Akademicka Platforma Czasopism
Not a member yet
37874 research outputs found
Sort by
Analiza dorobku Marioli Chomczyńskiej-Rubachy w świetle możliwości generatywnej sztucznej inteligencji
Get PDFThe aim of this article is to frame Mariola Chomczyńska-Rubacha’s scholarly output from the perspective of the contemporary possibilities of generative artificial intelligence, with particular reference to the ChatGPT tool. The analysis focuses on the author’s three monographs on cultural gender, sex education, genre pedagogy and teacher functioning in the context of gender role development. The article shows how AI can support the different stages of research work – from theory selection to the construction of research tools to data interpretation. At the same time, it draws attention to the limitations and risks of using generative technology in the social sciences, such as analytical simplifications or the risk of falsifying information.Celem artykułu jest ujęcie dorobku naukowego Marioli Chomczyńskiej-Rubachy z perspektywy współczesnych możliwości generatywnej sztucznej inteligencji, ze szczególnym uwzględnieniem narzędzia ChatGPT. W analizie skoncentrowano się na trzech monografiach autorki, dotyczących problematyki płci kulturowej, edukacji seksualnej, pedagogiki rodzaju oraz funkcjonowania nauczycieli w kontekście rozwoju ról płciowych. Artykuł pokazuje, w jaki sposób AI może wspierać różne etapy pracy badawczej – od doboru teorii, poprzez konstruowanie narzędzi badawczych, aż po interpretację danych. Jednocześnie zwraca uwagę na takie ograniczenia i zagrożenia związane z zastosowaniem technologii generatywnej w naukach społecznych, jak uproszczenia analityczne czy ryzyko falsyfikowania informacji
Conservation and harvesting of rainwater for sustainable agriculture in Kachho, Sindh, Pakistan
Get PDFRainwater irrigation is relatively an uncommon practice in Pakistan, yet certain areas still utilize rainwater harvesting to address water scarcity. A north-south oriented belt, parallel to the Khirthar foothills and along the Indus River floodplain in Sindh province, has been identified as suitable for rainwater-based agriculture. Over time, easterly alluvial deposits have expanded, supporting agricultural growth. The main objective of this study was to explore the potential of rainwater harvesting and storage in Kacho, Sindh, for sustaining agriculture and mitigating water shortages. To achieve this, field surveys, water quantification techniques, construction of small reservoirs, and satellite image analysis were applied to assess available water resources and cultivation potential. Research findings indicate progressive improvements in water conservation, with 33.3% retained in 2017, 44.4% in 2018–2019, 38.9% in 2020, 66.6% in 2021, 88.5% in 2022, and 107.5% in 2023. Correspondingly, wheat productivity has increased from 450 kg in 2017 to 815 kg in 2023 in the selected study area. These findings demonstrate the effectiveness of rainwater irrigation in mitigating water shortages and enhancing crop yields. Ultimately, sustainable rainwater conservation is a viable solution for strengthening food security and agricultural resilience in arid regions of Pakistan
The genesis, growth and decline of small motte-and-bailey type castles in the Silesian Plain on the example of Kadłub (Garten), Poland
Get PDFThe paper presents the results of archaeological excavations and of datamining of historical sources concerning motte-and-bailey once located on the grounds of Kadłub. This castle made part of the no longer extant allodium Garten. Analysis points to the stronghold functioning from probably mid 15th to early 16th centuries, under ownership of two successive houses, the von Luchow and von Rymbabe. Allodium Garten derived much of its income from aquaculture, supplemented by rising cattle and – to a lesser degree – by growing corn. Excavations unearthed the remnants of an elongated, rectangular house of timber frame construction, as evidenced by its foundations. The discussed site reflects the contemporary popularity of such strongholds. The changes linked with the passage to the Modern Era made the motte-and-bailey lose its relevance and it was abandoned, with excavations not producing any