TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Sistemi

TBMM

Ekşi, Ömer

Keşir, Feridun

Öztürk, Kemal

Milletvekili Seçimi 
Görev ve 
Sorumluluklan
*- 'Kjlfü|>haıu‘si
IBUM K Ü T Ü P ü A N i i »
T A N I T I M  K İ T A P L A R I  S E R l S l - 6
^Vlilletvekili Seçimi 
Görev ve 
Sorumluluklar
■ j ] • ;  A  v  ^ ■
E g e m e n l i k  K a y İ t s i z  ş a r t s i z  m i l l e t i n d i r
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Daire Boşkanlığı
Tanıtım Kitapları Serisi: 6
yayın yönetmeni
Feridun KEŞİR
yayın Danışmanı
Kemal ÖZTÜRK
Editör
Ömer EKŞİ
Son Kontrol
TBMM Kanunlar ve Kararlar Daire Başkanlığı
Tasarım ve Uygulama
On Ajans
yayın Adresi
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü 
B a ka n lık ia r -A n k a ra
İletişim
Tel ; 0312. 420 68 85 
F a k s ; 0312. 420 68 86 
www.tbmm.gov.tr 
e-m ail: bashildb@ tbm m .gov.tr
Baskı
TBMM Basımevi 
Haziran-2005
Saygılarımla
Bülent Arınç
TBMM Başkanı
Türkiye Büyük Millet Meclisimizin 25 Hp 
Nisan 1920’deki açılışından buyana 85 W \
85yıl önce bu ülkenin kurucusu 
kahramanlarımızın yürüyüşleri kuşak- M
tan kuşağa aktarılarak devam ediyor.
Şimdi büyük Türkiye, özgür Türkiye 
hayalimiz için bizleryürüyoruz. Büyük 
önder Mustafa Kemal Atatürk ve arka- 
daşlarından devraldığımız bağımsız 
Türkiye bayrağını en yüksekte tutarak
azimle ilerliyoruz. Meclisimizin 85. yaşını görkemli bir şekilde kutlamak 
için 2005yılını "Milli Egemenlik yılı” ilan ettik.
Buyılı Milli Egemenlik Yılı ilan etmemizin ve geniş kutlama programlan 
hazırlamamızın temel amacı; milli irade, demokrasi ve özgürlük kavram­
larını toplumun her kesimine, hatta her bireyeyaymaktır. Böylece, gururla 
sahip olduğumuz Meclisimiz daha iyi tanınmış, demokrasi kültürümüz 
gelişmiş, vatandaşlık bilincimiz güçlenmiş olacaktır.
Ayrıca bu yılda, toplumsal barışı sağlamak, yeni diyalog yolları 
üretmek ve sorunlarımızı çözmek için ortak zemin oluşturmak istiyoruz.
Bu yıl münasebetiyle ayrıca çok geniş çerçeveli bir yayın hazırlığı 
yaptık. Söz konusu kitaplarımız Meclis uzmanları tarafından hazırlanmış 
ve sîzlerin ilgisine sunulmuştur. Eserlerin; Meclisimizin, milletvekil- 
lerimizin, parlamenter sistemin ve demokrasimizin daha iyi tanıtılmasını 
sağlayacağını umuyoruz.
ÖNSÖZ

