Czasopisma Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

Kaliński, Arkadiusz

Arkadiusz Kaliński
Kapitan pilot Pawet Janeczko 
(10.01.1895-6.09.1944)
Urodził się w dniu 10 stycznia 1895 r. w Dzierzkowicach pow. Janów na ziemi lubel­
skiej Jak o  syn Wojciecha i Heleny z Piechów. Ukończył 6 klas gimnazjalnych. W wieku 15 
lat wyjechał do USA. Pracował tam m.in. przez 3 lata w fabryce samochodów i zdobył 
zawód maszynisty-mechanika. W dniu 1 kwietnia 1917 r. wstąpił do Armii Kanadyjskiej, 
a dokładnie do Szkoły Oficerskiej w Camp Borden (od 1 maja 1917 r.?), skąd z dyplomem 
ukończenia szkoły oficerskiej trafił do polskiego obozu wojskowego w Niagara on the 
Lakę w Kanadzie. Tam oficjalnie, w dniu 1 października 1917 r., wstąpił do oddziałów 
ochotniczych Błękitnej Armii gen. J. Hallera w charakterze aspiranta. W obozie w Niagara 
on the Lakę przebywał do lutego 1918 r., skąd przeniesiony został do I baonu 3 pułku 
strzelców polskich w Mamers we Francji. W oddziale tym pełnił funkcję dowódcy pluto­
nu. W dniu 21 marca 1918 r. otrzymał nominację na stopień podporucznika (z datą 7 paź­
dziernika 1917 r. w Journal Officiel Nr 79), a następnie od 1 kwietnia do 15 czerwca 
1918 r. przebywał na kursie oficerów piechoty w Szkole Oficerskiej w Camp du Ruchard. 
Po powrocie do pułku macierzystego do dnia rozejmu (11 listopada 1918 r.) przebywał na 
froncie na stanowisku dowódcy plutonu.
W dniu 11 stycznia 1919 r. otrzymał stopień porucznika i przeniesiony został do 
II baonu 5 pułku strzelców polskich Armii gen. J. Hallera na stanowisko dowódcy kom­
panii. Wkrótce też wysłał pismo do Naczelnego Wodza WF datowane na 24 lutego 1919 r., 
z prośbą o przydzielenie „do awjacji". Chęć tę motywował „wielkim zamiłowaniem do 
awjacji, dobrym stanem zdrowia i poczuciem zdolności pełnienia służby awjatora". Pod­
kreślał także swoją znajomość maszyn i motorów, jaką zdobył podczas pracy w fabryce 
samochodów. Prośba została rozpatrzona pozytywnie i w dniu 6 kwietnia 1919 r. por. 
Paweł Janeczko odkomenderowany został do szkoły letniej w d'Istres. Ukończywszy szko­
lenie, otrzymał dyplom ze Szkoły Lotniczej nr 18160 datowany na 30 października 1919 r. 
(zaświadczający o uzyskaniu przez por. Pawła Janeczkę tytułu pilota wojskowego w dn. 
29 sierpnia 1919 r.) oraz francuską odznakę pilota nr 10641.
We wrześniu (w dn. 16 lub 23), po przyjeździe do Polski, przydzielony został do 1 Eska­
dry Wywiadowczej. Walczyła ona w składzie dywizji litewsko-białoruskiej i stacjonowała 
na lotnisku Parubanek pod Wilnem. W tym samym czasie w jej skład włączono 582 Eska­
drę Wywiadowczą „Salmsonów". Być może wraz z nią przybył por. pil. Paweł Janeczko 
(w ramach polonizowania eskadr francuskich). W tym okresie 1 Eskadrą Wywiadowczą 
dowodził por. pil. Stanisław Bohusz. Do lutego 1920 r. pozostawała w rezerwie Szefa
- 230 -
Lotnictwa Naczelnego Dowództwa i wykonywała głównie loty łącznikowe do Rygi- Od 
lutego 1920 r. samoloty eskadry rozpoczęły loty bojowe związane z walkami o Dyneburg 
(Dźwińsk). W dniu 2 lutego 1920 r., podczas dalekiego lotu rozpoznawczego w rejon 
Dźwińska, po wykryciu bolszewickiej kolumny, por. pil. Paweł Janeczko zniżył się do 
wysokości 50 metrów i ostrzelał ją  z karabinów maszynowych. W wyniku ostrzału z ziemi 