signs of its violent end. Archaeological evidence cross-checked with ALS (Airborne Laser Scanning) data recorded on the site as well as written sources point to the surroundings of the site being greatly transformed by human action and subject to major anthropogenic pressure; the site made part of an interestingly designed economic centre, a centre which later faded away and was annexed into the neighbouring village of Kadłub.Artykuł omawia wyniki badań archeologicznych i kwerendy źródeł historycznych dotyczących dawnego gródka zlokalizowanego na gruntach miejscowości Kadłub, będącego w przeszłości częścią zanikłego allodium Garten wzmiankowanego przynajmniej od 1358 r. Na podstawie analizy udało się ustalić, że założenie funkcjonowało zapewne od poł. XV do pocz. XVI w. i mogło należeć do dwóch następujących po sobie rodów rycerskich: von Luchow i von Rymbabe. Teren zanikłego allodium Garten utrzymywał się w przeszłości z gospodarki stawowej, uzupełnianej hodowlą bydła i w mniejszym stopniu uprawami zbóż. Podczas prac archeologicznych odkryto relikty długiego domu szkieletowego, które zachowały się w postaci prostokątnego fundamentu. Przemawia on za tym, że na gródku stał raczej obszerny budynek mieszkalny a nie wieża. Odnaleziono bogaty materiał zabytkowy w postaci licznych fragmentów naczyń, kafli piecowych, zabytków metalowych, szkła. Omawiany obiekt jest jednocześnie odzwierciedleniem czasowej popularności podobnych założeń lokowanych często na nizinnym Śląsku. W dobie przemian następujących u progu okresu nowożytnego stracił swoją funkcję i został opuszczony. Nie odnaleziono w trakcie badań śladów wskazujących na nagłą jego destrukcję. Analiza założenia uzupełniona o rozbudowaną kwerendę źródeł historycznych, analizę danych pochodzących ze skaningu laserowego (LiDAR) ukazała, że okolica stanowiska była w przeszłości mocno przekształcona i poddana silnej presji antropogenicznej, natomiast samo założenie stanowiło część ciekawie zaprojektowanego centrum gospodarczego, które upadło z czasem i zostało wcielone w granice sąsiedniej wsi Kadłub. Proces przemian miał charakter ewolucyjny i był silnie skorelowany z polityką i związkami rodzinnymi miejscowego rycerstwa, jak wykazano na podstawie analizy źródeł historycznych
The Place Called Chiesazza: A Study of the Norman Monastic Foundation in Sicily.
Get PDFThe history of the Santa Maria di Campogrosso monastery, founded by Norman rulers in the 11th century, is poorly documented in written sources. The ruins of the church were the subject of archaeological research between 2015 and 2023 by the Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Sciences. Burials dating from the 12th to 14th centuries were discovered, including the remains of people from continental Europe. In the church's nave, the remains of an older building, dating from the 11th-12th century, were encountered. The time of construction of the younger church, thanks to C14 dating of mortar and human remains in correlation with coin finds, was determined to be the second half of the 12th and first half of the 13th century. Based on historians' descriptions of the 16th and 17th centuries, the monastery is considered Basilian. The results of the archaeological survey suggest that it was Latinised in the first half of the 12th century. GPR surveys revealed the outlines of the monastery walls, typical of Benedictine monasteries. The authors compare research on the history of medieval Poland and Sicily, pointing out the influence of 19th-century interpretations and over-interpretations in 20th-century historiography. On the one hand, it was made possible by the lack of numerous systematic excavations and by the impossibility of more precisely dating archaeological facts. Changes in dating methods at the end of the 20th and the beginning of the 21st century influenced new archaeological and historical research approaches in Poland and Sicily.The history of the Santa Maria di Campogrosso monastery, founded by Norman rulers in the 11th century, is poorly documented in written sources. The ruins of the church were the subject of archaeological research between 2015 and 2023 by the Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Sciences. Burials dating from the 12th