İ Ç İ N D E K İ L E R
Seçme ve Seçilme Hakkı
Seçimlerin Niteliği
Seçim  Sistemi
Seçim lere Katılım
S iyasa l  Örgütlenme Özgürlüğü
S iyasa l  Partiler
Partilere Üyelik
Partilerin Tüzük ve Programları
Partilerin Uyacak ları  Esa s la r  ve Kapatı lm alar ı
Milletvekili Seçilme Yeterliliği
Milletvekili Seçimi ve Denetimi
Erken veya Ara Seçim
Seçimlerin  Geriye B ırakılması
Milletvekillerinin Temsili
Milletvekillerinin Görevleri
Milletvekilliği ile B a ğ d a şm aya n  İşler
yasama Dokunulmazl ığı  ve Sorumsuzluğu
Milletvekill iğ in in  Düşmesi
8
8
8
9
9
9
9
10 
10 
1 1  
12
Milletvekili Seçimi Görev ve Sorumlulukları 
Seçme ve Seçilme Hakkı
Her Türkiye Cumhuriyeti v a t a n d a ş ı  seçm e hakkı kadar, seçi lme 
ha kk ın a  da  sahiptir.  Çünkü  seçme, seç ilme ve herhang i  bir s iya s i  
faaliyette bulunma hakkı evrensel insan hakları değerleri arasındadır. 
Mevcut  hukuki düzenlemeler de bunları ga ran t i  a lt ına  almıştır. Bu 
haklar, k anunun  ö n g ö rd ü ğü  ist isna i  du rum la r  bu lunm ad ığ ı  sürece 
k ıs ıt lanamaz, yok  say ı lam az  ve de engellenemez.
Seçimlerin Niteliği
Tü rk iye 'de  seç im le r  ve ha lk  o y la m a s ı  se rbest,  eşit, gizli, tek 
dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına  göre, yargı yönetim 
ve denetimi a lt ında  yapılır, /urt d ış ında  bulunan Türkiye Cumhuriyeti 
vatandaş ları  da oy hakk ından  yararlanabilirler. Ancak, bunlar oylarını 
d ah a  farklı kanun i düzenlemelerle kullanabilirler.
Seçim Sistemi
T ü rk i y e ’de s e ç im le re  
il işk in  kanun lar ,  te m s i lde  
adalet ve yönetimde istikrar 
i lk e le r in i  b a ğ d a ş t ı r a c a k  
şek i lde  düzenlenm işt ir.  Bu 
i lkeye göre, norm a l ş a r t ­
l a r d a  her beş  y ı l d a  b ir  
yapılmakta  olan milletvekili
seç im leri,  yüzde  on baraj s is tem in e  göre  ge rçek le şt ir i im ekted ir .  
yöne t im de  istikrarı sağ layab i lm ek  a m ac ıy la  yüzde on barajını a şan  
partiler T BM M ’ye girebilirken, barajın a lt ında  ka lan la r  ça l ışm a la r ına  
TBMM d ış ından  devam  etmektedirler.
Seçimlere Katılım
Onsekiz yaşını dolduran herTürkiye Cumhuriyeti va tandaş ı  seçme 
ve halk o y lam a s ın a  kat ı lm a  hakk ına  sahiptir. S ilah a lt ında  bu lunan  
er ve erbaş la r  ile askeri öğrenciler, taksirli suç la rdan  hüküm giyenler 
ha r iç ,  c e z a  in fa z  k u r u m l a r ı n d a  b u lu n a n  h ü k ü m lü le r  ise  oy 
kullanamazlar.
Siyasal Örgütlenme Özgürlüğü
Herhangi bir s iyasi faaliyette bu lunm a hakkı, s iyasa l örgütlenme 
özgürlüğünün bir sonucudur. Barışçıl yollarla yapılan  her türlü s iyasal 
faa l iye t ,  Tü rk iye ’de se rbestt ir .  S iy a sa l  p a rt i le r  bu fa a l iy e t le r in  
merkezinde yer alır. Dileyen kimse, siyasi parti kurma ve usulüne göre 
p a r t i l e r e  g i rm e  ve p a r t i l e r d e n  a y r ı lm a  h a k l a r ı n a  s a h ip t i r .
Siyasal Partiler
Siyasi partiler, demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez organlarıdır. 
İn san la r  seçme, seçilme ve s iya s i  faa l iye t le rde  bu lunm a  hakların ı, 
d a h a  çok  bu o rgan la r  a rac ı l ığ ıy la  gerçekleştirir ler. S iya s i  partiler 
önceden izin a lm adan  kurulurlar ve An a ya sa  ve kanunlar ın  belirlemiş 
o ld u ğ u  hüküm le r  çe rçeve s inde  fa a l iye t le r in i  sürdürürler.  S iy a sa l  
p a r t i le r in  a m a c ı ,  ö n g ö r d ü k le r i  g ö rü ş le r i  d o ğ r u l t u s u n d a  ü lke  
yönet im inde  söz sahib i olmaktır.
