incelemek ve çalışmayı bu bağlamda geliştirmektir. Analizler, 2013 tarihli cephe rölöveleri ile günümüz cephe düzenlemelerinin mevcut haritalar üzerinde karşılaştırılmasını kapsamaktadır. Çalışmada mevcut haritalar detaylı bir şekilde incelenmiş ve günümüz cephe düzenlemeleri ile karşılaştırılarak geçmişten günümüze yaşanan değişimlerin kapsamlı bir şekilde anlaşılması sağlanmıştır. Çalışmada ayrıca, Birinci Cadde'deki yapısal değişikliklerin neden ve sonuçlarının daha iyi anlaşılması için mevcut durum, sınıflandırma ve kavramsallaştırma süreçleri de ele alınmıştır. Güneydoğu Anadolu'nun önemli bir şehri olan Mardin, özellikle eski şehirde belirgin olan Artuklu mimarisi ve Dicle Nehri'ne yakın kayalık bir tepe üzerindeki avantajlı konumuyla ünlüdür. İlin merkezinde bulunan bu tarihi yerleşim farklı dönemlerde çok sayıda dönüşüm geçirmiştir. Antik çağdaki kale yerleşiminin ardından Mardin, şehrin ana caddesi olarak Birinci Cadde'nin oluşumuyla tepenin eteğinde yeni bir yaşam alanı olarak genişlemeye başlamıştır. Erken Cumhuriyet ideolojileri ile uyumlu olarak, şehrin ana caddesi "Birinci Cadde"den "Cumhuriyet Caddesi'ne" yeniden adlandırılarak bir dönüşüm geçirmiştir. Ticari faaliyetlerin yoğunlaştığı ve kamusal alanların ve yapıların ortaya çıktığı bu cadde boyunca uzanan binalar, çeşitli kullanımlar nedeniyle zaman içinde mimari değişikliklere uğramıştır. Bu değişiklikler, kullanıcıların ve yerel yönetimlerin kentsel doku ve binalar üzerindeki etkisini açıkça göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, koruma altına alınan Mardin'in tarihi kentsel dokusuna bu değişimlerin nasıl yansıdığı ve kullanıcılar ve yerel yönetimler gibi aktörlerin etkilerinin ana ulaşım aksı olan Birinci Cadde üzerindeki yapıların cephelerinde ne tür mikromorfolojik değişimlere yol açtığı konusunda bir araştırma yürütmektir. Çalışmanın kapsamını, kentsel dokunun canlı organizmaları olarak nitelendirilebilecek Birinci Cadde ve üzerindeki yapılar oluşturmaktadır. Bu yapılar, yapısal bütünlüklerini bozmadan, büyük ölçüde yukarıda belirtilen etkenlere atfedilebilecek küçük değişikliklere uğramaktadır. Kullanıcılar tarafından gerçekleştirilen bu değişikliklerin çoğu, bir tür mahalle etkisi olarak ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte, mevcut çalışma, mikro ölçek olarak adlandırılabilecek bir ölçekte gerçekleşen, yerel yönetim tarafından başlatılan değişikliklere yoğunlaşmaktadır. Sonuç olarak, çalışma, kentsel morfolojinin nadiren kullanılan bir dalı olan mikromorfolojiyi metodolojik bir çerçeve olarak seçmiştir. Bu bağlamda, caddenin her iki tarafındaki yapılar ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve değişiklikler metodolojik olarak çeşitli kategorilere ayrılmıştır. Çalışmada, günlük yaşantımızda meydana gelen ve çoğu zaman dikkatimizden kaçan bu mikro değişimler vurgulanırken; bunların kültürel, toplumsal ve fiziksel etkileri de aydınlatılmaya çalışılmaktadır. Kentsel gelişimin analizinde mikromorfolojik yöntemin uygulanması, şehrin kullanıcılarıyla kurduğu bağın daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesini kolaylaştırır. Zamanla değişime uğrayan farklı şehirlerdeki tarihi aktörlerin çok yönlü etkisi, böyle ayrıntılı bir inceleme için fırsatlar yaratır. Kentsel manzara, yerel halkın, yönetimlerin, yatırımcıların ve mimarların katılımıyla şekillenir. Düzenlemelerin kentsel yapıya dahil edilmesi dinamik bir süreçtir; bazıları daha sonraki bir aşamada eklenirken, diğerleri devam eden değişikliklerle gerçekleştirilir. Uzun bir süre boyunca uygulanan düzenlemeler söz konusu olduğunda, şehrin sakinlerinin etkisi özellikle belirgindir. Bu kişiler, hafızalarının izleriyle şehrin evrimini şekillendirir ve deneyimlerinin izleriyle onu dönüştürür. Yerel yönetimler, karar vericiler ve uygulayıcılar olarak, genellikle düzenlemelerin derhal uygulanması yoluyla bu dönüşümler üzerinde önemli bir etki yaratırlar. Bu, kentsel gelişim süreci boyunca gerçekleşen düzenlemelerin kademeli ve artımlı bir şekilde benimsenmesiyle çelişmektedir. Bu aktörler arasındaki etkileşim, talepleri ve kentsel manzara içindeki eylemleri, mimari yapıların cephelerinde algılanabilen bir dizi hiyerarşik senaryo olarak kendini gösterir. Bu bağlamda, mikromorfolojik metodolojinin uygulanması, bu kentsel dönüşümleri analiz etmek için önemli bir araç olarak ortaya çıkmıştır. Son on yılı bu metodolojinin merceğinden inceleyerek, bu aktörlerin şehir içindeki dinamiklerine dair bilgiler elde edilmektedir. Yerel yönetimler, turizm faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir bölge olan Birinci Cadde'nin ana eksenine odaklanarak, korunan bir alan olan Mardin'in Eski Kenti'nde turizmi canlandırmak için önlemler başlatmaktadır. Kentteki aktörlerin kimler olduğu, değişim süreçlerindeki etkilerini ve bu etkilerin yoğunluklarını açmak, tarihi bir kentin dönüşüm sürecindeki parametreleri anlamak için de önemli bir girdi olmuştur. Aktörlerin değişim talepleri sonucunda yaptıkları düzenlemelerin kentteki yansımalarını irdelemek, bu yansımaların bir arada incelenmesi ile birbirlerine olan etkileri de görünür kılınmıştır. Analizler, cadde üzerindeki en önemli aktörlerden biri olan Mardin Belediyesi'nin gerçekleştirdiği tek tipleştirme değişikliklerinin öncelikle kat bütünlüğünün korunması, çatılarla ilgili sorunların ele alınması, cephelerin doluluk ve boşluklarının düzenlenmesi, parapetler ve tabela düzenlemelerine odaklandığını ortaya koymuştur.Yüksek Lisan