to 14th centuries were discovered, including the remains of people from continental Europe. In the church's nave, the remains of an older building, dating from the 11th-12th century, were encountered. The time of construction of the younger church, thanks to C14 dating of mortar and human remains in correlation with coin finds, was determined to be the second half of the 12th and first half of the 13th century. Based on historians' descriptions of the 16th and 17th centuries, the monastery is considered Basilian. The results of the archaeological survey suggest that it was Latinised in the first half of the 12th century. GPR surveys revealed the outlines of the monastery walls, typical of Benedictine monasteries. The authors compare research on the history of medieval Poland and Sicily, pointing out the influence of 19th-century interpretations and over-interpretations in 20th-century historiography. On the one hand, it was made possible by the lack of numerous systematic excavations and by the impossibility of more precisely dating archaeological facts. Changes in dating methods at the end of the 20th and the beginning of the 21st century influenced new archaeological and historical research approaches in Poland and Sicily
STRATEGICZNY KOMPAS UE: WYZNACZANIE KURSU NA RZECZ AUTONOMII BEZPIECZEŃSTWA I OBRONY UNII EUROPEJSKIEJ
No full textThe article focuses on the development and implications of the European Union’s Common Security and Defense Policy (CSDP), with a specific emphasis on the EU Strategic Compass adopted in 2022. The Lisbon Treaty in 2009 initiated the formal framework for the CSDP, which was further advanced by the EU Global Strategy in 2016. This strategy emerged in response to various geopolitical challenges, including the Russo-Georgian war, the economic crisis of 2007-2009, the Arab Spring, and Russia’s annexation of Crimea. The Strategic Compass aims to address these threats through a structured plan centered around four pillars: Act, Secure, Invest, and Partner.
The article employs a comprehensive review methodology, examining formal documents, strategic frameworks, and scholarly analyses. The primary focus is on understanding the goals, proposed actions, and potential impacts of the Strategic Compass on EU security and defense policy.
The results indicate that the Strategic Compass is a significant step towards achieving EU strategic autonomy in defense, though its success hinges on effective implementation and the political will of member states. The document provides a detailed action plan but reveals gaps in addressing economic conditions, geographical focuses, and the synchronization of initiatives. The Ukrainian-Russian war has validated many initiatives of the Strategic Compass, highlighting the importance of swift troop deployment, effective cyber defense, and comprehensive intelligence. The conflict also revealed areas needing improvement, such as better coordination and financial mechanisms. The analysis also underscores the necessity for continuous adaptation Although the Strategic Compass is a significant step towards the EU's strategic autonomy in defense, its success depends on the commitment of individual member states to actions supporting the EU's security and defense autonomy.Artykuł koncentruje się na rozwoju i konsekwencjach Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (WPBiO) Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Strategicznego Kompasu UE przyjętego w 2022 roku. Traktat z Lizbony z 2009 roku zapoczątkował formalne ramy dla WPBiO, które zostały dalej rozwinięte przez Globalną Strategię UE w 2016 roku. Strategia ta pojawiła się w odpowiedzi na różne wyzwania geopolityczne, w tym wojnę rosyjsko-gruzińską, kryzys gospodarczy z lat 2007-2009, Arabską Wiosnę oraz aneksję Krymu przez Rosję. Strategiczny Kompas ma na celu przeciwdziałanie tym zagrożeniom poprzez strukturalny plan oparty na czterech filarach: Działaj, Zabezpieczaj, Inwestuj i Partnerstwo.
Artykuł stosuje kompleksową metodologię przeglądu, analizując formalne dokumenty, ramy strategiczne oraz analizy naukowe. Głównym celem jest zrozumienie celów, proponowanych działań i potencjalnych skutków Strategicznego Kompasu dla polityki bezpieczeństwa i obrony UE.