Partilere Üyelik
Onsek iz  ya ş ın ı  d o ld u ran  herkes  Türk iye’de d iled iğ i  parti veya  
partilere üye olabilir. Görevlerinin ve konum ların ın  niteliği gereği, bu 
kuralın  ist isna la r ı  vardır. Bunlar; hakimler, savcılar, Sa y ış ta y  dahil 
yü k se k  yarg ı o rgan la r ı  m ensup lar ı,  k am u  kurum  ve ku ru lu ş la r ın ın  
m em ur s ta tü sü n d ek i  görevlileri, yapt ık la r ı  hizmet b ak ım ından  işçi 
niteliği t a ş ım a ya n  diğer kam u  görevlileri, s ilahlı kuvvet mensupları  
ile yük seköğ re t im  öncesi öğrencileridir. Bunların  d ış ında, üyelikleri
kan u n la  düzenlenen  ( yük seköğ re t im  elennanları g ib i)  kes im ler de 
vardır. Parti üyeleri, partilerin in  yöne t im inde  de görev alabilir ler.
Partilerin Tüzük ve Programları
Her s iyas i  partin in  bir tüzüğü, bir de program ı bulunur. Partiler 
bura la rda,  kendi görüşlerin i, öngörülerin i  ve m uhtemel faa l iye t  ve 
projelerini anlatırlar. Siyasi partilerin tüzük ve programları ile eylemleri 
dev le t in  b ağ ım s ız l ığ ın a ,  ü lkesi  ile b ö lünm ez  bü tün lü ğüne ,  in san  
haklar ına, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine, millet egemenliğ ine  ve 
la ik  Cum hu r iye t  i lke le rine  ayk ır ı  o lam az,  y ine  part i le r  tü zük  ve 
program lar ında ,  bir s ın ıf  veya  zümre d ik ta tö r lü ğünü  veya herhangi 
bir tür d ik ta tö r lü ğü  s a v u n a m a z  ve suç iş lenm esin i  te şv ik  edemez.
Partilerin Uyacakları Esaslar ve Kapatılmaları
Siyasi partiler büyük bir örgütlenmeyi öngörseler de ticari faaliyet 
yü rü tem e z le r .  Gelir ve g id e r le r in in  a m a ç l a r ı n a  u y g u n  o lm a s ı  
gerekmektedir. Tüzük ve programlarının Anaya sa 'nm  öngörmüş olduğu 
çerçeve dah il inde  o lması gerekmektedir. Bunların  aksi  durum unda, 
p a r t i le r in  k a p a t ı lm a s ı  g ü n d e m e  gelir. K a p a t ı lm a la r ı ,  / a r g ı t a y  
C u m h u r i y e t  B a ş s a v c ı s ı ’n m  a ç a c a ğ ı  d a v a  ü z e r in e  A n a y a s a  
M ahkem es ince  karara  bağlanır. Tüzük ve programlar ın ın  A n a y a s a ’ya 
aykırı bu lunması halinde, partiler temelli kapatılır. Temelli kapatı lan  
parti, bir b a şk a  ad  a lt ında  kuru lam az. Yabanc ı  devlet, ku ru lu ş  ve 
ş a h ı s la rd a n  m add i  ya rd ım  a lan  parti ler de temelli  kapatı l ır.  Bazı 
du rum larda  partilere, d ava  konusu  f iillerinin ağ ır l ığ ına  göre, devlet 
y a r d ım ın d a n  k ısm en  ve ya  t a m a m e n  y o k su n  b ı r a k ı lm a  c e z a la n  
verilebilir.
Milletvekili Seçilme Yeterliliği
30 ya ş ın ı  d o ldu ran  ve A n a y a s a ’da  belirtilen seç ilme şartlar ın ı  
taş ıyan (ilkokul mezunu olmak, askerliğini yapm ış olmak, yüz kızartıcı 
ve benzer i su ç la r ı  i ş lem em iş  o lm ak ,  k a m u  h izm e t inden  y a s a k l ı  
o lm am ak,  terör eylemlerine k a t ı lm a m a k  ve bu tür eylemleri tahr ik  
ve teşvik  etmemek vs)  herTürkiye Cumhuriyeti va tanda ş ı  milletvekili  
seçilebilir. Hak im ler ve savcılar, yük sek  yargı organları  mensupları.
yükseköğ re t im  ku rum lar ındak i  öğretim  e lemanlar ı  ve kurul üyeleri 
ile silahlı kuvvetler m ensupları gibi bazı görevliler ise, görevlerinden 
ç e k i lm e d ik ç e  a d a y  o l a m a z l a r  ve m i l le t v e k i l i  s e ç i le m e z le r .
Milletvekili Seçimi ve Denetimi
TBMM, beş y ılda bir yap ılan  ( sa va ş  halinde bu süre uzayabilir) ve 
genel oyla  seçilen beşyüzell i m illetvekilinden o luşmaktadır. Seçimler 