jedna z kul zraniła pilota w głowę. Por. Janeczko wyrównał jednak lot samolotu i powró­
cił na lotnisko.
Na wiosnę 1920 r. 1 Eskadra Wywiadowcza przesunięta została do Zahacia, skąd dzia­
łała na rzecz 1 Armii. Jej zadaniem było śledzenie koncentracji wojsk bolszewickich (spo­
dziewano się na północy działań ze strony bolszewików).
Podczas ofensywy wojsk polskich na Połock, w dniu 1 kwietnia 1920 r., dwie załogi, 
w składzie: por. pil. Augustyn Domes (aktualny dowódca 1 Eskadry Wywiadowczej) i por. 
pil. Wacław Makowski oraz por. pil. Paweł Janeczko i ppor. obs. Ignacy Skorobohaty, doko­
nały śmiałego nalotu na most na Dźwinie, przez który wycofywały się bolszewickie tabory. 
Efekt nalotu -  nieznany. Prawdopodobnie w wyniku przeciążenia maszyny ładunkiem bomb 
podczas powrotnego lotu z powodu braku benzyny por. pil. Janeczko zmuszony był lądo­
wać na ziemi niczyjej (pomiędzy liniami frontu). Wart też jest odnotowania fakt, że lot ten 
trwał 4 1/2 godziny, z czego 2 godziny nad terytorium nieprzyjaciela.
Podczas odwrotu w czerwcu i lipcu 1920 r. 1 Eskadra Wywiadowcza siedmiokrotnie 
zmieniała lotniska. Ostatecznie, w dniu 13 lipca 1920 r. znalazła się w Lidzie. Dwa dni 
później por. pil. Paweł Janeczko na własne żądanie został przeniesiony do 8 Eskadry Wy­
wiadowczej. Wraz z nią, w ciągłym odwrocie, w dniu 9 sierpnia 1920 r. znalazł się na 
lotnisku mokotowskim pod Warszawą. 8 Eskadra Wywiadowcza została w tym czasie 
wyposażona m.in. w dwa samoloty albatros J - l  IFL (samolot szturmowy, infanterieflug- 
zeug, zbiornik paliwa i kabina były opancerzone 5 mm blachą ze stali chromoniklowej). 
Przy pomocy tych specjalnie przystosowanych do atakowania celów naziemnych samolo­
tów eskadra atakowała pozycje bolszewickie na odcinku Małkinia-Tłuszcz, a następnie bra­
ła udział w walkach w dniach 14 i 15 sierpnia 1920 r. pod Radzyminem. Podczas tych 
lotów szczególnie wyróżnił się por. pil. Paweł Janeczko. We wniosku o odznaczenie go 
Krzyżem Orderu Virtuti Militari podkreślono, że brał udział w dniach od 12 do 20 sierpnia 
1920 r. w bitwie warszawskiej, bombardując i ostrzeliwując z wysokości 30-50 metrów 
siły bolszewickie pod Wyszkowem i Pułtuskiem. W końcu sierpnia 1920 r. 8 Eskadra 
Wywiadowcza działała z Lublina i Chełma. Brała udział w walkach z konnicą Budionnego 
pod Hrubieszowem i Uściługiem -  w tym także por. pil. Paweł Janeczko, który dokony­
wał nalotów z najniższej wysokości. Dwa tygodnie przed zawarciem na froncie rozejmu 
8 Eskadra Wywiadowcza została przesunięta na lotnisko w Korcu i współpracowała z kor­
pusem kawalerii płk. Rómmla. Wtedy to, podczas zagonu polskiej kawalerii na Korsteń, 
eskadra otrzymała ważne zadanie utrzymania łączności oraz zbombardowania pociągów 
pancernych na torze Zwiahel-Korsteń w celu ułatwienia przejścia konnicy przez Horyń. 
Zadanie to wykonały trzy załogi, a wśród nich por. pil. Paweł Janeczko i pchor. Walenty 
Marchlewski. Dzięki intensywnym nalotom (por. Janeczko przeprowadzał po dwa loty 
bojowe dziennie) pociągi pancerne wycofały się do Korstenia, umożliwiając przejście ka­
walerii bez strat. Jak niebezpieczne były to akcje, niech świadczy fakt, że w tych dniach 
8 Eskadra Wywiadowcza straciła 2 zestrzelone samoloty. Jednym z ostatnich lotów bojo­
- 231-