Wyniki wskazują, że Strategiczny Kompas jest znaczącym krokiem w kierunku osiągnięcia strategicznej autonomii UE w dziedzinie obrony, choć jego sukces zależy od skutecznej realizacji i woli politycznej państw członkowskich. Dokument ten zawiera szczegółowy plan działania, ale ujawnia również luki w zakresie warunków ekonomicznych, geograficznych priorytetów oraz synchronizacji inicjatyw. Wojna ukraińsko-rosyjska potwierdziła wiele inicjatyw Strategicznego Kompasu, podkreślając znaczenie szybkiego rozmieszczenia wojsk, skutecznej obrony cybernetycznej i wszechstronnych działań wywiadowczych. Konflikt ten również ujawnił obszary wymagające poprawy, takie jak lepsza koordynacja i mechanizmy finansowe. Analiza podkreśla również konieczność ciągłej adaptacji. Choć Strategiczny Kompas jest znaczącym krokiem w kierunku strategicznej autonomii UE w dziedzinie obrony, jego sukces zależy od zaangażowania poszczególnych państw członkowski w działania na rzecz autonomii w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony UE
Transmisja kultury w rodzinach polskich i żydowskich w międzywojennym Białegostoku
Get PDFThis article analyzes cultural transmission mechanisms in Polish and Jewish families living in interwar Bialystok. The research focuses on comparing tradition transmission practices in both communities within the multicultural context of the city. The theoretical framework is based on Antonina Kłoskowska's concepts of cultural transmission and Pierre Bourdieu's cultural capital. The biographical method was applied, using thematic interviews conducted among thirty-seven respondents of Polish and Jewish origin born before World War II. The material underwent qualitative data analysis using coding procedures employed in grounded theory. Research results indicate the functioning of both grand “traditions”, consciously transmitted through educational and religious institutions, and “small traditions” unconsciously transmitted in everyday social life. The analyses confirm the family's crucial role as the primary center for religious and customary tradition transmission, as well as the significance of urban space as an area of cultural integration. Conclusions point to the complexity of cultural transmission processes in a multicultural environment, where various transmission mechanisms complemented each other, creating a shared cultural heritage among Bialystok residents that transcended ethnic and religious divisions. Research on cultural transmission in pre-war Bialystok families enables urgent documentation of accounts from the last living witnesses, creating a valuable archive for future generations. These research findings can serve as educational material supporting regional and intercultural education programs.Celem artykułu jest analiza mechanizmów transmisji kultury w rodzinach polskich i żydowskich mieszkających w międzywojennym Białymstoku. Badania koncentrują się na porównaniu praktyk przekazywania tradycji w obu społecznościach z uwzględnieniem wielokulturowego charakteru miasta. Podstawę teoretyczną stanowią koncepcje transmisji kulturowej według Antoniny Kłoskowskiej oraz kapitału kulturowego Pierre'a Bourdieu.W prezentowanych analizach zastosowano metodę biograficzną, wykorzystując wywiady tematyczne przeprowadzone wśród trzydziestu siedmiu respondentów polskiego i żydowskiego pochodzenia, urodzonych przed II wojną światową. Materiał poddano jakościowej analizie danych z wykorzystaniem procedur kodowania stosowanych w teorii ugruntowanej. Wyniki badań wskazują na funkcjonowanie zarówno „tradycji wielkich”, przekazywanych świadomie przez instytucje edukacyjne i religijne, jak i „tradycji małych” przekazywanych nieświadomie w codziennym życiu społecznym. Analizy potwierdzają kluczową rolę rodziny jako podstawowego ośrodka transmisji tradycji religijnych i obyczajowych, a także znaczenie przestrzeni miejskiej jako terenu integracji kulturowej. Wnioski wskazują na złożoność procesów transmisji kulturowej w wielokulturowym środowisku, gdzie różne mechanizmy przekazu wzajemnie się uzupełniały, tworząc wspólne dziedzictwo kulturowe mieszkańców Białegostoku, wykraczające poza podziały etniczne i religijne. Badania nad transmisją kultury w rodzinach przedwojennego Białegostoku umożliwiają pilną dokumentację relacji ostatnich żyjących świadków, tworząc cenne archiwum dla przyszłych pokoleń. Wyniki tych badań mogą służyć jako materiał edukacyjny wspierający programy edukacji regionalnej i międzykulturowej
Doświadczenie zmiany w Teatrze Playback. Między jednostką a wspólnotą – na przykładzie praktyk lokalnych
Get PDFThe article examines the experience of change in Playback Theatre, understood as a process situated between individual experience and the communal dimension. It explores the psychological, ritual, and social aspects of this phenomenon, with particular focus on local practices in Kraków. An interdisciplinary perspective, encompassing performance theory, dramatherapy, Moreno’s psychodrama, and approaches characteristic of community-based theatre, was adopted. The text draws on available literature, as well as case studies and participant observation from two Kraków-based playback groups: Ukrainian Playback Theatre and Playback Theatre Esperanto.