serbest,  eşit, gizli, tek  dereceli,  genel oy, a ç ık  s a y ım  ve döküm  
esaslarına  göre. Yüksek Seçim Kurulu 'nun yönetim ve denetimi alt ında 
yapılır. Bu Kurul’un kararları aleyhine başka  bir merciye başvurulamaz.
Erken veya Ara Seçim
N orm a l se ç im  sü re s i  o lan  beş  yıl d o lm a d a n  da  se ç im le r in  
yen ilenm esine  (erken seç im ) karar  verilebilir. Bu kararı TBMM verir, 
y ine, A n a y a s a ’da  öngö rü len  belli hallerin  y a ş a n m a s ı  d u ru m u n d a  
C u m h u rb a şk a n ı ’nm kararı d o ğ ru ltu su n d a  da  seç im lere  gidilebilir. 
TBMM üyelik ler inde b o şa lm a  o lm ası ha l inde  ise, ara  seç ime gidilir. 
A ra  seç im, her seç im  d ön e m in d e  bir d e fa  yap ı l ı r  ve a ra  seç im in  
y a p ı l a b i lm e s i  iç in  gene l  s e ç im in  ü ze r ind en  o tu z  ay ın  g e ç m e s i  
gerekmektedir. Ancak, boşa lan  üyeliklerin sayıs ı,  üye tam say ıs ın ın  
yüzde beşini bulması halinde, ara seçimlerin üç ay içinde yap ılm asına  
karar verilir. Genel seçim lere bir y ıla  kala, a ra  seçim  yap ılam az. Bir 
ilin veya çevresin in T BM M ’de üyesinin ka lm am as ı  du rum unda  da  ara 
seç im e  gidilir. Sü re s i  b iten m il le tvek il le r i  yen iden  seçilebilir ler.
Seçimlerin Geriye Bırakılması
S a va ş  sebebiy le  yeni seçimlerin  y a p ı lm a s ın a  imkan görü lmezse  
TBMM, seç im le r in  bir yıl geriye b ır a k ı lm a s ın a  kara r  verebilir. Geri 
b ırakm a  sebebi o r tadan  k a lkm am ış sa ,  erteleme kara r ındak i  usule  
göre bu işlem tekrarlanabil ir,  yen i lenm es ine  kara r  verilen Meclis in  
yetkileri, yeni Mec l is i ’n seç ilmesine  kada r  sürer.
Milletvekillerinin Temsili
Milletvekillerinin TBM M ’deki görevleri belirli bir süreliğine temsil 
ile sınırlıdır. Kendilerini seçenleri, yani halkı temsil ederler. Her ne
k a d a r  belirli bir i lden a d a y  o lup  da  seç im i k a z a n m ış  o l s a la r  da  
seçildik leri ili, bölgeyi veya  sa lt  kendilerini seçen seçmenleri değil, 
bütün milleti temsil ederler.
Milletvekillerinin Görevleri
Milletvekilleri, üyesi o lduk ları  T B M M ’nin görev so rum lu luk la rm ı 
yerine getirmekle yükümlüdürler. Bunlar; kanun koymak, değişt irmek 
ve kaldırmak; bakan la r  kurulunu ve bakan ları  denetlemek, bakan la r  
kuruluna belli konu larda  kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi 
vermek; bütçe ve kes inhesap  kanunu  tasarı lar ın ı  gö rüşm ek  ve kabul 
etmek; para bas ı lm as ına  ve savaş  ilanına karar vermek; milletlerarası 
and laşm alar ın  onay lanm asın ı  uygun bulmak, genel ve özel a f i lanına 
karar vermektir.
10
Milletvekilliği ile Bağdaşmayan İşler
Milletvekilleri, gerek devlet ve gerekse diğer kam u tüzel kişilerinde 
ve bunlara bağlı kuruluşlarda; devletin veya diğer kam u tüzelkişilerinin 
d o ğ r u d a n  d o ğ r u y a  ya  da  d o la y l ı  o l a r a k  k a t ı ld ığ ı  t e ş e b b ü s  ve 
ortaklıklarda; özel gelir kaynakları ve özel imkanları kanunla sağlanmış 
kam u  ya ra r ına  ça l ışan  derneklerin ve devletten yard ım  sa ğ la yan  ve 
vergi m uafiyet i  o lan  vak ıf lar ın,  kam u  kurum u n ite liğ indek i meslek 
kuruluşları ile send ika lar  ve bunların üst kuruluşlarının ve katıldıkları 
te şebbü s  veya  ortak lık lar ın  yönet im  ve denetim  kuru l la r ında  hiçbir 
şekilde görev/rol a lamazlar, /ine milletvekilleri, yürütme organ ın ın  
teklif, inha, a ta m a  veya on a m a s ın a  bağlı resmi veya  özel herhangi 