wych por. Janeczki był daleki wywiad na Żytomierz-Berdyczów, z którego przywiózł 
ważne meldunki. Za ww. czyny bojowe por. pil. Paweł Janeczko odznaczony został Srebr­
nym Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy nr 581. W uzasadnieniu wniosku z dn. 8 
października 1920 r. czytamy: „Por. pil. Janeczko swoją niezwykłą odwagą i gorliwością 
zasługuje na najwyższe odznaczenie Orderem Virtuti Militari, wykonał samych głębokich 
lotów wywiadowczych 22, prócz tego kilkanaście lotów z bombardowaniem i atakowa­
niem konnicy".
W dniu 15 listopada 1920 r. por. pil. Paweł Janeczko przeniesiony został na własne 
żądanie do 9 Eskadry Wywiadowczej, a następnie w dniu 15 lutego 1921 r., po połączeniu 
9 i 10 eskadry, przeszedł do 10 (9 została zlikwidowana). Następnie, w dniu 29 września 
1921 r., w wyniku dyslokacji 10 Eskadry z 2 Pułku Lotniczego do 3 Pułku Lotniczego, 
znalazł się na Ławicy w Poznaniu. W 10  Eskadrze 3PL służył do 17 lutego 1925 r. Następnie 
przydzielony został do Centralnych Zakładów Lotniczych w Warszawie z równoczesnym 
odkomenderowaniem do Centralnych Składów Lotniczych w Dęblinie. W dniu 31 maja 
1926 r. powrócił do 3 Pułku Lotniczego. Awans na stopień kapitana otrzymał w dniu 
23 kwietnia 1927 r. (z dniem 1 stycznia 1927 r.).
W dniu 31 października 1927 r. los związał kpt. pil. Pawła Janeczkę z Bydgoszczą. 
Został wtedy przeniesiony do funkcjonującej na bydgoskim lotnisku Centralnej Szkoły 
Mechaników Lotniczych. Wkrótce po reorganizacji Centrum przesunięto go na stanowi­
sko oficera nadzoru technicznego Centrum Wyszkolenia Podoficerów Lotnictwa.1 Przez 
kolejne lata obejmował różne stanowiska służbowe w szkolnictwie wojskowym na byd­
goskim lotnisku, m.in. od dnia 2 września 1930 r. pełnił funkcję kierownika Warsztatów 
Szkolnych Szkoły Podoficerów Mechaników Samolotowych2, a od 22 lipca 1931 r. objął 
stanowisko dowódcy kompanii portowej3. W dniu 7 kwietnia 1932 r. został przesunięty 
na stanowisko wykładowcy Dyrektora Nauk w Centrum Wyszkolenia Podoficerów Lot­
nictwa.4 Prawdopodobnie w połowie 1932 r. w stopniu kapitana przeniesiony został w stan 
spoczynku. Wraz z rodziną przeniósł się do Lublina, gdzie pracował w Zakładach Lotni­
czych Plagę & Laśkiewicz na stanowisku konstruktora. Przed wybuchem wojny powrócił 
do Poznania. Podczas wojny ponownie wyjechał z rodziną w Lubelskie, gdzie zamieszkał 
w Równiance gm. Rudnik, w gospodarstwie zakupionym jeszcze przed I wojną światową 
przez jego ojca. Podczas okupacji Paweł Janeczko wstąpił do oddziałów Armii Krajowej 
(lub Narodowych Sił Zbrojnych?). Zginął w dn. 6 (5?) września 1944 r. w zasadzce urzą­
dzonej w jego domu w Równiance przez oddziały NKWD i UB dowodzone przez Gustawa 
Króla ps. „Cygan". Pochowany został w Płonce. Miał dwóch synów i jedną córkę.5
Przypisy
1 CAW, AP 1779; Archiwum MPOW sygn. A /8 9 5 8 /I V /4 2 3 /l -2 2 ; Ku Czci Poległych Lotników, pod 
red. mjr. dypl. pil. M. Romeyki, Warszawa 1933.
2 CAW, I 340 , r. dzienny nr 199 z dn. 2  IX 1930  r.
3 CAW, I 340 , r. dzienny nr 164  z dn. 2 3  VII 1931 r.
4  CAW, I 340 , r. dzienny nr 77 z dn. 7 IV 1932 r.
5 Archiwum MPOW, sygn. A /8 9 1 4  -  8913/T V /423; relacja syna, p. Zenona Janeczko.
- 2 32 -


Not a member yet

Kapitan pilot Pawet Janeczko (10.01.1895-6.09.1944)

2,404

2,881