The article first discusses the historical and theoretical context of Playback Theatre, then analyzes participants’ individual transformation processes, and finally focuses on the role of community and dialogue with the Other. It demonstrates that Playback Theatre activities foster emotional closeness and the reinterpretation of experiences, while also creating a platform for integration, solidarity, and cross-cultural communication.
The main conclusion highlights the potential of Playback Theatre as a tool for community development and for supporting work with refugees and culturally diverse groups. At the same time, the article encourages further research into local practices, which can provide valuable insights into the transformations of community in the contemporary world.Artykuł podejmuje temat doświadczenia zmiany w Teatrze Playback, rozumianego jako proces rozpięty pomiędzy indywidualnym przeżyciem a wymiarem wspólnotowym. Analizowane są psychologiczne, rytualne i społeczne aspekty tego zjawiska, ze szczególnym odniesieniem do krakowskich praktyk lokalnych. Przyjęto perspektywę interdyscyplinarną, obejmującą teorię performansu, teatroterapię, psychodramę Moreno oraz podejścia charakterystyczne dla teatru zaangażowanego. W tekście wykorzystano dostępną literaturę przedmiotu, a także studium przypadków i obserwacji uczestniczących w dwóch krakowskich grupach playbackowych: Ukrainian Playback Theatre i Playback Theatre Esperanto.
W artykule najpierw omówiono kontekst historyczny i teoretyczny Teatru Playback, następnie podjęto analizę indywidualnych procesów transformacji uczestników, by w końcu skupić się nad rolą wspólnoty i dialogu z Innym. Wykazane zostało, że działania Teatru Playback sprzyjają oswajaniu emocji i reinterpretacji doświadczeń, a zarazem stwarzają przestrzeń do integracji, solidarności oraz porozumienia ponad granicami kulturowymi.
Zasadniczy wniosek wskazuje na potencjał Teatru Playback jako narzędzia wspierającego rozwój wspólnoty i pomagającego w pracy z uchodźcami oraz grupami zróżnicowanymi kulturowo. Jednocześnie artykuł zachęca do dalszych badań nad lokalnymi praktykami, które mogą dostarczać wiedzy o przemianach wspólnotowości we współczesnym świecie
Depezantyzacja vs. gentryfikacja? Zmiany struktury społecznej wiejskiej Polski po 1989 r.
Get PDFUntil the end of the 1980s, Poland had an anachronistic socio-professional structure. Farmers accounted for almost a quarter of Poland’s population; they dominated the countryside, constituting about half of its inhabitants. The post-communist transformation, which coincided with the transition to the post-industrial phase, initiated significant changes in this structure: a large decrease in the share of farmers in the structure (depeasantisation), an increase in the share of workers (proletarianisation), and a significant increase in the share of the middle class (rural gentrification). The analysis demonstrates the variability in the dynamics of process progression over time and their impacts within rural spaces (metropolitan areas versus peripheral regions).Aż do końca lat osiemdziesiątych Polska miała anachroniczną strukturę społeczno-zawodową. Rolnicy stanowili prawie jedną czwartą ogółu ludności Polski; wyraźnie dominowali na wsi, stanowiąc około połowy jej populacji. Transformacja postkomunistyczna, która zbiegła się z przejściem do fazy postindustrialnej, zapoczątkowała istotne zmiany w tej strukturze: duży spadek udziału rolników w strukturze (proces depezantyzacji), wzrost udziału robotników (proletaryzacja) i duży wzrost udziału klasy średniej (gentryfikacja wsi). Analiza ukazuje zmienność dynamiki przebiegu procesów w czasie oraz ich skutków w wiejskiej przestrzeni (obszary metropolitalne – peryferie)