bir işle de görevlendirilemezler.
yasama Dokunulmazlığı ve Sorumsuzluğu
Milletvekilleri, görevleri gereği y a sam a  sorum suzluğu  ve ya sam a  
d o k u n u lm a z l ı ğ ı  g ib i  iki ayr ı  a y r ı c a l ı ğ a  s a h ip t i r l e r ,  / a s a m a  
sorumsuzluğu, milletvekillerinin y a sam a  ve denetim faaliyetlerindeki 
oy ve sözlerinden ve bunları Meclis d ış ında tekrarlam alarından  dolayı 
hiçbir şekilde sorum lu tutu lamayacak ların ı  ifade etmektedir. Yasam a  
sorum suzluğu  mutlak  ve süreklidir. Milletvekilliği görevi sona  erse de 
o kişi, görevi s ı ra s ındak i  oy, söz ve düşünce le r inden  dolayı so rum lu  
tutu lamaz.
y a s a m a  d o k u n u l m a z l ı ğ ı ,  
seçimden önce veya sonra  bir suç 
işlediği öne sürü len m il letvek il i­
nin, Meclis  kararı o lm ad ıkça  so r ­
gu ya  çek i lem em es i,  t u t u l a m a ­
ması, tu tuk lanam am as ı  ve yarg ı-  
la n a m a m a s ın ı  i fade  eder. Ağ ır  
cezayı gerektiren su çü stü  hali ve 
se ç im d en  önce  so r u ş t u rm a s ın a  
baş lanm ış  olmak kaydıyla, devle­
tin  b ü tü n lü ğü n e ,  temel hak  ve 
özgürlüklerin  yok edilm esine  y ö ­
nelik durum lar y a s a m a  d ok u n u l­
maz lığ ı  k a p s a m ı  d ış ındad ır .  Bu 
gibi du rum la rda  yetkili  m akam ın  
durum u acilen ve doğrudan  d o ğ ­
ruya TBMM B a şk a n l ı ğ ı ’na b i ld ir ­
mesi zorunludur.
Anayasa  ve Adalet Komisyonu 
üyelerinden oluşan Karma Kom is­
yon, d o k u n u lm a z l ığ ı  t a r t ı ş ı l a n  
m il le tvek i l i  h a k k ın d a  bir rapo r  
hazırlar. Karm a Komisyon, d o k u ­
nu lm az lığ ın  k a ld ır ı lm a s ın a  veya  
kovuşturmanın milletvekilliği veya 
bakanlık  sıfatının sona  ermesine kadar ertelenmesine karar verebilir. 
Kom isyonun  raporu, kovu ştu rm an ın  ertelenmesi şeklinde ise, Genel 
Kurul’da okunur. On gün içerisinde rapora yazılı o larak itiraz edilmezse 
rapor kesinleşir. Kom isyonun  raporu, dokunu lm az l ığ ın  ka ld ır ı lm ası 
şe k l in d e  ise ve ya  ra p o ra  it iraz ed i lm işse ,  rapo r  Genel K u ru l ’da  
gö rü şü lü r  ve ka ra ra  bağ lan ır .  K o vu ş tu rm a  erte lenm iş  ve bu karar  
Genel K u r u lc a  k a ld ı r ı lm a m ı ş  ise, d ön e m  y e n i le n m iş  o l s a  bile 
milletvekilliği sıfatı devam  ettiği sürece ilgili h akk ında  kovu ştu rm a  
yapılam az.
Bir milletvekili  hakkında, seçilmesinden önce veya sonra  verilmiş 
bir ceza hükm ünün  yerine getirilmesi, üyelik s ıfatın ın  sona  ermesine 
b ırak ı l ı r ;  ü ye l ik  sü re s in c e  z a m a n a ş ım ı  iş lemez. Tekra r  se ç i le n
11
m il le t v e k i l i  h a k k ı n d a  s o r u ş t u r m a  ve k o v u ş t u r m a ,  M e c l i s ’ in 
dokunu lm az l ığm ı ka ld ırm a sm a  bağlıdır.
Milletvekilliğinin Düşmesi
M i l le t v e k i l in in  g ö re v  sü re s i  b e l i r le n m iş  o lm a s ı n a  ra ğm en ,  
milletvekilliğini sona  erdiren çeşitli nedenler bu lunmaktadır. Bunlar; 
m il le tvek il l iğ inden  istifa, seç i lmeye engel bir su ç tan  hüküm  giyme 
ve k ıs ıt lanma, üyelikle b ağ d a şm a ya n  işleri yürütm ekte  ısrar, Meclis  
ça l ışm a la r ına  özürsüz ve izinsiz olarak  öngörülen süreden daha  fazla 
ka t ı lm am a,  m ensup  o lduğ u  part in in  temelli  k a p a t ı lm a s ın a  sebep 
o lm a ve Cum hurbaşkan ı  seçilmedir. Milletvekilliğin, TBMM kararıy la  
d ü şü rü lm e s i  ha l inde,  ka ra r ın  ipta li  için A n a y a s a  M a h k e m e s i ’ne 
başvu rm ak  mümkündür.
12



Milletvekili seçimi görev ve sorumlulukları

Dış kapakta eser adı: 2005 TBMM Milli Egemenlik Onur Ödülü Prof. Dr. Gazi Yaşargil

TBMM Başkanlığı

TBMM Milli Egemenlik Onur Ödülü [Prof. Dr. Gazi Yaşargil]

Sungur, Necati

Seksenbeşinci yıl milli egemenlik yağlı boya resim yarışması sergisi

1980-1267
TBM M
Kütüphanesi Meclis
Kütüphanesi
M î l l î
E G E M E N L İ K
Y I L I
2 0 0 5
T A N I T I M  K İ T A P L A R I  S E R İ S İ -  11
Meclis 
Kütüphanesi
E g e m e n l i k  K a y i t s i z  Ş a r t s i z  m i l l e t i n d i r
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı
Tanıtım Kitapları Serisi: 11
/ayın yönetmeni
Feridun KEŞİR
/ayın Danışmanı
Kemal ÖZTÜRK
Editör
Ömer EKŞİ
Son Kontrol
TBMM Kanunlar ve Kararlar Daire Başkanlığı
Tasorım ve Uygulamo
On Ajans
yayın Adresi
TBMM Basın ve Halkla ilişkiler Müdürlüğü 
Bakan lık lar-A nkara
İletişim
Tel : 0312. 420 68 85 
F a k s ;0312. 420 68 86 
www.tbmm.gov.tr 
e-m ail: bashildb@tbmm.gov.tr
Baskı
TBMM Basımevi 
Nisan-2005
ÖNSÖZ
Türkiye Büyük Millet Meclisimizin 25 
Nisan 1920’deki açılışından buyana 85 
y ıl  geçti.
85 y ı l  önce bu ülkenin kurucusu  
kahramanlarımızın yürüyüşleri kuşak­
tan kuşağa aktarılarak devam ediyor.
Şimdi büyük Türkiye, özgür Türkiye 
hayalimiz için bizleryürüyoruz. Büyük 
önder Mustafa Kemal Atatürk ve arka­
daşla rından  devra ld ığ ım ız bağım sız 
Türkiye bayrağını en yüksek te  tutarak  
azimle ilerliyoruz. Meclisimizin 85. yaşın ı görkemli bir şekilde kutlamak 
için 2005yılını "Milli Egem enlikyılı" ilan ettik .
Buyılı Milli Egemenlik Yılı ilan etmemizin ve geniş kutlama programları 
hazırlamamızın temel amacı; milli irade, demokrasi ve özgürlük kavram­
larını toplumun her kesimine, hatta her bireyeyaymaktır. Böylece, gururla 
sahip olduğumuz Meclisim iz daha iyi tanınm ış, dem okrasi kültürümüz 
gelişm iş, vatandaşlık bilincim iz güçlenmiş olacaktır.
Ayrıca bu y ıld a , toplum sal barışı sağlam ak, yen i d iya log yo lla r ı 
üretmek ve sorunlarımızı çözmek için ortak zemin oluşturmak istiyoruz.
Bu y ı l  m ünasebetiyle ayrıca çok geniş çerçeveli bir yay ın  hazırlığı 
yap tık . Söz konusu kitaplarım ız Meclis uzmanları tarafından hazırlanmış 
ve sîzlerin  ilg isine sunulm uştur. Eserlerin ; M eclisim izin , m ille tvek il-  
lerimizin, parlamenter sistemin ve demokrasimizin daha iyi tanıtılmasını 
sağlayacağını umuyoruz.
Saygılarımla
Bülent Arınç
TBMM Başkanı

i Ç i N D £ K i L £ R .?CC is-
Kütüphane’nin Tarihi 7
Bugünkü Mekanı 8
Mekanın Kullanımı 9
Okuma Salonu 10
Kimler, Nasıl yararlanabilir? 10
Meclis Dışındakilerin yararlanması 13
Çalışma Saatleri 13
Kaynak Çeşitleri 13
Dokümantasyon Hizmetleri 15
Araştırma Hizmetleri 16

Kütüphanenin Tarihi
Türkiye’de ilk meclis deneyimleri gibi, ilk meclis kütüphanesi 
girişimleri de Osmanlı dönemine uzanmaktadır. 1908-1920 arası dönemi 
kapsayan İkinci Osmanlı Meclisi Kütüphanesi’ne ait eser ve dokümanlar, 
günümüz Meclis Kütüphanesi’ nde bulunmaktadır. Osmanlı Parla­
mentosu, biri Meclis-i Ayan, diğeri Meclis-i Mebusan olmak üzere iki 
ayrı organdan oluşuyordu. Dolayısıyla, bu organların kütüphaneleri de 
birbirinden ayrı idi. İlk olarak 1916 tarihinde yapılan bir yenilikle, 
parlamento kütüphanesi için ciddi bir adım atıldı. Meclis-i Mebusan 
İçtüzüğü’nde yapılan düzenlemeyle Kütüphane, idari teşkilat içerisinde 
özel bir komisyona bağlı bir hizmet birimi olarak yer atıldı.
23 Nisan 1920 tarihinde açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 
hemen ilk döneminde yaptığı hizmetlerden birisi de Meclis Kütüphanesi’ni 
resmen kurmak oldu. Bu girişimin önderliğini Aydın Milletvekili 
Dr. Mazhar (Germen) yaptı. Mazhar Beyin, Kütüphanenin kurulması ve 
bunun için bütçeden ödenek ayrılmasına ilişkin önergesi, 28 Eylül 1920 
tarihinde kabul edildi. Konuyla ilgili olarak, beş kişilik "Kütüphane 
Komisyonu” nun kurulmasıyla birlikte ise, TBMM Kütüphanesi resmen 
kuruldu. Osmanlı dönemi parlamentosuna ait 5000 cilt kitap, gazete, 
dergi ve tutanak da zamanla bu kütüphaneye aktarıldı.
Bugünkü Mekanı
21 Aralık 1960 tarihinde resmen hiznnete açılan bugünkü Meclis 
binası, daha önceki iki binadan farklı olarak, doğrudan parlamento 
binası olarak planlandı. Bu durum, her hizmet alanı gibi daha en 
başından, Kütüphane için de özel bir planlamanın yapılmasına imkan 
sağlandı. Daha önceki iki binada böyle bir imkanı görmek mümkün 
değildi. Bugün Meclis Kütüphanesi, mevcut binanın. Kütüphane olarak 
planlanan mekanında hizmet vermektedir. Yaklaşık yarım asırlık bir 
maziye sahip olan Meclis Kütüphanesindeki cilt sayısı bugün yılda altı- 
yedi bin dolayında artmaktadır. Bu durum, ek veya yeni bir hizmet 
binası ihtiyacını zorunlu kılmaktadır.
Mekanın Kullanımı
Meclis ana binasının doğu kanadında yer alan 
Kütüphane, yaklaşık 2.550 metrekarelik kullanım 
alanına sahiptir. Giriş koridorunun iki yanında, yerli 
ve yabancı süreli yayınlar için okuma salonları 
bulunmaktadır. İdari bürolarla, bazı teknik bölümler 
de aynı koridor üzerinde yer almaktadır. Giriş 
koridorunun sonunda, büyük okuma salonu bulun­
maktadır. Kütüphane koleksiyonunu oluşturan 
kitap, gazete ve dergiler bu salonun altındaki dört 
katlı depoda muhafaza edilmektedir. Buradaki 
rafların uzunluğu sekiz kilometreden fazladır.
Giriş koridoruna açılan kapıdan merdiven ile 
inilen alt katta ise, kataloglama-tasnif, tutanak, 
gazete, dergi ve mikrofilm bölümleri bulunmaktadır. 
Ayrıca, Halkla İlişkiler Binası’nda yer alan bir okuma 
salonu da m illetvekili danışmanlarına hizmet 
vermektedir. Burada günlük gazeteler ile bazı hafta­
lık dergiler yer almakta olup, gerektiğinde bunlardan 
fotokopi çekilebilmektedir.
Okuma Salonu
Kütüphane’nin merkezini Okuma Salonu oluşturmaktadır. 
Giriş koridorunun sonunda yer alan salon iki galeriden 
oluşmaktadır. Salonun duvarları özel raflarla kaplıdır ve bu 
raflarda binlerce cilt eser bulunmaktadır. Ortasında oldukça 
geniş bir kullanım alanı bulunan Okuma Salonu, bireysel ve 
grup çalışmalarına uygun masalarla donatılmıştır. Burada 
genel danışma eserleri ve özel ışıklandırma sistemi ile okuyu­
culara rahat çalışma ortamı sunulmaktadır. Salon içerisindeki 
Danışma Bölümü elamanları, kütüphane kaynaklarından 
etkin bir şekilde yararlanma ve aranan bilgilerin bulunmasında 
okuyuculara yardımcı olmaktadırlar.
Kimler, Nasıl yararlanabilir?
Meclis bünyesinde kurulan ve hizmet organizasyonu 
parlamenter çalışmalara dönük biçimde şekillenmiş olan 
Kütüphaneden öncelikle milletvekilleri yararlanmaktadır. 
Milletvekilleri yasama ve denetim çalışmalarında ihtiyaç 
duydukları her türlü bilgi ve belgeyi Kütüphane aracılığıyla 
sağlayabilmektedir. Meclis personeli olmayanlar da bazı 
koşulların sağlanması durumunda Kütüphaneden yarar­
lanabilmektedir.
Bilgi istekleri yazılı başvuru, telefon veya ilgili birime bizzat başvur­
makla mümkün olabilmektedir. Okuyucu Hizmetleri Bölümü’ndeki 
görevliler, uzmanlık alanına yönelik bilgi isteklerini, gerektiğinde ilgili 
birimlere yönlendirebilmektedir. İstekler doğrultusunda çeşitli konularda 
bilgi profili ve rapor hazırlamak, Kütüphanenin sunduğu hizmetler 
kapsamındadır. Bu hizmeti; hukuk, ekonomi, kamu yönetimi, 
uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi ve benzeri dallarda yetişmiş uzman 
personel yürütmektedir.
Mikrofilm kopyalarından eski gazeteleri incelemek ve gerektiğinde 
basılı kopya almak mümkündür. Kopya istekleri, yıpranmayı önlemek 
amacı ile yalnızca mikrofilm koleksiyonunda karşılanmaktadır. 1998 
yılından beri, yerel basın dışındaki tüm Türkçe gazetelerden seçilen 
haber ve makaleler bilgisayar ortamında hizmete sunulmaktadır. Şu 
an için parlamento içerisinden, TBMM introneti aracılığıyla erişilen Gazete 
Veri Tabanı hizmetinin, gelecekte internet aracılığıyla kamuoyunun bilgisine 
sunulması düşünülmektedir. ^

Meclis Dışındakilerin yararlanması
Milletvekili veya Meclis personeli olmayanlar da Kütüphaneden 
yararlanabilmektedir. Bunun için, aranan kaynağm bir başka Kütüp­
hanede bulunmaması koşuluyla, Kütüphane Kurulu nun izni gerek­
mektedir. Bu kişilerin Kütüphaneden yararlanabilme süreleri 15 gündür. 
Bu süre daha sonra uzatılabilir. Yalnız bu gruba girenler, kaynakları 
ödünç alamayıp, sadece Kütüphanede çalışabilmektedirler.
Çalışma Saatleri
Kütüphane, hafta içinde 09.30-18.30 saatleri arasında kesintisiz 
hizmet vermektedir. Genel Kurul çalışmalarının devamı halinde. 
Kütüphanenin mesaisi de uzamaktadır. Meclisin ara verme veya tatilde 
olmadığı ve ulusal ya da dini bayramlara rastlamayan hafta sonlarında 
ise Kütüphanenin hizmet süresi, saat 10.00 ile 16.00 arasını kapsamak­
tadır. Fakat bu gibi durumlarda sunülan hizmet, sadece gazete ve dergi 
salonlarındaki süreli yayınlarla sınırlıdır.
Kaynak Çeşitleri
yurt içi ve yurt dışında çıkan yayınlar sistematik bir şekilde takip 
edilerek, Kütüphanede bulunan kaynakların zenginliği sürekli artırılmaya 
çalışılmaktadır. Kütüphane özellikle kamu yönetimi, hukuk, ekonomi, 
siyaset bilimi, felsefe, sosyoloji, yerel yönetimler, uluslararası ilişkiler, 
tarih, coğrafya ve parlamento konularındaki eserler açısından oldukça 
zengindir. Bunlar yalnızca Türkçe eserlerle sınırlı olmayıp, yabancı
dillerdeki eserlerin oranı da oldukça fazladır.
13
Kütüphane, Derleme Kanunu kapsamında, ülke içindeki her türlü 
yayma ücretsiz sahip olabilmektedir. Halen 300 bin cilde yaklaşan 
Türkçe ve yabancı dil kitap, MARC (makine ile okunabilir kataloglama) 
formatında bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Kütüphane koleksiyonuna 
her yıl ortalama beş ile altı bin arasında Türkçe; bin ile iki bin arasında 
da yabancı dilde eser giriş yapmaktadır. Koleksiyonda bulunmayan bir 
eserin temini, milletvekillerince doldurulan istek formu ile mümkün 
olabilmektedir. Bunun için Kütüphane Kurulu’nun onayı gerekmektedir.
14
Dokümantasyon Hizmetleri
Meclis Kütüphanesi'nde, Kütüphane hizmetleri ile 
dokümantasyon ve araştırm a hizmetleri birbirini 
tamamlar nitelikte yürütülmektedir. Dokümantasyon 
hizmetleri kapsammda, gazete ve dergiler ile TBMM 
tutanak dergisinin içerik analizleri yapılarak tam metin 
olarak bilgisayar ortamına aktarılmaktadır. Türkçe ve 
yabancı dil gazete ve dergilerden oluşan yaklaşık 55 
bin ciltlik süreli yayın koleksiyonu, Türkiye’nin en zengin 
koleksiyonlarından biridir.
yine bu kapsamda, internet ortamında hizmete 
sunulmak üzere çeşitli veri tabanları hazırlanıp güncel- 
lenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti hükümetleri, cumhur- 
başkanlarımn parlamentoyu açış konuşmaları ve siyasi 
partiler gibi konularda hazırlanmış veri tabanları, 
parlamento web sayfasından kullanıma sunulmuştur.
Gazete tarama ve dökümantasyon birimi
Araştırma Hizmetleri
Analiz edilmiş bilgi ihtiyacını karşılamak amacıyla 1982 yılında 
kurulan Kütüphane Araştırma Bölümü, yasama ve yürütme faaliyetlerin­
de milletvekillerinin donanımını artırmayı amaçlamaktadır.
Bu birimde, hukuk, ekonomi, uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi ve 
kamu yönetimi gibi alanlarda yoğunlaşmış ve yabancı dil bilen uzmanlar 
görev yapmaktadır. Burada, m illetvekillerinden gelen istekler 
doğrultusunda veya ülke ve dünya gündemindeki önemli konular 
hakkında bilgi profili veya raporlar hazırlanmaktadır.
16



Meclis kütüphanesi

Tuncoku, A. Mete

Çanakkale 1915 : buzdağının altı = The Body of the iceberg

Türkiye'de anayasalar

Demokratik Toplum Partisi

Demokratik Toplum Partisi program ve tüzüğü [2005]

Demokratik Sol Parti

Tüzük [2004]

Cumhuriyet Halk Partisi

Cumhuriyet Halk Partisi programı : yeni hedefler yeni Türkiye : modern Türkiye'de değişimin gücü Cumhuriyet Halk Partisi

Yurt Dışında Yaşayan Vatandaşlarımızın Sorunlarının Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu

Not a member yet